Theses supervised by Prof. Dr. Fatih Çetin Çetinkaya
10 theses · Düzce University
Okuma çemberi yönteminin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuma motivasyonlarına etkisi
Bu araştırmanın amacı okuma çemberlerinin ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin okuma motivasyonlarına olan etkisini incelemektir. Bu amaçla araştırma, eylem araştırması deseninde tasarlanmıştır. Çalışma, 2019-2020 eğitim öğretim yılının ikinci döneminde Şanlıurfa ilinin Eyyübiye ilçesindeki bir devlet ilkokulunda gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında dördüncü sınıfa devam eden 5 öğrencinin katılımıyla okuma çemberi oturumları gerçekleştirilmiş ve öğrencilerin okuma motivasyonlardaki değişim incelenmiştir. Araştırma 12 hafta sürmüş ve öğrencilerle 6 okuma çemberi oturumu gerçekleştirilmiştir. Eylem araştırması olarak tasarlanan bu çalışmada katılımcılarla gerçekleştirilen oturumlar, video kaydına alınmış ve oturumlar esnasında araştırmacı tarafından, gözlem notları alınmıştır. Araştırmanın nicel verileri Yıldız (2010) tarafından geliştirilen Okuma Motivasyonu Ölçeği kullanılarak toplanılmış; nitel verilerin toplanma aşamasında yarı yapılandırılmış görüşme formundan, video kayıtlardan ve araştırmacının gözlem notlarından yararlanılmıştır. Video kayıtları ve araştırmacı notları incelendikten sonra raporlaştırılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formundan elde edilen veriler de betimsel analiz yöntemi kullanılarak çözümlenmiş ve sunulmuştur. Araştırmanın nicel basamağından elde edilen veriler, okuma çemberi yönteminin, öğrencilerin okuma motivasyonlarını etkilediğini göstermektedir. Okuma Motivasyonu Ölçeği kullanılarak toplanan veriler, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılarak analiz edilmiş ve anlamlılık değeri p .043<.05 olarak tespit edilmiştir. Bu sonuç, öngörülerimizi desteklemektedir. Araştırmanın nitel boyutundaki veriler ise 4 maddeli yarı yapılandırılmış görüşme formu, video kayıtları ve araştırmacı notları kullanılarak elde edilmiştir. Video kayıtları ve araştırmacı notları incelendiğinde, okuma çemberi yönteminin, katılımcıların okuma motivasyonlarına olumlu etki ettiği görülmektedir. Katılımcıların rolleri benimsemesi ve kitap ile kendileri arasında bir bağ kurmaya başlamaları sayesinde, okuma eyleminden zevk aldıkları da göze çarpmaktadır. Ayrıca görüşme formundan elde edilen verilere de bakıldığında, katılımcıların okuma çemberi yöntemini oldukça eğlenceli, faydalı ve işlevsel buldukları ve bu yöntem sayesinde okumaya olan ilgilerinin arttığı ve zevk almaya başladıklarını ifade ettikleri görülmektedir.
EBA okuyorum yazıyorum modülünde yer alan videoların Türkçe dersi öğretim programı ile ilişkisinin incelenmesi
Bu çalışmanın temel amacı, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından oluşturulmuş sosyal bir eğitim platformu olan Eğitim Bilişim Ağı içerisinde yer alan İlkokul Oku-yorum Yazıyorum modülüne ait ders videolarının Türkçe Dersi Öğretim Programı ile olan eşgüdümlülüğünü belirlemektir. Araştırmanın verileri Eğitim Bilişim Ağı'nda İlkokul Okuyorum Yazıyorum modülünün 2020 yılına ait olan videolardan elde edilmiştir. Bu kapsamda 43 adet video ve bu videolarda yer alan 19 öğretmen, Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda yer alan kriterlere göre değerlendirilmiştir. İlgili videolar araştırmacı tarafından ikişer kez izlenmiş olup güvenirliği artırmak için eş kodlayıcı tarafından da izlenmiştir. Bu çalışma nitel bir çalışma olup; videolardan elde edilen veriler doküman analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda Eğitim Bilişim Ağı'nda yer alan videoların içeriklerinin ilgili öğretim programında yer alan kazanım ve uygulamalar ile uyumuna bakılmıştır. İlk okuma yazmaya hazırlık aşamasında gerekli olan hatırlatmaların yapılmadığı, dinleme eğitimi çalışmaları kapsamında yetersizliği olan öğrencilerin tespitinin eksik olduğu, küçük parmak kasların gelişiminde gerekli olan çizgi ve boyama çalışmaları gibi bazı etkinliklere yer verilmediği görülmüştür. Noktalama işaretlerinin ve pekiştirme çalışmalarının yetersiz olduğu, akıcı okuma çalışmaları kısmında yer alan uygulamalarda eksiklikler saptanmıştır. Buna bağlı olarak içeriklerin; kazanım ve uygulamaları birebir olarak karşılamadığı ve içerik ile videolar arasında uyumsuzluklar olduğu tespit edilmiştir.
