Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Murat Gökalp
14 theses · Fırat University
Divan-ı Sırrî'de İslam inanç esasları
İslam dini, insanların hem dünyada hem de âhirette huzura ermesini sağlayacak ilkeleri sunan fıtrata uyumlu akide sistemidir. İnanç (akide), İslam'ın temeli ve özüdür. Müslüman olacak kişinin öncelikle gönülden tasdik etmesi gereken düsturlara inanç esasları veya imanın şartları denir. Kemâlât merdivenlerini adımlarken gönlünden sızan imani duygularını Divan-ı Sırrî adlı eseriyle dile getirmiş olan Harputlu âlim ve mutasavvıf Muharrem Hilmi Efendi, zahiri ve batıni ilimlerde kendini yetiştirmekle kalmamış, şiir ve edebiyat sahasında da adından söz ettirmiştir. Muharrem Hilmi Efendi'nin hayatı, kişiliği ve eserlerini tanıtmanın yanında Divan-ı Sırrî adlı değerli eserinde İslam inanç esasları ile ilgili geçen şiirleri tespit ve tahlil etme amacına matuf yapılan bu çalışmamız, şairin nasıl bir iman tasavvuruna sahip olduğunu gösterir niteliktedir. Muharrem Hilmi Efendi'nin talebelerinden Süleyman Ateş, hocasının Divan'ını vefa nişanesi olarak yayınlamıştır. Osmanlıca kaleme alınmış bu eseri, günümüz insanlarının anlayabileceği şekilde açıklamak, çalışmanın ehemmiyetini arttırmıştır. Çalışmada genel olarak konular, başlıklar halinde verilerek önce kısa bir tanımlama yapılmış, daha sonra önceden taranıp fişlenen şiirler ilgili oldukları bahislerde verilerek açıklanmıştır. Çalışma; Giriş'in ardından iki bölüm ve Sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Giriş bölümünde konu ile ilgili genel bir çerçeve çizilerek yol haritası belirlenmiştir. Birinci bölümde Muharrem Hilmi Efendi'nin hayatı; ikinci bölümde ise şairin inanç esasları ile alakalı şiirleri incelemeye tabi tutulmuştur. Sonuç bölümünde ise çalışma neticesinde elde edilen veriler genel olarak değerlendirilmiştir. Hata etmemeye azami gayret gösterdiğimiz lâkin beşer ürünü olması nedeniyle kusursuzluktan beri bu çalışmamızın yararlı olmasını içten temenni ederiz.
Molla Ahmed el-Cezerî'nin divanında İslam inanç esasları
Şark insanının öne çıkan hususiyetlerinden birisi, toplumda kabul görmüş yüce şahsiyetleri, mistik bir atmosfer içinde teneffüs etmektir. Tarihte hem mutasavvıf hem edebiyatçı kimliği ile öne çıkmış Ahmed-i Hani (ö. 1119/1707), Fakiy-i Teyrân (ö. 1041/1631-32) misali hakkında yazılı bilgiler sınırlı olmakla birlikte, şifahȋ kültürle gelen birçok menkıbe bulunmaktadır. Çalışmamızın ana konusunu teşkil eden Molla Ahmed el-Cezerî'de de aynı durum söz konusu olup, hakkında pek fazla bilgi bulunmamaktadır. Molla Ahmed el-Cezerî (1560-1640), tasavvufȋ meşrepte yol almış, şark insanının gönlünde yer edinmiş Cizreli bir âlimdir. "Divan" adlı eseriyle meşhur olmuştur. Divan edebiyatının inceliklerine vakıf olmuş, Türkçe, Arapça ve Farsçayı ileri düzeyde bilmektedir. Divanından anladığımıza göre Molla Ahmed el-Cezerî'nin Allah tasavvurunun oluşmasında, kâinatta müşahede ettiği esma-i hüsna'nın tecellileri etkili olmuştur. Tabiattaki hayretengiz