Prof. Dr. Pakize Aytaç danışmanlığındaki tezler
12 tez · Gazi University
Günümüzde meddahlık
Gerek sözlü edebiyat gerekse yazılı edebiyat ürünleri; bir milletin tarih boyunca meydana getirdiği ve meydana getirildiği dönemin toplumsal yapısı ile bu ürünleri meydana getiren halkın düşüncesini, inancını, zevkini, sanatı ve anlayışının estetik seviyede yansıtıldığı birer aynadır.Anlatım ve gösterim açısından Meddahlık geleneği ve meddah Hikâyeleri bugüne kadar nasıl ele alınmış ve incelenmiştir? Hikâyeler icra şekli ve konuları ile hangi temel dinamiklere yaslanmaktadır? Meddahlık geleneğinin günümüzdeki durumu nasıldır? İşte bu çalışmayla bu sorulara cevap aramaya çalışılmıştır.Bir açıdan ''sosyal tarih'' olarak değerlendirebileceğimiz Meddahlık Geleneği ve Meddah Hikâyeleri, sosyal ve kültürel alanı çevreleyen anlamlar ve değerler haritasında önemli bir yer işgal etmektedir.?Günümüzde Meddahlık? ismini taşıyan bu çalışmamız, Giriş ve Sonuç bölümleri dışında üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde meddah kavramından hareketle bu kavramın tanımı, meddah hikâyeleri, yapı ve şekil özellikleri, konuyla ilgili çalışmalar, halk tiyatrosu, anlatı kavramı, kültür, popüler kültür, gelenek ve değişim, değerler sistemi, modernizm ve küreselleşme kavramları ele alınarak kavramsal bir çerçeve sunulmaya çalışılmıştır.?Geleneksel Türk Tiyatrosu İçerisinde Meddahlık? ismini taşıyan birinci bölümde, Geleneksel Türk Tiyatrosu üzerine değerlendirmeler ve bu konuya bakışlardan hareketle tiyatro gösterimi açısından meddahlık, metin, izleyici ve oyuncu yönüyle değerlendirilerek icra ve bağlamın önemi ve icra ortamı olarak kahvehaneler ile sözlü ve yazılı kültür ortamlarından bahsedilmiştir.?Medya ve İletişi Çağında Halk Kültürü ve Meddahlık Geleneği? başlığını taşıyan ve tezimizin esasını teşkil ettiğini düşündüğümüz ikinci bölümde öncelikle halk kültürü ürünlerinin sunumu ve tanıtılması açısından büyük öneme sahip olan festivaller, şenlikler eğlence kavramından hareketle ele alınmıştır. Daha sonra Günümüz meddahlığı günümüz temsilcileri ve bu temsilcilerin geleneğe bakışı ile düşünceleri geleneksel Türk tiyatrosunun dün, bugün ve geleceğe ait bakış açıları ile birlikte değerlendirilerek ortaya konulmaya çalışılmıştır.Sonuç bölümünde ise yapılan çalışmalarla ilgili genel bir değerlendirme yapılmıştır.Anahtar Kelimeler:1.Meddah2 Meddah Hikâyeleri3.Gelenek4.Geleneksel Türk Halk Tiyatrosu,5.Halk Anlatısı
Âşık Yaşar Demir'in hayatı, eserleri ve eserlerinin analizi
Âşık Yaşar Demir, 10 Mart 1962 yılında Gümüşhane'de dünyaya gelmiştir. İlkokulu Sarışeyh Köyü'nde okuduktan sonra, ortaokul ve liseyi Gümüşhane'de tamamlar. Liseden mezun olduktan sonra 1983 yılında Amasya'ya askere gider. Askerlikten sonra astsubaylık sınavına girer ve kazanır. Böylece yurdun dört bir yanını astsubay olarak görev yaptığı yıllarda görmüş olur. Ilk görev yeri Çorlu'dur. Bundan sonra sırasıyla Bingöl, Ankara, Hakkâri, Antalya, Nahçivan ve son olarak da Şanlıurfa'da görev yapmak üzere bulunur. 