Theses supervised by Prof. Dr. Ali Bozkurt
13 theses · Gaziantep University
Ortaokul matematik öğretmenlerinin öz yeterlik algılarının ve mesleki iş birliği algılarının OECD ülkeleri ile karşılaştırılması
Bu çalışmada OECD ülkeleriyle Türkiye ortaokul matematik öğretmenlerinin öz yeterlik algıları ve okul ortamlarındaki mesleki iş birliği algıları karşılaştırılmıştır. Araştırmada 2018 Uluslararası Öğretme ve Öğrenme Anketinin (TALIS- The Teaching and Learning International Survey) verileri kullanılmıştır. Bu verilere OECD tarafından oluşturulmuş veri tabanlarından ulaşılmıştır. TALIS 2018 uygulaması 15.498 öğretmenin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Ankete katılan öğretmenlerden toplam 5922' si ortaokul matematik öğretmeni olup 238'i Türkiye'de görev yapmaktadır. Elde edilen verilerde ortaokul matematik öğretmenlerinin öz yeterlikleri ve mesleki iş birliklerini etkileyen faktörler Sosyal Bilimler İstatistik Programı (SPSS) programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde parametrik olmayan istatistiksel analizlerden çapraz tablo analizi sıklıkla kullanılmış ve bunun yanında korelasyon analizi yapılarak değişkenler arasındaki ilişki incelenmiştir. Ortalamalar arasındaki farkı incelemek için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) yapılmıştır. ANOVO testiyle gruplardan en az birinin diğerlerinden farklılığı test edilmiştir. Sonunda istatistiksel olarak anlamlı bir p değeri bulunduğunda (p<0,05) gruplar arasında fark olup olmadığını görmek için çoklu karşılaştırma testleri (Post-hoc testi) kullanılmıştır. Araştırmadan ulaşılan bulgulara göre öz yeterlik algılarının sınıf yönetimi, öğretim ve öğrenci katılımı boyutlarına göre Türkiye ortaokul matematik öğretmenlerinin ortalamalarının OECD ülkelerine kıyasla daha yüksek sonuçlar verdiği görülmüştür. Ayrıca OECD ülkelerinin genelinde ve Türkiye'de öz yeterlik algılarının cinsiyete göre istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gösterdiği görülmüştür. Tüm yeterlik çeşitlerinde kadın öğretmenlerin öz yeterlik algıları erkeklerden anlamlı bir şekilde yüksek çıkmıştır. Türkiye ile OECD ülkelerindeki ortaokul matematik öğretmenlerinin öz yeterlik algıları mesleki deneyime göre incelendiğinde Türkiye'de ve diğer birçok OECD ülkesinde anlamlı, pozitif, zayıf bir korelasyon tespit edilmiştir. Türkiye ile OECD ülkelerindeki öğretmenlerin iş birliğine dair ortalamalarına bakıldığında kimi ülkelerle anlamlı farklar saptanmış olup Türkiye'deki öz yeterlik algıları birçok ülkeye göre yüksek olmasına rağmen iş birliğine dair algılarının düşük çıktığı görülmüştür.