hadiseler, deveranlar, kusursuz intizam ve işleyiş; Cezerî'nin gönül dünyasını farklı bir boyuta taşımıştır. O, İslam inanç esaslarını, peygamberlerin yaşamış oldukları olayları ve mucizeleri edebȋ bir üslupla ele alıp telmihlerde bulunmuştur. Çalışmamızda genel olarak konular, başlıklar halinde bildirilerek önce kısa bir açıklama yapılmış, daha sonra önceden taranan beyitler, ilgili bölümlerde verilerek açıklanmıştır. Anahtar Kelimeler: İslam İnanç Esasları, Divan, Telmih
Bizim Külliye dergisinde yayımlanan hikâyelerde ahlakî değerler (1-82. sayılar/ 1999- 2020)
İnsanların kendileriyle özdeşim kurabildikleri hikâyeler, tarih boyunca değerlerin aktarılmasında en kadim eğitim yöntemlerinden biri olmuş ve hayatın her döneminde yeni sesler meydana getirmiştir. Bu araştırma Bizim Külliye dergisinde yayımlanan hikâyelerdeki ahlakî değerler etrafında şekillenmiştir. Hikâyelerdeki ahlakî değerler; olumlu ve olumsuz olarak ikiye ayrılmış, Milli Eğitim Bakanlığının öğretim programlarına uygun şekilde Lawrence Kohlberg'in ahlakî gelişim düzeyleri dikkate alınmıştır. Bu çalışmamızdaki temel amaç, eğitim kurumlarında değerler eğitimi vermekte olan öğretmenlerimizin, öğrenmeyi eğlenceli ve kalıcı kılacak bu hikâyeleri bir eğitsel materyal olarak kullanımına sunmaktır. Bununla birlikte Bizim Külliye dergisinde yayımlanan bu hikâyeleri toplumun her kesimine ulaştırabilmektir.
Elazığ türkülerindeki ahlaki değerler
Türküler, bir yörenin kültürel özelliklerini içeren en önemli sözlü ve yazılı kültür unsurlarından biridir. Türkülerde kullanılan semboller, işlenen konular, anlatılan duygular; o yörenin sahip olduğu gelenekleri, sosyolojik özellikleri ve kültürü hakkında çok önemli fikirler vermektedir. Türküler, Türk toplumunun sahip olduğu özelliklerini, tarihini, gelenek ve göreneklerini en güzel şekilde yansıtan unsurlardandır. İnsana ait tüm duyguları, hisleri içeren türküler, aynı zamanda Türk toplumunun kültürel ve sosyo-ekonomik yaşamını yansıtan değerlerdir. Elazığ-Harput türküleri de Türk Halk Müziği içerisinde çok önemli bir yere sahiptir. Elazığ-Harput yöresinin eski bir yerleşim bölgesi ve içinde birçok etnik kökeni barındırması sebebiyle Türk kültürü içerisinde çok önemli bir yere sahiptir ve birçok yöreyi de kültürüyle etkilemiştir Sevgi, saygı, dürüstlük, dostluk, vefa, adalet, hoşgörü, alçakgönüllülük gibi pek çok değeri kapsayan değerler eğitimi konusu, eğitimin duyuşsal boyutunda yer almaktadır. Değerler eğitiminin öğretimi bilişsel hedeflerin öğretimi kadar kolay değildir. Zira içeriğinde göreceli olarak toplumda olması gereken ideal insani değerlerin somutlaştırılması söz konusudur. Türk kültürünün önemli kaynaklarından biri olan türkülerin; halkın değer yargılarını, yaşam biçimini, acılarını, sevinçlerini, inançlarını, örf ve âdetlerini, gelenek ve göreneklerini nesilden nesillere aktardığı görülür. Popüler kültürün etkisiyle bugünlerde öğrencilerin uzak kaldığı türkülerin; öğrencilere içeriğiyle değer yargılarını kazandırmada, ezgisiyle değerleri