Prof. Dr. Şener Demirel danışmanlığındaki tezler
25 tez · Fırat University
Dinleme/izleme becerisi alanında yapılan lisansüstü araştırmalar üzerine bir meta sentez çalışması
Dil, insanların kullandıkları en gelişmiş iletişim aracıdır. Günlük iletişimde, akademik hayatta, sosyal ilişkilerde oldukça önemlidir. Dil dört beceri alanından oluşur. Bunlar dinleme, konuşma, okuma ve yazma alanlarıdır. İyi bir dil gelişimi için bu dört beceri alanının da geliştirilmesi gerekir. Dinleme, dil becerileri içerisinde ilk edindiğimiz, diğer dil becerilerinin edinimine de öncülük eden bir beceridir. Dinlemenin doğuştan getirildiği doğrudur. Ancak dinleme de bir beceridir ve eğitimle geliştirilebilir. Araştırmamızın amacı 2005-2019 yılları arasında Türkçe Eğitimi bölümlerinde dinleme alanında yapılmış olan lisansüstü araştırmaları çeşitli değişkenlere göre inceleyip bir bütün hâlinde ortaya koymaktır. Dinleme becerisinin önemi, diğer beceri alanlarına göre ihmal edildiği gösterilmeye çalışılmıştır. Dinleme alanında yapılmış olan lisansüstü araştırmaları bir araya getirip incelemeyi amaçlayan bu araştırmanın modeli nitel araştırma türünde meta-sentez desen olarak belirlenmiştir. Araştırmamızda 2005-2019 yılları arasında üniversitelerimizin Türkçe Eğitimi bölümlerinde yapılmış olan lisansüstü araştırmaların meta sentezlerine yer verilmiştir. YÖK Ulusal Tez Sayfasında ''dinleme'' anahtar kelimesiyle tarama yapılıp Türkçe Eğitimi bölümlerinde toplamda 55 yüksek lisans ve doktora çalışmasına ulaşılmıştır. Bu araştırmalara eskiden günümüze doğru olacak şekilde sırasıyla A1, A2, A3.….A55 kodları verilmiştir. Kodlaması yapılan araştırmaların öncelikle genel bilgileri sınıflandırılmıştır. Bu kapsamda tez yayım yılları, tez türleri, yapıldığı üniversiteler, danışman unvanları, anahtar kelimelerin tekrar etme sayılarına yer verilmiştir. Daha sonra araştırmalar yöntemsel açıdan incelenmiştir. Bu kapsamda da araştırmalarda kullanılan yöntemlere, modellere, veri toplama araçlarına, veri analiz yöntemlerine, örneklem gruplarına ve örneklem sayılarına yer verilmiştir. En son olarak 55 araştırmada yapılan öneriler incelenmiş ve en çok tekrar eden öneriler 27 temaya ayrılarak incelenmiştir. Bu bulgular gerekli tablo ve grafiklerle gösterilmiştir. Araştırmalardan çıkarılan bulgu ve sonuçlara göre önerilerde bulunulmuştur.
İki dillilik olgusunun öğrencilerin öyküleyici metin yazma becerilerine biçim özellikleri bakımından yansımaları
Latince iki anlamına gelen "bi" ve dil bilim anlamında kullanılan "lingualism" kelimelerinin bir araya gelmesiyle oluşan çok yönlü bir kavram olan iki dillilik, bireyin iki ya da daha fazla dili iletişim aracı olarak kullanabilmesi ve gereken durumlarda bir dilden diğerine sorunsuz bir şekilde geçiş yapabilmesidir. Bu çalışmada, iki dillilik olgusunun ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin öyküleyici metin yazma becerilerine biçim özellikleri bakımından yansımalarını belirlemek amaçlanmıştır. Nitel yöntem desenlerinden eylem araştırmasıyla gerçekleştirilen çalışma, Diyarbakır ilinin Ergani ilçesinde yer alan Bereketli İmam Hatip Ortaokulu 7. sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Kişisel bilgi formu, yazılı anlatım değerlendirme formu ve görüşme tekniğiyle 6 hafta boyunca toplanan veriler, içerik ve betimsel analiz yöntemleriyle analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda öğrencilerin "kendi" dönüşlülük zamirini ve "ayakla" kelimesini gereksiz kullandıkları, kelime sonundaki "ı" ünlüsünü "i" şeklinde yazdıkları, "o-ö" geniş ünlülerini "u-ü" şeklinde kullandıkları tespit edilmiştir. Öğrencilerin yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine dikkat etmedikleri, çift ünsüzleri ve orta hece ünlüsünü yazmadıkları, "ve" bağlacını çok sık kullandıkları da belirlenmiştir.
