Theses supervised by Prof. Dr. Gönül Aydın
10 theses · Aydın Adnan Menderes University
Gürlen bölgesi (Aydın-Çine) arazilerinin tarımsal sulamaya uygunluk sınıflamasının değerlendirilmesi
Amaç: Bu çalışmada, Aydın ili Çine ilçesi Gürlen bölgesindeki arazilerin, tarımsal sulamaya uygunluklarının belirlenmesi amaçlanmaktadır. Materyal ve Yöntem: Çalışmada 1/25000 ölçekli topoğrafik haritalar kullanılmıştır. Çalışma alanında, belirlenen 13 noktada profiller açılarak, 0-30 cm ve 30-60 cm, derinliklerden toplam 19 adet toprak örneği alınmıştır. Alınan toprak örneklerinde, bünye, satürasyon, pH, EC, geçirgenlik, toplam tuz, tarla kapasitesi, solma noktası analizleri yapılmıştır. Ayrıca çalışma alanında, infiltrasyon testleri yapılmıştır. Fiziksel ve kimyasal analiz sonuçları ile arazide belirlenen morfolojik özellikler birleştirildikten sonra, ArcGIS (ArcGIS Desktop 10.5, 2016) programı kullanılarak, çalışma alanının sulamaya uygunluk sınıflaması yapılmıştır. Bulgular: Çalışma alanının sulu tarıma uygunluk açısından, 464 ha toplam alanın, 147 ha'ının 3. sınıf, 317 ha'ının ise 4. sınıf arazilerden oluştuğu, 1 ve 2. sınıf araziler bulunmadığı belirlenmiştir. Sonuç: Yüksek eğim ve sığ topraklara sahip arazilerin, özel sulama yöntemleri ile özel ürünler yetiştiriciliğine uygun olduğu belirlenmiştir.
Arazi toplulaştırma çalışmalarında toprak derecelendirmesine bor varlığı etkisinin değerlendirilmesi
Arazi toplulaştırma çalışmalarında arazi değerlendirmede üst toprak tekstürü, derinlik, eğim ve diğer toprak özellikleri kriter olarak kullanılmaktadır. Aydın ili gibi toprakların bor içeriği yüksek olan alanlarda bor elementi üretimi sınırlayıcı bir özellik olarak etki etmektedir. Bu çalışmada Aydın'da seçilmiş bir toplulaştırma alanında toprakların bor içeriklerinin arazi değerlendirmede diğer toprak özellikleri içerisinde bir kriter olup olmayacağının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Belirlenen toplulaştırma alanından parsel bazında alınan toprak örnekleri fiziksel ve kimyasal analizleri yapılarak sonuçlandırılmıştır. Yapılan analizler sonucunda çalışma alanı topraklarının Bor kapsamları beklenilenin altında bulunmuştur. Bu nedenle Bor içerikleri Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü, Toprak ve Arazi Sınıflaması Standartları Teknik Talimatı ve İlgili Mevzuatta öngörülen Bor sınır değerleri esas alınarak simüle edilmeye çalışılmıştır. Analizlerden elde edilen veriler ile simülasyon için atanan Bor değerleri, arazi değerlendirmede kullanılarak Bor içeriğinin etkisi değerlendirilmeye çalışılmıştır.Sonuç olarak bor içeriği borsuz, hafif borlu, orta borlu ve yüksek borlu sınıflarında incelenerek derecelendirmede parsel ortalama değerleri belirlenmiş, bu değerlerin ise yüksek borlu parsellerde azaldığı görülmüştür.