somutlaştırmada etkili olabileceği düşünülmektedir. Türk milli eğitim sisteminin genel amaçlarında da yer aldığı gibi eğitimin duyuşsal boyutunun en az bilişsel boyutu kadar önemli olduğu söylenmektedir. Araştırmada halk edebiyatının seçkin örneklerinden Elazığ-Harput türküleri, sevgi, saygı, sabır, vefa, hoşgörü, kanaatkârlık gibi değerler bakımından incelenmiş ve öğrencilere değerler eğitimini aktarmada işlevsel bir boyut kazandırabileceği düşünülmüştür. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi, sorumluluk sahibi, toplumsal olaylara duyarlı, kültürel değerlerinin farkında olan ve bunları yaşatan nesiller yetiştirmeyi amaçlar. Toplumun var olabilmesi ve varlığını devam ettirebilmesini sağlayan temel faktörlerden biri, değerlerini korumak ve nesilden nesillere aktarmaktır. Bu amaç doğrultusunda Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde ve hayatta sıkça gerekli olan değerlerin aktarımında kullanabileceğimiz Elazığ türkülerindeki değerler tespit edilerek anlatılabileceğimiz konularla ilişki kurulmuştur. Bu çalışma, türkülerden yararlanarak Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde değer eğitiminin mümkün olup olmadığını ve değer eğitiminde türkülerin etkisini açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu durumu açıklamak için çalışmanın Giriş kısmında Elazığ-Harput bölgesinin fiziki, sosyo-ekonomik ve musikisi ile alakalı malumatın akabinde, birinci bölümde türkü ve değerlerden bahsedilmiştir. İkinci bölümde ise Elazığ-Harput bölgesine ait türkülerde değerler tespit edilmiş ve Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde kullanımı hakkında bilgi verilmiştir. Sonuç bölümünde de çalışma neticesinde elde edilen veriler genel olarak değerlendirilmiştir.
İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde türkülerle değer kazanımı (Kütahya türküleri özelinde)
Sözlü ve yazılı edebiyatımızın en önemli türlerinden biri de türkülerdir. Anadolu insanı, asırlardır sevincini, üzüntüsünü, derdini, öfkesini, hasretini türkülerle anlatmış ve anlatmaya da devam etmektedir. Böylece türküler, içinde barındırdığı değerleri ve kültürel ögeleri nesilden nesile taşıyarak kültür aktarımı sağlamaktadır. Bu kültür aktarımını zengin bir kültürel mirastan beslenen Kütahya türkülerinde de görmek mümkündür. İnsanı insan yapan en önemli unsurların başında hiç şüphesiz değerler gelir. Değerler sayesinde merhametli, yardımsever, hoşgörülü bireyler yetişir. Değerler sadece bireyin değil toplumun da gelişimini olumlu yönde etkiler. Bu sebeple daha sağlıklı nesillerin ve toplumların yetişmesi için değerler eğitimine ihtiyaç duyulmaktadır. Eğitimin duyuşsal boyutu içerisinde yer alan değerlerin kazandırılmasında ve somutlaştırılmasında farklı yöntem ve tekniklerin kullanılması önem taşımaktadır. Bu nedenle çalışmamızda İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi'nde türkülerin kullanılmasının hem kültür aktarımı sağlaması hem de değer kazanımını kolaylaştırması açısından önemi gösterilmeye çalışılmıştır.