16 Kasım 2007'de emekli olur. Şu anda Ankara'da ailesiyle yaşamaktadır.Âşık Yaşar Demir'in âşıklık öyküsü on üç yaşında başlar. Ilk şiirini on üç yaşında yazar. Daha sonra saz çalmayı öğrenir. İlk başlarda küçük denemelerle başlayan şiir yazma hevesi, zamanla hayatının bir parçası olur.Saz çalmayı geliştirdikten sonra, zamanla katıldığı çeşitli âşık festivallerinin de etkisiyle, doğaçlama şiir söylemeye ve atışmalar yapmaya başlar. Pek çok televizyon programına ve radyolara konuk olur. Buralarda Kul Nuri, Nuri Çırağı, Selahaddin Kazanoğlu, Ali Oltulu, Enver Gürkâni, Beyzade Aslan, Nihat Koçak gibi diğer önemli âşık arkadaşlarıyla birlikte atışmalar yapar.Âşık Yaşar Demir'in şiirleri daha çok 11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır. Şiirlerinde söz sanatlarına sıklıkla yer vermiştir. Hemen hemen her konuda şiir yazabilme yeteneği vardır. Şiirlerinde genelde dini kavramlar, tasavvuf, milli unsurlar, güncel olaylar, aşk ve gurbet gibi konuları işlemiştir.Anahtar Sözcükler:1.Gümüşhane2.Yaşar Demir3.Kelkit4.Şiirler5.Analiz
Sözlü kültür ortamı ürünlerinin sanal kültür ortamında yeniden yaratılmaları
Yeryüzündeki kültürler, önce sözlü kültürde var olmuşlardır. Teknolojik gelişmeler ışığında yeni kültür ortamları ortaya çıkmıştır. İkincil kültür ortamı olarak adlandırılan yeni ortamlar oluşurken sözlü kültürden faydalanmış ve onun geleneksel yapısını güncelleyerek kendi içinde kullanmış/korumuştur.Bu çalışmada sanal ortam veya genel ağ, yeni kültürel ürünlerin oluşturulduğu ve kimliklerin yaratıldığı, kültürel unsurların yeniden kurgulanarak yaratıldığı, tüketildiği ve bunların bir anda hızla yayıldığı teknolojik bir kültürel mekân olarak ele alınmıştır. Tezin amacı sözlü ürünlerin genel ağda nasıl kurgulandığı, hangi geleneksel unsurlarından faydalanıldığı, değişimin sanal ortamla ilişkisi tespit edilmiş ve atasözü, deyim, fıkra, mani, alkış ve kargış türlerinin sanal kültür ortamında icra, mekân, icracı, dinleyici, bağlam açısından yeniden kurgulanış biçimleri bütüncül bir yaklaşımla irdelenmiştir.Anahtar Sözcükler1.Sözlü Kültür Ortamı2.Yazılı Kültür Ortamı3.Elektronik Kültür Ortamı4.Sanal Kültür Ortamı5.Sözlü Ürünler ve Dönüşümü
Âşik Taki Koçak'in hayatı, sanatı ve edebi kişiliği
Bu arastırmanın amacı, Âşık Taki Koçak'ın hayatını, sanatını ve edebi kişiliğini incelemektir. Yöntem olarak yazılı kaynaklara ve Âşık Taki Koçak'ın eserlerine başvurulmustur. Âşık ile röportaj yapılmıştır.Çalışmanın başında; Âşık Taki Koçak'ın yetiştiği mühit olan Kalecik ve Elmapınar köyü tanıtılmıştır. Âşıklık geleneğinin gelişimi, günümüzdeki durumu ve Âşık Taki Koçak'ın bu gelenek içindeki yerine değinilmiş, bugünkü âşıklar içindeki yeri dile getirilmiştir. Âşıklık geleneği üzerine düşünceleri verilmiştir. Taki Koçak ile ilgili çıkan yazılar ve aldığı ödüller verilmeye çalışılmıştır.Tezde Âşık Taki Koçak hayatı ve edebi şahsiyetini etkileyen