Aydın ili Çine ilçesi Topçam sulama sahasına ait verilerin tespiti ve coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak sorgulanması
Çalışma alanı Aydın ili sınırları içerisinde, Büyük Menderes havzasında bulunan; Çine Ovasının sağ sahilinde yer almaktadır.Bu çalışmada amaç, Çine-Topçam sulama sahası içerisindeki 1/25000 ölçekli işletme haritasını sayısallaştırarak bilgisayar ortamına aktarmak ve çalışma bölgesindeki parsel sınırları, sulama kanalları, servis yolları, arazi sınıfları, toprak bünyeleri, bitki desenleri, köy sınırları, sulanan ve sulanmayan tarım alanları gibi sınıflandırmalar yapmaktır. Böylece, bilgilerin bilgisayar ortamında, kullanıma daha elverişli bir veri tabanı oluşturulması sağlanmış olacaktır. Çalışma sırasında yapılan sorgulama ve analizler de değişik amaçlara yönelik bilgilerin üretimini sağlamaktadır. Oluşturulan bu veri tabanının sulama sahası içerisinde sulama birliği tarafından yapılacak yeni projelerde yol gösterici olması beklenmektedir.Yapılan çalışma sonucunda ortaya çıkan coğrafi veri yapısı ve bunun coğrafi analizleri, oluşturulan sulama sahası coğrafi bilgi sisteminin daha ayrıntılı olarak yapılması gerektiğini ortaya çıkarmaktadır. Bu sistemin sulama sahası Bilgi Sistemi adı altında oluşturularak, bölge içindeki istenilen bilgilere kullanıcılar tarafından anında ve kolayca ulaşılabilmesi, gerektiğinde istatistiksel çıktı raporlarının alınması sağlanmalıdır.Araştırmada ayrıca, Çine-Topçam sulama sahası sınırlarında bulunan tarım arazilerinin, sulama suyu miktarının az olduğu dönemlerde suyun en verimli şekilde kullanılması amaçlanmıştır. Bu amaçla, fiili olarak kullanılan su miktarları, sulama suyunun en iyi şekilde nasıl kullanılabileceği, sulama oranı, sulama randımanı, bitki deseni dağılımı, parsel büyüklüklerinin dağılımı ve sulanmayan alanların sulanmama nedenlerinin tespiti yapılmıştır.
Görünür ve yakın kızılötesi spektroskopi kullanarak toprakların nem içeriklerini ve bazı özelliklerinin tahmin edilmesi
Son yıllarda bitki gelişimini doğrudan etkileyen bazı toprak özelliklerinin değişimini daha doğru, hızlı ve ekonomik olarak belirlemeye yarayan geleneksel yöntemlere alternatif olarak algılama teknolojileri geliştirilmeye başlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda geliştirilen ?Görünür ve yakın kızılötesi spektrometre? tarımsal ve çevresel kullanımlar için topraklar ve bitkiler hakkında yeterli bilgiye ucuz ve hızlı ulaşmayı sağlayan teknolojilerden biridir.Bu çalışmada, Aydın İli Söke Ovasında yer alan Yuvaca köyü arazilerinde toprakta değişik basınçlarda tutulan nem içeriklerinin NIRS (Near Infrared Spectroscopy) kullanarak belirlenmesi için, yansıma ölçme prensibine dayalı yeni bir yöntem geliştirilmesi ve bu yöntemin laboratuar, arazi ölçümleri ve geleneksel laboratuar analiz sonuçlarının karşılaştırmasında kullanılabilirliği amaçlanmıştır.Kireç, pH, organik madde, kum, silt, kil ile farklı tansiyonlarda tutulan nem içeriklerinin belirlemeleri için toplam 117 adet toprak örneği kullanılmıştır. Toprak örneklemeleri 1 km2'lik örnekleme alanında 100x100 m gridleme sistemine göre yapılmıştır. Çalışma alanının bazı toprak özelliklerinin laboratuarda geleneksel yöntemlerle belirlenen değerleri ile yansımalar arasında kalibrasyon eşitliklerini belirlemek için Kısmi En Küçük Kareler (Partial Least Square (PLS)) regresyon analiz yöntemi kullanılmıştır. Sonuçlar çalışma alanında da, kireç (r2:0.73), OM (r2:0.79), kum (r2:0.62) ve kil (r2:0.72 )gibi toprak özelliklerinin başarıyla tahmin edilebildiğini göstermiştir.Yansımalar ve toprak nem içeriklerinin laboratuarda geleneksel yöntemlerle belirlenen değerleri arasında kalibrasyon eşitliklerini belirlemek için Excel ve Kısmi En Küçük Kareler (Partial Least Square (PLS)) regresyon analiz yöntemi kullanılmıştır. Excel ile yapılan değerlendirmelerde en yüksek ilişkiler 0 ? 2,54 ? 4,2 pF ve hava kuru nem içeriği birlikte değerlendirmeye alındığında 1450 nm dalga boyunda r2=0.71, 1940 nm dalga boyunda r2=0.75 olarak elde edilmiştir. PLS analiz yöntemi ile farklı tansiyonlarda tutulan nem içeriklerinin tamamı değerlendirmeye alındığında da ölçülen değerler ile tahmin edilen değerler arasında r2=0.93 olarak excele göre oldukça yüksek ilişkiler elde edilmiştir. Sonuçlar PLS analiz yönteminin daha elverişli olduğunu ancak excel'in de değerlendirmelerde kullanılabilirliğini göstermiştir. Ayrıca NIRS yansıma tekniğinin pek çok toprak özelliğinin belirlenmesinde kullanılabileceği, hızlı ve oldukça ucuz bir yöntem olduğu ve daha detaylı çalışmalar yapılması gerektiğini göstermiştir.