Ortaokul 5. sınıf matematik ders kitabı ile yaygın olarak tercih edilen alternatif ders kitabının karşılaştırmalı analizi
Bu çalışmanın amacı ortaokul 5. Sınıflarda okutulan matematik ders kitabı ile yaygın olarak tercih edilen, özel bir yayınevine ait alternatif ders kitabında bulunan soruları karşılaştırarak benzerlik ve farklılıklarını ortaya koymaktır. Bu amaçla ele alınan sorular sayılarına, türlerine, işlemsellik-kavramsallık durumlarına ve yenilenmiş Bloom taksonomisine göre analiz edilmiştir. Araştırma modeli doküman incelemesidir. Araştırmanın veri kaynağı 5. sınıflarda okutulan matematik ders kitabı ve özel bir yayınevine ait alternatif ders kitabındaki tüm sorulardır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre alternatif ders kitabındaki soruların ders kitabındaki sorulardan fazla olduğu görülmüştür. Soru türleri bakımından her iki kitapta da açık uçlu soruların daha yaygın olduğu, ders kitabında her türden sorunun olduğu fakat alternatif ders kitabında çoktan seçmeli ve eşleştirme soru türlerinin bulunmadığı görülmektedir. Soru türleri çözümlü ve çözümsüz olarak ele alındığında her iki kitapta da çözümsüz soruların ağırlıkta olduğu, oransal olarak ders kitabında çözümlü soruların alternatif ders kitabına kıyasla daha yüksek olduğu görülmektedir. Kitaplardaki soruların işlemsellik ve kavramsallık bakımından dağılımına bakıldığında her iki kitapta da kavramsal bilgiye yönelik soruların yoğun olduğu, her iki kitapta da "kavram haritasının çizilmesi" alt boyutuna yönelik soru türünün bulunmadığı, işlem bilgisine yönelik soruların oransal olarak alternatif ders kitabında daha fazla olduğu görülmektedir. Çalışmada ele alınan kitaplardaki soruların yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi sonucunda her iki kitapta da alt düzey basamaklara (hatırlama, anlama, uygulama) ait soru sayısının üst düzey basamaklara (analiz etme, değerlendirme, yaratma) ait sorulardan fazla olduğu görülmektedir. Ayrıca ders kitabında yenilenmiş Bloom taksonomisinin her basamağına ait soru türü bulunurken, alternatif ders kitabında değerlendirme ve yaratma basamaklarına ait soru türünün bulunmadığı görülmektedir.
1998, 2010-2011, 2013 ve 2018 yıllarında güncellenen ortaöğretim programlarının geometri içeriği bağlamında karşılaştırılması
Bu çalışmada 1998, 2010-2011, 2013 ve 2018 yıllarında güncellenmiş olan ortaöğretim programları geometri içerikleri bağlamında incelenmiş ve karşılaştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Doküman olarak 1998 yılında güncellenen lise geometri ve analitik geometri dersi öğretim programları, 2010-2011 yıllarında güncellenen ortaöğretim geometri ve analitik geometri dersi öğretim programları, 2013 ve 2018 yılında güncellenen ortaöğretim matematik dersi öğretim programları incelenmiştir. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Programların içerikleri alt öğrenme alanı, konu ve kazanım bazında incelenmiş ve elde edilen bulgular tablolar halinde sunularak karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre incelenen öğretim programlarında dikkat çekici farklılıklar olduğu görülmüştür. 1998 ve 2010-2011 yıllarında güncellenen ortaöğretim programlarında ayrı birer ders olarak ele alınan matematik ve geometri içerikleri, 2013 ve 2018 yıllarında güncellenen ortaöğretim programlarında ise geometri içeriği, matematik dersi içerisinde bir alt öğrenme alanı olacak şekilde verilmiştir. Ayrıca 1998 yılından 2018 yılına kadar geçen süreç göz önüne alındığında öğretim programının süreç içerisinde gerek konu ve kazanım bakımından gerekse içeriğin ele alındığı yaklaşım bakımından sadeleşme ve içeriğin günlük hayatla ilişkilendirilebilecek konuları içerecek şekilde ciddi bir değişim geçirdiği görülmüştür. Günümüzde bilgi akışının hızı ve bilginin çok çabuk tüketildiği göz önüne alınırsa bu durum öğretim programlarının daha sık aralıklarla gözden geçirilmesi ihtiyacını doğurmaktadır. Bu durumda geçmiş deneyimleri göz önünde bulundurmanın faydalı olacağı fikri ile yakın bir zaman aralığında, ikiden fazla öğretim programını içerik bakımından karşılaştıran bu araştırmanın da faydalı olacağı düşünülmektedir.