durumlar tanıtılmaya çalışılmıştır. Şiirlerinde kullandığı nazım şekilleri ve nazım türleri hakkında çıkarımlarda bulunulmuştur. Şiirlerinin dil özellikleri, söz sanatları, incelenmiştir. Âşık Taki Koçak'ın sanatını oluşturan başlıca unsurların; din ve tasavvuf, sosyal duygu ve sevgili olduğuna değinilmiştir. Aşığın kullandığı metaforlar hem tasavvufi yönüyle hem de Âşık Taki Koçak'ın kullandığı şekliyle ele alınmıştır.Son olarak Âşık Taki Koçak'ın şiirleri alfebetik sırayla verilmiştir.Anahtar Kelimeler:1. Âşık Taki Koçak2. Âşık edebiyatı3. Âşıklık Geleneği4. Bektaşilik5. Metafor
Türk halk edebiyatı nesir ürünlerinde başkaldırı kavramı
Türk Halk Edebiyatı Nesir Ürünlerinde Başkaldırı KavramıTürk halk kültürü ürünleri toplumun duygu ve düşüncelerini bugüne taşıyaneserlerdir. Başkaldırı olgusu da bu bağlamda ilgili metinlerde kendine yer bulmuştur.Bireyin yaşamının her anında karşılaşabileceği bu durumun tespit ve tahlilindesosyal, siyasal öğelerin derinlemesine incelenmasi esastır.Bu doğrultuda mitoloji metinlerinden anekdotlara kadar hemen her eserdekonuya ilişkin unsurları bulmak mümkündür.Bu çalışma bu bağlamda belirli sınırlar içerisinde edebi metinlerde yeralan başkaldırı öğelerinin nedenlerini tarafsız ve bilimsel ölçütler doğrultusundaele alıp incelemeyi esas edinmiştir.
Irak Türkmenlerinin halk inançları ve bu inançlar etrafında oluşan halk edebiyatı unsurlarının incelenmesi
Kuzeyden güneye doğudan batıya geniş bir sahaya yayılan Türkler, dünyanın en eski ve en asil milletlerindendir. Türk halk inançları Türk milletinin kültürü, dili ve kimliğinin korumasında çok önemli bir rol oynamaktadırlar. Çeşitli dönemlerde yabancı milletlerin hâkimiyeti altında kalmaya mahkûm edilen Türk toplulukları inançları, kültürleri sayesinde kimliklerini, benliklerini, varlıklarını kaybetmemişlerdir. Bu topluluklardan birisi de Irak Türkmenleridir.Irak Türkmenlerinin Halk İnançları konulu çalışmada verilerin tespiti safhasında katılım, gözlem, mülakat ve karşılaştırma yöntemleri uygulanmıştır. Doğumdan ölüme kadar olan süreçte uygulanan pratik ve uygulamalarla birlikte Tanrı, iyeler (firişteler) ve kişioğlu ile ilgili inanmalar etraflıca incelenmiştir. Ayrıca farklı amaçlar için düzenlen bereket törenleri ve çeşitli konularda yaşayan inanç, pratik ve uygulamalar üzerinde detaylı bir şekilde durulmuştur. Irak Türkmenleri arasında yaşayan halk inançlarının çoğunun İslam kültüründen beslendiği görülmüşse de bir kısmının kökeninin eski Türk inanç sistemine dayandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte tespit edilen inanç ve pratiklerin birçoğu Türk dünyasının muhtelif yerlerinde tespit edilenlerle benzerlik hatta çoğu zaman aynilik gösterdiği görülmüştür. Homojen bir yapıya sahip olan Irak coğrafyasında yaşayan Türkmenler çeşitli Müslüman ve gayri Müslim topluluklarla aynı çatı altında bulunduklarından kültür alışverişinde bulunmuş, söz konusu toplulukları etkilemiş ve onlardan etkilenmişlerdir.