5. sınıf İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi derslerinde eğitsel oyun etkinliklerinin kullanımı
Oyunların eğitim amacı ile kullanılması fikri çok eskiye dayanmaktadır. Çünkü oyunlar öğrenciler üzerindeki motivasyonel etkisi ve soyut düşünce gerektiren sıkıcı uygulamaları eğlenceli bir hale dönüştürme olanağı sunmaktadır. Çağdaş pedagojide de oyunun çocuklara öz güven duygusu kazandırma, düşünce ve hayallerini yansıtma, kendi beceri ve yeteneklerini keşfetme olanağı sunduğu vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, eğitsel oyunların her ders için olduğu gibi, İDKAB dersi için de özellikle öğrencilerin soyut kavramları daha iyi algılaması ve kalıcı öğrenmenin sağlanabilmesi açısından aktif olarak kullanılması önerilmektedir. Çocuklar çevrelerini oyun ile anlar ve anlamlandırır. Dini duygularda buna paralel olarak geliştiğinden, özellikle soyut kavramlar içeren dini eğitimin sağlıklı ve iyi bir rehberlik ile verilebilmesi oyun ile mümkün olmaktadır. Pek çok soyut kavram içeren İDKAB dersinin etkinliğinin artırılabilmesi için bu kavramların oyun ile öğretilmesi mümkün görülmektedir. Çünkü çocukların oyun sayesinde dersi daha eğlenceli bulmaları ve ders esnasında daha aktif olmaları beklenmektedir. Sonuç olarak, İDKAB öğretiminde eğitsel oyunların ilgili yaş grubuna uygun olarak seçilmesi ve derslerde aktif olarak kullanılması durumunda öğrenicilerin derse yönelik tutum ve motivasyonlarının, dolaylı olarak da akademik başarılarının olumlu yönde artacağı değerlendirilmiştir. İDKAB dersleri ülkemizde ilkokul 4. Sınıftan itibaren zorunlu olarak verilmektedir. Ancak, ilgili literatür incelendiğinde, eğitsel oyunların çocukların gelişimi ve akademik başarısı üzerinde önemli etkileri bilinmesine rağmen, bu alanda özellikle Türkiye'de yapılan araştırmaların sınırlı sayıda olduğu görülmüştür. Bu kapsamda bu araştırmanın amacı eğitsel oyun etkinliklerinin İDKAB dersinde kullanılabilirliğinin araştırılması olarak belirlenmiştir. Araştırmada 5. sınıf İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde "Ramazan ve Oruç" ünitesi ile ilgili kazanımların öğrencilere aktarılması ile ilgili etkinliklerin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada Ramazan ve Oruç ünitesi kapsamında "Kültürümüzde ramazan ve oruç ile ilgili gelenekleri tanır." kazanımına ilişkin 8 tane, "Ramazan ayı ve oruçla ilgili kavramları örneklerle açıklar." kazanımına ilişkin 22 tane ve "Ramazan orucu ve önemini fark eder." kazanımına ilişkin 10 tane, olmak üzere 3 farklı kazanıma ilişkin toplamda 40 tane eğitsel oyun etkinlikleri hazırlanıştır. Eğitsel oyunların çocuklarda kavramları anlamaya, problem çözme becerilerini geliştirmelerine yardımcı olduğu, günlük yaşam becerileri kazanmaya yardımcı olduğu, soyut kavramları daha kolay anlayabildikleri, el-göz koordinasyonunun gelişmesini sağladığı, sosyal becerileri geliştirdiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu bakımdan Eğitsel oyunların çocukların ilgisini çekecek şekilde, gelişim dönemleri/özellikleri ve ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanması önemlidir.
Gülten Dayıoğlu'nun romanlarında aile müessesesi
Toplumun en küçük birimi olan aile; insanlık tarihi kadar eskidir. Bireyin, toplum ile bağını oluşturan ve devamını sağlayan sosyal bir bağdır. Toplumların sahip oldukları inanç değerlerini, sosyo-ekonomik farklılıklarını, politik görüşlerini, kültürel zenginliklerini vb. olguları ele alındığında odak noktasının aile ekseninden geçtiği görülmektedir. Aile kavramının İslamiyet öncesi ve İslamiyet sonrası toplumlardaki değişimi esas alındığında ciddi bir takım değişimler yaşadığı bilinmektedir. Yaşadığı tahavvüllerle birlikte aile, toplumsal yapının sosyal, kültürel ve ekonomik olarak varlığını devam ettirmedeki temel kurumlarından biri olmaya devam etmektedir. Toplumdaki tüm gelişmeler ve değişimler aile hayatına yansır. Bu bağlamda aile ve toplum birbirinden ayrılmaz bir parçadır. Gülten Dayıoğlu, romanlarında aile müessesesi temasına yer veren yazarlardandır. O, Türk Çocuk Edebiyatı'nda yerini almış, üç kuşağın Masalcı Anne'sidir. Çalışmamızda, Gülten Dayıoğlu'nun romanlarında aile yapısının, işlevinin, anne-baba, çocuk, dede-nine, akraba, komşu, ekonomik durum, gurbet gibi durumların toplumsal hayat içerisindeki değişim ve dönüşümlerinin aile müessesine olan etkileri incelenmiştir.
