Theses supervised by Prof. Dr. Bayram Ali Kaya
15 theses · Sakarya University
Mecmû'a-i Eş'âr, Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emîrî manzum 638 (1a-60b) (İnceleme-Karşılaştırmalı Metin-MESTAP'a Göre Tasnifi)
Çalışmanın konusu, Millet Yazma Eser Kütüphanesi Ali Emîrî Koleksiyonu 638 numarada bulunan Mecmû'a-i Eş'âr, adlı şiir mecmuasının (1a-60b) incelenmesi ve transkripsiyonunun yapılması ve tenkitli metninin oluşturulmasıdır. Çalışmada öncelikle çalışmanın amacı, önemi ve yöntemi vurgulanmış; mecmuanın 1a-60b varaklarının dış özellikleri, muhteva, dil ve yazım özellikleri, şairler, şiirlerinde kullandıkları vezin ve nazım şekilleri gibi tanıtımına dair bilgiler verilmiş, ardından da şairlerin hayatlarına kısaca değinilmiştir. Çalışmanın ikinci kısmında metnin transkripsiyonu yapılarak tenkitli metin kurulmuştur. Mecmua ile karşılaştırılan eserler arasındaki farklar ise dipnotta belirtilmiştir. Son olarak çalışmamızda Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP)'ne uygun olarak hazırladığımız muhteva tablosuna yer verdik. Mecmû'a-i Eş'âr, 87 varaktır. Mecmuanın ele aldığımız varaklarında on beş ile on sekizinci yüzyıl arasında yaşam sürmüş 37 farklı şaire ait 11 farklı nazım şekliyle kaleme alınan 269 şiir kayıtlıdır. Kimliği belirlenen 34 şairin biyografileri çalışmada yer almıştır. Bu çalışmayla, dîvânı bulunmayan, kaynaklarda tespit edemediğimiz, tespit edilse dahi şiirlerine ulaşılamayan şairler ve şiirleri gün yüzüne çıkararak akademik sahada yapılacak olan çalışmalara küçük de olsa bir fayda sağlanması amaçlanmaktadır. Bu türden şiir ve şairlerin ortaya çıkarılması edebiyat tarihine katkı sunmayı ve kaybolmuş değerlerin daha geniş açıyla değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Mecmua, Şiir Mecmuası, Dîvân Şiiri, MESTAP
Mecmȗa-i Ebyât ve Şarkı, Gazeliyȃt, İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi, Numara: NEKTY 03990 (1b-28a) (İnceleme- MESTAP tablosu- karşılaştırmalı metin)
Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi NEKTY 03990 numarada kayıtlı olan Mecmȗa-i Ebyȃt ve Şarkı Gazeliyȃt adlı şiir mecmȗasının 1b-28a varakları arasının incelenmesi ve transkripsiyonu yapılmış karşılaştırmalı metin çalışmasından oluşmaktadır. Çalışmada öncelikle mecmȗanın 1b-28a varaklarının tanıtımı yapılmış, ardından da metnin transkripsiyonu yapılarak dîvânlar ya da ilgili akademik çalışmalarla karşılaştırmalı metni oluşturulmuştur. Mevcut farklar ise dipnot alanında gösterilmiştir. Ayrıca, kimliklerini tespit edebildiğimiz şâirlerin kısa biyografilerine yer verilmiştir. 19.yüzyılda derlendiği düşünülen mecmȗa, 82 varaktan oluşmaktadır. Çalışmamızın konusunu oluşturan kısımlarda 15-19. yy arasında yaşamış 135 şâir yer almaktadır. Bu şâirlerin 6 farklı nazım şekliyle kaleme aldığı 1172 şiir bulunmaktadır. Bu şâirler ve şiirlerinde kullandıkları nazım şekilleri ile şiirlerinin bahir ve kalıpları tablolar halinde verilmiştir. Mecmȗanın 28a-55b varakları arasını Sakarya Üniversitesi Eski Türk Edebiyatı yüksek lisans öğrencisi Esma Güngör, 55b-82a varakları arasını ise yine Sakarya Üniversitesi Eski Türk Edebiyatı yüksek lisans öğrencisi Aslı Doğan tarafından çalışılmaktadır. Çalışmada yer alan muhteva tablosu, başta şiir mecmȗaları olmak üzere cönkler de dahil tüm mecmȗaların ayrıntılı tasnifinin yapılmasını amaçlayan Mecmȗaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP)'ne uygun olarak hazırlanmıştır.