Muğla ili Milas ilçesi Çomak dağ köyleri folkloru üzerine bir inceleme
Çalışmamızda Çomak Dağ Kızılağaç Köyü, başta kültürel özellikleri olmak üzere tüm yönleriyle incelenmiştir. Üç bölüm halinde düzenlenen tezin birinci bölümünde Çomak Dağ Kızılağaç Köyü hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde araştırmanın gerçekleştirildiği Kızılağaç Köyü'nde, örneklem grubuna sorulan sorulara verilen cevaplar çerçevesinde köyün demografik özellikleri ortaya çıkarılmıştır ve çoğu zaman tablolar üzerinde değerlendirmeye gidilerek aktarılmıştır. Üçüncü bölümde ise, Çomak Dağ Kızılağaç Köyü'nde hala yaşamakta olan folklorik unsurlar, ?Köyde Geçiş Dönemleri?, ?Halk Edebiyatı Ürünleri? ve ?Halk Edebiyatının Türlü Yönleri? başlıkları altında ayrıntılarıyla incelenmiştir. Çomak Dağ Kızılağaç Köyü'nün, dört gün süren geleneksel düğünleri, her gün kullanılan altın takıları, geleneksel kıyafetleri, ipekçiliği, yaneşleri, nazarlıkları, dört yüz yıllık evleri, ahşap oymaları ve daha birçok özelliği de resimlenerek ekler başlığı altında yöresel kelimelerden oluşan sözlük ve yöreyi tanıtıcı haritalarla birlikte verilmiştir. İncelemenin sonucunda köyün Türk kültürünün köklerine ait unsurları hala bünyesinde barındırdığı belirlenmiştir.Anahtar Sözcükler1.Çomak Dağ2.Kızılağaç3.Folklor4.Kültür Öğeleri5.Toplumsal Değişim
Âşık Battal Dalkılıç'ın hayatı, sanatı ve edebi kişiliği
Tezimizin amacı, Âşık Battal Dalkılıç'ın hayatını, sanatını ve eserlerini yaşadığı coğrafya, bağlı bulunduğu tasavvufi ekol ve âşıklık geleneği çerçevesinde değerlendirmek, şiirlerinde kullandığı metaforları belirlemektir. Yöntem olarak yazılı kaynaklara ve Âşık Battal Dalkılıç'ın şiirlerine başvurulmuş, Âşık'ın kendisiyle röportajlar yapılmıştır.Çalışmamızın giriş bölümünde, Âşık Battal Dalkılıç'ın yaşadığı Çubuk yöresinin coğrafi, tarihi, ekonomik ve nüfus durumu hakkında verdiğimiz bilgilerin ardından, tasavvufi kültür çerçevesinde Çubuk'ta âşıklık geleneğinin ne durumda olduğunu belirledik.Birinci bölümde âşığın soyunun Fatih Sultan Mehmet devri Bursa sübaşısı Cibali Sultan'a, oradan da peygamber nesline bağlandığını belirledik. Ailesi, mesleği, eğitimi ve askerliği hakkında bilgiler verdik. Çıraklık dönemi, gördüğü düşün ardından usta âşıklığa başlaması ile ilgili açıklamalarda bulunduk.İkinci bölümde Âşık Battal Dalkılıç'ın eserlerini şekil yönünden inceledik. Kullandığı nazım şekilleri ve nazım türleri hakkında çıkarımlarda bulunduk. Şiirlerindeki ritim ve ahenk unsurlarını tespit ettik. Şiirlerde kullanılan sözcük ve sözcük gruplarını inceledik. Aşığın kullandığı edebi sanatları ve tercih ettiği anlatım yollarını belirledik. Şiirlerde adı geçen erenlerle ilgili kısa biyografik bilgilere yer verdik.Üçüncü bölümde, metafor kavramı ve tasavvufta metafor kullanımı hakkında verdiğimiz temel bilgilerin ardından Âşık Battal Dalkılıç'ın şiirlerinde kullandığı tasavvufi metaforları; yaratılış ve evrenle, insanla ve değerler alanıyla ilgili olmak üzere sınıflandırarak belirledik.Dördüncü bölümde, kronolojik sırayla Âşık Battal Dalkılıç'ın şiirlerine yer verdik.Sonuç bölümünde, Türklerin dâhil olduğu bozkır kültür dairesi ve İslami kültür dairesi hakkında bilgiler verdik ve bu kültürler arası değişimin paralelinde ?ozan?dan ?