Theses supervised by Prof. Dr. Adem İşcan
13 theses · Tokat Gaziosmanpaşa University
Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin konuşma kaygılarının değerlendirilmesi
Bu çalışmada, Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin konuşma becerisini kazanırken veya kazandıktan sonra pratiğe dönüştürme esnasında meydana gelen kaygının nedenlerinin neler olduğu, geliştirilen yabancı dil konuşma kaygısı ölçeği ve kişisel bilgi formu yardımıyla araştırılmaya ve değerlendirilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın evrenini, Türkiye'de Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen lisans öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında örneklem grubunu ise kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi esas alınarak Gazi Üniversitesi Türkçe Öğrenim Araştırma ve Uygulama Merkezi (GÜ TÖMER), İnönü Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi (İNÖNÜ TÖMER), Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi (TGOÜ TÖMER) ve Karadeniz Teknik Üniversitesi TÖMER (KATÜ TÖMER)' de öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırma için geçerli veri elde edebilmek amacıyla konuşma kaygısı ölçeği ve kişisel bilgi formu AB Dil Ölçütü temel alınarak B kurundaki öğrencilere uygulanmıştır. Örneklemde, Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen ve B kurunda olan 187 öğrenci bulunmaktadır. Öğrencilere verilen anket iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, öğrencilerin kişisel bilgilerinin doldurulduğu alan yer alırken ikinci bölümde Huang (2004) tarafından geliştirilen yabancı dil konuşma kaygısı anketinin Türkçe uyarlaması yer almaktadır. Veri toplama aracı olarak, öğrencilerin ad ve soyadı, ülke ve cinsiyet soruları kişisel bilgi formunda yer almaktadır. Ölçek ve kişisel bilgi formundan elde edilen veriler analiz edilirken sosyal araştırmaların analizinde ağırlıklı olarak kullanılan SPSS 22 paket programı kullanılmıştır. Öğrencilerin cinsiyetlerine ilişkin yabancı dil konuşma kaygılarına yönelik bulgular incelendiğinde erkek ve kız öğrenciler arasında yabancı dil konuşma kaygısına yönelik anlamlı bir farklılık olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin ülkelerine ilişkin yabancı dil konuşma kaygılarına yönelik bulgular incelendiğinde Tacikistan, Libya ve Kırgızistan uyruklu öğrencilerin kaygılarının anlamlı olarak en düşük, bunun aksine Lübnan, Tayland ve Arnavutluk uyruklu öğrencilerinde kaygılarının anlamlı olarak en yüksek sıra ortalamalarına sahip oldukları, bu durumdan yola çıkarak da bu ülke uyruklu öğrencilerin dil konuşma kaygılarının diğer ülke uyruklu öğrencilere göre anlamlı bir şekilde farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yabancı Dil Olarak Türkçe, Dil Becerileri, Konuşma Becerisi, Konuşma Kaygısı.
Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin yazma kaygılarının değerlendirilmesi
Yazma önceden üzerinde fikir birliği sağlanmış birtakım işaretlerin kullanılarak belli kurallar çerçevesinde ve bir plan dahilinde fikirlerin, hayallerin veya dileklerin kalıcılığını ve aktarımını sağlayan dil becerisidir. Yazma zihinsel faaliyetlerin üst düzeyde kullanıldığı bir beceri olduğu kadar kalıcı olması ve diğer becerilere göre daha zor olması sebebiyle de yazan kişilerde baskı oluşturup kaygı hissetmeye neden olan bir beceridir. Bu araştırmanın amacı yabancı uyruklu öğrencilerin Türkçe yazma kaygılarını çeşitli değişkenler ışığında dikkate alarak belirlemektir. Araştırmanın evrenini 2018-1019 eğitim öğretim yılında Türkiye'de öğrenim gören yabancı uyruklu öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırma evrenini temsil edecek özellikte örneklem ise tesadüfi örnekleme yöntemi ile tespit edilmiştir. Örneklem 2018-2019 eğitim öğretim yılında Gazi Üniversitesi, Fırat Üniversitesi ve Gaziosmanpaşa Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezinde öğrenim görmekte olan ve araştırmanın uygulanacağı