Mecmȗa-i Ebyât ve Şarkı, Gazeliyȃt, İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi, numara: T 3990 (55b-83a) (İnceleme-MESTAP Tablosu-karşılaştırmalı metin)
Çalışmamızın konusu, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi T3990 numarada kayıtlı MecmuǾa-i Ebyât ve Şarkı Gazeliyât adlı şiir mecmuasının 55b-83a varakları arasının incelenmesi ve trasnkripsiyonu yapılmış karşılaştırmalı metin çalışmasıdır. Çalışmamızda ilk olarak mecmuanın 55b-83a arasındaki varaklarının tanıtımını yaptık, ardından metnin transkripsiyonu yaparak dîvânlar ve ilgili diğer akademik çalışmalardan hareketle karşılaştırmalı metnini hazırladık. Tespit edilen farkları dipnot alanında gösterdik. MESTAP tablosu da eklediğimiz mecmuanın çalıştığımız kısımlarında yer alan şairlerin kısa biyografilerine de yer verdik. Çalışmamızda ayrıca bu şairler ve kullandıkları nazım şekilleri ile şiirlerinde kullandıkları vezin ve bahirleri tablolar hâlinde verdik 19. yüzyılda derlendiği düşünülen mecmua, 3 sütun şeklinde tertip edilmiş olup 82 varaktan oluşmaktadır. Mecmuanın çalıştığımız kısmında, on altıncı ile on dokuzuncu yüzyıllar arasında yaşamış 102 farklı şaire ait 6 farklı nazım şekliyle yazılmış 485 şiire yer verilmiştir. Çalışmamızda, bu şairler ve kullandıkları nazım şekilleri ile şiirlerinde kullandıkları vezin ve bahirleri de tablolar hâlinde verilmiştir. Çalışmamızda yer verilen muhteva tablosu, mecmuaların tasnif ve dökümlerinin yapılmasını amaçlayan Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP)'ne uygun şekilde hazırlanmıştır.
Tecellî Dîvânı'nda sosyal hayat
Bu çalışmada XVII. Yüzyılda yaşamış şâir Tecellî'nin Dîvânı'ndan yansıyan sosyal hayata dair unsurlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmada Sebahat Deniz'in hazırlamış olduğu Tecellî ve Dîvânı adlı eseri esas alınmıştır. Çalışma, bir Giriş ile on iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın Giriş kısmında Tecellî'nin hayatı, mahlası, ölümü, eserleri, edebî kişiliği ve sanatı hakkında kısa, tanıtıcı bilgi verilmiştir. Çalışma, Gündelik Hayattaki Tipler, Yeme-İçme, Giyim-Kuşam, Gündelik Hayatta Kullanılan Eşyalar, Meslekler, Tabâbet ve Hastalıklar, Savaşlar, Dinî İnançlar ve İbâdetlerle İlgili İnanışlar, Diğer İnançlar-Âdetler ve Ritüeller, Davranış Biçimleri, Eğlence Hayatı, Mimârî ve Sosyal Hayat şeklinde sınıflandırılarak ana bölümlere ayrılmıştır. Dîvânda sosyal hayata dâir tespit edilen unsurların şiir geleneğinde nasıl işlendiği, hangi açılardan ele alındığı tespit edilip izâh edilmiştir. Çalışmanın Sonuç kısmından sonra yararlanılan kaynakların yer aldığı Kaynakça kısmına yer verilmiştir. Bu çalışma ile Osmanlı şiirine katkı sağlayan Tecellî'nin eserinde sosyal hayata dâir birçok unsuru ele aldığı ve günlük hayatta kullanılan sıradan bir objeyi bile hâyâl ve gözlem gücüyle şiirinin içine dâhil ettiği görülmüştür. Tecellî Dîvânı incelendiğinde Osmanlı şiirinin topluma ait unsurları göz ardı etmediği ve toplumdan kopuk olmadığı bir kez daha tespit edilmiştir.
İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi, T3574 numarada kayıtlı Mecmū´a-i Eş´ār (1a-60b) inceleme-karşılaştırmalı metin)
Bu çalışma İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi T3574 numarada kayıtlı MecmūǾa-i EşǾār isimli eserin (1a-60b arası) incelenmesi ve transkripsiyonlu metninin oluşturulmasından ibarettir. Metin hazırlanırken Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi'nin (MESTAP) kurallarına dikkat edilmiş ve tablolar buna göre oluşturulmuştur. Çalışmamızda ilk olarak mecmua tanıtılıp burada yer alan şairler hakkında biyografik bilgi verilmiş; daha sonra ise şiirlerin transkripsiyonlu metni oluşturulmuştur. Bu şiirler akademik çalışmalarla karşılaştırılarak var olan farklar ortaya konulmuştur. Klasik Türk şiiri ürünlerini barındıran mecmuanın, içindeki şairlerin doğum ve ölüm tarihlerinden hareketle 17. asrın sonlarının bir eseri olduğunu söyleyebiliriz. İncelediğimiz kısımda, şairlerinin kim olduğunu tespit edemediğimiz 5 şairle birlikte 51 şaire ait 229 şiirin varlığından söz etmek mümkündür. Ayrıca bir buçuk varaklık bir de nesir yer almaktadır. Çalışmamızın son kısmını ise sonuç bölümü, kaynakça, tıpkıbasım ve özgeçmiş oluşturmaktadır.
Mecmū'a-i Eş'ār, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Şevket Rado Yazmaları, Numara: 71 (38a-74b)(İnceleme-karşılaştırmalı metin)
Bu çalışma, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Şevket Rado Yazmaları 71 numarada bulunan Mecmū'a-i Eş'ār adlı şiir mecmuasının (38a-74b) incelenmesi ve transkripsiyonlu karşılaştırmalı metin çalışmasından oluşmaktadır. Metin oluşturulurken Mecmuaların Sistematik Tasnifi Projesi (MESTAP)'ne uygun hareket edilmiş ve tablolar buna uygun bir şekilde hazırlanmıştır. Çalışma içerisinde ilk başta mecmua tanıtılıp içerisinde yer alan şairler hakkında biyografik bilgiler verilmiştir. İlerleyen kısımlarda çeşitli tablolar oluşturulmuş ve MESTAP tablosu hazırlanmıştır. Daha sonra ise metnin transkripsiyonlu metni oluşturulmuştur. İçerisinde farklı şairlerin şiirlerini barındıran mecmuanın, şairlerinin biyografik bilgilerden hareketle 16. veya 17.yüzyılın bir eseri olduğu düşünülmektedir. Çalıştığımız kısımda, 63 şiirin varlığından söz etmek mümkündür. Çalışmamızın son kısmında ise sonuç bölümü, kaynakça, tıpkıbasım ve özgeçmiş yer almaktadır.