Aydın ili Aydın ovası A2 sulama sahasında rezervdeki su miktarından tahsise göre sulama planlamasının GIS ortamında yapılması
Araştırma Aydın Ovası Sulama sahasında A2 ana sulama kanalı sınırlarınıniçerisinde yer alan tarım arazilerinin sulama suyu miktarının az olduğu dönemlerdemevcut suyun etkin kullanımının bilgisayar ortamında değerlendirilmesi amacıylaplanlanmıştır. Bu amaçla, toprak özellikleri ve sınıfları, bitki deseni, mevcut sulamasuyu miktarı ve fiili olarak kullanılan su miktarı değerleri bilgisayar ortamınagetirildikten sonra ArcGIS 9.1 programı kullanılarak verilerin analizleri yapılmıştır.Yapılan çalışmalar sonucunda su tasarrufu sağlanması için arazi ürün deseni hububatağırlıklı olarak tercih edilmelidir.Anahtar Sözcükler:Sulama suyu, bitki deseni, GIS, veri analizi
Karpuzlu Ovası sulama sahasında rezervdeki su miktarı gözönünde bulundurularak CBS (coğrafi bilgi sistemi) yardımı ile uygun ürün deseninin belirlenmesi
Çalışma Karpuzlu Ovası Sulama sahasında S1 ve S2 ana sulama kanalları sınırlarının içerisinde yer almaktadır.Bu çalışma, S1 ve S2 ana sulama kanalları sınırlarının içerisinde bulunan tarım arazilerinin, sulama suyu rezervi miktarının az olduğu sulama dönemlerinde, rezervdeki suyun ekonomik ve akılcı kullanımının bilgisayar programı yardımıyla hızlı ve akılcı bir şekilde değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır. Bu doğrultuda, sulama yapılan arazilere ait bitki deseni, toprak özellikleri ve sınıfları, yıl için planlanan sulama suyu miktarı ve fiili olarak kullanılan su miktarı değerleri bilgisayar ortamına aktarılmasının ardından ArcGIS 9.1 programı kullanılarak verilerin analizleri yapılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda, su tasarrufu sağlanması için, arazi ürün desenin yerfıstığı ağırlıklı olarak tercih edilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır
Farklı buğday çeşitlerinde protein içeriklerinin Near Infrared Yansıma Spectroskopi (NIRS) tekniği ile belirlenebilirliği
Son yıllarda bitki gelişimini doğrudan etkileyen özellikleri ve bitki parametrelerini daha doğru, hızlı ve ekonomik olarak belirlemeye yarayan geleneksel yöntemlere alternatif olarak algılama teknolojileri geliştirilmeye başlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda geliştirilen ?Near-Infrared Spectrophotometre? tarımsal ve çevresel kullanımlar için bitkiler hakkında yeterli bilgiye ucuz ve hızlı ulaşmayı sağlayan teknolojilerden biridirBu çalışmada, Marmara Bölgesinin Trakya kesiminde yetiştiriciliği yapılan 12 farklı buğday çeşidinde protein içeriklerinin NIRS (Near Infrared Spektroskopi) kullanarak belirlenmesi için, yansıma ölçme prensibine dayalı yeni bir metodoloji geliştirilmesi, bu yöntemin laboratuar ölçümleri ile geleneksel laboratuar analiz sonuçlarının karşılaştırmalarının yapılması amaçlanmıştır.Araştırmada kullanılan 12 buğday örneğinde protein içeriği ile ilişkili hektolitre, protein oranı, yaş gluten, gluten indeksi, nem, sedimentasyon değeri ve protein analizleri yapılmıştır. Ayrıca öğütülmüş buğday örneklerinde laboratuar ortamında yansıma okumaları gerçekleştirilmiştir.Bitki protein içerikleri laboratuarda geleneksel yöntemlerle belirlenen değerleri ile bitkilere ait yansıma okumaları arasında kalibrasyon eşitliklerini belirlemek için Kısmi En Küçük Kareler (Partial Least Square (PLS)) regresyon analiz yöntemi kullanılmıştır.Elde edilen sonuçlar, NIRS tekniğinin kullanımı ile buğdayda azot ve protein (r2=0,82) içeriklerinin başarıyla tahmin edilebileceğini göstermiştir.Anahtar Sözcükler Near-Infrared Spectrophotometre, buğday, azot, protein miktarı