gün derse gelen 200 yabancı uyruklu öğrencidir. Veriler gönüllü öğrencilere Aytan ve Tunçel (2015)'in hazırladığı "Yabancı Dil Olarak Yazma Kaygısı Ölçeği" ile araştırmacının hazırladığı "Kişisel Bilgi Formu" uygulanarak elde edilmiştir. "Yabancı Dil Olarak Yazma Kaygısı Ölçeği" 35 maddelik 5'li likert türünde bir ölçektir. Araştırmacılar tarafından alan yazın incelendikten sonra oluşturulan "Kişisel Bilgi Formu"nda ise öğrencilere ait bilgilerden öğrenim gördükleri üniversite, anadilleri yazılırken kullanılan alfabe, yaş, cinsiyet, Türkçe dışında bilinen yabancı dil sayısı, daha önce Türkçe dersi alıp almama durumu ile Türkçe öğrenme sürelerine ait bilgiler toplanmış ve değişken olarak ele alınmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS 22 istatistik paket programı kullanılmıştır. Araştırmada veriler frekans analizi, betimleyici istatistikler, normal dağılım analizi (Kolmogorov-Smirnov), Mann-Whitney U testi, Kruskall-Wallis H testi ve alt boyutlar arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla Spearman-rho korelasyon katsayısı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada nicel araştırma yaklaşımına dayalı betimsel tarama yöntemi kullanılarak yapılmış ve bulgular alan yazından hareketle yorumlanmıştır. Araştırmanın sonucunda bireylerin yabancı dil olarak Türkçe yazma kaygısı düzeyleri incelendiğinde dil bilgisi ve yazma algısı (X ̅= 2,72), yazmaya yönelik tutum (X ̅= 2,86), sınıf içi aktiviteler (X ̅= 2,71), yazma öz yeterlilik (X ̅= 2,59), genel yabancı dil olarak Türkçe yazma kaygısı düzeyleri (X ̅= 2,72) orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Araştırmaya katılan bireylerin öz yeterlik algılarına göre üniversiteler Fırat Üniversitesi, Gazi Üniversitesi ve Gaziosmanpaşa Üniversitesi olarak sıralanmıştır. Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen katılımcılarda yeni bir alfabe öğrenme, cinsiyet, yaş ve Türkçe öğrenme süreleri ile yabancı dil olarak Türkçe yazma arasında anlamlı bir farklılık tespit edilememişken daha önce Türkçe dersi almaları yabancı dil olarak Türkçe yazma kaygılarını düşürmüş, bilinen yabancı dil sayısı ile Türkçe yazma kaygısı arasındaki farklılık ters orantı ile ifade edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi, Kaygı, Yazma Becerileri, Yazma Kaygısı
Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarında görsel-metin uyumu
Araştırmada, "Yeni Hitit Yabancılar için Türkçe Ders Kitabı (A1)-(A2), İstanbul Yabancılar için Türkçe Ders Kitabı (A1)-(A2) ve Gazi TÖMER'in Yabancılar için Türkçe (A1)-(A2) Temel Düzey Ders Kitabı" nda yer alan görsellerin metinlerle uyumunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2018–2019 yıllarını kapsayan yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarının A1 ve A2 seviyesi oluştururken; örneklemini, 2018 – 2019 yıllarını kapsayan Yeni Hitit Yabancılar için Türkçe Ders Kitabı (A1)-(A2), İstanbul Yabancılar için Türkçe Ders Kitabı (A1)-(A2) ve Gazi TÖMER'in Yabancılar için Türkçe (A1)- (A2) Temel Düzey Ders Kitabı oluşturmaktadır. Araştırmada sonucunda görsel ve metin uyumunu ortaya koyabilmek amacıyla "Resim – Metin İlişkisi Kategori Listesi" nden yararlanılarak, "Görsel – Metin İlişkisi Kategori Listesi" oluşturulmuştur. Bu kategori listesiyle toplanan veriler, nitel veri analizi yaklaşımlarından betimsel analiz yaklaşımı kullanılarak incelenmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmada genel olarak incelenen kitaplarda metinlere ait görsellerin, öğrencilerin metinleri tahmin etmesini sağladığı; ait oldukları metinlerin başlığını desteklediği; ait oldukları metnin içeriğiyle uyumlu olduğu; metin ile yerleştirilmesinde zemin fon ilişkisinin gözetildiği; öğrencilere estetik zevk kazandırdığı; sınıf düzeyine uygun olduğu ve görsellerde kullanılan renklerin canlı, net ve dikkat çekici olduğu görülmüştür. Araştırmada bazı metinlerin başlığının olmadığı tespit edilmiştir.
