10
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Tarihi tekstillerin konservasyon sürecine katkıları açısından arkeometrik incelemelerin önemi: Topkapı Sarayı Müzesi'ndeki Osmanlı dönemi klapdanlı tekstillerin arkeometrik analizleri
Kültürel malzeme mirasının paha biçilmez bir parçası olan çeşitli tarihi tekstiller ve üretiminde kullanılan malzemeler sosyal geçmişe tanıklık etmektedir. Başlangıçta tekstil bir nesne ihtiyaçtan üretilmiş olmasına rağmen daha sonra ihtişam, güç ve kudretin birer sembolü haline gelmiştir. Bu özelliklere katkı sağlayan temel unsurlardan en önemlisi bulundurduğu altınlı ve gümüşlü metalik ipliklerdir. Tekstil nesneler organik yapıları nedeniyle yaşlanma davranışının yanında döneminde kullanım, çevresel faktörler, kötü yönetim, hatalı koruma-onarım müdahaleleri, uygun olmayan depolama ve sergileme koşulları, vb. farklı etmenlerden dolayı bozulmaları hızlanır. Günümüzde kullanılan arkeometrik yöntem ve teknikler ile tekstil eserlerde kullanılan malzemelerin karakterizasyonu, malzeme üretim yöntemleri ve hatta bozulma ürünleri tespit edilebilmektedir. Araştırmamızda, Topkapı Sarayı Müzesi Padişah Elbiseleri Seksiyonu'nda yer alan 15. ila 19. yüzyıllar arasına tarihlenen toplam 19 adet tekstil eser üzerinde inceleme yapılmıştır. İncelenen klapdanlı saray kumaşlarının belgelenmesi, dönemsel tekstil malzeme teknolojisi ve kullanılan malzemelerin çeşitliliğinin saptanması, tekstil eserlerin kimliklerinin ve üretim yöntemlerinin belirlenmesi, bozulma ürünlerinin saptanması hedeflenmiştir. Ön inceleme ve teknik özelliklerin (dokuma tekniği, iplik büküm yönü, çözgü/atkı sıklığı) belirlenmesi için bir optik mikroskop; boyarmadde analizleri için HPLC-DAD; klapdan ipliklerdeki çekirdek iplik türü, genel morfoloji, metalik iplikteki şeridin kimyasal bileşimi ve korozyon ürünlerinin tespiti için SEM-EDX tekniklerinden yararlanılmıştır. Ayrıca, tekstil eser üzerindeki renkli alanlardan CIELAB spektrofotometresi ile renk ölçümü yapılmıştır. Gerçekleştirilen analizler sayesinde, incelenen tekstil eserlerin belgelenmesi yapılmış, uygun koruma-onarım yöntemleri belirlenebilmiş ve onarım işlemlerinde kullanılacak malzeme seçimi konusunda sağlıklı ve doğru bir karara varmak mümkün olabilmiştir. Ayrıca, farklı dönemlere ait Osmanlı saray kumaşlarının incelenmesi, yapılacak bir veri alt tabanı oluşumunun önünü açmış olacaktır.
Yozgat Başçavuş Camisi'nin duvar resimleri ve bezemeleri: Bozulma durumlarının tespiti ve koruma önerileri
Araştırma konusu olarak Yozgat il merkezinde bulunan H.1215 (M.1800-01) tarihinde inşa edilmiş Başçavuş Camisi'nin bezeme programının tanımlanması ve ikonografik çözümlemesi, yapım teknikleri, bozulma durumlarının tespiti ile önleyici ve koruma önerileri ele alınmıştır. Başçavuş Camisi bezemeleri özelinde kültürel mirasın duvar resimli yapılarının bozulmasına neden olan etkenlerin irdelenmesi ve bu etkenlerin ortadan kaldırılması için geleneksel ve yenilikçi modern malzeme ve tekniklerle koruma önerileri oluşturulmuştur. Çalışma kapsamında, yapının geçmiş dönem onarımları ile bu onarımlar sonucunda geçirdiği değişimler belirlenmiştir. Caminin duvar resimleri ile ahşap ve alçı bezemelerinin yapım teknikleri, yerinde yapılan incelemelere ek olarak arkeometrik analizleri doğrultusunda açıklanmış ve kullanılan boyalardan seçilen örneklerin renkleri CIE L*a*b* değerleri ölçülerek tablo halinde aktarılmıştır. Ayrıca iç ve dış etkenlere bağlı olarak sıva katmanları, ahşap, alçı malzeme ve boya tabakasının bozulma durumları araştırılarak bunlara yönelik etkin koruma yöntemleri, önleyici koruma ve bakım stratejileri geliştirilmiştir.