İklim değişikliğine baglı toprak nemindeki degisimin Aydın'da örnek bir alanda pamuk bitkisinde swap modeli ile simulasyonu
Bu çalışma, küresel ısınmadan kaynaklanan iklim değişikliğinin çevreye olan etkilerinden birisi olan tarımsal alanlardaki toprak nemi üzerine odaklanmıştır. Olası iklim değişikliği senaryoları arasında öncelikli olarak belirtilen A1B iklim projeksiyonuna dayalı olarak, Akdeniz havzasında oluşabilecek iklimsel değişiklikler, Aydın yöresindeki tarımsal alanlardaki toprak nemi ile ilişkilendirilmiştir. Yağış ve sıcaklık başta olmak üzere iklim rejiminin değişmesi, toprakta depolanan nemde ve yerüstü/yer altı su kaynaklarında önemli değişmelere neden olacaktır. Bu çalışmada, iklim senaryoları ve öngörüler ışığında Akdeniz havzasında oluşabilecek değişmelerin toprak nemi üzerindeki etkileri agrohidrolojik bir model ile simüle edilmiş, daha sonra gelecekte öngörülen olası değişmelere göre söz konusu model çalıştırılarak senaryo analizleri yapılmıştır. Çalışmada SWAP modeli kullanılmış ve modelin gerektirdiği toprak, iklim ve bitkiye ilişkin veri seti hazırlanarak, yazlık ürün yetiştirme dönemi boyunca Aydın yöresinde yer alan toprak tipi ve katmanlarına göre toprak nem değişimleri tahmin edilmiştir. Senaryo analizlerinden elde edilen sonuçlara göre, sıcaklık artışı ile birlikte topraktan olan buharlaşma ve bitkiden olan terlemenin potansiyel olarak önemli oranda artacağı ve bu talebi karşılamak üzere, yüksek taban suyu olan yörede kapilar yükselme ile bitki kök bölgesine doğru hızlı bir su hareketi olacağı tahmin edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Aydın, iklim değişikliği, toprak nemi, SWAP model
Söke ovasında farklı toprak yönetim sistemleri ile pamuk yetiştirilen alanlarda tohum, karpel ve liflerde ağır metal içeriklerinin belirlenmesi
Amaç: Bu çalışmada Söke ovasında iki toprak yönetim sistemi ile pamuk yetiştirilen alanlarda pamuk bitkisinde; tohum, karpel ve liflerde potansiyel toksik element miktarlarının belirlenmesi amaçlanmıştır Materyal ve Yöntem: Araştırma kapsamında geleneksel pamuk yetiştiriciliği yapılan 31 noktadan ve iyi tarım uygulaması yapılan 2 noktadan alınan örneklerde, karpel, tohum ve liflerde bazı makro (Mg, Na, K, Ca), mikro ve potansiyel toksik element içerikleri (Fe, Zn, Mn, Cu, Cd, Co, Cr, Ni, Pb) ICP- OES yöntemi ile belirlenmiştir. Bulgular: Elde edilen sonuçlara göre, geleneksel pamuk yetiştiriciliği ve iyi tarım uygulaması yapılan alanlarda pamuk bitkisinin tohum, karpel ve liflerinde bakır (Cu), çinko (Zn), kurşun (Pb) ve kobalt (Co) konsantrasyonlarının belirtilen sınır değerlerin üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Bu bulgular sonucunda, geleneksel ve iyi tarım uygulanmalarıyla yetiştirilen pamuk bitkilerinde potansiyel toksik element birikimi arasında önemli bir farklılık bulanamamıştır.
