Theses supervised by Prof. Dr. Leyla Sezen Tansı
10 theses · Çukurova University
Çukurova koşullarında farklı ekim zamanlarının kerkede (Hibiscus sabdariffa L.) bitkisinin çanak yaprak verimi ve kalitesine etkisi
Bu araştırma 2013 yılında, Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü Deneme Alanında, farklı ekim zamanlarının (1 Mart, 1 Nisan, 1 Mayıs 2013) Kerkede (Hibiscus sabdariffa L.)' de verim ve kaliteye etkisini saptamak amacıyla, Tesadüf Blokları Deneme Desenine göre 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Çalışmamızda, en yüksek bitki boyu (2.79 m), dal sayısı (17.40 adet/bitki), bitki başına taze meyve ağırlığı (42.03 g/bitki), bitki başına kuru meyve ağırlığı (4.32 g/bitki), bitki başına taze meyve çanak yaprak ağırlığı (164.35 g/bitki), bitki başına meyve kuru çanak yaprak ağırlığı (16.37 g/bitki), taze meyve verimi (11.68 kg/da), kuru meyve verimi (1.20 kg/da), taze meyve çanak yaprak verimi (45.65 kg/da), kuru meyve çanak yaprak verimi (4.55 kg/da) değerleri, en uygun yetişme sıcaklığına ulaşıldığı Mayıs ayı ekiminde (1 Mayıs 2013) ve günlerin kısaldığı ikinci hasatta (4 Aralık 2013) elde edilmiştir. Kerkede'de önemli kalite unsurlarından birisi olan taze çanak yapraktaki askorbik asit miktarı ekim ve hasat zamanlarına göre önemli derecede değişmiş olup, en yüksek askorbik asit miktarı (26.27 mg/100g) Nisan ayı ekiminde (1 Nisan 2013), ikinci hasatta (4 Aralık 2013) elde edilmiştir.
Niğde ilinde doğal yayılış gösteren Crambe türlerinin teşhisi ve kalite özelliklerinin belirlenmesi
Crambe L. cinsi Brassicaceae (Cruciferae) familyasına ait tek veya çok yıllık olarak yetişebilen bir yağ bitkisidir. Bu çalışmada kullanılan Crambe L. türleri, Niğde ili florasından toplanmış olup, Crambe orientalis var. orientalis ve Crambe tataria var. tataria olarak teşhis edilmiştir. Teşhis edilen Crambe türlerinin morfolojik ve kimyasal özellikleri incelenmiştir. Crambe tohum ve meyve yağındaki sabit yağlar GC ile araştırılmıştır. Morfolojik olarak bitki boyu, dallanma sayısı, ilk meyve yüksekliği, ilk dallanma yüksekliği, meyve ve tohum sayısı, boş meyve sayısı bakımından karşılaştırıldığında Crambe orientalis'in Crambe tataria'dan daha üstün olduğu, meyve ve tohum çapı, bin dane ağırlığı, yağ oranı, sabit yağ ağırlığı, çimlenme oranı bakımından karşılaştırıldığında ise Crambe tataria'nın, Crambe orientalis'den daha üstün olduğu görülmüştür. Meyve ve tohum ağırlığı bakımından her iki türe ait değerler eşit bulunmuştur. Crambe orientalis ve Crambe tataria'da tohum yağ oranı sırasıyla % 29.77, % 30.40 olarak ve yağ asidi ana bileşenlerini ise erusik asit (sırasıyla, % 35.95 ve % 34.42) oluşturmuştur. Araştırma sonucunda, Crambe tataria'nın Crambe orientalis'e göre daha yüksek yağ potansiyeline, Crambe orientalis'in ise Crambe tataria'ya göre daha yüksek morfolojik verime sahip olduğu gözlenmiştir. Bu bitkilerin verimlerinin, yağ oranlarının ve erusik asit oranlarının arttırılması için ileriki çalışmalara gereksinim duyulmaktadır.