Yabancı öğrencilerin Türkçe söz varlığının geliştirilmesinde şarkıların kullanımı
Bu araştırmanın amacı; Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde şarkı kullanımının öğrencinin akademik başarısına ve söz varlığını geliştirmedeki etkisini saptamaktır. Araştırmanın verilerini oluşturan uygulama, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Türkçe Öğretim Uygulama ve Araştırma Merkezinde öğrenim gören yabancı uyruklu 36 kişilik bir çalışma grubuna uygulanmıştır. Araştırmanın veri toplama sürecinde, araştırmacı tarafından uzman görüşleri de dikkate alınarak seçilmiş iki Türkçe şarkıya yönelik boşluk doldurma, bulmaca ve kelime listesi oluşturmadan oluşan beş etkinlik tasarlanmıştır. Çalışma grubu homojen bir şekilde kontrol ve deney grubu olarak ikiye ayrılmış, tasarlanan etkinliklerde yer alan sözcükler kontrol grubuna düz anlatım yoluyla; deney grubuna ise şarkılar eşliğinde öğretilmeye çalışılmıştır. Etkinliklerin bitiminde deney grubuna uygulamayı faydalı bulup bulmadıklarına yönelik bir soru yöneltilmiş ve öğrencilerin bu soruya verdikleri yanıtlar ışığında araştırmaya ilişkin değerlendirme yapılmıştır. Karma araştırma yönteminin kullanıldığı araştırmada, araştırmanın nicel verileri karşılaştırmalı eşitlenmiş gruplar son test modeli ile; nitel verileri ise yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile ortaya konmuştur. Elde edilen nicel veriler SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 22.0 paket programı aracılığıyla bağımlı örneklemler için t-testi ile betimlenmiş; nitel veriler ise içerik analizi yöntemi ile yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde şarkı kullanımın, öğrencilerin söz varlığını geliştirdiği ve bunun yanı sıra araştırmanın örneklemini oluşturan öğrencilerin yabancı dil öğretiminde şarkı kullanımını faydalı bulduğu ve Türk müziğine olan ilgilerinin arttığı sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sözcük Bilgisi, Şarkılar, Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi
Ortaokul 6. sınıf Türkçe ders kitabındaki resimlerin metinlerle uyum düzeyinin incelenmesi
Bu araştırma, ortaokul 6. sınıf Türkçe ders kitabındaki resimlerin metinlerle uyum düzeyini ortaya çıkarmak amacı ile yapılmıştır. Araştırmada tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2018–2019 eğitim ve öğretim yılında okutulan Eksen Yayıncılığa ait 6. sınıf Türkçe ders kitabı ve Sivas'ta görev yapan iki Türkçe öğretmeninden oluşan katılımcılar oluşturmaktadır. Katılımcılar seçkisiz örneklem yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırma verilerinin toplanmasında, doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Katılımcıların bağımsız ve yansız bir şekilde görüşlerini belirttiği "Resim–Metin İlişkisi Kategori Listesi" veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Toplanan veriler, betimsel analiz yaklaşımı kullanılarak analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular sonucunda, resimlerin, öğrencilerin metinleri tahmin edebilmesini yüksek düzeyde sağlayacağı; ait oldukları metinlerin başlığını yüksek düzeyde desteklediği; ait oldukları metnin içerikleriyle yüksek düzeyde uyumlu olduğu; ait oldukları metinlerin ana fikrini/ana duygusunu orta düzeyden biraz daha yüksek düzeyde desteklediği; resimlerin ve metnin yerleştirilmesinde zemin-fon ilişkisinin yüksek düzeyde gözetildiği yine resimlerde kullanılan renklerin yüksek düzeyde canlı, net ve dikkat çekici olduğu fakat resimlerin, öğrencilere orta düzeyde estetik zevk kazandıracağı sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen tüm sonuç ve bulgular tartışılmış ve daha sonra bazı önerilerde bulunulmuştur.
Yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan hikâye kitaplarının söz varlığı açısından değerlendirilmesi: Yunus Emre Enstitüsü Çocuk Hikâyeleri Dizisi örneği (A1-A2)