Arazi toplulaştırmada kullanılan derecelendirme yöntem ve değerleme parametrelerinin Elmalı ve Paşaköy (Edirne) uygulama alanlarında değerlendirilmesi
Amaç: Arazi toplulaştırması arazi yönetim sistemi içerisinde dünyada ve ülkemizde kırsal alanda kullanılan araçlardan biridir. Toplulaştırma çalışmaları uygulamada ülkeden ülkeye farklılıklar göstermektedir. Arazi yönetim sistemi kültüre, tarihe ve insan davranışları, coğrafi özelliklerine bağlı olarak değişmektedir. Aynı şekilde toplulaştırma çalışmalarında erozyon ve taşkın riski gibi doğal olaylara bağlı olarak, sahada yapılan değerlendirmeler, kullanıcılardan gelen talepler gibi amaçlar doğrultusunda alınan önlemler ve uygulamalar değişebilmektedir. Örneğin Konya Ovasında uygulanan toplulaştırma projelerinde rüzgâr erozyonu, Aydın'da Büyük Menderes'ten kaynaklanan taşkın riskleri uygulamaları farklılaştırmaktadır. Ayrıca toplulaştırma, zamanın ihtiyaçları doğrultusunda değişebilen bir süreçtir. Ülkemizde arazi toplulaştırması özellikle tarımda verimliliğin artırılması ve aynı zamanda farklı kullanım fırsatları için gerekliliktir. Arazi toplulaştırması çalışmalarında parsellerin yeniden dağıtımında kullanılan derecelendirme çalışmasında toprak etütleri yanında diğer özellikler kısmında yer alan konum ve yerleşim puanına ek olarak komisyon puanı verilmektedir. Ancak derecelendirmede komisyon puanı hesabı için mevzuatta herhangi bir temel esas oluşturulmadığı görülmektedir. Bu nedenle ülkemizde kullanılmakta olan arazi derecelendirme sisteminde yer alan komisyon puanı için parsel şekline göre değerleme önerisi getirilmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Yöntem: Toplulaştırma alanında yer alan araziler, değeri oranında yeni arazi verilebilmesi için, toprağın kalıcı ve değişken özelliklerini belirleyen toprak ve verimlilik etütleri, köy merkezine uzaklığı ve arazinin yöresine göre belirlenebilecek diğer özellikleri gibi kriterler dikkate alınarak derecelendirme yapılır. Bu esaslara göre derecelendirme katsayıları belirlenir. Halihazırda kullanılan teknik talimatta parsel endeksi toprak etüdü sonucu elde edilen toprak endeksinin %60'ına konum ve diğer özelliklere ait puanların eklenmesiyle elde edilen değerdir. Konum endeksi en fazla 25 puan, diğer özellikler de komisyon tarafından gerekçesi belirtilmek kaydıyla 15 puana kadar verilir. Bu çalışmada, diğer özellikler olarak adlandırılan puanlama için parsel şeklinin değişiminden kaynaklı bir değişikliğin parsel endeksi üzerinde bir parametre olarak değerlendirilmesi incelenmiştir. Geliştirilen puan ataması ile çalışmada LİTOP programı kullanılarak elde edilen parsel şekillerindeki değişimler değerlendirilmiş, her bir şekil için ayrı ayrı komisyon puanı oluşturmuştur. Parsellerin düzgün şekilli olması arazilerin verimli kullanılması açısından değer artışı ve azalışında etkili olmaktadır. Tarımsal mekanizasyon kullanımında yakıt ve işgücü tasarrufu, parsellerin atıl kalan kısmının parsel şeklinin düzeltilmesi ile en aza indirilmesi, kullanılan sulama yöntemindeki su iletim hatlarının kısalması gibi etkenler parsel değerini etkilemektedir. Bu nedenle, komisyon puanı için parsel şekilleri etkili bir yöntem olarak kullanılmıştır. LİTOP Programı ile parsel şekilleri dikdörtgen, kare, üçgen, şekilsiz ve yamuk olarak sınıflandırılmış ve puanlanmıştır. Bulgular: Bu çalışmada, diğer özellikler olarak adlandırılan puanlama için parsel şeklinin değişiminden kaynaklı bir değişikliğin parsel endeksi üzerinde bir parametre olarak değerlendirilmesi incelenmiştir. Parsel şekilleri on puan üzerinden ele alınmış beş puanlık geleneksel bakış açısı da (sosyal- kültürel değerlendirme, arazi maliğinin sahiplik süresi, peyzaj, bakı, manzara) toplulaştırma için derecelendirme işlemlerinde kullanılabilir olarak önerilmiştir. Komisyon puanının %5'lik kısmının bu amaçla kullanılması önerilmiş ancak çalışmada puanlama için hesaplamada ele alınmamıştır. Bu çalışmada, dikdörtgen parsel için 9-10 puan arasında, kare için 8 puan, üçgen için 3-5 puan arasında ve şekilsiz parseller için 4-6 puan arasında yamuk için 6 puan komisyon puanı olarak verilmesi önerilmiş ve halihazırda kullanılan yöntem ile hesaplanan bu yöntemin örnek parseller üzerindeki alansal değişimi ortaya konmuştur.