Matematiksel etkinliklerin uygulama sürecini etkileyen faktörlere dair akademisyen ve öğretmen görüşlerinin incelenmesi
Bu tez çalışmasında, matematiksel etkinliklerin uygulama sürecini etkileyen etkenlerin öğretmen ve akademisyenler tarafından nasıl algılandığının ve uygulamaya yönelik görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma TÜBİTAK tarafından desteklenen bir projenin (Proje no: 119K773) verilerinden faydalanılmıştır. Veri toplama aracı olarak öğretmenlere ve akademisyenlere projede yer alan etkinlik konusu ve uygulamaları ile ilgili açık uçlu soruların yer aldığı online ve yüz yüze çalıştaylar yapılmıştır. Veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Katılımcıların vermiş oldukları cevaplar doğrultusunda her bir soru için kod ve kategoriler oluşturulmuştur. Yapılan analizler, öğretmenlerin ve akademisyenlerin etkinlik uygulamaya yönelik çeşitli bakış açılarının olduğunu ve yer yer cevapların farklılaştığını göstermektedir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre öğretmenler ile akademisyenlerin etkinlik uygulamada belirttikleri sorunların kısmen uyuştuğu ve uyuşmayan kısımların etkinlik öncesi kısımlarında ve genelde öğretmen kaynaklı olduğu görülmüştür. Ayrıca öğretmenlerin ifade ettikleri sorunların çoğunun öğrenci kaynaklı olduğu belirlenmiş olup öğretmenlerin çözüm önerilerinin etkinlik ve öğretmen rollerine yoğunlaşması dikkat çekicidir. Etkinlik değerlendirme kısmında öğretmenlerin üzerinde durmadıkları ancak akademisyenlerin bu konuda oldukça sorun ve önerileri dile getirdikleri görülmüştür.
Ortaokul 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin cebirsel düşünme becerilerinin incelenmesi
Cebirsel düşünme nicel durumları göstererek değişkenler arasındaki ilişkiyi açık hale getirebilme kapasitesi olarak tanımlanmaktadır. Öğrencilerin cebirsel düşünme düzeylerinin belirlenmesi daha üst sınıflarda çözüm önerileri sunmak ve öğretim programının değerlendirilmesine katkı sunma bağlamında gereklidir. Bu bağlamda çalışmanın amacı ortaokul 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin cebirsel düşünme becerilerini incelemektir. Çalışma kapsamımda Türkiye'nin güneyindeki bir büyükşehrin ilçesinde bulunan iki ortaokulun 7. ve 8. sınıflarda öğrenim gören 251 öğrenciden veri toplanmıştır. Veri toplama aracı olarak 6 açık uçlu sorudan oluşan bir form oluşturulmuştur. Verilerin analizinde öncelikle her bir öğrencinin her soruya yapmış oldukları çözümler SOLO taksonomisine göre analiz edilmiştir. Değişkenler arası ilişkinin düzeyini belirlemek için ise olasılık katsayısı değerine bakılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre sınıf bazında incelendiğinde öğrencilerin semboller ve cebirsel ilişkileri kullanma, çoklu gösterimlerden yararlanma ve genellemeleri formüle etme becerileri ile SOLO taksonomi düzeyi arasında yüksek bir ilişki olduğu söylenebilir. Aynı zamanda cebirsel düşünme düzeyleri ile SOLO taksonomi düzeyi arasında yüksek bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Anahtar sözcükler: Cebirsel Düşünme, Sembol ve Cebirsel İlişkiler, Çoklu Gösterim, Genellemeleri Formüle Etme, SOLO Taksonomi
LGS matematik sorularının PISA matematik okuryazarlığı açısından değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de uygulanan 2018, 2019, 2020, 2021 ve 2022 LGS sınavları matematik sorularının matematik okuryazarlığı kriterlerini ne derece sağladığını incelemektir. Yapılan araştırma temel olarak LGS sınavını bir PISA sınavı gibi göstermeyi değil, teorik çerçevede PISA "Matematik Okuryazarlığı" kriterleri ile değerlendirmenin yapılmasını amaçlamıştır. Araştırmada nitel araştırma paradigması çerçevesinde doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Bunun için PISA matematik okuryazarlığı değerlendirme kriterleri (içerik alanları, gerçek yaşam bağlamları ve matematiksel süreçler) kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre matematik sorularının uzay ve şekil öğrenme alanını sorgulayan birçok soruya yer verildiği ve LGS sınavı matematik sorularının PISA uygulamasındaki gibi eşit derecede dağıtılmadığı tespit edilmiştir. Aynı zamanda LGS sınavı matematik soruları gerçek yaşam bağlamı üzerine değerlendirildiğinde öğrencilerin gerçek hayata geçişi yordayabileceği gerçek yaşam becerilerine dayanan soruların yeterli derecede sorulmadığı tespit edilmiştir. Matematiksel süreçler olarak ise ağırlıklı olarak akıl yürütme ve değerlendirme sürecini ifade eden sorulara yer verildiği görülmüştür. Sonuç olarak LGS sınavı matematik sorularının PISA sınavı gibi dengeli bir dağılıma sahip olmadığı söylenebilir. Bu durumun önlenebilmesi için LGS sınavı matematik sorularının, PISA sınavı matematik okuryazarlığı değerlendirme çerçevesi ile örtüşecek şekilde dengeli ve uyumlu dağıtılması önerilmektedir. Dolaysıyla matematik okuryazarlığı ayırt ediciliğini olumlu yönde etkileyeceği düşünülmektedir.