Bosnalı Aleaddin Sâbit Dîvânı'nın tahlili
Bu çalışma, XVII. yüzyılın ikinci yarısı ile XVIII. yüzyılın başlarında yaşamış olan Bosnalı Aleaddin Sâbit'in, Dîvânı'ndaki tüm şiirlerin beş ana başlık altında genel bir tahlili olarak hazırlanmıştır. Daha çok Bosnalı oluşu ve kendine has üslûbu ile araştırmacıların dikkatini çeken, aynı zamanda döneminin güçlü şairlerinden biri kabul edilen Sâbit'in şiirlerinden hareketle, çoğu makale olmak üzere birçok çalışma yapılmışsa da genel bir tahlil çalışmasının varlığı tespit edilememiştir. Bu çalışmada, Sâbit'in Divanı'nda yer alan tüm şiirleri incelenmek sûretiyle, içinde yaşadığı dönem ve topluma âit inanç, duygu, düşünce, tabiat, âşık-sevgili-rakip tipleri ve diğer şahsiyetler, sosyal ve siyasî hayattaki gelişmeler, sanat ve spor faaliyetleri, hastalıklar ve tedaviler, yiyecek ve içecek, kullanılan para, ticaret hayatı, ulaşım, kullanılan eşyalar, haberleşme, rezm ve bezm, davranış biçimleri, âdet, gelenek ve inanışlar, inşaî unsurlar vs. türlü hususlar ile ilgili unsurlar tespit edilmek sûretiyle ele alınmıştır. Sâbit'in Dîvânı'nın bu şekilde incelenmesiyle ortaya konulan bu çalışma, dönemin dinî, tasavvufî, sosyal, kültürel vd. birçok özelliğinin yanı sıra, kişiliği ve özel hayatıyla ilgili bilgileri de yansıtması açısından önemli olmakla birlikte; gerek sahayla, gerekse başta tarih ve folklor olmak üzere, farklı disiplinlerle ilgili yapılacak olan çalışmalara katkı sağlayacak olması bakımından da mühimdir.
17. yüzyıl dîvȃn şiirinde zaman (Hâletî [Ö. 1631] - Nef'î [Ö. 1635] - Nâ'ilî [Ö. 1666] - Neşâtî [Ö. 1674] - Nâbî [Ö. 1712])
Tez çalışmasının konusunu, 17. yüzyılda yaşamış belli başlı Dîvȃn şairlerinin dîvȃnlarında geçen zaman ve zaman kavram alanına ait kelimelerin incelenmesi oluşturmaktadır. Düşünce tarihi boyunca, özellikle felsefe alanında en tartışmalı konulardan biri olan zamanın, geniş bir konu olması itibariyle de belirli sınırlar çerçevesinde ele alınması kaçınılmaz olmuştur. Bu çalışmada, klasik dönem zaman algısını şekillendiren teorik zeminde, zaman kavram alanına ait kelimeler belirlenmiştir. Alt başlıklar halinde ele alınan bu kelimelerin, seçilen şairlerin dȋvȃnlarında hangi çerçevede ve nasıl ele alındığını belirlemekle, bir bakıma sanat üzerinden dönemin insanının zaman algısını, buna bağlı olarak varlığı kavrayış biçimini ortaya koymak mümkün olmuştur. Başka bir açıdan bakıldığında ise bu çalışmanın, dönemin bilinç yapısını anlamaya yardımcı olmak adına bir zihniyet çözümlemesi olduğu söylenebilir. Metinler incelenirken, tabiȋ ve mutlak zaman olarak kategorize edilen zaman göz önünde bulundurulmuştur. Duyularımızla algıladığımız, beşerȋ ve fȃni yönümüzle idrâk ettiğimiz dünya zamanı tabiȋ zaman; cismȃnȋ sıfatlardan münezzeh, sonsuzluk ve sınırsızlığın yaşandığı ȃlemin zamanı ise mutlak zaman olarak adlandırılmıştır. Zamana dair bir diğer sınıflandırma ise, dünyaya ait zamanın doğrusal bir yapıda olması; mutlak ve kozmik zamanın ise dairesel zaman olarak adlandırılmasıdır. Seçilen beyitlerden bazıları yorumlanırken daha anlaşılır olması adına bu sınıflandırmalardan yararlanılmıştır. Bu çalışma ile edebȋ metinlerin ait olduğu dönemin ruhunu taşıması ve felsefe, tasavvuf gibi çağın ilimleri ile ilişki kurmadan anlaşılmasının eksik kalacağı sonucu ortaya çıkmaktadır denilebilir.