Kadirli koşullarında karabaş kekik (Thymbra spicata L.)'in tohumla üretim olanakları
2013-2014 yılları arasında Kadirli yöresinde yürütülen bu çalışmada Karabaşkekik tohumlarında farklı tohum renklerinin ve kimyasal uygulamaların çimlenme üzerine etkisi incelenmiştir. Denemede 3 farklı renkteki Karabaşkekik (Thymbra spicata L.) tohumu kullanılmış olup, ekim hazırlığı yapılan saksılara onar adet tohum ekilerek beş farklı yöntem uygulanmıştır. En yüksek çimlenme hızı kahve renkli tohumlarda 7.2 adet ve GA3 (500 ppm) uygulamasında 7.3 adet olarak saptanmıştır. En yüksek çimlenme gücü ise yine kahve renkli tohumlardan (7.6 adet),uygulamalara göre soğuk katlama+GA3 (500 ppm) yönteminden (9.0 adet) elde edilmiştir. Karabaşkekik tohumlarında en yüksek sürme gücü kahve renkli tohumlarda (8.0 adet) ve soğuk katlama+GA3 uygulamasından elde edilmiştir. Taze yaprak ağırlığı ve uçucu yağ oranlarında da benzer şekilde en yüksek değerler kahve renkli tohumlardan ve soğuk katlama+GA3 ve GA3 (500 ppm) uygulamalarından elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Thymbra spicata, Çimlenme, Yaprak verimi, Uçucu yağ
Çukurova koşullarında farklı ekim zamanları ve üretim şekillerinin salvia hispanica l.'nın verim ve kalitesine etkisi
Chia olarak bilinen Salvia hispanica L. Lamiaceae familyasına ait tek yıllık bir bitkidir. Bolivya'dan temin edilen Salvia hispanica L. tohumları ile Çukurova koşullarında Tesadüf Blokları Faktöriyel Deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulan denemede farklı ekim ve dikim zamanları (1 Nisan, 15 Nisan, 30 Nisan, 15 Mayıs) ile farklı üretim şekillerinin (Tohum ile üretim, Fide ile üretim) morfolojik ve kimyasal özelliklere olan etkisi incelenmiştir. Bitki boyu, ana dal sayısı, yan dal sayısı, bitki ağırlığı, başak sayısı, boğum sayısı, başak ağırlığı, tohum ağırlığı, tohum verimi ve protein oranı bakımından en uygun ekim zamanı 1 Nisan olarak saptanmıştır. Hem diğer ekim zamanlarına hem de fide üretim şekline göre daha iyi değerler elde edilmiştir. Ancak, başak uzunluğu, bin tane tohum ağırlığı ve yağ oranı 15 Mayıs tarihindeki tohumla üretim şeklinde diğerlerine göre üstünlük göstermiştir. Çukurova koşullarında Chia bitkisinde ekim zamanı ve üretim şekillerinin ilk kez denendiği bu denemede koşullarımızda yetişmekle birlikte verimlerin yüksek olmadığı bu nedenle ileriki çalışmalarda gün uzunluğuna nötr çeşitlerin denenmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Chia, Ekim Zamanı, Tohum, Fide
Çukurova koşullarında farklı dikim zamanlarının aynısefa (Calendula officinalis L.) nın çiçek ve tohum verimlerine etkisi
Aynısefa olarak bilinen Calendula officinalis L. Compositaea familyasına ait tek yıllık olarak yetiştirilen bir bitkidir. Zen Garden firmasından temin edilen Calendula officinalis L. tohumları ile Çukurova koşullarında Tesadüf Blokları Deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulan denemede farklı dikim zamanlarının (1 Mart, 15 Mart, 1 Nisan) çiçek ve tohum verimleri ile kalitesine etkisi incelenmiştir. En yüksek çiçek ve tohum verimleri 1 Mart dikimlerinden, uçucu yağ ve sabit yağ oranları ise 1 Nisan dikimlerinden elde edilmiştir. Çukurova koşullarında Calendula officinalis bitkisinde farklı dikim zamanlarına göre çiçek ve tohum verimlerinin ilk kez denendiği bu çalışmada koşullarımızda ilkbahar fide dikimleriyle tatminkâr verimler elde edilmiştir. İleriki çalışmalarda kışlık direkt ekimlerin denenmesi önerilmektedir.