Etkileşimli okuma uygulamalarının kültürlerarası duyarlılığa etkisi
Bu araştırmanın amacı, etkileşimli okuma uygulamalarının üçüncü sınıf öğrencilerinin kültürlerarası duyarlılığına etkisini araştırmaktır. Araştırma 2020-2021 öğretim yılında Düzce ili Merkez ilçesinde bir devlet okuluna devam eden 44 üçüncü sınıf öğrencisinin katılımı ile yürütülmüştür. Araştırmada yarı deneysel desen tercih edilmiş ve uygulamalar birbirine denk iki grup ile gerçekleştirilmiştir. İki sınıfta gerçekleştirilen araştırmada bir sınıf deney grubu bir sınıf ise kontrol grubu olarak belirlenmiştir. Her iki sınıfta da 22 öğrenci bulunmaktadır. Araştırmanın uygulama süreci 8 hafta sürmüş ve bu süre zarfında ulusal ve uluslararası alanlarda okunan, uzmanlar tarafından seçilen toplam 8 resimli çocuk kitabı etkileşimli okuma uygulamaları dâhilinde kullanılmıştır. Öğrencilerle etkileşimli kitap okuma etkinlikleri uygulanmadan önce deney ve kontrol grubundaki öğrencilere ön test; etkinlikler uygulandıktan sonra son test uygulanmıştır. Bu araştırmada veri toplama aracı olarak Çocuklar için Kültürlerarası Duyarlık Ölçeği kullanılmıştır. Çocuklar için Kültürlerarası Duyarlık Ölçeği (ÇKDÖ) likert tipi 10 sorudan oluşmaktadır. Cevaplar 1 (hiç) – 5 (tamamen) aralığındadır. Araştırmanın verileri SPSS 26 paket programı yardımıyla analiz edilmiştir. Verilerin analizi kapsamında elde edilen bulgulara göre deney ve kontrol grubu öğrencilerinin ÇKDÖ son test puanları arasında anlamlılık olup olmadığını belirlemek üzere uygulanan nonparametrik Mann Whitney-U testi sonucunda, gruplar arasında istatistiksel açıdan anlamlılığa rastlanmıştır (z=-5,690; p<.05). Etkileşimli okuma uygulamalarının kültürlerarası duyarlılığa olumlu yönde katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.
Farklı metin türlerinde okuduğunu anlama becerilerinin zihin kuramı becerileri açısından incelenmesi
Bu çalışmanın amacı farklı metin türlerinde okuduğunu anlama becerilerinin zihin kuramı becerileri açısından incelenmesidir. Bu doğrultuda çalışmaya zihin kuramı ve okuduğunu anlama becerisinde etkisi olduğu bilinen kelime hazinesi, sözel çalışma belleği ve dikkat becerileri dâhil edilmiştir. Çalışmanın bağımlı değişkenleri hikâye edici ve bilgi verici metinlerde okuduğunu anlama becerisi; bağımsız değişkeni ise zihin kuramı, kelime hazinesi, sözel çalışma belleği ve dikkattir. Çalışma ilişkisel tarama modelinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 148 ilkokul üçüncü sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Yanlış Analiz Envanteri, Kelime Bilgisi Ölçeği, Zihin Kuramı Görevleri, Anlamsız Sözcük Tekrarı Listesi ve Bourdon Dikkat Testi kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS 24 yazılımı kullanılarak basit doğrusal regresyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analiziyle yapılmıştır. Basit doğrusal regresyon analizinin sonucuna göre zihin kuramı değişkeni tek başına hikâye edici metinlerde okuduğunu anlama becerisindeki değişimin %27'sini bilgi verici metinlerde okuduğunu anlama becerisindeki değişimin ise %09'unu açıklamaktadır. Ayrıca zihin kuramı hikâye edici ve bilgi verici metinlerde okuduğunu anlama becerisinin anlamlı bir yordayıcısı olduğu görülmektedir. Çoklu doğrusal regresyon analizinin