Yûsuf Hakîkî Baba Dîvânı'nın dinî-tasavvufî kelime, tâbir ve kavramlar bakımından tahlili
Dîvân edebiyatının tarihsel gelişimini bilmek ve bu süreçte görülen yapısal değişimleri inceleyebilmek için öncelikle konuyla ilgili metinlerin tespit edilmesi gerekmektedir. Bu tespiti takiben, aynı zamanda bir dil hazinesi olan Dîvân edebiyatı ürünleri, kendilerinden önce ve sonraki eserler arasındaki bağlantıları bulmak ve aralarındaki muhtemel etkileri ortaya koymak adına tek tek incelenmelidir. Dîvân edebiyatı alanında yapılan tahlil çalışmaları, şâirlerin hayâl dünyalarındaki zenginliklerin yanı sıra, içinde yaşadıkları topluma ilişkin dinî, sosyal ve kültürel unsurları ortaya koymak adına da büyük önem arz etmektedir. Bu çerçevede, 15. yüzyılda, Aksaray'da Bayrâmiyye tarikatının mümessili konumunda olan Yûsuf Hakîkî Baba'nın Dîvânı'nda yer alan dinî ve tasavvufî kelime, tâbir ve kavramlar üzerinde çalışmaya karar verilmiştir. Tasavvufî içerikli manzum ve mensur tarzda başka eserler de yazmış olan Yûsuf Hakîkî Baba, tasavvuf edebiyatı bakımından önemli bir mutasavvıf şâir ve nâsir olarak bilinmektedir. Çalışmamızda, öncelikle söz konusu dîvânda geçen dinî ve tasavvufî kelime, tâbir ve kavramlar belirlendikten sonra, fişlenen her bir unsurun geçtiği beyit ya da bentler derinlemesine irdelenmiştir. Çalışmada ayrıca, dinî ve tasavvufî mânâda ortak anlam ve imgelere sahip dinî-tasavvufî kelime, tâbir ve kavramlar bir araya getirilerek, şâirin tasavvur biçimi ve saptanan unsurların, hangi sınırlar içinde, ne gibi hayâllere konu olduğu gösterilmeye çalışılmıştır.
Divan edebiyatı eleştirilerinin eleştirisi (1860-1970)
Bu çalışmada öncelikle eleştirinin tanımı ve tarihsel gelişimi kavramsal bir çerçevede ele alındıktan sonra modern anlamda eleştiriyi ortaya çıkaran kimi felsefi, sosyo-kültürel, bilimsel ve tarihsel nedenler üzerinde durulmaktadır. Ayrıca Divan edebiyatında bir şiir eleştirisi olup olmadığı meselesi ana hatları ile irdelenmektedir. Böylece tezimize teorik bir zemin oluşturduktan sonra Tanzimat'tan beri modern Türk edebiyatında her zaman tartışmalı bir konumda bulunan Divan edebiyatı eleştirilerinin arka planında yer alan zihniyet değişiminin, eleştirilere yansımasını daha iyi aktarabilmenin imkânını bulduk. Çalışmamızın ikinci bölümünde Tanzimat'tan İkinci Meşrutiyet'e kadar Divan edebiyatına yöneltilen eleştirileri, mutlak dünyanın parçalanması ve bunun Osmanlı'ya etkisi neticesinde yaşanan siyasal ve kültürel değişimler ışığında analiz etmeye çalıştık. Üçüncü bölüm 1908'den 1950'ye kadar Divan edebiyatı eleştirilerini kapsamaktadır. Bu dönemde, mutlak dünya algısının dağılması, buna bağlı olarak mutlak yönetim biçimlerinin parçalanması, ortaya çıkan yeni ulusal politik birimlerin tebaadan vatandaşa gelinen süreçte edebiyatı yeni bir kimlik inşasında araçsallaştırması gibi bazı olay ve olgular üzerinden Divan edebiyatının nasıl ötekileştirildiği konusuna değinilmektedir. Son bölümde ise hem dünyada hem de Türkiye'de yaşanan kimi siyasal, sosyolojik ve sanatsal hadiselerin Türkiye'de edebiyatçı ve eleştirmenlerin edebiyata bakışını değiştirmesi paralelinde Divan edebiyatının da yeni bir gözle, yeni bir solukla yeniden değerlendirilmeye başlandığı gerçeği analiz edilmektedir. Divan edebiyatının modernleşme ile birlikte merkezin dışına itildiği ve II. Dünya savaşı sonrasında modernleşmeye duyulan inancın hızla zayıflamasıyla beraber tekrar merkeze doğru çekildiği bir sürecin izleri sürülmektedir.