Ortaokul öğrencilerinin sayı hissi ile hesaplama becerileri arasındaki ilişki
Sayı hissi, öğrencilerin sayıları ve işlemleri zihninde anlamlı hale getirebilme becerisidir. Hesaplama becerisi ise öğrencinin matematiğin temel kazanımı dört işlem yeteneğine sahip olma becerisidir. Bu çalışmada ortaokul öğrencilerinin sayı hissi ve hesaplama becerileri arasındaki ilişki incelenmiştir. Hesaplama Becerisi Testi 188 öğrenciye uygulanırken Sayı Hissi Testi 169 öğrenciye uygulanmıştır. Hesaplama Becerisi Testi kâğıt-kalem kullanımına dayalı 20 sorudan, Sayı Hissi Testi ise kâğıt- kalem kullanmadan zihinden işlem çözümlerine dayalı 40 sorudan oluşmaktadır. Katılımcılara önce Hesaplama Becerisi Testi, bir hafta sonra ise Sayı Hissi Testi uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 22.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre ortaokul öğrencilerinin hem hesaplama becerileri ve hem de sayı hissi test puanları düşük çıkmıştır. Hesaplama becerisi ile cinsiyet arasında anlamlı bir ilişki bulunamazken başarı düzeyi ve sınıf seviyesi arasında anlamlı bir ilişki elde edilmiştir. Öyle ki öğrenci başarısı arttıkça hesaplama becerisi test puanın da arttığı görülmüştür. Sayı hissi becerisi ile cinsiyet ve başarı düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmazken, sayı hissi ile sınıf seviyesi arasında anlamlı bir ilişki görülmüştür. Sayı hissi ile hesaplama becerisi test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki elde edilmemiştir. Anahtar Sözcükler: Sayı hissi, Hesaplama becerisi, Zihinden işlem
Bütünsel beyin modeline uyumlu 4MAT öğretim modelinin 8.sınıf öğrencilerinin veri analizi ile olasılık konularındaki akademik başarılarına etkisi
Bu araştırmanın amacı veri analizi ile olasılık konularının öğretiminde 4MAT öğretim modeli kullanımının 8. sınıf öğrencilerinin akademik başarı ve bilgilerinin kalıcılığına etkisini araştırmaktır. Çalışmanın örneklemi Türkiye'nin güneydoğusunda bulunan bir ilin merkez ilçesine bağlı iki köy ortaokulundaki üç şubenin öğrencileri oluşturmaktadır. Bu sınıfların ikisinin mevcudu 21, birinin mevcudu ise 22'dir. 21 kişilik iki sınıf deney diğer sınıf ise kontrol grubudur. Deney 1 grubu 21 kişi, Deney 2 grubu 21 kişi ve Kontrol grubu 22 kişi olmak üzere toplam 64 öğrenciyle araştırma gerçekleşmiştir. Araştırmanın nicel verilerinin elde edilmesi için başarı testi ile baskınlık envanteri kullanılırken nitel verilerin toplanması içinde öğrenci görüş formu araştırmacı tarafından hazırlanmıştır. Yapılan araştırmanın sonuçları yaklaşık olarak 8 haftalık bir eğitimin sonucunda ulaşılmıştır. Veri toplama araçlarından elde edilen nicel verilerin analizi için SPSS 22. paket programı kullanılırken nitel verilerin analizi içinde içerik analizi kullanılmıştır. Başarı testi araştırma öncesinde gruplara ön test, uygulama sonunda sont test ve son testten yaklaşık iki ay sonrasında da kalıcılık testi olarak gruplara uygulanmıştır. Öğrenci görüş formu ise uygulama bitiminde sadece deney gruplarına uygulanmıştır. Verilerden elde edilen analiz sonucunda 4MAT öğretim modeliyle öğretim gerçekleştirilen deney grupların hem akademik başarı hem de kalıcılık test puanları bakımından aralarında anlamlı bir fark bulunmazken kitaba dayalı öğretim gerçekleştirilen kontrol grubuna göre deney grupları lehine olacak şekilde hem akademik başarı hem de kalıcılık test puanları açısından aralarında anlamlı bir farkın çıktığı gözlemlenmiştir. Sol ve sağ beyin baskınlığına sahip gruplar arasında ise akademik başarı ve kalıcılık test puanları arasında anlamlı bir farkın meydana gelmediği görülmüştür. Son olarak da öğrenci görüş formunda elde edilen verilerden öğrencilerin genel anlamda 4MAT öğretim modeline yönelik olumlu düşünceler besledikleri görülürken olumsuz ifadelerde ise en sık fazla zaman alması olarak ifade ettikleri görülmüştür.