Gordion çakıl taşı mozaiklerinin yeni taşıyıcı panellere aktarılmasında yöntem uygulaması
Gordion Ören Yeri'nde 1956 yılında yapılan 5. Kazı sezonunda ortaya çıkarılan Megaron II yapısının tabanında döşeli olan çakıl taşı mozaik MÖ.850-800 yıllarına tarihlenmektedir ve dünyanın bilinen en eski mozaiklerindendir. Bu mozaik 1963 yılında Antika Eserler Müdürlüğü'nce görevlendirilen Muzaffer Ertoran tarafından 33 parça halinde kaldırılmış ve beton panellere aktarılmıştır. Mozaik panelleri bahçesinde 1983 yılına kadar açık havada bekletilmiş, iklim ve hava koşullarından etkilenmiştir. Bu dönemde, mozaiklerde bozulma, çatlak ve kayıplar gelişmiş, uygun olmayan müdahaleler yapılmıştır. 1983 yılından beri müze bahçesinde, sundurma altında ve zemin seviyesinin altında, yine açık havada uygun olmayan şartlarda sergilenmektedir. Mozaik panellerinde kayıp ve bozulmalar, yapılan bakımlara rağmen devam etmektedir. Mozaiklerin sağlığı, bakım, onarım ve sergilenme kolaylığı açısından beton taşıyıcılardan arındırılması, mozaiklerin yapıldığı malzeme ile uyumlu hafif taşıyıcılara aktarılması ve bu işlemin sırasında çakıl taşı tesseraların zarar görmemesi gerekmektedir. Mozaiklerde, tanımlanmış ve güvenle uygulanan yöntemler olmakla birlikte çakıl taşı teseralardan yapılan mozaikler için güvenli bir yöntem henüz tarif edilmemiştir. Bu çalışmada Gordion mozaikleri ile benzer özellikteki çakıl beton taşıyıcı üzerindeki çakıl taşı mozaik panel üzerinde silikonla yapılan bir facing ve fiber glass zarf modeli denenmiştir.
Taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına yönelik bir model önerisi olarak risk yönetimi: İzmir tarihi kent merkezi (Varyant ve çevresi) örnek alan çalışması
Kültürel, tarihsel, bilimsel, estetik vb. pek çok farklı değer taşıyan kültür varlıkları zaman içerisinde değişen şartlarla birlikte çevresel, doğal ya da insan kaynaklı etkenler altında zarar görmekte ya da yok olmaktadır. Bu araştırmanın amacı; İzmir tarihi kent merkezinde yok olma süreci içerisinde sayıları gün geçtikçe azalan ve tehdit altında bulunan kültür varlığı tescilli yapıların gelecek kuşaklara aktarılabilmesi ve sürdürülebilir korunmasına katkı sağlamaktır. Belirtilen amaç doğrultusunda bir araç olarak risk yönetimi ele alınmış ve bu doğrultuda tez çalışması risk yönetimi kapsamında beş bölümden oluşturulmuştur. Risk yönetimi içeriğini oluşturan "Giriş" bölümünde; problem ortaya konulmuş, araştırmanın amacı, hedefi, dayanağı, önemi, kapsamı ve sınırlılıkları belirtilmiş ayrıca literatür çalışmasında incelenen kaynakların özeti verilmiştir. "Risklerin Tanımlanması" bölümünde; örneklem araştırma alanı sınırları içerisindeki tescilli yapıların fiziksel durum, korunma durum, mülkiyet ve değer analizleri sunulmuş, bu analizler ışığında alan özelinde ele alınan riskler tanımlanmıştır. "Risklerin Analizi" bölümünde; tanımlanmış riskler kurumlar ve veri tabanlarından elde edilen veriler ışığında ABC risk analizi ve SWOT analizi yöntemleriyle ele alınmış ve incelenmiştir. "Risklerin Değerlendirilmesi" bölümünde; ABC risk analizi ve SWOT analizi sonucu elde edilen veriler doğrultusunda tescilli yapılar acil müdahale gerektiren, müdahale gerektire, kontrol altında tutulması gereken ve korunma süreçleri sürdürülmesi gereken yapılar şeklinde sınıflandırılmış, bu sınıflandırma doğrultusunda yapı ölçeğinde değerlendirmeler yapılmıştır. "Sonuç ve Öneriler" bölümünde; çalışma kapsamında ulaşılan sonuçlar alan, sokak ve tescilli yapı ölçeğinde sunulmuş; yapılan tespit ve değerlendirmeler doğrultusunda öneriler yapılmış ve tez süreci tamamlanmıştır.