Muhibbî Dîvânı'nda sosyal hayat
Bu çalışma, Muhibbî Dîvânı'nın Coşkun Ak neşrinde yer alan 2799 gazel, 1 Elifnâme, 1 Terci-i Bend, 18 Muhammes, 30 Murabba, 5 Nazm, 51 Kıta ve 217 Müfred olmak üzere toplam 3122 şiirde sosyal hayat unsurları taranması ve elde edilen 8810 adet beyitin incelenmesiyle oluşturulmuştur. Din ve tasavvuf erbabı olan kimselere, oyunculara, saray görevlilerine ve Osmanlı sosyal yaşamının parçası olan birçok tipe olduğu gibi; eğlence meclislerine, musiki makamlarına, çeşitli musiki terim ve tabirlerine de şiirlerinde yer vermektedir. Muhibbî'nin, bu unsurları daha çok sevgili ile benzerlik oluşturmaları münasebetiyle ele aldığı görülmüştür. Toplumsal alışkanlıklar, gelenekler, çeşitli davranış biçimleri, yiyecek ve içecekler, kullanılan eşyalar, hastalıklar, ilaçlar ve tedavi yöntemlerine, spor faaliyetleri ile mimâri yapıya dair unsurlara çeşitli, teşbih, mecaz, istiare, teşhis, kinaye vb. sanatlarla yer verildiği tespit edilmiştir. Muhibbî'nin bir cihan pâdişâhı olmasına ve toplumsal yapının en üst kademesinde bulunmasına rağmen sosyal hayata dair tüm bu unsurları şiirlerine yansıtmaktadır. Şairin hem Divân şiirinin kültürel birikimine hâkim olduğunu hem de bu şiir geleneğinin saray ve çevresinde teşekkül etse dahi sosyal hayattan kopuk olmadığının anlaşılması açısından oldukça önemlidir.
16. yüzyıl divanlarında mutfak kültürü
Bu çalışma 16. Yüzyıl şairlerinden Bâkî, Edirneli Nazmî, Emrî, Fuzûlî, Hayâlî, Nevʻî, Taşlıcalı Yahyâ ve Zâtî'nin divanları ile Figânî'nin divançesinde yer alan mutfak kültürü unsurlarının tespit edilmesi ve bu unsurların divan şiirindeki kullanım şekillerinin incelemesinden oluşmaktadır. Tespit edilen mutfak kültürü unsurları sınıflandırılarak örnek beyitlerle açıklanmıştır. Unsurların açıklanmasında öncelikle unsurun genel anlamı, özellikleri, kullanım alanları daha sonra divan şiirindeki kullanım şekilleri, şiire kazandırdığı anlamlar ve bazı beyitlerde nesre çeviri verilmiştir. Maddelerde yer alan örnek beyitlerin şairi, nazım şekli, şiir ve beyit numarası belirlenen kısaltmalarla beyitin hemen yanında verilmiştir. Madde içinde bütün beyitlere yer verilemeyeceği için çalışmanın sonunda yer alan "İndeks" kısmında bütün beyitler şiir ve beyit numaraları ile birlikte çalışmaya dâhil edilmiştir. Redif olarak kullanılan unsurların yer aldığı gazel ve kasideler ise "Ekler" kısmında alfabetik olarak sıralanmıştır. Sonuç olarak hazırlanan bu çalışma ile divan şiirinden yola çıkarak 16. yüzyılda tüketilen yiyecek ve içeceklerin, kullanılan mutfak eşyalarının birçoğu tespit edilmiştir. Buna bağlı olarak oluşan halk deyişlerinin ve inançlarının, atasözleri ve deyimlerin de divan şiirinde yer aldığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: 16. yüzyıl, Mutfak, Divan Şiiri, Yiyecekler, İçecekler.