Ortaokul matematik öğretmenlerinin etkinlik süreçlerine dair değerlendirmeleri
Bu çalışmada ortaokul matematik öğretmenlerinin etkinlik süreçlerine dair değerlendirmeleri incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama deseni benimsenmiştir. Çalışmanın verileri 119K773 nolu TÜBİTAK projesi kapsamında toplanmıştır. Araştırmanın örneklemini lisansüstü öğrenim gören 16'sı kadın, 8'i erkek olmak üzere toplamda 24 ortaokul matematik öğretmeni oluşturmuştur. Elde edilen verilerin değerlendirilmesinde içerik analizi kullanılmıştır. İçerik analizinde kodlar oluşturulurken bazıları literatürde bulunmakla birlikte bazı kodlar öğretmenlerin yargılarını yansıtacak şekilde oluşturulmuştur. Elde edilen kodlar uygun kategoriler altında toplanmıştır.Araştırmadan elde edilen bulgulara göre katılımcıların etkinlik kavramına dair sınırlı bir algıya sahip oldukları görülmüştür. Etkinlik temelli öğrenmeye olumlu baktıkları ve etkinliklerin aktif katılımlı sınıf içi uygulamalar ve materyal ile yapılan aktiviteler şeklinde ifade etmişlerdir. Katılımcı öğretmenlerin uygulama yapacakları etkinlikleri seçerken öğrencilerin hazırbulunuşluk seviyeleri ve uygulama süresini göz önünde bulundurdukları belirlenmiştir. Etkinlik yönergelerin açık ve anlaşılır olması konusunda ise kısıtlı bilgi sunmuşlardır. Öğretmenler etkinlik seçme ve tasarlama konusunda ise geniş yelpazede değerlendirmeler yapmışlardır. Etkinlikleri değerlendirirken öznel yargılar kullandıkları görülmüştür. Katılımcı öğretmenler, yapılandırmacı yaklaşım doğrultusunda kazanımların etkinlikler yardımı ile öğretildiğinde öğrencilerin dersi daha eğlenceli bulacaklarını ve aktif katılımları ile dersin işleneceğini belirtmişlerdir. Bu sayede kazanımların daha kalıcı bir şekilde öğrencilere aktarılacağını belirtmişlerdir. Anahtar kelimeler: Matematiksel etkinlik, Etkinlik değerlendirme, Etkinlik uygulama
Ortaokul sınıflarında cebirsel düşünmenin geliştirilmesine yönelik mesleki gelişim programının öğretmenlerin cebir ve cebirsel düşünmeye dair algılarına etkisi
Bu çalışmada, ortaokul sınıflarında cebirsel düşünmenin geliştirilmesine yönelik bir mesleki gelişim programına katılan ortaokul matematik öğretmenlerinin "cebir kavramı, matematiğin cebir kısmı, cebirsel düşünme kavramı ve cebirsel düşünmeyi ortaya çıkarmak için kullandıkları sorular" bağlamında algılarındaki değişimleri incelenmiştir. Araştırma TÜBİTAK tarafından desteklenen "Bir Mesleki Gelişim Programı ile Ortaokul Sınıflarında Cebirsel Düşünmenin Geliştirilmesi (TÜBİTAK 1001, proje no: 223K317)" projesi kapsamında yapılmıştır. Proje kapsamında katılımcılara Driscoll (1999) tarafından ortaya konulan ZCA (Zihnin Cebirsel Alışkanlıkları) kavramsal çerçevesi kullanılmıştır. Çalışma 34 ortaokul matematik öğretmeniyle yapılmıştır. Katılımcı öğretmenler 8 hafta eğitim, 2 hafta ön test ve son test uygulamaları olmak üzere 10 haftalık bir eğitime katılmışlardır. Eğitimlerden sonra her bir araştırma sorusu için katılımcılardan ön