Ortaokul öğrencilerinin afet bilinci algısı
Çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin afet bilinci algısının ne düzeyde olduğunu belirlemektir. Bu araştırma nicel araştırma yöntemi kullanılarak tarama modelinde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Elazığ'da bulunan üç ortaokulda öğrenim gören toplam 647 öğrenci oluşturmaktadır. Örneklemin seçilmesinde, rastgele örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın amacını gerçekleştirebilmek için gereksinim duyulan verilerin toplanmasına yönelik (Dikmenli, Yakar ve Konca, 2018) tarafından geliştirilen 36 madde ve 4 alt boyuttan oluşan "Afet Bilinci Algı Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırma için toplanan verileri betimlemek için yüzde, frekans, ortalama ve standart sapma değerleri kullanılmıştır. Grup içi karşılaştırma analizlerinde t-testi ve çoklu grup içi analizlerinde tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda katılımcı öğrencilerin afet bilinci algılarının yüksek düzeyde olduğu, afeti yaşayan öğrencilerin afet bilinci algılarının daha yüksek olduğu, söz konusu algının sınıf ve yaş büyüdükçe arttığı, kız öğrencilerinin afet bilinci algılarının erkek öğrencilere göre daha yüksek olduğu bulgularına ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Afet, Afet Bilinci, Algı
Sosyal bilgiler dersinde afet eğitimi ve yönetimine ilişkin öğretmen görüşleri
Afetler sonuçlarıyla tüm insanlığı etkilemektedir. Bu sebeple insanların afetlerle mücadele etmeleri, afet eğitimleri almaları gerekmektedir. Bunun için etkili bir afet yönetimi uygulanarak insanların afet durumlarında neler yapabilecekleri öğretilmelidir. Bu çalışmada Sosyal Bilgiler Dersinde Afet Eğitimi ve Yönetimine İlişkin Öğretmen Görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır. Tüm insanlığı etkileyen deprem konusu ele alınmıştır. Deprem konusunun öğretiminde kullanılan yöntem-teknik ve materyaller belirlenmiştir. Afetler ile ilgili Sosyal Bilgiler kitabının yeterliliği konusundaki bilgilere ulaşılmıştır. Araştırma nitel bir araştırmadır. Veriler betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma Elazığ ilinde yer alan 3 okulda ve burada görev yapan 12 Sosyal Bilgiler öğretmeniyle yapılmıştır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme soruları ile toplanmıştır. Araştırmanın sonucunda öğretmenlerin en fazla anlatım yöntemini, materyal olarak akıllı tahtayı kullandıkları görülmüştür. Öğretmenler, afetler konusuna ders kitabında yeterli oranda yer verilmediğini, ders sayısının artırılması gerektiğini ve uygulamalı eğitime ağırlık verilmesi gerektiğini belirtmişlerdir.
Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin bağdaştırma ve sapmalar açısından incelenmesi
Ders kitapları eğitim-öğretim sürecinde hedef kazanımların, öğrenciler tarafından edinilmesi aşamasında önemli bir yol gösterici ve yardımcı olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkçe eğitimi açısından ders kitapları, çeşitli metinler üzerinden, gerekli bilgi ve becerilerin kazandırılmasını amaçlayan bir içeriğe sahiptir. Bu sebeple Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin, dilin zenginliklerini ve çeşitliliklerini örneklendirmesi dikkate değer bir nokta oluşturmaktadır. Dilsel becerileri geliştirmeye ve Türkçenin en güzel şekilde kullanılmasını sağlamaya dayanan Türkçe dersinde metinlerin içeriklerinin, öğrencilerin seviyesine uygunluk ölçütü de göz önüne alınarak özenli bir biçimde hazırlanması esastır. Bu içeriklerde edebiyat dünyamızda yer edinmiş farklı sanatçıların eserlerine yer verilmesi, onların duyuş ve düşünüş dünyalarından çeşitli örneklerin metinlerde yer alması, çocuklara dilimizin zenginliklerini göstermesi bakımından önemlidir. Edebî metinlerde sanatçıların farklı kullanım biçimlerine yönelmeleri ve alışılmış tarzların dışına çıkmaları olağan görülen, onların hayatı yorumlama konusundaki yaratıcılıklarını göz önüne seren bir durumdur. Bağdaştırmalar, kelimeleri bir arada kullanarak değişik veya alışıldık anlam birimleri oluşturmaya dayanır. Sapma ise dili kullanma biçiminde sanatçıya özgü bir yönelimi ifade eder. Dilin birimlerini farklı şekillerde bir araya getirerek çeşitli türetmeler yapmak, özgün dilsel yapılar oluşturmak şeklinde karşımıza çıkar. Bu araştırmanın amacı ortaokul düzeyinde okutulan ders kitaplarını bağdaştırma ve sapmalar yönünden incelemektir. Bu doğrultuda 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan sekizer tema ve bu temalar içerisindeki toplam 128 metin, doküman incelemesine tabi tutularak incelenmiş ve bu veriler daha sonra içerik analizi ile sınıflandırılarak liste ve grafikler biçiminde ifade edilmiştir. Söz konusu bulgulara bakıldığında ders kitaplarında bağdaştırma ve sapma örneklerine yer verildiği ancak bu örneklerin metinlerde ve temalar arasında düzenli bir dağılımının bulunmadığı tespit edilmiştir. Bağdaştırmalara öyküleyici metinler ve şiirlerde daha çok rastlanırken bilgilendirici metinlerde bu kullanımların daha az yer aldığı görülmüştür. Sapmalar açısından ise biçimsel değişikliğe dayalı sapma türlerinin metinlerde daha az yer aldığı, içerik ve anlama dayanan sapma türlerinin ise daha yoğun kullanıldığı tespit edilmiştir.
Pandemi sürecinde çevrim içi Türkçe derslerinin öğretimine ve uygulanabilirliğine yönelik öğretmen görüşleri