âşık?a geçiş sürecini anlattık. Türklerin tasavvufi yoldan İslam'ı kabulünü ve Hacı Bektaş-ı Veli'nin tasavvuf anlayışını açıkladık. Bütün bunların ışığında Âşık Battal Dalkılıç'ın sanatı ve edebi kişiliği ile ilgili çıkarımlarda bulunarak XXI. yy.da İç Anadolu Bölgesi'nde (Çubuk ilçesinde) tasavvufi alevi şiirinin ne durumda olduğu hakkında fikir vermeyi hedefledik.Ekler bölümünde, Çubuk ilçesi siyasi haritasına ve Âşık Battal Dalkılıç ve Susuz köyü ile ilgili fotoğraflara yer verdik.Anahtar Sözcükler:1. Âşıklık Geleneği2. Çubuk İlçesi3. Âşık Battal Dalkılıç4. Tasavvuf5. Metafor
Samsun ili'nin Vezirköprü ilçesi'ndeki geleneksel meslekler
Araştırmanın konusu olan Vezirköprü'deki geleneksel meslekler, Anadolu'nun bugünkü durumunu yansıtmaktadır. Vezirköprü'de yapılan incelemeler, kaynak kişilerle yapılan görüşmeler, mesleklerin gün geçtikçe etkilerini yitirdiğini göstermiştir.Geçmişteki esnaf teşkilâtı Ahilikle bugünkü Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu karşılaştırılmalı olarak incelenmiş, birçok konuda aralarında farklılıklar olduğu tespit edilmiştir.Küreselleşme olgusu üzerine incelemeler yapılmış, diğer kültür ürünlerinde olduğu gibi geleneksel meslekler üzerinde de etkisi olup olmadığı araştırılmış ve etkili olduğu görülmüştür. Küreselleşme bir taraftan kültürel ürünleri yok ederken, diğer taraftan ürünlerin yok olmalarına tepki olarak, zanaatların yeniden canlanmaları konusunda yol göstermektedir.Vezirköprü'de geleneksel mesleklerden olan bakırcılık, demircilik ve kalaycılık geçmişteki işlevini değiştirerek günümüzde dekor, hediyelik eşya olarak kullanma amacıyla, çırak bulamayan birkaç usta tarafından icra edilmektedir. Semavercilik ise diğer mesleklere göre biraz daha şanslı konumdadır. Esas işlevi çay demlemek olan semaver, bu işlevini eskisi gibi devam ettirmekte olup, el emeğinin zaman alması ve çırak bulamama sorununun sonucunda fazla üretim yapamama, yapılan ürünleri tanıtamama ve satamama sorunu ile karşı karşıyadır.Anahtar Sözcükler:1. Halkbilim2. Vezirköprü3. Geleneksel Meslekler4. Ahilik5. Küreselleşme
17.yy aşıklarından Gevheri, Kayıkçı Kul Mustafa, Aşık Ömer, Karacaoğlan ve Ercişli Emrah'ın şiirlerinde mistik unsurlar
Klâsûk halk şiirinin zihniyet dünyasında mistik unsurların bir haritasınıçıkarmaya çalıştığımız tezimizde, 17.yy'da yaşayan saz şairlerinin şiirleriniincelememizin sebebi, 17.yy'da Âşık Edebiyatı'nın en olgun ürünlerininverilmiş olmasıdır. Âşık Edebiyatı'nın tasavvufû düşünce sisteminin içindengelip, bir süre sonra la-dinû bir özellik kazandığı düşünüldüğünde, Âşıklıkgeleneği içinde verilen ürünlerin bir kısmında mistik motif ve sembollerin yeraldığı görülmüştür. Araştırmada, metin merkezli bir yaklaşımla 17. yyÂşıklarından Gevheri, Kayıkçı Kul Mustafa, Âşık Ömer, Karacaoğlan veErcişli Emrah'ın şiirleri tek tek okunmuş, ilâhû aşkı işleyen şiirlerde yer alanmistik unsurlar çıkarılmış ve konu başlıklarına ayrılarak tek tek işlenmiştir.