Duvar resimlerinde kullanılan sağlamlaştırıcı ve yüzey koruyucu malzemelerin incelenmesi
Duvar resimleri tarihi yapıları tamamlayan ve değer katan önemli bir unsurdur. Bu kültür varlıklarının gelecek nesillere aktarılması için korunması şarttır. Doğal yollar veya yapım aşamasında karşılaşılan çeşitli problemler sebebiyle bir takım kimyasal ve fiziksel bozulmalara maruz kalabilen duvar resimlerinin korunması; bulunduğu ortam ve korunma durumuna göre etkin veya önleyici koruma yöntemleri ile sağlanmaktadır. Bozulma, duvar resmini oluşturan hazırlık katmanlarında (harç, sıva), veya yüzeyde oluşabilir. Malzemenin yapısından kaynaklı olan bu bozulmalar oluşurken, genellikle çevresel değişiklikler, çözünür tuzlar, hava kirliliği, donma-çözünme döngüleri, ıslanma kuruma gibi döngüler sürecin hızlanmasına katkı sağlamaktadır. Duvar resimlerine uygulanan yüzey koruyucular ve sağlamlaştırıcılar etkin koruma yöntemlerindendir. Kullanılan malzemeler ile uzun vadede duvar resimlerinin korunması hedeflenmektedir. Bu araştırmadanduvar resimlerinde zaman içerisinde oluşan bozulmalardan korumak ve eserin ömrünü uzatmak için konservasyon alanında en yaygın kullanılan yüzey sağlamlaştırıcı ve yüzey koruyucu malzemeler incelenmiş, uygulandıkları zemin üzerinde olan etkilerini araştırarak değerlendirmelerde bulunulmuştur.
Batı Anadolu Bölgesi'ndeki arkeolojik kazı alanlarında taş tamamlama yöntem ve uygulamaları
Arkeolojik kazı alanlarında gerçekleştirilen taş tamamlama uygulamaları, bir koruma ve sunum tekniği olarak anasitylosis uygulamalarının önemli bir parçasıdır. Bilimsel kazılar neticesinde ortaya çıkarılan ve bütünlüğünü kaybetmiş olan antik dönemin anıtsal yapılarının ayağa kaldırılma safhalarında, eksik durumdaki parçalar tamamlamalar yoluyla giderilmektedir. Bu durum alanda anlamsız ve dağınık halde duran taş yapı elemanlarının korunmasına katkı sağlamakta aynı zamanda arkeolojik alanların günümüz modern toplumları tarafından daha kolay anlaşılabilmesini sağlamaktadır. Araştırmanın yapılacak olan taş tamamlama ve sergileme çalışmalarına katkı sunması hedeflenmektedir. Bu bağlamda Batı Anadolu Bölgesi'ndeki arkeolojik kazı alanlarında taş tamamlama yöntem ve uygulamaları, seçilmiş 23 antik kentte, tamamlama müdahalesi görmüş 53 adet yapı özelinde incelenmiştir. Tamamlama müdahalesi görmüş yapılar tek tek "mimari özellikleri, özgün yapım malzemesi ve tekniği, tamamlama uygulamasındaki müdahale süreci, tamamlamada kullanılmış olan malzeme, özellikleri ve bu malzemenin korunma durumu/süreç içerisindeki değişimi, tamamlama uygulamasının esasları, tamamlama yöntemleri ve üslup özellikleri açısından incelenmiştir. Devamında özgün yapım malzemesi ve