Bu araştırma Muş Millî Eğitim Müdürlüğüne bağlı ortaokullarda görev yapan Türkçe öğretmenlerinin çevrim içi Türkçe dersinin öğretimine ve uygulanabilirliğine yönelik görüşlerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden görüşme tekniğinin kullanıldığı araştırmada katılımcılar 2020-2021 eğitim- öğretim yılında Muş ilinde Millî Eğitim Müdürlüğüne bağlı ortaokullarda görev yapan 13'ü kadın 17'si erkek olmak üzere toplam 30 öğretmenden oluşmaktadır. Görüşme 30. katılımcıda sonlandırılmıştır. Katılımcıların çevrim içi Türkçe dersinin uygulanabilirliğine yönelik görüşleri, araştırmacı tarafından oluşturulan yarı yapılandırılmış görüşme formuyla toplanmıştır. Görüşmede ses kaydı alınmıştır. Ses kaydı daha sonra yazıya aktarılmıştır. Görüşler sınıflandırılarak analiz edilmiştir. Çalışmanın bulgular kısmında ise katılımcıların büyük çoğunluğu çevrim içi Türkçe derslerinin gerek sınıf havası oluşturmaması gerek alt yapı sorunlarının varlığı gerekse teknolojik materyallerin yetersizliğinden dolayı beklentilerin altında kaldığını belirtmişlerdir. Bununla birlikte kimi öğretmenler de çevrim içi ders ortamının tüm olumsuzluklarına rağmen varlığının yokluğundan daha iyi olduğunu ve çevrim içi dersin, yüz yüze eğitim için tamamlayıcı bir unsur olması gerektiğini belirtmişlerdir. Anahtar Sözcükler: Çevrim içi ders, Pandemi, Türkçe dersi
Mustafa Ruhi Şirin'in eserlerinin söz varlığı açısından incelemesi
Söz, bir veya birkaç heceden meydana gelen anlamlı ses birlikleridir. Söz varlığı ise, bir dili meydana getiren tüm ses birlikleridir. Bir dilin söz varlığı, yalnızca o dilin sözcüklerini değil, deyimlerin, kalıp sözlerin, atasözlerinin, terimlerin ve çeşitli anlatım kalıplarının oluşturduğu bütünü ifade eder. Bu araştırmanın amacı, Mustafa Ruhi Şirin'in Gökyüzü Çiçekleri, Martıcık ile Tilki ve Geceleri Mızıka Çalan Kedi adlı eserlerinin söz varlığı incelemesini yapmaktır. Doküman incelemesi yönteminin kullanıldığı çalışmada, elde edilen veriler doğrultusunda söz varlığı tanımlanıp içerdiği ögeler açıklanmıştır. Söz varlığının içerdiği ögeler Doğan Aksan'ın Türkçe'nin Sözvarlığı (2006) adlı kitabında işaret ettiği gibi tasniflendirilmiştir. Bu çalışma, çocuk edebiyatı sahasında çokça eser veren Mustafa Ruhi Şirin'in Gökyüzü Çiçekleri şiir kitabı, Martıcık ile Tilki masal kitabı ve Geceleri Mızıka Çalan Kedi adlı hikâye kitabının söz varlığı incelemesiyle sınırlandırılmıştır. Elde edilen bulgular incelendiğinde, Gökyüzü Çiçekleri, Martıcık ile Tilki ve Geceleri Mızıka Çalan Kedi adlı çocuk kitaplarının deyimler, ikilemeler ve terimler yönünden zengin olduğu ancak diğer söz varlığı ögelerinin kitaplarda pek de yer almadığı tespit edilmiştir.
İşlemsel okuma modelinin 7. sınıf öğrencilerinin okuduklarını anlama becerilerine etkisi
Okuma eylemi, birden fazla unsurun bir araya gelmesiyle gerçekleşen karmaşık bir süreçtir. Okuma sırasında kullanılan strateji, yöntem ve teknikler ise okuma sürecini iyileştirerek okuduğunu anlama becerisini desteklemektedir. Bu araştırmanın amacı işlemsel okuma modelinin 7. sınıf öğrencilerinin okuduklarını anlama becerilerine olan etkisini belirlemek ve öğrencilerin işlemsel okuma modeline ilişkin görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırma, 2018-2019 eğitim öğretim yılında Elazığ il merkezinde yer alan ortaokulda öğrenim gören 7. sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutuna ait örneklemi; 33'ü deney, 33'ü kontrol grubunda yer almak üzere toplam 66; nitel boyuta ilişkin çalışma grubu ise araştırmaya