Çalışmanın sonunda konu başlıklarından çıkarılan tablo ile âşıklarınşiirlerinde bulunan mistik unsurların bir haritası oluşturulmuştur. Bu tür birçalışmayla Türk kültürünü oluşturan parçalardan biri- şiirlerdeki tasavvufûunsurlar- detaylı bir şekilde tanıtılmıştır. Örneğin, tasavvufun temelkavramlarından olan hakûkât mefhûmunun işlendiği ilgili konu başlığında,Gevheri Bektaşiliğin üzerine kurulu olduğu dört kapı-kırk makam inancınıbirebir işlemiştir. Kayıkçı Kul Mustafa da bir dörtlükte,Allah'a ulaşmayolundaki dört mertebenin sonuncusu olan marifet ilmine sahip kişi demekolan ? arif? mefhumuna değinmiştir .Aşık Ömer ise tasavvufta ilâhi güzelliğiseyretmek anlamına gelen ?dûdâr? mefhûmuna ilgili konu başlığında ?vahdet?ve ?kesret? düşüncesiyle birlikte yer vermiştir.Araştırmada, beşerû âşık olarak bilinen Karacaoğlan ve ErçişliEmrah'ın da şiirlerinde mistik unsurları kullandığı tespit edilmiştir.Karacaoğlan, tasavvuftaki edep,erkan mefhûmunu işlediği ilgili konubaşlığında, bir hocaya, tasavvufun temel unsurlarından olan edep, erkan,dede- abdal ve kul kavramlarının anlam derinliğini sormaktadır. Ercişli Emrahise , tasavvufta kulun Allah'(cc)dan habersiz olması anlamına gelen ?gaflet?mefhumuna ilgili konu başlığında değinmiştir.Bu çalışma ile 17.yy Âşık Edebiyatı denildiğinde ilk akla gelen beşâşığın şiirlerinde mistik unsurlara yer vermeleri, âşıkların yaşadığı dönem veçevre itibariyle tasavvuf düşüncesine yabancı kalmadıkları tespit edilmiştir.Bu da, klâsik halk şiirinin zihniyet dünyasını oluşturan başlıca şahsiyetlerdenGevheri, Kayıkçı Kul Mustafa, Âşık Ömer, Karacaoğlan ve Ercişli Emrah'ınşiirlerinde kullandıkları dil ve şiirsel form olarak müşterek ?duyuşlar? ortayakoyduğunun göstergesi olmuştur.
Kolektif geçiş dönemi rüyalarının kompleks rüya olarak çözümlenmesi
Araştırma konusu olan Albastı, Karabasan materyali, kolektif oluşumözelliği ile sorunsaldır. Sözlü edebiyat türü olarak ele alındıklarında efsane,memorat, inanç olarak adlandırılan materyalin taşıdığı sorunsalın,belirsizliğini koruduğu görülmüştür. Bu çalışmada ise uyurken ya dauyanıkken görülen ?düş?ler olarak düş düzleminde yaklaşıldıklarındapsikanalize açılan söz konusu materyal, kompleksler kuramında kompleksrüya olarak adlandırılmıştır.Kültür çevresince, Albastı, Karabasan gibi geleneğe bağlanan düşlerinortaya koydukları kolektif yapıya; geçiş dönemi düşlerine, ortak görüngülerledışavuran korkular, kompleksler olarak yaklaşılmakla açıklık getirilmeyeçalışılmıştır. Al Karısı, düş düzleminde ele alınarak çözümlenmek üzere,öncelikle mitoloji içine oturtulmuştur. Düşteki ve bağlı bulunduğu mitolojidekisimgeler ve simgesel içerikleri yoluyla, figürlerin psikanalizi yapılmış vekompleks rüya olduklarına varılmıştır.Albastı geleneğine bağlanarak inanç sistemine oturan ?doğum geçişdönemi?nde beliren ortak görüngüler, C.G. Jung (2004: 63-155) un?kompleksler kuramı?na göre ?kompleks rüya? olarak çözümlenmeyeçalışılmıştır.Kişisel bilinçaltının, kültür çevresi ve bilinçaltındaki içeriklerle örtüşerek,kolektif bilinçaltında tanımlanıp belirdiği, doğum geçiş döneminde belirenkompleks belirtileri düşler üzerinden görülebildiği bu çözümleme ile, düşlerinortaya koydukları kolektif yapı belirmiştir. Kolektif komplekslerin belirtisi düşpsikanalizleri, kültürel psikanalizi içermektedir.Anahtar Kelimeler: Al Karısı (Albastı vb.), Kara Basan, Kırk basması,Umay, kompleks, kompleks biçimi ?arketip?, kolektif bilinçaltı, düş, aslıncanlanması, aslın canlandığı şekil ?mitsel parçacık?, gölge figür, anima,animus, persona.