sonucuna göre ise hikâye edici metinde okuduğunu anlama becerisinde meydana gelen değişimin %39'u, bilgi verici metinde okuduğunu anlama becerisinde meydana gelen değişimin ise %30'u bağımsız değişkenler tarafından açıklanmaktadır. Kelime hazinesi, zihin kuramı ve dikkat değişkenlerinin hikâye edici metinde okuduğunu anlama becerisinin, kelime hazinesi ve sözel çalışma belleği ise bilgi verici metinde okuduğunu anlama becerisinin anlamlı birer yordayıcısı olduğu görülmektedir. Ancak sözel çalışma belleği, hikâye edici metinde okuduğunu anlama becerisinin, zihin kuramı ve dikkat değişkenleri ise bilgi verici metinde okuduğunu anlama becerisinin anlamlı birer yordayıcısı değildir. Değişkenler arası ilişkiler incelendiğinde ise hikâye edici metinde okuduğunu anlama becerisi ile zihin kuramı arasında, bilgi verici metinde okuduğunu anlama becerisi ile kelime hazinesi değişkeni arasında diğer değişkenlere kıyasla daha yüksek bir ilişkinin olduğu görülmektedir. Anahtar Sözcükler: Okuduğunu anlama becerileri, zihin kuramı becerileri, kelime hazinesi, sözel çalışma belleği, dikkat
İlkokul 3. sınıf öğrencilerinin özetleme becerileri gelişimlerinde karşılıklı öğretim yaklaşımının etkisi
Okuduğunu anlama becerilerinin bir parçası olan özetleme becerileri üzerine odaklanan bu araştırmanın amacı, ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin özetleme becerileri gelişimlerinde karşılıklı öğretim yaklaşımının etkisini incelemektir. Yarı deneysel desen kullanılan araştırma, 2023-2024 öğretim yılı Bolu ili Merkez ilçesine bağlı bir devlet okulunda yansız atama yoluyla oluşturulan deney ve kontrol grubu olmak üzere her biri on beşer öğrenciden oluşan iki grupla yürütülmüştür. Araştırmanın uygulama süreci 8 hafta sürmüştür. Deney grubunda, araştırmacı tarafından karşılıklı öğretim yaklaşımına uygun olarak hazırlanmış bir öğretim programı uygulanmıştır. Kontrol grubunda ise, mevcut öğretim süreci sınıf öğretmeni tarafından devam ettirilmiştir. Uygulama sürecinde, uzmanlar tarafından belirlenen çeşitli türde metinler ve resimli çocuk kitapları kullanılmıştır. Özetleme stratejisi öğretimi uygulanmadan önce, her iki gruptaki öğrencilere ön test, öğretim etkinliklerinin ardından ise son test uygulanmıştır. Veriler, Özet Puanlama Anahtarı kullanılarak toplanmış ve SPSS 26 paket programı ile analiz edilmiştir. Veri analizinden elde edilen sonuçlara göre, hem karşılıklı öğretim yaklaşımının uygulandığı deney grubunda hem de mevcut öğretimin devam ettiği kontrol grubunda, son test sonuçları lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Uygulanan yaklaşımlar, öğrencilerin özetleme performansını olumlu yönde etkilemiştir. Deney ve kontrol grupları arasındaki son test özetleme puanları arasında anlamlı bir fark olmamakla birlikte, etki büyüklüğü (r) incelendiğinde, deney grubuna yapılan müdahalenin orta düzeyde bir etki gösterdiği anlaşılmaktadır. Bu durum, deney grubundaki öğrencilerin performansındaki artışın, eğitim pratiğinde bu tür müdahalelerin potansiyel faydalarını işaret edebileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma ile hem karşılıklı öğretim yaklaşımının hem de mevcut öğretim yaklaşımının öğrencilerin özetleme becerilerinin gelişimini olumlu yönde etkilediği ortaya konmuştur.