gönüllü olarak katılan 14 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada, nicel ve nitel verilerin bir arada kullanıldığı karma yöntem desenlerinden açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu öntest-sontest kontrol gruplu deneysel desene göre tasarlanmıştır. Nitel boyutta ise deney grubunda yer alan öğrenciler ile görüşmeler yapılmış ve görüşmeler ses kayıt cihazı ile kayıt altına alınmıştır. Araştırmanın uygulama süreci; 8 hafta deneysel uygulama, iki hafta öntest-sontestlerin yapılması olmak üzere toplam 10 hafta sürmüştür. Bu süreçte kontrol grubunda mevcut öğretim programı uygulanırken deney grubundaki dersler işlemsel okuma modeline uygun olarak hazırlanan etkinliklerle yürütülmüştür. Deney grubunda kullanılan stratejiler, öğrencilere Aşamalı Sorumluluk Aktarım Modeli ile öğretilmiştir. Araştırmanın nicel verilerinin toplanmasında araştırmacı tarafından geliştirilen "Okuduğunu Anlama Testleri", Karatay (2009) tarafından geliştirilen "Okuma Stratejileri Bilişsel Farkındalık Ölçeği (OSBFÖ)", araştırmacı tarafından geliştirilen "Zihinsel İmaj Değerlendirme Formu (ZİDF)"; nitel verilerinin toplanmasında ise yine araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme kılavuzu kullanılmıştır. Öğrencilerin deneysel uygulama sürecine ilişkin görüşlerini tespit etmek amacıyla hazırlanan görüşme kılavuzu, toplam dokuz açık uçlu maddeden oluşmaktadır. Söz konusu veri toplama araçları, deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilere öntest ve sontest olarak uygulanmıştır. Okuduğunu anlama testi, deneysel uygulama sürecinin bitiminden 6 hafta sonra kalıcılık testi olarak tekrar uygulanmıştır. Araştırmanın nicel boyutuna ilişkin elde edilen veriler, paket programdan yararlanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde; yüzde (%), frekans (f), aritmetik ortalama ( ), standart sapma (ss), bağımlı gruplar t-testi, bağımsız gruplar t-testi, Mann-Whitney U testi ve karışık ölçümler için iki faktörlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizinden yararlanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutundan elde edilen bulgulara göre deney ve kontrol grubunda yer alan öğrencilerin okuduklarını anlama, okuma stratejileri bilişsel farkındalık ve zihinsel imaj oluşturma sontest puanları arasında deney grubu lehine anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir. Deney grubu öğrencilerinin kalıcılık puanlarının da kontrol grubu öğrencilerinin kalıcılık puanlarından istatistiksel olarak farklı olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın nitel bulgularına göre deney grubu öğrencilerinin, işlemsel okuma modeline ilişkin olumlu görüşlere sahip oldukları belirlenmiştir. Ayrıca öğrenciler işlemsel okuma modeline uygun Türkçe öğretiminin; okuduğunu anlama becerilerini geliştirdiğini, eğlenceli, etkileşimli ve özgür bir sınıf ortamı sunduğunu, iş birliği yapma becerilerini geliştirdiğini, bilginin kalıcılığını artırdığını, sınıf ortamında farklı strateji, yöntem ve tekniklerin kullanımını sağladığını ve zihinsel imaj oluşturma becerilerini geliştirdiğini belirtmişlerdir.