Derviş Osmân'ın edebî kişiliği ve şiirlerinin üzerine bir tahlil denemesi
17. yy' da yaşamış Kayserili bestekâr mutasavvıf bir şairdir. Güzel bir sese sahip olması ve güzel ilâhî terennüm etmesinden dolayı "Nefes Anbarı Zakir Osman Efendi" diye ünlenmiştir. İyi bir medrese eğitimi almıştır. Halveti bir şair olan Abdülahad Nûrî tarafından yetiştirilmiştir. İlâhî mecmuasından başka eseri yoktur. Bu mecmuada 84 şiir bulunmaktadır. Bu tezde Derviş Osman'ın ilâhî mecmuasındaki şiirler, transkripsiyon edilmiş ve dinî-tasavvufî açıdan incelenmiştir. Şiirlerinde "Osman, Derviş Osman, Şeyh Osman ve Osman Dede" mahlaslarını kullanmıştır. Şiirlerinin genel havasına sinmiş bir Yunus Emre edası vardır. Hocası Abdülahad Nuri'den ve kendisinden 83 yıl önce yaşamış mutasavvıf bir şair olan Seyyid Nizamoğîu'ndan etkilenmiştir. Mecmuada Seyyid Nizamoğlu'na yazılmış bir şiir ve onun şiirlerine yazılmış nazireler bulunmaktadır. Derviş Osman şiirlerinde sade bir dil kullanmıştır. Eski Anadolu Türkçesi'ne ait " anda, anunçün, barlık, birle, ıs, irelden, kaçan kim, kanı, kande, sayrı, ur-, yahşi,... " kelimelerine ve " -sar/-ser, -uban/-üben" eklerine şiirlerinde yer vermiştir. Aruz ölçüsüne uydurmak için "n'idem, n'idügin(ne idügin), n'idersin, n'eylesün,...", Arapça kelimeleri "nefis" şekline kullanmıştır. Şiirlerinde hem aruz hem hece ölçüsü kullanan şair aruza ağırlık vermiştir. Aruzu kullanırken yer yer hatalara düşmüştür. Kalıbı belli olmayan müsvedde halinde bitmemiş şiirler de vardır. Derviş Osman'ın şiirlerinin muhtevası dinî-tasavvufî açıdan tahlil edilmiştir. Şairin Tekke Edebiyatı'na ait mefhumları yerinde ve anlamlarına uygun olarak kullandığı görülmektedir. Ayet ve hadisler iktibas halinde verilmiştir. Ayet ve hadislerden yapılan alıntılar şiir içerisinde bulundukları yer dikkate alındığında anlamlarına uygun olarak yerleştirilmiştir.225 Hazırlamış olduğumuz "Derviş Osman 'm Edebî Kişiliği ve Şiirleri Üzerine Bir Tahlil Denemesf adlı bu tez, Derviş Osman'ın şahsiyeti ve eseri ile Türk Edebiyatı 'na katkıda bulunan bir şair olduğunu ortaya koymaktadır.