Hikâye çemberi yönteminin ilkokul 4.sınıf öğrencilerinin yazma becerisi, yazma motivasyonu ve yazma biçimine etkisi
Bu araştırmada hikâye çemberi yönteminin ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin yazma becerisi, yazma motivasyonu ve yazma biçimine etkisi incelenmiştir. Araştırmada yarı deneysel desen kullanılmıştır. Bu doğrultuda, Ankara ilinde özel bir ilkokulda 4.sınıfta öğrenim gören iki farklı şubeden toplam 31 öğrenci ile çalışma yürütülmüştür. Öğrencilerin seviyelerinin birbirine denkliğini belirleyebilmek için düzey belirleme amaçlı değerlendirme uygulanmıştır. Şubeler arasında düzey belirleme amaçlı değerlendirme sonuçlarına göre anlamlı bir fark bulunmadığından, deney ve kontrol gruplarının rastgele atanmasına karar verilmiştir. Uygulama sürecinin başında her iki gruba da MEB Türkçe Öğretim Programında yer alan temalardan istedikleri konuda hikâye yazmaları istenmiş ve ön test uygulanmıştır. Deney grubunda yer alan 14 öğrenciyle 5 hafta boyunca hikâye çemberi yöntemi ile yazma çalışmaları yapılırken, kontrol grubunda yer alan 17 öğrenciye herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Uygulama sürecinin sonunda öğrencilerden MEB Türkçe Öğretim Programında yer alan temalardan istedikleri konuda hikâye yazmaları istenerek son test uygulanmıştır. Ön test ve son testte yazılan hikâyelerin yazma becerileri ve yazma biçimlerini puanlamak üzere 6+1 Analitik Yazma ve Değerlendirme Ölçeği (Özkara, 2007), yazma motivasyonlarını puanlamak üzere Öztürk (2013) tarafından geliştirilen yazma motivasyon ölçeği kullanılmıştır. Toplanan verilerin analizinde bağımsız örneklem t-testi kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 24 paket programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, hikâye çemberi yönteminin ilkokul 4.sınıf öğrencilerinin yazma becerisi, yazma motivasyonu ve yazma biçimi üzerinde anlamlı ve olumlu etkiler oluşturduğu belirlenmiştir.
Aile katılımlı diyalojik okuma etkinliklerine ilişkin ebeveyn ve öğrenci görüşleri
Bu araştırmanın amacı, ailenin aktif şekilde öğrenci okuma etkinliklerine katılımını sağlamak ve diyalojik okuma etkinliklerine ilişkin ebeveynin ve öğrencilerin görüşlerini almaktır. Bu doğrultuda ebeveynlerle görüşme formu, öğrencilerle ise odak grup görüşmesi yapılarak veriler elde edilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Çankırı ili Merkez İlçesinde bulunan bir özel okulda İlköğretim 3.sınıf öğrencileri ve ebeveynlerinden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi oluşturulurken kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemine göre karar verilmiştir. Araştırma verileri toplanırken ebeveyn görüşme formu ve öğrenci odak grup görüşmesi yapılmıştır. Verilerin analizinde ise görüşme formlarından ebeveynin görüşleri kodlanarak, odak grup görüşmesi kayıtları ise transkripte dökülerek analiz edilmiştir. Araştırma verilerinin analizi sonucu, aileler diyalojik okuma etkinleri hakkında bilgi sahibi olduklarını, etkinliğe aşırı derecede ilgi duyduklarını, niçin daha önce yapılmadığını ve bu tarz etkinliklerinin tekrar yapılması gerektiğini ve öğrenci okuma arzusu üzerinde olumlu yönde etki yaptığı görüşlerini bildirmişlerdir. Öğrenciler ise yapılan odak grup görüşmeleri neticesinde bu etkinliğin ailelerle birlikte evde de devam etmesi gerektiğini, sınıf ortamında ise ailelerle birlikte olmaktan çok mutlu olduğu görüşünde birleşmişlerdir. Elde edilen bu bulgular öğrenci okuması üzerinde olumlu yönde etki yaptığını, öğrenen ile ebeveyn aynı ortamda olduğundan öğrenci motivasyonunda artış olduğunu ve öğrencilerde etkinlik sonrasında dinleme ve özetleme kabiliyetlerinde olumlu yönde artış olduğu gözlemlenmiştir.
Türkiye'de çocuk edebiyatı alanında hazırlanan lisansüstü tezlerin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, çocuk edebiyatı alanında hazırlanan lisansüstü çalışmaların belirli ölçütler üzerinden incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda Türkiye'de 1987 yılından 2020 yılına kadar çocuk edebiyatı anahtar kelimesi ile yapılmış ve T.C. YÖK Ulusal Tez Merkezi Tez Otomasyon Sistemi'nde kayıtlı olan lisansüstü çalışmalar; yapıldıkları yıl, eğitim kademeleri, konu dağılımları, kullanılan yöntemler, kullanılan veri toplama araçları, elde edilen sonuçlar ve önerileri bakımından incelenmiştir. Araştırmacı ayrıca ilkokul kademesine yönelik tezleri kendi içlerinde konu, yöntem, veri toplama aracı, sonuç ve öneri ölçütleri üzerinden incelemiştir. Nitel araştırma kapsamında betimsel modelde gerçekleştirilen bu çalışma da önce dokümanlara ulaşılmış, ardından dokümanların orijinalliği kontrol edilmiş, sonra belirlenen ölçütler üzerinden dokümanlar analiz edilmiş ve son olarak elde edilen veriler kullanılmıştır. 1989 ile 2020 yılları arasında yayınlanmış 283 lisansüstü çalışma incelenmiş; çalışmaların 2009 yılından sonra ciddi bir artış gösterdiği, okul öncesi ve ortaokul kademelerinde daha fazla çalışma yapıldığı, çalışmaların genelde yazar ve kitap inceleme konularında ilkokul kademesinde ise okuma tutuma ve kitap inceleme konularında yoğunlaştığı, nitel araştırma desenli ve doküman inceleme yöntemli çalışmaların fazla olduğu, sonuç ve önerilerin ise değer öğretimi, yan metinsel unsurlar, hikâye unsurları gibi anahtar kelimeler etrafında yazılmış olduğu gibi sonuçlara ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlar ışığında ilkokul çocuklarını hedef alan çocuk edebiyatı çalışmalarının ve saha çalışmalarının artırılması gerektiği söylenebilir.