tamamlama malzemesinin birbiriyle olan uyumu, özgün ve yeni malzemenin estetik uyumu, taş tamamlamalarında benimsenmiş olan belirtme teknikleri, taş tamamlama uygulamalarına olan yaklaşım biçimleri belirlenmiş ve tamamlamalar koruma mevzuatlarına göre değerlendirilmiştir. Çağdaş restorasyon uygulamalarına malzeme kullanımı açısından baktığımızda ele alınan 23 antik kentin 19'unda çimento esaslı imitasyon harçlarının taş tamamlama uygulamalarında kullanıldığı anlaşılmaktadır. Yapı incelemelerine göre çimento esaslı harçların daha çok 2000 yılı öncesindeki uygulamalarda kullanıldığı, en yoğun kullanımların ise 1950 ve 1980'li yıllar arasına rastladığı anlaşılmaktadır. 2000 yılı sonrasındaki tamamlamalarda ise doğal taş kullanımlarının artarak devam ettiği görülmektedir. Tamamlamaların korunma durumları incelendiğinde çimento esaslı harçlar ile sentetik reçineli harçlar yerine doğal taş kullanımlarının daha uygun olduğu ortaya çıkmaktadır.
Mersin tarihi kent merkezi ticaret yapılarında kültürel kimlik ögelerinin tespiti
Doğu Akdeniz'in kıyısında yer alan Mersin, batılı devletlerin bölgedeki ticaret ve sömürgecilik rekabetinin liman kentlerini fazlaca etkilediği 19. yüzyılda, bir liman ve ticaret kenti olarak ortaya çıkmıştır. Yüzyıl öncesinde ahşap bir iskele ve çevresindeki birkaç yapıdan ibaret bir balıkçı barınağı olan kent, aynı dönemde birbiri ardına yaşanan bölgesel ve küresel gelişmelerin etkisiyle, neredeyse sıfırdan ortaya çıkmış ve hızlı bir gelişim sürecine girmiştir. Ticaret yapmak için kente akın eden yabancı tüccarlar ve şirketler, kısa sürede kentin nüfusunun artmasını ve bir ticaret kültürünün oluşmasını sağlamışlardır. Diğer Osmanlı ve Doğu Akdeniz liman kentlerinden farklılaşan Mersin, deniz ticareti odağında kendine özgü bir kentsel kurgu oluşturmuştur. Zaman içerisinde, ticarette yaşanan gelişmeler ve yöntem değişimleri bu kurguyu biçimlendirmeye devam etmiştir. Bu gelişmeler aynı zamanda, kentsel kurgu içerisinde yer alan ticaret yapılarını da etkileyerek, mimari ve işlevsel anlamda sürekli olarak dönüştürmüştür. Çalışma, deniz ticaretinin tarihi kent merkezi içerisindeki geleneksel yapıları mimari ve işlevsel olarak etkileme biçimlerini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Kent merkezinde yer alan ticaret yapılarından hanların, depoların ve tüccar evleri gibi ticaretin etkilediği çeşitli yapıların deniz ticareti odağındaki dönüşümleri de ele alınarak kültürel kimlik ögeleri tespit edilmiştir. Böylece, Mersin'in günümüzde kaybolan liman kenti kimliğinin temsilcileri ve belgeleri olan ticaret yapılarına yönelik, kültürel kimliklerine uygun koruma yaklaşımlarının oluşturulmasına katkı sağlamak hedeflenmektedir.