Osman Bedrüddin Erzurumî'nin İrşad faaliyetlerinin yaygın eğitim açısından değerlendirilmesi
Osman Bedrüddin Erzurumî, hayatını ilim ve irfan hizmetine adamış önemli mutasavvıflardandır. İyi bir eğitim görmüş, küçük yaşta ilim tahsiline başlamıştır. Zekâsı sayesinde kısa sürede büyük mesafe kat etmiştir. Hiçbir zaman rahatlığı tercih etmemiş, insanları irşat etmek için gecesini gündüzüne katmıştır. Milli mücadeleye olan katkısı, çevresindeki insanlar tarafından dikkate alınmış ve bu anlamda gönüllerde taht kurmuştur. Ordumuzda uzun yıllar tabur imamlığı yapmış ve "İmam Efendi" lakabını almıştır. Daha sonra Şeyh Mahmud Sâminî Hazretleri ile tanışmış ve kendisine intisap etmiştir. Hocasının izni ile emekli olduktan sonra Harput'a yerleşmiş ve ömrünün sonuna kadar irşat vazifesini burada sürdürmüştür. İnsanlara irşad için yapmış olduğu sohbetlerinden tutulan notlardan da '"Sohbetler" ile "Mektûbât" adlı eserler meydana getirilmiştir. Osman Bedrüddin Efendi hem ilmi ile âmil bir şahsiyet olarak insanlara da güzel örneklik teşkil etmiş değerli bir âlimdir. İnsanları ilmi ile aydınlatmayı ve onları doğru yola sevk etmeyi kendisine bir vazife bilmiştir. İmam Efendi bunu yaparken birçok metot kullanmıştır. Bu metotlar, eserlerinden örnekler verilerek izah edilmeye çalışılmıştır.
Mahmud Es'ad Coşan'ın Kadın ve Aile dergisi'ndeki başmakalelerinden hareketle sosyal hayatta kadın
Kadınlar, geçmiş dönemlerde birçok medeniyette çeşitli haksız uygulamalarla karşı karşıya kalmış ve birtakım zulümlere uğramışlardır. İslam öncesi cahiliye döneminde kız çocukları utanç vesilesi olarak değerlendirilip diri diri toprağa gömüldükleri gibi, günümüzde de töre adı altında kadın cinayetlerine devam edildiği görülmektedir. İslamiyet'in gelişiyle birlikte kadın sosyal, siyasal, medeni, hukuki, içtimai ve edebi alanda birtakım haklara sahip olmuştur. Bu araştırmada kadının sosyal hayatta sahip oldukları haklar ve İslamiyet'teki konumu Mahmud Es'ad Coşan'ın Kadın ve Aile Dergisi'ndeki başmakaleleri çerçevesinde incelenmiştir. Çalışma sonucunda Mahmud Es'ad Coşan'ın aile hayatında, evlilik öncesinde ve evlilik sürecinde eşine ve çocuklarına karşı birtakım sorumluluklarının ve haklarının bulunduğunu, çocuklarına ergenlik dönemine girmeden önce dini, adap ve görgü kurallarını öğretme sorumluluklarının bulunduğunu ifade ettiği görülmüştür.