Süleymaniye Kütüphanesi Galata Mevlevîhânesi Koleksiyonu 26 numaralı cönk 1-137 numaralı sayfalar(inceleme-karşılaştırmalı metin)
Bu çalışma Süleymaniye Kütüphanesi Galata Mevlevîhânesi Koleksiyonu'nda yer alan 26 numaralı Cönk'ün 1-137 sayfalarının incelenmesi, transkripsiyonlu ve karşılaştırmalı metinden oluşmaktadır. Çalışmada öncelikle cönkün MESTAP Projesine göre hazırlanmış sistematik tasnifi eklenmiş, ardından cönkün tanıtımına, sonrasında da transkripsiyonlu metin çalışmasına yer verilmiştir. Cönte yer alan şiirler yayınlanmış eserlerle karşılaştırılarak mevcut farklar ortaya konmuştur. Hakkında bilgi bulabildiğimiz şairlerin edebi anlayışları ve eserleri belirtilerek biyografilerine yer verilmiştir. Cönkte yer alan şiirlerin yazıldıkları yüzyıllar çeşitlilik göstermektedir. Pir Sultan'dan Şeyh Galib'e pek çok şairin şiirinin yer aldığı cönkün incelenen kısmı Alevi- Bektaşi şiir anlayışını ortaya koymaktadır. Divan Edebiyatı ve Halk edebiyatı nazım şekillerinin yer aldığı cönkün incelediğimiz 137 sayfasında toplamda 105 şiire rastlanmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda şiirlerin hangi şairlere ait olduğu belirlenmeye çalışılmıştır.
18. Yüzyıl divan şiiri poetikası (Arpaemînizâde Sâmî, Edirneli Kâmî, Esrâr Dede, Nedîm, Seyyid Vehbî, Şeyh Gâlip, Vahîd Mahtumî)
Geçmişten günümüze Türk şiiri içerisinde farklı şiir anlayışları ve bunlara bağlı olarak farklı poetikalar oluşmuştur ve oluşmaya da devam etmektedir. Bu değişim, şiirimiz adına elbette bir zenginliktir. Türk şiir tarihinin gerek zaman, gerekse edebî faaliyet bakımından en geniş ve yoğun dönemini teşkil eden Divan şiiri ise bu zenginlik içerisinde önemli ve saygın bir yere sahiptir. Bununla birlikte hem geleneğin hem de temsilcilerinin poetik özellikleriyle ilgili bilgiler ve yapılan çalışmalar henüz istenilen düzeyde değildir. Konusu "18. Yüzyıl Divan Şiiri Poetikası" olarak belirlenen bu çalışmada, yüzyıl şiiri içerisinde etkili olmuş şairler arasından seçilen yedi şairin eserlerinden hareketle, onların bireysel poetikalarını tespit etmek, sonra da yüzyılın genel poetikasına dair tespit ve değerlendirmelerde bulunmak amaçlanmıştır. Bununla da divan şiirinin bütün olarak poetikasının belirlenmesine katkı sağlamak hedeflenmiştir. Çalışmanın konusu doğrultusunda öncelikle poetikanın tanımı ve içeriği, Batı, Doğu ve Türk edebiyatlarında poetikanın tarihî seyri, 18. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin siyasî ve edebî durumu kapsamında literatür taraması, kaynakların incelenmesi ve verilerin toplanması çalışmaları yapıldı. Kaynakların incelenmesinden sonra 18. yüzyıl divan şiirinin genel poetikasını belirleyebilmek için örneklem olarak çalışılacak şairler ve eserleri belirlendi. Seçilen şairlerin, yüzyılın önde gelen şairleri olmalarına ve yüzyıl şiirinde etkili olan klasik, bediî, hikemî ve mahallî üslupların biri veya birkaçını temsil etmelerine dikkat edildi. Bu sınırlılıklar doğrultusunda Edirneli Kâmî, Nedîm, Vahîd Mahtumî, Arpaemînizâde Sâmî, Seyyid Vehbî, Esrâr Dede ve Şeyh Gâlip'in Divan ve mesnevîleri poetik çerçevede incelendi. Elde edilen veriler kodlandı, belli temalar altında tasnif edildi. Bu poetik veriler ve ulaşılan bulgular doğrultusunda şairlerin bireysel poetikaları, sonra da yüzyılın genel poetikası belirlenmeye çalışıldı. Ayrıca, 18. yüzyıl divan şiiri poetikasının 16 ve 17. yüzyıl poetikalarıyla mukayesesi yapıldı. Yaptığımız bu çalışma, örneklem olarak seçilen şairlerin; şiir ve şair anlayışı, şiir ve şairle ilgili poetik benzetmeler, şiirin temel unsurları, şairin çevre ile olan münasebeti vb. poetik hususlarda kafa yorduklarını, çok önemli tespit ve değerlendirmelerde bulunduklarını göstermiştir. Elde edilen sonuçlar, aynı yüzyılda yaşayan ve aynı geleneğin temsilci olan şairlerin bile poetikalarında farklılıkların olabileceğini göstermekle beraber divan şiirinde zengin bir edebiyat eleştirisinin ve poetik yaklaşımın varlığına işaret etmektedir.
Klasik Türk şiirinde gül (Gazellerde)
Doktora tezi olarak hazırlanan bu çalışmada XIV-XIX. yüzyıllar arasında yaşamış yaklaşık 120 şâirin dîvânları taranmış ve bu eserlerin "gazeller" bölümünde gülün hangi anlam ilişkileri içinde kullanıldığı, gülün sosyal hayattaki kullanımının şiirlere nasıl yansıdığı örnek beyitlerle tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın temel amacı "gül"ün diğer çiçeklerden farklı olarak kültürümüzde ne kadar derin izler bıraktığının belirlenmesidir. Bu bağlamda öncelikle gülün tarihçesine, sosyal hayatta, sanatta ve semâvî dinlerde gül algısına değinilmiş, sonra gülün bir çiçek olarak özelliklerinin beyitlere yansımasına örnekler verilmiştir. İlerleyen bölümlerde ise, âdet ve geleneklerde, giyim-kuşamda, mutfakta, tedavide, tasavvufta, kozmik âlemde vb. gülün kendine mahsus kullanımlarına dair örnek beyitler sunulmuş ve bu beyitlerin şâirin hayal dünyasında hangi sanatlarla meydana gelip vücut bulduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Taramalar sırasında -her başlık için- karşılaştığımız on binlerce beyit içinden, en güzel örneği yansıttığını düşündüklerimiz bu çalışmaya dâhil edilmiştir. Bazı hayallerin orijinalliği sebebiyle kaside, kıt‛a gibi nazım şekillerinden de örnekler verilmiştir. Gülün tasavvufî kullanımlarının daha belirgin görülebilmesi için mutasavvıf kimliği ön plana çıkan bazı şâirler de incelenmiştir. Kısacası şâirlerin gülü, gerçek ve mecaz yönleriyle şiire nasıl taşıdıkları tespit edilmeye çalışılmış ve elde edilen bulgular "sonuç" bölümünde sunulmuştur. Taramalar neticesinde küçük bir "gül sözlüğü" oluşturulmuş ve çalışmanın sonuna eklenmiştir.