Mersin tarihi kent merkezindeki kültürel mirası yorumlamak
Tarihi kentlerin zaman içerisinde geçirdiği fiziksel, ekonomik, sosyal ve kültürel değişimler kent kimliğini oluşturan bileşenlerin ve kültürel mirasın zarar görmesine neden olabilmektedir. Yaşanan kimlik kaybı, toplum ve kent arasındaki manevi bağın yıkılması ve aidiyet duygusunun zedelenmesi sonucunu doğurmaktadır. Günümüzde tarihi kentlerdeki koruma yaklaşımları çoğunlukla yapılı çevreye yönelik fiziksel müdahalelere odaklanmaktadır. Oysaki toplum ve kent arasındaki bağın onarılması da fiziksel çevrenin onarılması kadar değerlidir. Bu sebeple kültürel mirasın korunmasında, toplum bilinci geliştirmek ve halkın katılımını teşvik etmek amacıyla yorumlama ve sunum faaliyetlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Yorumlama; bir alanın önemini aktarmak, alana yönelik anlayış ve saygıyı geliştirmek amacıyla yapılan tüm çalışmalardır. Yorum ve sunum, toplum ve miras arasında anlamlı bir bağ kurulmasına yardımcı olur. 19. yüzyılın önemli liman kentlerinden biri olan Mersin, 60'lı yıllardan itibaren sahip olduğu özgün değerleri olumsuz etkileyen müdahalelerle karşı karşıya kalmıştır. Bunun sonucunda Mersin tarihi kent merkezi, bağlamından kopmuş bir alana dönüşmüştür. Bugün tarihi kent merkezinin sosyal, kültürel ve tarihi önemi ve kentin sahip olduğu tarihi kimlik algılanamaz durumdadır. Alanın öneminin ve sahip olduğu değerlerin aktarımı için yorumlama ve sunum faaliyetlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Çalışmanın amacı, Mersin tarihi kent merkezinin yorumu ve sunumu için temel ilkeleri belirlemek ve yöntem önerileri sunmaktır. Bu ilkelerin belirlenmesinde alanda yapılan analiz ve değerlendirmeler ile ICOMOS Kültürel Miras Alanlarının Yorumlanması ve Sunumu Tüzüğü'nde belirlenen erişim ve anlama, bilgi kaynakları, ortama ve bağlama dikkat, özgünlüğün korunması, sürdürülebilirlik için planlama, kapsayıcılık kaygısı, araştırma, eğitim ve değerlendirmenin önemi ilkeleri temel alınmıştır. Çalışmada yorumlama ve sunum kavramının kuramsal gelişimi ve uygulamaları değerlendirilerek yorumlama ve sunum için temel ilkeler belirlenmiştir. Belirlenen ilkeler doğrultusunda Mersin tarihi kent merkezinin sosyal, kültürel ve tarihi önemini aktarmak, kentin sahip olduğu değerler hakkında farkındalık kazandırmak, toplum ve kent arasındaki bağın onarılmasını sağlamak, tarihi kent merkezindeki somut ve somut olmayan kültürel mirasının korunmasında yerel halkın katılımını teşvik etmek, yok olmuş somut ve somut olmayan kültürel mirasın toplumsal bellekteki yerini canlandırmak için yöntem önerileri sunulmuştur.
Mersin tarihi kent merkezindeki kültürel mirası yorumlamak
Tarihi kentlerin zaman içerisinde geçirdiği fiziksel, ekonomik, sosyal ve kültürel değişimler kent kimliğini oluşturan bileşenlerin ve kültürel mirasın zarar görmesine neden olabilmektedir. Yaşanan kimlik kaybı, toplum ve kent arasındaki manevi bağın yıkılması ve aidiyet duygusunun zedelenmesi sonucunu doğurmaktadır. Günümüzde tarihi kentlerdeki koruma yaklaşımları çoğunlukla yapılı çevreye yönelik fiziksel müdahalelere odaklanmaktadır. Oysaki toplum ve kent arasındaki bağın onarılması da fiziksel çevrenin onarılması kadar değerlidir. Bu sebeple kültürel mirasın korunmasında, toplum bilinci geliştirmek ve halkın katılımını teşvik etmek amacıyla yorumlama ve sunum faaliyetlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Yorumlama; bir alanın önemini aktarmak, alana yönelik anlayış ve saygıyı