Çukurova koşullarında iki fesleğen (Ocimum basilicum Linn.) çeşidinin farklı dikim zamanlarındaki verim ve kalite özellikleri
Fesleğen olarak bilinen Ocimum basilicum Linn. Lamiaceae familyasına ait tek yıllık bir bitkidir. Ticari olarak temin edilen fesleğen tohumları ile Çukurova koşullarında Bölünmüş Parseller Deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulan denemede farklı dikim zamanlarının (1 Nisan, 15 Nisan, 30 Nisan) fesleğen çeşitlerinin (limon ve baharat) morfolojik ve kimyasal özelliklerine olan etkisi incelenmiştir. Taze çiçek ağırlığı bakımından en uygun dikim zamanı 30 Nisan olarak saptanmıştır. Limon kokulu fesleğenin bitki boyu, ana dal sayısı, taze herba ağırlığı, taze çiçek ağırlığı, taze yaprak ağırlığı ve taze dal ağırlığı mor yapraklı fesleğenden daha yüksek elde edilmiştir. Çukurova koşullarında Fesleğen bitkisinde dikim zamanı ve çeşitlerin incelendiği bu çalışmada koşullarımızda yetişmekle birlikte verimlerin yüksek olmadığı, bu nedenle ileriki çalışmalarda daha fazla hasata olanak sağlayan daha erkenci çeşitlerin denenmesi önerilmektedir.
Çukurova koşullarında kışlık ekimde farklı hasat aralıklarının ve zamanlarının aynısefa (Calendula officinalis L.) bitkisinin çiçek ve tohum verimleri ile kalitesine etkisi
Aynısefa Asteraceae familyasına ait Akdeniz bölgesine özgü bir bitki olup yüzyıllardır tıbbi ve süs bitkisi olarak tüm dünyada yetiştirilmektedir. Uzun çiçeklenme süresine sahip olmasından dolayı uygun hasat aralığının ve zamanının belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu çalışma, 2019-2020 ve 2020-2021 yetiştirme dönemlerinde Çukurova Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Alanında tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak düzenlenmiş ve farklı hasat aralıklarının (çiçekler için 4, 8, 12 gün ara) ve hasat zamanlarının (tohumlar için 8 günlük ara) çiçek ve tohum verimleri ile kalitesine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. En yüksek toplam çiçek verimi (751.98 kg/da; 4 gün arayla yapılan hasatta) ve tohum verimi (59.56 kg/da;1. hasatta) 1. yılda elde edilmiştir. En yüksek tohum sabit yağ oranı (%12.86) haziran ayında, en yüksek çiçek uçucu yağ oranı (%0.18) ise mayıs ayında elde edilmiştir. Uçucu yağdaki 38 adet bileşenden α-Cadinol (%22.59-30.10), δ-Cadinene (%9.88-13.79), τ-Muurolol (%6.58-8.20), γ-Cadinene (%4.80-7.15) ve γ-Muurolene (%4.15-4.82) ana bileşenler olarak belirlenmiştir. Tohum sabit yağında 6 adet yağ asidi saptanmış ve ana bileşenler α-kalendik asit (%22.07-49.41), linoleik asit (%28.31-37.85) ve oleik asit (%7.18-30.06) olarak saptanmıştır. En yüksek α-kalendik asit oranları haziran ayında saptanmış ve hasatlar geciktikçe azalış göstermiştir. Sonuç olarak, hasat aralığının azalması çiçeklenmeyi teşvik ederek verim artışı sağlamıştır.
Çukurova koşullarında farklı ekim zamanlarının kişniş (Coriandrum sativum L.) popülasyonlarının verim ve kalitesine etkisi
Kişniş Umbelliferae familyasına ait bir bitki olup yüzyıllardır tıpta tedavide ve gıda sanayinde baharat olarak yetiştirilmektedir. Serin iklim bitkisi olan kişnişin en uygun ekim zamanının belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu çalışma, 2020-2021 ve 2021-2022 yetiştirme dönemlerinde Çukurova Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Alanında Bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüş, farklı populasyonların (Mardin ve Irak) ve ekim zamanlarının (1 Kasım, 15 Kasım, 1 Mart, 15 Mart) kişnişin tohum verimleri ve kalitesine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. İklim koşullarına bağlı olarak yıllara göre 2021-2022 sezonunda daha yüksek tohum verimleri (297.3 kg/da) elde edilmiştir. En yüksek tohum verimleri (sırasıyla 265.6-338.2 kg/da) 1 Kasım ve 15 Kasım ekim zamanlarında elde edilmiştir. Mardin ve Irak populasyonlarının ortalama tohum verimleri (sırasıyla 191.7-192.0 kg/da) ve yağ oranları (sırasıyla %9.7-9.8) arasında farklılık bulunmamıştır.