Söz varlığı, bir dilin temelini oluşturan önemli bir yapı taşıdır. Ana dili öğretiminde söz varlığı ne kadar önem taşımaktaysa; bir dilin yabancı dil olarak öğretiminde de söz varlığı vazgeçilmez bir unsurdur. Türk dili, söz varlığı açısından zengin bir dildir. Dilde yer alan atasözü, deyim, ilişki sözler, ikileme, ünlem ve özel isimler dili ve kültürü yansıtan söz varlığı unsurlarıdır. Türkçenin yabancı bir dil olarak öğretilmesinde ve kültürün tanıtılmasında söz varlığının önem taşıması, bu araştırmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı; yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan hikâye kitaplarındaki deyim, atasözü, ilişki sözler, ikileme, ünlem ve özel isimlerden oluşan söz varlığını; hikâye kitaplarında yer alan kelimelerin kullanım sıklığını ve yaygınlığını karşılaştırmalı olarak ortaya koymak olarak belirlenmiştir. Araştırmanın evrenini, yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan hikâye kitaplarının tamamı; örneklemini ise Yunus Emre Enstitüsü tarafından hazırlanan Çocuk Hikâyeleri Dizisine ait A1 seviyesi "Bayram, Hakan'ın Günlüğü, Misafirimiz Var, Sınavlar Başlıyor, Tatil Sürprizi, Yeni Arkadaşım, Yeni Okulumuz" adlı 7 hikâye kitabı ve A2 seviyesi "Doğum Günü, İstanbul Heyecanı, Sınıflar Yarışıyor, Soralım Öğrenelim, Tatil Planı, Yeni Hayatımız, Yeşil Göl" adlı 7 hikâye kitabı olmak üzere 14 hikâye kitabı oluşturmaktadır. Araştırmada "doküman incelemesi yöntemi" kullanılmıştır. Hikâyeler, bilgisayar ortamına aktarılmıştır ve kelime sıklıklarını belirleyebilmek amacıyla kelimeler çekim eklerinden arındırılmıştır. Aynı zamanda birleşik kelimeler, atasözleri, deyimler, ilişki sözleri tek bir kelime sayılması için düzenlenmiştir. Hikâye kitaplarının kelime sıklığını belirlemek için Cibakaya 2.0a programı kullanılmıştır. Her hikâye kitabının kelime sıklık listesi oluşturulmuş ve oluşturulan sıklık listelerinden, söz varlığı unsurları tespit edilerek tablolar halinde kendi içinde sınıflandırılmıştır. Elde edilen veriler yorumlanmış, kelime sıklığı ve söz varlığı unsurları bakımından A1 ve A2 seviyesi hikâye kitaplarında farklılıklar olduğu; A1 seviyesindeki hikâye kitaplarının kelime kullanımı, ilişki söz, özel isim ve ünlem bakımından A2 seviyesi hikâye kitaplarına göre daha zengin olduğu belirlenmiştir. Yapılan diğer araştırmalarla kıyaslandığında ise ders ve hikâye kitaplarının paralellik gösterdiği belirlenmiştir. Çalışmanın sonunda elde edilen verilere göre önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Türkçe Öğretimi, Yabancılara Türkçe Öğretimi, Söz Varlığı, Hikâye Kitabı
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde Anadolu Hikâyeleri adlı metinlerin kültür aktarımı açısından değerlerlendirilmesi
Yabancı dil öğrenme sürecinde dilin kelimelerinin ve dil bilgisi yapılarının öğrenilmesinin yanı sıra hedef dilin içinde gelişen kültürün de öğrenilmesi öğrenicinin doğru ve etkin iletişim kurabilmesi için önemlidir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kültür aktarımını sağlamak amaçlı birçok materyal kullanılmaktadır. Bunlardan biri olan hikâye kitapları öğrenicinin ders dışında da öğrenmeye devam etmesini sağlarken Türkçenin edebî söyleyiş güzelliğinin ve Türk kültürünün zenginliğini fark etmelerini sağlamaktadır. Tez çalışmamızın konusu Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde Anadolu Hikâyeleri adlı metinlerin kültür aktarımı açısından değerlendirilmesi olarak seçilmiş ve bu kapsamda örneklem olarak Yunus Emre Enstitüsü tarafından hazırlanan "Anadolu Hikâyeleri Seti (A1- A2)" seçilmiştir. Tez çalışmasında Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi alanındaki gelişmelere katkı sunma ve yeni hazırlanacak yardımcı okuma kitapları için veri imkânı sağlama amacı güdülmüştür. Bu çalışma nitel araştırma desenlerinden tarama modellidir. Çalışmada doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Anadolu Hikâyeleri Seti'ndeki 5 kitaptaki kültürel ögeler analiz edilmiştir. Kitaplardaki toplam kültürel ögeler her kitap için ayrı ayrı ortaya konmuş ve kültürel ögeleri barındırması açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada Okur ve Keskin (2013) tarafından kullanılan "Metinlere Yansıyan Kültürel Öge ve Alt Ögeler" ölçeği kullanılmıştır. Anadolu Hikâyeleri adlı 5 ayrı kitaptan oluşan hikâyelerde toplam 166 kültür ögesine rastlanmıştır. Bunlardan 29 tanesi günlük yaşam, 43 tanesi kişiler