geliştirmek amacıyla yapılan tüm çalışmalardır. Yorum ve sunum, toplum ve miras arasında anlamlı bir bağ kurulmasına yardımcı olur. 19. yüzyılın önemli liman kentlerinden biri olan Mersin, 60'lı yıllardan itibaren sahip olduğu özgün değerleri olumsuz etkileyen müdahalelerle karşı karşıya kalmıştır. Bunun sonucunda Mersin tarihi kent merkezi, bağlamından kopmuş bir alana dönüşmüştür. Bugün tarihi kent merkezinin sosyal, kültürel ve tarihi önemi ve kentin sahip olduğu tarihi kimlik algılanamaz durumdadır. Alanın öneminin ve sahip olduğu değerlerin aktarımı için yorumlama ve sunum faaliyetlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Çalışmanın amacı, Mersin tarihi kent merkezinin yorumu ve sunumu için temel ilkeleri belirlemek ve yöntem önerileri sunmaktır. Bu ilkelerin belirlenmesinde alanda yapılan analiz ve değerlendirmeler ile ICOMOS Kültürel Miras Alanlarının Yorumlanması ve Sunumu Tüzüğü'nde belirlenen erişim ve anlama, bilgi kaynakları, ortama ve bağlama dikkat, özgünlüğün korunması, sürdürülebilirlik için planlama, kapsayıcılık kaygısı, araştırma, eğitim ve değerlendirmenin önemi ilkeleri temel alınmıştır. Çalışmada yorumlama ve sunum kavramının kuramsal gelişimi ve uygulamaları değerlendirilerek yorumlama ve sunum için temel ilkeler belirlenmiştir. Belirlenen ilkeler doğrultusunda Mersin tarihi kent merkezinin sosyal, kültürel ve tarihi önemini aktarmak, kentin sahip olduğu değerler hakkında farkındalık kazandırmak, toplum ve kent arasındaki bağın onarılmasını sağlamak, tarihi kent merkezindeki somut ve somut olmayan kültürel mirasının korunmasında yerel halkın katılımını teşvik etmek, yok olmuş somut ve somut olmayan kültürel mirasın toplumsal bellekteki yerini canlandırmak için yöntem önerileri sunulmuştur.
Mersin tarihi kent merkezi ticaret yapılarında kültürel kimlik ögelerinin tespiti
Doğu Akdeniz'in kıyısında yer alan Mersin, batılı devletlerin bölgedeki ticaret ve sömürgecilik rekabetinin liman kentlerini fazlaca etkilediği 19. yüzyılda, bir liman ve ticaret kenti olarak ortaya çıkmıştır. Yüzyıl öncesinde ahşap bir iskele ve çevresindeki birkaç yapıdan ibaret bir balıkçı barınağı olan kent, aynı dönemde birbiri ardına yaşanan bölgesel ve küresel gelişmelerin etkisiyle, neredeyse sıfırdan ortaya çıkmış ve hızlı bir gelişim sürecine girmiştir. Ticaret yapmak için kente akın eden yabancı tüccarlar ve şirketler, kısa sürede kentin nüfusunun artmasını ve bir ticaret kültürünün oluşmasını sağlamışlardır. Diğer Osmanlı ve Doğu Akdeniz liman kentlerinden farklılaşan Mersin, deniz ticareti odağında kendine özgü bir kentsel kurgu oluşturmuştur. Zaman içerisinde, ticarette yaşanan gelişmeler ve yöntem değişimleri bu kurguyu biçimlendirmeye devam etmiştir. Bu gelişmeler aynı zamanda, kentsel kurgu içerisinde yer alan ticaret yapılarını da etkileyerek, mimari ve işlevsel anlamda sürekli olarak dönüştürmüştür. Çalışma, deniz ticaretinin tarihi kent merkezi içerisindeki geleneksel yapıları mimari ve işlevsel olarak etkileme biçimlerini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Kent merkezinde yer alan ticaret yapılarından hanların, depoların ve tüccar evleri gibi ticaretin etkilediği çeşitli yapıların deniz ticareti odağındaki dönüşümleri de ele alınarak kültürel kimlik ögeleri tespit edilmiştir. Böylece, Mersin'in günümüzde kaybolan liman kenti kimliğinin temsilcileri ve belgeleri olan ticaret yapılarına yönelik, kültürel kimliklerine uygun koruma yaklaşımlarının oluşturulmasına katkı sağlamak hedeflenmektedir.