Ayla Çınaroğlu'nun masal ve hikâyelerinin Türkçe öğretimi bağlamında söz varlığı açısından incelenmesi
Söz varlığı; bir toplumun kültürel ögelerini, tarihini, gelenek göreneklerini, yaşantısını yansıtan tüm sözcükleri içerisinde barındırır. Söz varlığı üzerine yapılan araştırmalarla dilin tarihsel süreç içerisindeki değişimi ve gelişimi ortaya çıkarılır. Söz dağarcığı, kelime hazinesi, sözcük hazinesi gibi kavramlarla da ifade edilen söz varlığı kişinin sahip olduğu sözcüklerin, ikilemelerin, deyimlerin, atasözlerinin, kalıp sözlerin, terimlerin tamamını ifade eder. Bu araştırmanın amacı, Ayla Çınaroğlu'nun 13 masal ve 11 hikâye kitabının söz varlığı açısından incelemesini yapmaktır. İncelemeye esas olan masal kitapları şunlardır: Peynirli Börek, Demet'in Bahçesi, Al Takkeli Dev ile Mor Takkeli Dev, Mut Teyze'nin Bahçesi, İlkbaharın Sesi, Kırçıl Horoz, Yedi Kapılı Kent, Küçük Mor Balık, Şekerler Deve Oldu, Yaşasın Kar Yağıyor, Kim Demiş Niye Demiş Bu Naneyi Kim Yemiş, Okuldan Dönerken, Üç Kuzucuk. İncelemeye esas olan hikâye kitapları ise Uzay Güzeli, Veli'nin Kurabiyesi, Mutlu Bir Gün, Altın Kanatlı Topçin, Mavi Boya, Mavi Balon, Aliş'in Kabakları, En Büyük Takım Bizim Takım, Kanaryamın Öyküsü, Beyaz Benekli At, Çikolatayı Kim Yiyecek'tir. Doküman incelemesi yönteminin kullanıldığı çalışmada, elde edilen veriler doğrultusunda söz varlığı tanımlanıp içerdiği ögeler açıklanmıştır. Söz varlığının içerdiği ögeler Doğan Aksan'ın Türkçenin Sözvarlığı (2006) adlı kitabında işaret ettiği gibi sınıflandırılmıştır. Elde edilen bulgular incelendiğinde incelemeye esas olan eserlerde deyim, ikileme ve yabancı sözcükler gibi söz varlığı unsurları yönünden zengin olduğu bununla birlikte diğer söz varlığı ögeleri yönünden zengin olmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ayla Çınaroğlu, hikâye, masal, söz varlığı, inceleme
Ali Ekrem Bolayır'ın Şiir Demeti adlı eseri ve bu eserin Türkçe öğretiminde yer alan temalar bağlamında değerlendirilmesi
Çocuk edebiyatı, ülkemizde önemi yeni anlaşılmaya başlanan bir alan olmakla beraber çocuklar için önemi yadsınamaz bir gerçektir. Çocuk edebiyatı ürünleri, çocukların temel dil becerilerinin gelişmesine hizmet eder. Dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerileri bireyin ömür boyu ihtiyaç duyacağı yetilerindendir. Türkçe ders kitaplarında yer alan okuma parçaları, bir yandan çocuklara dil edinimi ve okuma alışkanlığı kazandırmayı amaçlarken bir yandan da onları gerçek hayata hazırlar. Ali Ekrem Bolayır, Servet-i Fünûn edebiyatının önde gelen sanatçılarından biri ve aynı zamanda çocuklara yönelik eserler veren ilk isimlerdendir. Bu çalışma, Ali Ekrem Bolayır'ın çocuklara yönelik şiirlerinin yer aldığı "Şiir Demeti" adlı eserinin Osmanlı Türkçesi'nden yeni yazıya çevrilmesi ve eserde yer alan şiirlerin 5,6,7 ve 8. sınıf Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda yer alan temalar bakımından incelenmesinden oluşmaktadır. Çalışma yapılırken tarama ve içerik analizi yöntemleri kullanılmıştır. Anahtar Kelimler: Ali Ekrem Bolayır, Şiir Demeti, Tema, Türkçe Öğretimi, İnceleme.
Çocuk hikâyelerindeki kahramanların çocuklara rol - model olma durumları
Çocuk edebiyatı, özellikle son otuz yılda çok önemli bir gelişme göstermiş, bu bağlamda Türk ve dünya edebiyatının tanınmış yazar ve şairleri çocuklara hitap eden eserler kaleme almışlardır. Bu çalışmada Türk edebiyatında 1999-2013 yılları arasında yayımlanmış olan on iki (12) hikâye kitabında geçen kahramanların çocuklara rol-model olma durumlarının değerlendirilmesi yapılmıştır. Değerlendirme 5,6,7 ve 8. Sınıf Öğretim Programları'nda yer alan temalar çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada çocuk edebiyatının niteliklerine, hikâye ve çocuk edebiyatında hikâyeye, çocuk edebiyatında kahraman, karakter ve tip konularına yer verilmiştir. İncelemeye esas alınan yazarlar ve kitapları hakkında bilgi verilmiştir. Türkçe öğretim programında yer alan temalar, bu temaların rol model olma durumuyla ilişkisi ve tespit edilen bulgular ele alınmıştır. Daha sonra genel değerlendirme yapılmış, sonuç ve önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Çocuk Edebiyatı, Temalar, Kahraman, Rol-Model Olma, Hikâye Kitapları.