arası ilişkiler, 25 tanesi değerler ve eğitim, 7 tanesi edebiyat- sanat ve müzik, 23 tanesi gelenekler ve folklor, 8 tanesi sosyal yaşam, 31 tanesi coğrafya ve mekân kategorisi altındadır. Yılkı adlı hikâyede 30, Bayramlık adlı hikâyede 39, Bir Bardak Çay adlı hikâyede 20, Kırmızı Ayakkabılar adlı hikâyede 42, Lâleye Sor adlı hikâyede 35 kültür ögesine rastlanmıştır. Anadolu Hikâyeleri adlı 5 ayrı hikâyeden oluşan kitaplarda kültür aktarımını sağlayacak unsurların kitaplara eşit bir şekilde dağılım göstermediği, kitaplarda bazı kültür ögelerine hiç değinilmediği tespit edilmiştir. Kültür ögelerinin dağılımı açısından bakıldığında en fazla kültür ögesinin yer aldığı hikâyenin Kırmızı Ayakkabılar, en az kültür ögesinin yer aldığı hikâyenin ise Bir Bardak Çay olduğu görülmektedir. Sonuç olarak A1- A2 seviyelerinde kültür ögelerine çok yoğun olarak yer verilmese de kültür ögelerinin dengeli dağılımına dikkat edilmesi gerekmektedir.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında kültür aktarımı: Türkçe Öğreniyorum seti (A1-A2 düzeyi)
Bu araştırmada Yunus Emre Enstitüsü tarafından yabancı dil olarak Türkçe öğretimi için hazırlanmış ders kitaplarından biri olan "Türkçe Öğreniyorum Seti (A1 ve A2 Düzeyi)" kültür aktarımı bakımından incelenmiştir. Türkçenin küresel boyutta gün geçtikçe daha yaygın bir şekilde öğretilmeye başlanması kaynak çeşitliliği ve niteliğiyle ilgili tartışmaların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Ders ortamında öğrenici ve öğreticilerin ana materyal olarak kullandığı seviyeye göre hazırlanmış ders kitapları eğitimin niteliğini artıran en önemli araçlardan biridir. Bu amaçla yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitaplarının özellikleri ve kitapların hazırlanma sürecinde dikkat edilmesi gereken durumlarda yapılan araştırmalar incelenmiştir. Bu araştırmada Okur ve Keskin (2013) tarafından hazırlanan "Metinlere Yansıyan Kültürel Öge ve Alt Ögeler" ölçeği temel alınmış, Türkçe Eğitimi bölümünde görev yapan alan uzmanı dört öğretim üyesi tarafından incelenen bu ölçek araştırmaya göre uyarlanmıştır. Çalışma Türkçe Öğreniyorum Seti'nin A1 ve A2 düzeyindeki 6'şar üniteden oluşan dört adet ders kitaplarıyla sınırlı tutulmuştur.Tarama modelinde nitel bir araştırma olarak desenlenen bu çalışmada veriler doküman incelemesi tekniği kullanılarak toplanmıştır. Araştırma sonucunda örneklem olarak seçilen ders kitaplarının kültür aktarımı açısında yetersiz olduğu tespit edilmiştir. İncelenen ders kitaplarında kültür ögelerinin dağılımının dengeli yapılmadığı ve kültürler arası karşılaştırma yapma imkanı sunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışma aracılığıyla ileride hazırlanacak olan yeni öğretim materyallerine veri imkanı sağlanmaya çalışılmıştır.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında kültür aktarımı: Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti örneği (A1-A2 düzeyi)
Yabancı dil öğrenme sürecinde dört temel dil becerisinin geliştirilmesinin yanı sıra hedef kültürü öğrenmek, hangi yapıyı veya sözcüğü nerede ve nasıl kullanıldığını bilmek doğru ve etkin iletişim için önemlidir. Kültür aktarımı birçok materyalle gerçekleşmektedir. Yabancı dil öğretiminde ders materyali olarak en çok tercih edilen ders kitaplarında metinler aracılığıyla hem dilsel yapıya ve sözcük bilgisine hem de kültürel ögelere yer verilmektedir. Tez çalışmamızın konusu yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında kültür aktarımı olarak seçilmiş ve bu kapsamda örneklem olarak Yunus Emre Enstitüsü tarafından hazırlanan "Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti (A1 ve A2 Düzeyi)" seçilmiştir. Buradan hareketle tez çalışmasında yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanındaki gelişmelere katkı sunma ve yeni hazırlanacak ders materyalleri için veri imkânı sağlama amacı güdülmüştür. Bu çalışma tarama modelinde nitel bir araştırma olarak desenlenmiştir. Veriler nitel araştırmalarda veri toplama yöntemlerinden doküman incelemesi tekniği kullanılarak toplanmıştır. Çalışmada Okur ve Keskin (2013) tarafından kullanılan "Metinlere Yansıyan Kültürel Öge ve Alt Ögeler" ölçeği esas alınmıştır. Daha sonra bu ölçek Türkçe Eğitimi bölümünde görev yapan alan uzmanı dört öğretim üyesi tarafından incelenmiş ve ölçüte son hali verilmiştir. Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti'nin A1 düzeyindeki ders kitabında toplam 345 kültür ögesine rastlanmıştır. Bunlardan 50 tanesi günlük yaşam, 79 tanesi kişilerarası ilişkiler, 14 tanesi değerler ve eğitim, 24 tanesi edebiyat-sanat ve müzik, 15 tanesi gelenekler ve folklor, 1 tanesi sosyal yaşam, 69 tanesi coğrafya ve mekân ve 93 tanesi farklı kültürler ( kültürlerarası etkileşim) kategorisi altındadır. Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti'nin A2 düzeyindeki ders kitabında toplam 398 kültür ögesine rastlanmıştır. Bunlardan 83 tanesi günlük yaşam, 67 tanesi kişilerarası ilişkiler, 18 tanesi değerler ve eğitim, 72 tanesi edebiyat-sanat ve müzik, 14 tanesi gelenekler ve folklor ile sosyal yaşam, 82 tanesi coğrafya ve mekân ile 47 tanesi farklı kültürler (kültürlerarası etkileşim) başlığı altında yer almaktadır. Her iki ders kitabı karşılaştırıldığında kültürel ögelerin dengeli dağılmadığı, sayı bakımından hedef kültür ögesine çok fazla yer verildiği görülmüştür. Ayrıca kültürler arası etkileşimin gerçekleşmesine ve öğrenicilerin hedef kültür ile kaynak kültürleri karşılaştırma yapmalarına yeterli imkân sağlanmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu çalışma aracılığıyla bundan sonra hazırlanacak yeni öğretim materyalleri için veri imkânı sunulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, ders kitabı, kültür, kültür aktarımı.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında kültür aktarımı: Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı: (A1-A2 düzeyi)
Bu çalışmada Türkçenin Yabancı Dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarından biri olan "Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı (A1 ve A2 Düzeyi)" kültür aktarımı açısından incelenmiştir. Eğitim öğretim süreci boyunca en çok kullanılan eğitim materyallerinden biri ders kitaplarıdır. Seviyeye uygun hazırlanmış ders kitapları öğrenme öğretme sürecinin başarısı için önemlidir. Bu amaçla yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitaplarının özellikleri ve kitaplar hazırlanırken dikkat edilmesi gerekenler konularında yapılan çalışmalar incelenmiştir. Çalışmada Okur ve Keskin (2013) tarafından kullanılan "Metinlere Yansıyan Kültürel Öge ve Alt Ögeler" ölçeği esas alınmıştır. Daha sonra bu ölçek Türkçe Eğitimi bölümünde görev yapan, alan uzmanı, dört öğretim üyesi tarafından incelenmiş ve ölçüte son hali verilmiştir Çalışma temel, orta ve yüksek düzeylerden oluşan Yeni Hitit Ders Kitabı'nın, 'Yeni Hitit A1-A2' seviyesinde bulunan toplam 12 ünitedeki metinler ile sınırlandırılmıştır. Bu çalışma, nitel bir araştırma olarak desenlenmiştir. Veriler nitel araştırmalarda veri toplama yöntemlerinden doküman incelemesi tekniği kullanılarak toplanmıştır. Yapılan inceleme sonucunda örneklem olarak seçilen ders kitaplarının kültür aktarımı açısından yeterli oldukları ancak bazı eksikliklerinin bulunduğu ifade edilmiştir. İncelenen ders kitabında, kültür ögelerinin dağılımının dengeli olmadığı ve hedef kültüre, farklı kültürlere yer verilmesine rağmen hedef ve kaynak kültürün karşılaştırılmasına yeterince yer verilmediği sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu çalışma aracılığıyla bundan sonra hazırlanacak yeni öğretim materyalleri için veri imkânı sunulmaya çalışılmış, bu alana katkı sağlamak amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, ders kitabı, kültür, kültür aktarımı, ders kitapları, metinler, Yeni Hitit Ders Kitabı.
Metin dışı okumalarda Yürekdede ile Padişah kitabından değerler eğitimi bağlamında yararlanma