İlim ve Sanat Dergisi'nin sistematik indeksi (1-48. sayılar/1985-1998)
Derginin, o günkü yılların hem basın yayın, hem edebiyat ve sanat, hem de akademik camiasını bir araya getiren kaliteli dosya konularının ve makalelerin yer aldığı bir ilim ve kültür ocağı görevini üstlendiği söylenebilir. Bu çalışmanın amacı, 1985-1998 yılları arasında yayın hayatına devam eden ve iki aylık periyotlarla çıkan İlim ve Sanat Dergisi'nin sistematik indeksini çıkartıp günümüz okuyucularına tanıtmak ve bu suretle de edebiyat ve kültür tarihi ile Türkiye'de dergicilik üzerine yapılan araştırmalara katkıda bulunmaktır. İlim ve Sanat Dergisi'nin başyazarı olan Prof. Dr. Mahmud Es'ad Coşan'ın öncülüğünde derginin sanat, kültür ve edebiyat anlamında Türkiye ilim ve kültür muhitine kazandırdıklarının ortaya çıkarılması da hedeflerimiz arasındadır.
Bingöl masallarındaki ahlakî değerler
Masallar, hem eğitici hem de eğlendirici olmaları sebebiyle geçmişten günümüze sahip olduğumuz değerleri gelecek nesillere aktarmak amacıyla hep tercih edilen yöntemlerden biri olmuştur. İnsanlar, yüzyıllar boyunca edindikleri tecrübelerini, bilgi birikimini, geleneklerini ve göreneklerini bu yolla gelecek kuşaklara aktarmış; onları uyarmayı, eğitmeyi ve zorluklara karşı hazır tutmayı arzulamıştır. Bu nitelikleriyle masallar, kişiye kazandırılmak istenen değerlerin aktarılmasında en etkili yollardan birisi olmuş ve değerler eğitimin vazgeçilmez yöntemlerinden birisi haline dönüşmüştür. Bu çalışmanın amacı, Bingöl ilinde derlenen masallardan oluşan Okan Alay 'ın "Bingöl Masalları (İnceleme - Metin)" (2005) ve Faruk Kayman'ın "Bingöl'de Anlatılan Masalların Çocuk Eğitimi Açısından İncelenmesi" (2011) adlı eserlerinde yer alan on masalın içinde barındırdığı olumlu ve olumsuz ahlaki değerleri tespit etmek ve bu bağlamda değerlendirmelerini yaparak değerler eğitimine katkı sunmaktır.
Ekrem Bektaş'ın çocuk romanlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi
Günümüz toplumlarında yoğun olarak görülen değer yozlaşması başta aileler ve okullar olmak üzere tüm ilgilileri, gelecek nesillere değer aktarımı konusunda alternatif çözüm yolları bulmaya yöneltmiştir. Bilhassa eğitim kurumlarının temel taşı olarak kabul edilen okullarda, öğrencilere değer kazandırma hedefine yönelik pek çok etkinlik gerçekleştirilmektedir. Bu faaliyetler arasında en dikkat çekici olanlarından biri de son dönemlerde sıkça karşılaştığımız çocuk edebiyatının masal, şiir, biyografi, anı, tiyatro, hikâye, roman gibi türleriyle değer aktarımını gerçekleştirmektir. Bu türler arasından çocuk romanları, değerler eğitimi sahasında ön plana çıkan en temel kaynaklardan biridir. Bu araştırmanın temel amacı, günümüz çocuk edebiyatı yazarlarından biri olan Ekrem Bektaş'ın çocuk romanlarında değerlere yer verme durumunu tespit etmektir. Bu amaçla araştırmanın problemini "Ekrem Bektaş'ın çocuk romanlarında yer alan değerler Milli Eğitim Bakanlığı'nın öğretim programlarında belirlediği 10 kök değer ile örtüşmekte midir?" sorusu oluşturmaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılarak Ekrem Bektaş'ın 11 kitaptan oluşan çocuk romanları içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırma kapsamında, Ekrem Bektaş'ın çocuk romanlarında yer alan değerler, Milli Eğitim Bakanlığı'nın öğretim programlarında belirlediği "adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik" olarak belirlenen kök değerler kapsamında incelenerek sınıflandırılmıştır. Ulaşılan veriler doğrultusunda Ekrem Bektaş'ın çocuk romanlarının, Milli Eğitim Bakanlığı'nın öğretim programlarında belirtilen kök değerler ile örtüştüğü tespit edilmiştir. Araştırmanın neticesinde Ekrem Bektaş'ın çocuk romanlarının; çocukların değerler ile tanışmasını ve bu değerleri içselleştirmelerini sağlayacak birçok iletiye sahip olduğu, bundan hareketle de değer eğitimi sürecinde yararlanılabilecek kaynaklar olarak dikkate alınması gerektiği söylenebilir.