test ve son test verileri toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Analizler sonucunda elde edilen kodlar kategoriler altında birleştirilmiş ve öğretmenlerin görüşlerindeki değişim ortaya konulmuştur. Araştırmadan elde edilen bulgular mesleki gelişim programının katılımcı öğretmenlerin cebir ve cebirsel düşünmeyi klasik kavramlar olan işlem, bilinmeyen, denklem vb. kavramlardan ziyade genelleme, soyutlama vb. ile ilişkilendirdikleri görülmüştür. Öğretmenlerin matematiğin cebir kısmı ile ilgili algılarında değişim meydana gelmiştir. Cebiri belli bir kademeden ziyade her kademe ve düzeyde olan, gittikçe genişleyen bir kapsam olarak görmüşlerdir. Ayrıca öğretmenlerin cebirsel düşünmeyi ortaya çıkarmaya dair soru sorma biçimlerinde de olumlu değişimler olduğu görülmüştür. Öğretmenler, özellikle öğrencilerin çözüm stratejilerini irdelemelerine, düşünce süreçlerini açıklamalarına ve genellemeler yapmalarına imkân tanıyan sorular yöneltmeye başlamıştır. Sonuç olarak cebir ve cebirsel düşünme kavramına dair uygun içerik ve yöntemle tasarlanmış, teori ile uygulamayı harmanlayan bir mesleki gelişim programının öğretmenlerin bakış açılarında anlamlı değişimler meydana getirebildiği görülmektedir. Anahtar Kelimeler: cebir, cebirsel düşünme, ortaokul, matematik, matematiğin cebir kısmı
Bir mesleki gelişim programı kapsamında eğitim alan sınıf öğretmenlerinin matematik derslerinde otoriter ve diyalojik söylem kullanım durumlarının incelenmesi
Bu çalışmada bir mesleki gelişim programı kapsamında eğitim alan sınıf öğretmenlerinin matematik derslerinde otoriter ve diyalojik söylem kullanım durumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Tübitak tarafından desteklenen proje kapsamında sınıf öğretmenlerine eğitimler verilmiş, eğitimler öncesi ve eğitimler sonrası kullanılan söylem türleri incelenmiş ve araştırmanın verileri bu proje kapsamında yapılan çalışmadan elde edilmiştir. Araştırmanın deseni tek grup ön-test son-test yarı deneysel desendir. Katılımcıların mesleki deneyimleri 7 ile 18 yıl arasında değişim göstermekte ve katılımcı öğretmenler araştırma süresince 2 ve 3. ve 3 ve 4. sınıf düzeyinde öğretim yapmaktadır. Çalışma kapsamında beş sınıf öğretmeninin eğitimler öncesi ve sonrası matematik dersleri video kayıt cihazları yardımıyla kayıt altına alınmıştır. Elde edilen video kayıtları yazılı doküman haline getirilmiş ve bu dokümanlarda yer alan diyaloglar otoriter ve diyalojik söylem kodları çerçevesinde analiz edilmiştir. Analizler sonucunda elde edilen bulgular eğitimler öncesi ve sonrası öğretmenlerin otoriter ve diyalojik söylem kullanım durumlarında değişim olduğunu göstermektedir. Eğitimlerden önce öğretmenlerin tamamında bu iki söylem türünden otoriter söylem kullanım oranının yüksek olduğu görülürken, eğitimlerden sonra öğretmenlerin tamamının diyalojik söylem kullanım oranlarında artış olduğu görülmüştür. Bu durum öğretmenlere verilen eğitimlerin kullandıkları söylem türüne etkisi olduğunu göstermektedir.