Dünyada bilgi teknolojileri, iletişim ve ulaşım hızla gelişirken yüzyıllardır birikerek gelen gelenek ve göreneklerde, sahip olunan ulusal değerlerde bir aşınma, evrensel durumların baskısına maruz kalma, istenilenin aksine bir değişme yaşanmaktadır. Aynı zamanda hem ulusal hem de evrensel değerlerin normlarının belirlenmemesi, öğretilememesi ve insanî değerlerin kaybolması sorunuyla karşı karşıya kalınmaktadır. Yani maddi kültür ürünleri artarken manevi kültür ürünlerinde azalma ve doğal olarak kültür terazisinde bir dengesizlik oluşması sorunuyla karşı karşıya kalınmaktadır. Maddi kültür ile manevi kültür arasındaki bu uçurumun oluştuğunu görenler eğitim yoluyla farkın kapatılması ve tekrar eski duyguların yeşertilmesi için programlar üretmişlerdir. Bu programlara da değerler eğitimi adı verimiştir. Dostluk, dürüstlük, sabır, sevgi, vatanseverlik gibi aslında ailede ve kendiliğinden gelişen duygular yakın zaman dilimi içinde okullarda öğretilmeye başlanmıştır. Artık günümüzde okul hayatı, sırf bilgi aktarımının gerçekleşmesinden ziyade bilgiyle değerlerin harmanlandığı, öğretimle eğitimin kaynaştırıldığı bir süreç olarak tasarlanmaktadır. Dil ve kültür ilişkisi göz önünde bulundurulduğunda dil eğitimi, değerler eğitimi açısından oldukça önemli hale gelmektedir. Zira öğrencilere önerilen her metin, öğretilen her bir kelime kültürel bir kodun izlerini taşımaktadır. Bu yüzden dil eğitiminde kullanılan metinler sadece kelime öğretimi veya bir dil becerisinin geliştirilmesi için seçilmemelidir. Bu metinler dil eğitimini gerçekleştirirken aynı zamanda değerleri de öğretmelidir. 2005 yılından itibaren yürürlüğe giren tematik eğitim de bu anlayışa uygun olarak gerçekleştirilmektedir. Temaların adları bile incelendiğinde bu durum açıkça gözlemlenebilir. Örneğin Atatürk teması Türk büyüklerini ve tarihini, Birey ve Toplum teması gelenek ve görenekleri, Değerlerimiz teması mühim durum ya da olguları, Güzel Ülke Türkiye teması vatanseverliği, Millî Kültür teması maddi ve manevi üretimlerimizi, Sevgi teması canlı ve cansız varlıklara karşı merhametli ve empati yaparak davranmayı öğretmek üzerine kuruludur. Ancak bu duygu ve durumları okul sıralarında okutulan kitaplarla gerçekleştirmek ya çok zordur ya da çok sınırlıdır. Bunlar okul dışında desteklenmesi gereken öğrenmelerdir. Bu destek ailede, sokakta büyükler aracılığıyla yapılabilir. Ancak bu denetimsiz ve gelişi güzel öğrenmelere neden olabilir. Bunu engellemek ve eğitimin öngördüğü biçimde ilerlemek için öğrencilere okulda öğrendikleri değerler doğrultusunda hazırlanmış metinleri okumaları tavsiye edilmeli ve bu okumalar takip edilmelidir. Böylece kendini ifade edebilen, güzel konuşabilen, kendine güvenen kişiler yetiştimeyi amaçlayan Türkçe dersi hem bu amaçlarına hem de Milli Eğitim Bakanlığının öngördüğü değerlerin öğretimine hizmet etmiş olur. Öğrenciler hem okuma yoluyla sahip oldukları söz dağarcığını zenginleştiriler hem de yeni bilgileri/değerleri bazen örtük bazen de bilinçli olarak öğrenirler. Değerler eğitimi açısından hem okuldaki dersler esnasında hem de okulda öğrenilenin pekiştirilmesi sürecinde kullanılabilecek metinlerden birisi de Yürekdede ile Padişah adlı çocuk kitabıdır. Kitap, "Bir varmış bir yokmuş." cümlesiyle başlar. Eşeğini kaybeden Yürekdede, pazardan küçük deve satın alır. Her yıl çıktıkları yaylaya gitmek üzere hanımı Ayşe Nine ile yola çıkarlar. Az giderler, uz giderler, dere tepe düz giderler. Konakladıkları yerde atlılar çıkar karşılarına. Onları doyurmak için "bir güzel söz, bir sevgiye" aldığı deveciğini keser Yürekdede. Padişahın atlıların arasında olduğunu farkedemezler. Bu kafilede en saygı gösterilen (padişah) kişi Dede'nin Cuma günü şehrin camisinde Padişah'a dileğini bildirmesini söyler. Karanlık basmadan teşekkür ederek ayrılırlar. Cuma günü şehrin camisinde hütbeyi dinleyen Dede, birşey dilerse Allah'tan dilemesi gerektiğini anlar ve padişahla görüşmeden döner. Dönüş yolunda başına gelenlerin anlatıldığı bu ilk metin aynı zamanda kitaptaki ilk hikayedir. Bunu, Hz. Süleyman'la Kirpi ve Köyümüze Yağdi Karlar hikayeleri izlemektedir. Bu masalsı hikayeler adalet, aç gözlü olmama, konukseverlik, vatanperverlik, empati kurma, büyüğe hürmet gibi temel değerlerimizi metnin bazen arka planında bazen de göstere göstere dile getirilmesine öğretilmesine yardımcı olabilecek niteliktedir. Bu çalışma, kitabın hangi parçalarının hangi değerlerin eğitiminde kullanılabileceğine odaklanmıştır.