Gülsüm Cengiz'in çocuk kitaplarının Türkçe öğretimi bağlamında tema ve iletiler açısından incelenmesi
Çocuk edebiyatı çocuğun ilgi, ihtiyaç, duygu ve düşüncelerine cevap vermeye çalışan, yazılı ve sözlü ürünlerle onun dünyasına seslenmeyi amaç edinen bir edebiyattır. Çocuk edebiyatı ürünleri okulöncesi dönemden başlayarak sunduğu görsel ve dilsel olanaklarla çocukları anadilinin inceliklerini sezmeye yönelten ilk araçlar olmasının yanında çocuklara okuma sevgisi ve alışkanlığı kazandırmak gibi önemli bir işleve sahiptir. Çocuk edebiyatına ait metinler, çocukların hem temel dil becerilerini geliştirmelerinde hem de hayâl dünyalarının zenginleştirmelerinde oldukça etkilidir. Çocuk ve Gençlik Edebiyatı yazarlarından Gülsüm Cengiz, yayımladığı şiir, öykü, roman ve tiyatro eserleri ile bu alana önemli katkılar sağlamıştır. Bu çalışmada şairliği, yazarlığı, eğitimci yanı ve Çocuk ve Gençlik Edebiyatı alanında verdiği eserler ile tanınan Gülsüm Cengiz'in " Son Çiçek", "İpini Kopartan Uçurtma", "Ayşe'nin Günleri" ve " Ahşap Evin Çocukları" adlı çocuk kitaplarının Türkçe Öğretimi kapsamında yer alan temalar çerçevesinde tarama ve içerik analizi yöntemi ile incelemesi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Gülsüm Cengiz, Çocuk Edebiyatı, Türkçe Öğretimi, Tema, İleti, İnceleme.
Pakize Özcan'ın eserlerinin değerler eğitimi açısından incelenmesi
Bu tez çalışmasında, Pakize Özcan'ın eserleri değerler eğitimi açısından incelenmiştir. Değerlerin belirlenme aşamasında ortaokul Türkçe ders kitaplarından yararlanılmıştır. Türkçe ders kitapları aracılığıyla araştırmada kullanılmak üzere 44 değer belirlenmiştir: sakınılması istenen davranışlar, geçmişe duyulan özlem, çağdaş ve demokratik olma, dayanışma ve birliktelik, cesur olma, vatanseverlik, sabırlı olma, çalışkan olma-çaba gösterme, diğerkâmlık, duyarlı olma, barış, sevgi, adalet ve eşitlik, eğitimin önemi, aile birliğine verilen önem, yaşanılan çağa eleştiri, başkalarına zarar vermeme, sorumluluk, edebî bilinç, arkadaşlık-dostluk, saygı, yardımseverlik, şefkatli ve merhametli olma, öz güven, güven, çevreyi ve diğer canlıları koruma, dürüstlük, gerçeği arama, umutlu olma, özgürlük, kadının toplumdaki yeri, temiz olma, kendini tanıma, komşuluk ilişkileri, toplumsal inanışlar, şehir ve köy yaşamı, sağlıklı olmaya önem verme, hoşgörü, alçak gönüllü olma, bilimsellik, misafirperverlik, sanata ve sanatçıya duyarlılık, tarihe duyarlılık ve kültürel miras. Belirlenen bu değerler içerisinde sanata ve sanatçıya duyarlılık, tarihe duyarlılık, kültürel miras adlı değerlere, eserlerde rastlanılmadığından dolayı, eserler geriye kalan 41 değer açısından incelenmiştir. Anahtar Sözcükler: Pakize Özcan, Değerler Eğitimi, İnceleme.