Öğrencilere problem çözme ve üstbiliş becerilerinin kazandırılması için geliştirilen modele ilişkin ortaokul matematik öğretmenlerinin deneyimleri
Bu araştırmanın amacı Polya'nın problem çözme yaklaşımı çerçevesinde öğrencilerin problem çözme ve üstbilişsel düşünme becerilerini geliştirmeye yönelik ortaya konulan bir modelin öğretmenler tarafından matematik sınıflarında uygulanması sonrasında onların deneyimlerine dayalı görüşlerinin incelenmesidir. Bu amaç çerçevesinde matematik alanında yüksek lisans eğitimine devam eden 13 öğretmene problem çözme ve üstbilişsel düşünme becerileri ile mesleki gelişim eğitimleri verilmiştir. 9 hafta süren eğitimlerde problem çözme, problem çözme becerisinin gelişiminin önemi, üstbilişsel düşünme becerisi, problem çözme ile üstbilişsel düşünme becerisi arasındaki ilişki konuları ele alınmıştır. Ardından model tanıtılmıştır. Model 4 aşamadan oluşmaktadır. Bu aşamalar (1) problem çözme aşamalarının dikkate alınması ve üstbilişsel düşünme becerisinin başarılı bir şekilde problem çözme becerisine etkisine dair ihtiyaç hissettirme, (2) problem çözme aşamalarının tanıtımı ve her bir aşamadaki üstbilişsel düşünmeyi geliştirmeye yönelik sorulara dair bilgilendirme, (3) sürecin işletilmesine dair öğretmenin rol model olarak uygulamalar yapması son olarakta (4) öğrencilerin deneyim kazanmaları için uygulamalar yaptırmak şeklindedir. Eğitimlerden sonra öğretmenlerden 3 hafta boyunca sınıflarında bu modeli uygulamaları istenmiştir. Bu sürecin ardından öğretmenlere 5 tane açık uçlu sorudan oluşan anket uygulanmıştır. Ankette yer alan her bir sorunun bulguları betimsel olarak analiz edilmiştir. Kod ve kategoriler oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular tablolar halinde sunulmuş ve yorumlanmıştır. Araştırmanın sonucunda geliştirilen modelin öğrencilere problem çözme ve üstbilişsel düşünme becerileri kazandırmada etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Ortaokul matematik öğretmenlerinin beceri temelli sorulara ilişkin değerlendirmeleri
Türkiye'de 2018 yılından beri ortaokul 8. Sınıf öğrencilerine yönelik Liselere Geçiş Sınavı (LGS) yapılmaktadır. Bu sınavda sorulan sorular beceri temelli sorular olarak nitelendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı LGS sayısal bölümdeki beceri temelli matematik sorularına yönelik ortaokul matematik öğretmenlerinin algılarını ve bu soru türlerinin öğretim sürecine dâhil edilmesiyle birlikte sınıf içinde öğrencilerle birlikte karşılaştıkları güçlüklere ilişkin değerlendirmelerini belirlemektir. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden gömülü teori yaklaşımıyla tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenmiş 26 matematik öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formuyla elde edilmiştir. Görüşme formu sonucunda elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, katılımcıların beceri temelli soru kavramına ve yeni sınav sistemine ilişkin yeterli bilgiye sahip olmadığı, bu kavramları kendi algıladıkları biçimde yorumladıkları sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin özgün beceri temelli soru hazırlamadıkları da dikkat çekmektedir. Ayrıca hem kendileri hem de öğrencileri açısından beceri temelli soruları farklı bir kategori de değerlendirmişlerdir. Bu yüzden öğretmenlerin beceri temelli soruları derslerde öğretim sürecinde dersin sonu veya özel bir ders saati gibi ayrı bir zaman diliminde öğrencilere yönelttikleri görülmüştür. Beceri temelli soruların çözümüne dair katılımcıların şikâyetçi oldukları hususlardan birisi, soruların uzun ve birçok beceriyi bir arada kullanılmasını gerektirmesinden dolayı çok zaman almasıdır. Öğretmenler, kendilerinin çoğu zaman soruları anlamakta güçlük çektiklerini ifade etmişlerdir. Çoğu sorunun öğrencinin de hazırbulunuşluk seviyelerinin üzerinde olmasından dolayı soruları anlamakta ve çözmekte güçlük çektiklerini belirtmişlerdir. Ders kitaplarının öğrencileri beceri temelli sorulara hazırlamada yetersiz olduğu fakat Milli Eğitim Bakanlığı Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürülüğü tarafından yayınlanan soruların LGS sınavında çıkan sorularla benzerlik gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öğretmenler genel olarak bu soru tarzını öğrencilere daha alt kademelerden başlanarak gösterilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Anahtar sözcükler: Liselere geçiş sistemi, beceri temelli soru, üst düzey düşünme becerileri