İlkokul 4. sınıf Türkçe ders kitabındaki resimlerin metinlerle uyumunun incelenmesi
Bu araştırmada, ilkokul 4. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan resimlerin metinlerle uyumunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma tarama modelindedir. Araştırmanın çalışma grubu, iki bölümden oluşmaktadır. Çalışma grubunun birinci bölümünü, 2018 – 2019 eğitim ve öğretim yılında ilkokullarda okutulan, MEB yayınlarına ait 4. sınıf Türkçe ders kitabı; ikinci bölümünü ise araştırmacı ile Sivas il merkezine bağlı ilkokullarda görev yapmakta olan dört sınıf öğretmeninden oluşan katılımcılar oluşturmaktadır. Bu dört sınıf öğretmeni, olasılık temelli örnekleme yöntemlerinden seçkisiz (random) örnekleme göre seçilmiştir. Araştırma verileri, doküman analizi tekniği ile toplanmıştır. Araştırmacı tarafından resim ve metin uyumunu ortaya koyabilmek amacıyla "Resim – Metin İlişkisi Kategori Listesi" oluşturulmuştur. Katılımcılar, Türkçe ders kitabında yer alan resimlerin ait oldukları metne göre uygunluğunu "Resim – Metin İlişkisi Kategori Listesi"ne göre incelemiştir. Katılımcıların birbirinden bağımsız ve yansız bir şekilde görüşlerini belirttiği "Resim – Metin İlişkisi Kategori Liste"leri tek bir tabloda sunulmuştur. Bu kategori listesiyle toplanan veriler, nitel veri analizi yaklaşımlarından betimsel analiz yaklaşımı kullanılarak analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular sonucunda, resimlerin, öğrencilerin metinlerin içeriğini tahmin edebilmesini orta düzeyin altında sağladığı; ait oldukları metinlerin başlığını yüksek düzeyde desteklediği; ait oldukları metinlerin ana fikrini/ana duygusunu orta düzeyin altında desteklediği; resimlerde kullanılan renklerin canlı, net ve dikkat çekici olduğu; ait oldukları metin ile orta düzeyde kısmen uyumlu olduğu; resimlerin metindeki hikâye unsurlarından olay, zaman ve kahraman unsurları ile orta düzeyin altında örtüştüğü; mekân unsuru ile orta düzeyde örtüştüğü; resimlerin günlük hayatla ilşkisinin orta düzeyin üstünde olduğu; metinle ilgili resimlerin yanı sıra karikatür, fotoğraf, grafik vb. ögelerden herhangi birine orta düzeyin üstünde yer verildiği; resimlerdeki kişilerin görünüşleri (Kıyafet, biçim, vb.) hedeflenen gruba uygunluğunun yüksek düzeyde olduğu görülmüştür. Araştırma sonucunda, elde edilen bulgular ışığında bazı öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Türkçe Ders Kitabı, Resim, Metin, Resim-Metin Uyumu.
Yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarında kültürel unsurların kullanımı: Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti örneği (C1 – C2 seviyesi)
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde öğretim ortamı, kullanılan materyaller, dört temel dil becerisi ve dil bilgisinin verilme şekli, kültür aktarımı gibi birçok başlık önemli bir rol oynamaktadır. Hedef kültürün içerisinde ve hedef kültürden uzak olarak yürütülen dil öğretim süreçlerinin farklı olduğu düşünülürse bu süreçte kullanılan materyallerin etkin rol oynadığı söylenebilir. Yabancı dil öğretiminde en çok kabul gören ders malzemesi ders kitaplarıdır. Gerek ekonomik açıdan gerek pratiklik olarak ders kitapları diğer materyallere göre daha çok tercih edilir. Ders kitaplarında yer alan metinler ve metinlerden hareketle düzenlenen etkinlikler aracılığı ile hem dört temel dil becerisinin hem dil bilgisi öğretiminin kazandırılması hedeflenmektedir. Bu noktada akıllara ders kitaplarında kültürel ögelere ne kadar yer verilmektedir sorusu gelmektedir. Bu sorudan hareketle tezimizin konusu Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kültür aktarımı olarak belirlenmiş, örneklem olarak ise Yunus Emre Enstitüsü tarafından hazırlanan "Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti (C1 ve C2 Seviyesi)" seçilmiştir. Tez çalışmasının amacı; yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sıkça kullanılan ileri düzey bir ders kitabında kültür aktarımına ne kadar yer verildiğini saptamaktır. Bu saptama üzerinden yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanına katkıda bulunmak, yeni hazırlanacak ders materyalleri için veri oluşturmak da belirlenen amaçlar arasındadır. Çalışma tarama modelinde nitel araştırma olarak desenlenmiştir. C1 ve C2 düzeyinde kullanılan ders kitaplarında yer alan veriler nitel araştırmalarda kullanılan veri toplama yöntemlerinden doküman inceleme tekniği kullanılarak toplanmıştır. Çalışmada ulaşılan kültürel ögeler Okur ve Keskin (2013) tarafından kullanılan "Metinlere Yansıyan Kültürel Öge ve Alt Ögeler" ölçeği esas alınarak sınıflandırılmıştır. Çalışma sürecinde araştırmaya konu olan ders kitaplarından kaynaklanan farklılıklar neticesinde ölçek üzerinde düzenleme yapma ihtiyacı doğmuştur. Bu ihtiyaç neticesinde ölçek, Türkçe Eğitimi bölümünde görev yapan alanında uzman dört öğretim üyesi tarafından incelenmiş ve ölçeğe son hali verilmiştir. Çalışma sonucunda Yedi İklim Türkçe Öğretim Ders Kitabı'nın C1 ve C2 seviyelerinde kültürel ögelere yer verilme oranının benzerlik gösterdiği görülmüştür. Her iki düzey ders kitabında da ağırlıklı olarak farklı kültürlere ait ögelere rastlanmıştır. C1 seviyesi ders kitabında farklı kültürlere ait ögelerden sonra en fazla rastlanan kategori "değerler ve eğitim" olurken; C2 seviyesinde ikinci sırada en fazla rastlanan kategori "edebiyat, sanat ve müzik" olmuştur. Bu çalışma ile yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılmak üzere hazırlanan yeni materyaller için veri imkânı sunulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe öğretimi, kültür, kültür aktarımı, ders kitabı