Etkileşimli okumanın hikâye anlatma becerisine etkisi
Bu çalışmanın amacı, etkileşimli okuma çalışmalarının hikâye anlatma becerisine olan etkisini incelemektir. Araştırmada ön-test son-test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırma 2018-2019 eğitim öğretim yılı Şanlıurfa İl merkezli bir devlet okulunda yürütülmüştür. Araştırma, deney grubunda 25 ve kontrol grubunda 25 olmak üzere toplam 50 üçüncü sınıf öğrencisinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın ön test ve son test verileri sessiz kitap niteliği taşıyan bir resimli çocuk kitabını, deney ve kontrol grubu öğrencilerinin hikâye anlatma yöntemi dâhilinde seslendirmesiyle ve bu esnada ses kayıt cihazı aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma kapsamında gerçekleştirilen Etkileşimli Okuma çalışmaları araştırmacı tarafından deney grubu öğrencilerine uygulanmıştır. Araştırmanın uygulama süreci 12 hafta sürmüş ve bu süre zarfında toplam 18 resimli çocuk kitabı etkileşimli okuma çalışmaları dâhilinde kullanılmıştır. Araştırmanın verileri SPSS 24 paket programı yardımıyla analiz edilmiştir. Verilerin analizi doğrultusunda elde edilen sonuçlara göre, öğrencilerin hikâye anlatma yöntemiyle kurgulamış oldukları ön test anlatımlarında kelime sayısı, kelime çeşitliliği ve cümle anlam ünitesi gibi boyutlarda deney ve kontrol grubu arasında anlamlı bir farklılık görülmezken son testin hikâye anlatımlarında deney grubu öğrencilerinin lehine anlamlı bir farklılık ortaya çıkmıştır. Araştırmanın sonunda elde edilen sonuçlar ve literatür doğrultusunda etkileşimli okuma çalışmalarının çocuklarda ifade edici dil becerilerinin gelişimine katkı sağladığını, kelime hazinesini arttırdığını göstermektedir.
Biçimlendirici değerlendirmenin okuduğunu anlamaya etkisi
Bu araştırmanın amacı biçimlendirici değerlendirme yöntemlerinin okuduğunu anlama becerisine etkisini ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda bir grup öğrencinin okuduğunu anlama durumları biçimlendirici değerlendirme yöntemleriyle değerlendirilirken bir grup öğrencinin okuduğunu anlama durumları geleneksel değerlendirme yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Araştırma nicel araştırma desenlerinden eşitlenmemiş yarı deneysel desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın deney ve kontrol grubu rastgele belirlenmiştir. Çalışma grubunu Kocaeli ili Dilovası ilçesine bağlı bir ilkokulda öğrenim gören 50 tane üçüncü sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri 2010-2011 öğretim yılında 3. sınıf Türkçe ders kitabı olarak kullanılan kitaptan alınmış metin ve bu metne yönelik hazırlanmış anlama sorularıyla toplanmıştır. Veriler SPSS 22 Paket programıyla analiz edilmiştir. Analiz sırasında Mann-Whitney U ve Wilcoxon işaretli sıralar testi kullanılmıştır. Araştırmanın bulgularında deney ve kontrol grubu arasında deney grubu lehine yüksek düzeyde anlamlı bir farkın ortaya çıktığı görülmüştür. Araştırmanın bulguları sonucunda biçimlendirici değerlendirme yöntemlerinin okuduğunu anlama başarısına olum yönde katkı yaptığı sonucuna ulaşılmıştır.