Çukurova koşullarında farklı çeşit ve ekim zamanlarının Aynısafa (Calendula officinalis L.) çiçek ve tohumlarının verim ve kalitesine etkisi
Bu çalışma 2020-2021 yetiştirme sezonlarında Çukurova koşullarında farklı çeşit (Pot Marigold ve Orange King) ve ekim zamanlarının (15 Mart, 1 Nisan ve 15 Nisan) Aynısafa (Calendula officinalis) bitkisinin çiçek ve tohumlarının verim ve kalitesine etkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Deneme bölünen bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Bu çalışmadan elde edilen verilere göre en yüksek bitki boyu (40.43 cm, 15 Mart 2021 ekimi), bitki başına çiçek sayısı (185.70 adet/bitki, 15 Mart 2020 ekimi), bitki başına kuru çiçek ağırlığı (45.10 g/bitki, 15 Mart 2021 ekimi) ve kuru çiçek verimi (360.63 kg/da, 15 Mart 2021 ekimi), Pot Marigold çeşidinden ele edilmiş olup, en yüksek dal sayısı (6.00 adet/bitki, 1 Nisan 2020 ve 2021 ekimleri) bitki başına taze çiçek ağırlığı (163.60 g/bitki, 15 Mart 2020 ekimi), taze çiçek verimi (1308.67 kg/da, 15 Mart 2020 ekimi) ve çiçek uçucu yağı (%0.05, 15 Mart 2021 ekimi) Orange King çeşidinden elde edilmiştir. En yüksek tohum verimi pürüzsüz balon biçimli tohumdan (35.6 kg/da), en yüksek tohum sabit yağı yine pürüzsüz balon biçimli tohumdan (% 15.39), elde edilmiştir. Çiçek uçucu yağında ana bileşen α-cadinol, tohum yağında ise Kalendik asit (olarak tespit edilmiştir.
Akdeniz iklim koşullarında farklı reyhan (Ocimum basilicum L.) genotiplerinin verim ve bazı kalite özelliklerinin belirlenmesi
Reyhan, tropik ve subtropikal iklimlerde kendine özgü aroması ile yetişen en değerli tıbbi ve aromatik bitkilerden birisidir. Bölge koşullarına adapte olmuş, yüksek verimli ve belirli bir kimyasal profile sahip standardize edilmiş genotiplerin belirlenmesi büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Akdeniz iklim koşullarında 90 farklı reyhan genotipinin verim ve kalite performanslarını değerlendirerek endüstriyel açıdan en uygun genotiplerin belirlenmesi amaçlanmıştır. 2023 ve 2024 yetiştirme dönemlerinde Çukurova Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Alanında augmented deneme desenine göre yürütülen çalışmada; agronomik ölçümler, spektrofotometrik analizler ve GC-MS ile uçucu yağ bileşen analizleri gerçekleştirilmiştir. Temel verim ve kalite özelliklerinde genotipler arasında istatistiksel olarak önemli farklılıklar saptanmıştır. MT30 ve MT76 genotipleri; taze herba verimi (sırasıyla 4177.67 kg/da ve 3514.90 kg/da), kuru herba verimi ve kuru yaprak verimi bakımından popülasyonun en üstün ve stabil genotipleri olarak belirlenerek, hesaplanan en yüksek kontrol ortalaması + en küçük güvenilir artış eşik değerlerini istikrarlı bir şekilde aşmıştır. Morfolojik açıdan MT72 ve MT80 en geniş yaprak alanına, MT89 ise en yüksek dallanma kapasitesine ulaşmıştır. Toplam fenolik madde, DPPH ve ABTS radikal süpürme aktiviteleri incelendiğinde; MT08, MT86, MT38 ve MT67 genotipleri yüksek biyoaktif bileşen içerikleriyle öne çıkmıştır. Uçucu yağ analizlerinde MT63 ve MT74 yüksek uçucu yağ oranı sunarken; popülasyonun genel kimyasal yapısı linalool, metil kavikol, sitral, metil sinamat ve öjenol olmak üzere beş ana kemotip altında toplanmıştır. Farklı kullanım amaçlarına hizmet eden üstün genotiplerin belirlendiği bu kapsamlı karakterizasyon çalışması; bir yandan ulusal ilaç ve kozmetik sanayisinin nitelikli hammadde ihtiyacının karşılanmasına katkı sağlarken, diğer yandan gelecekteki ıslah programları için stratejik bir temel oluşturacaktır. Anahtar Kelimeler: Reyhan, Ocimum, Kemotip, Antioksidan aktivite, Sekonder metabolitler