İlköğretim Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Dersinde folklorik öğelerle değerler eğitimi kazanımı (Diyarbakır ili özelinde)
Değerler eğitimi bir okul ve ders programı olmaktan ziyade yaşam boyu varlığını sürdüren bir eğitimdir. Eğitim sisteminin amaçlarına bakıldığında akademik başarı yanında temel değerleri benimseyen bireylerin yetişmesinin hedeflendiği görülmektedir. Bu nedenle değerler eğitimine öğretim programlarında ayrı bir program, konu ya da ünitede yer verilmemiştir. Değerler eğitiminin niteliği gereği soyut olması, İlköğretim çağının değerlerin benimsenmesi bakımından kritik bir eşik olması ve somut bir anlatıma da ihtiyaç duyması dolayısıyla bu eğitimin nasıl verileceği önem kazanmaktadır. Değerlerin kazanılmasında pek çok yaklaşımın birlikte kullanılması faydalı olacaktır. Bu anlamda değerler eğitimi verilirken aktarılan değerlerin özellikle çocuğun zihninde canlanması ve yaşadıklarıyla anlamlandırılması bakımından yaşadığı çevrenin folklorik öğelerine temas edilmesi önemlidir. Konu anlatımlarının arasına serpiştirilecek olan folklorik öğeler hem anlatıma zenginlik katacak hem de dersi soyut olmaktan çıkaracaktır. Böylece unutulmaya yüz tutan pek çok değer bu sayede yeni kuşaklara aktarılacak ve söz konusu değerlerin benimsenmesi daha kolaylaşacaktır. Değerler eğitiminin aktarımında folklorik öğeler olan halk türkülerinden, deyimlerinden, atasözlerinden, gelenek, görenek ve inançlarından hareketle açıklama yapmak hiç şüphesiz öğrencinin hafızasında ilgili değerlerin daha kolay yer edinmesinde de katkı sağlayacaktır. Bu nedenle söz konusu çalışmamızda İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinde Diyarbakır ili folklorik öğelerinde yer alan değerlerin dersle ilişkilendirilmek suretiyle hangi ünite ve konuda nasıl verilebileceği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Folklor, Değer, Değerler Eğitimi, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi
Elazığ masallarındaki ahlakî değerler
Masallar, insanların tarihsel süreç içerisinde sosyal ve kültürel alanlarda tecrübe ettikleri birikimleri, gelecek nesillere aktarmak için kullandıkları yöntemlerden biri olmuştur. Kendi içinde barındırdıkları özellikleriyle, nesilleri terbiye etmede ve hayata hazırlamada sıkça başvurulan araçlar arasında yerlerini almışlardır. Bu yönleriyle masallar, geçmişte ve günümüzde, özellikle değerler eğitimi çalışmalarında çokça tercih edilen önemli bir eğitim yöntemine dönüşmüşlerdir. Bu çalışmanın amacı, 1970 yılında Elazığ ilinde toplanan masallardan oluşan Umay GÜNAY'ın "Elazığ Masalları ve Propp Metodu"adlı eserinde yer alan on masalın barındırdığı olumlu ve olumsuz ahlaki değerleri tespit etmek ve bu çerçevede değerlendirmelerini yaparak değerler eğitimine katkıda bulunmaktır.