Yavuz Bülent Bakiler'in Harman adlı eserinin biçim ve içerik açısından incelenmesi
23 Nisan 1936 tarihinde Sivas'ta doğan Yavuz Bülent Bakiler; şiirle, sanatla iç içe geçireceği bir hayatının olacağının belirtilerini ilkokul yıllarında verir. Ev hanımı olan annesinin her gece anlattığı masallar, söylediği türküler, devlet memuru babasının kendisine okuttuğu ?Büyük Doğu? dergileri, Sivas'ta halk sairlerinin meydanlarda yaptığı atışmalar ve ilkokul öğretmeninin teşvik edişi Bakiler'in sanatlı söyleyişe ilgi duymasına vesile olur. Şiire olan ilgiyle birlikte eğitimine devam eden Bakiler, 1960 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olur. Bir süre Sivas'ta avukatlık mesleğini yapan sanatçı, farklı devlet kurumlarında çalıştıktan sonra emekliye ayrılır. Şiir kitaplarıyla ve diğer türlerde yazdığı eserleriyle Türk edebiyatına katkılarda bulunan Bakiler'in çeşitli gazete ve dergilerde yazıları yayımlanır. Bir süre televizyon kanallarında Türk cumhuriyetleri ve Türkçeyle ilgili programlar hazırlar. Şiir kitapları, antolojiler ve nesir kitapları kaleme alan Bakiler'e kitapları ve televizyon programları dolayısıyla ödüller verilir. Hisar dergisi sairleri arasında yer alan Bakiler, günümüzde özel bir gazetede köse yazıları yazmaktadır.Yavuz Bülent Bakiler'in ?Harman? adlı eserinin biçim ve içerik açısından incelendiği bu çalışmada, yedi bölüm halinde tasnif edilen yüz yirmi şiir çeşitli yönlerden değerlendirilmiştir. Biçim ve içerik ana baslıkları altında belirtilen alt baslıklar, şiirler için değerlendirme unsurlarını oluşturmuştur. Bu değerlendirme neticesinde Bakiler'in şiire bakısı, şairliği; tema olarak hangi duygular, hangi kavramlar, hangi konular üzerinde durduğu ortaya koyulmaya çalışılmıştır.Anahtar Kelimeler: Yavuz Bülent Bakiler, Harman, Şiir, Biçim, İçerik, İnceleme
Rıfat Ilgaz'ın ?Bacaksız'ın Başından Geçenler? adlı hikâye serisindeki eserlerin çocuğa görelik ilkesi açısından incelenmesi
Çocuk edebiyatı, özellikle son otuz yılda çok önemli bir gelişme göstermiş, bu bağlamda Türk ve Dünya edebiyatının tanınmış yazar ve şairleri çocuklara hitap eden eserler kaleme almışlardır. Türk edebiyatında özellikle Hababam Sınıfı adlı eseriyle büyük bir şöhrete kavuşan Rıfat Ilgaz'ın çocuklar için kaleme aldığı bir dizi hikâye kitabı da bulunmaktadır. Söz konusu seri hikâye kitaplarının adı ?Bacaksız'ın Başından Geçenler?dir.Rıfat Ilgaz'ın Bacaksız'ın Başından Geçenler? adlı bu serisi ilkokul çağındaki çocuklar için yazılmıştır. Bu çalışmada Bacaksız'ın Başından Geçenler? adlı serideki hikâyelerin çocuğa görelilik ilkesi açısından incelenmesi yapılacaktır. Bu çerçevede öncelikle serideki hikâye kitaplarının özetleri verilecek, daha sonra söz konusu hikâye kitapları dil ve üslup, konu ve tema, iletiler, kahramanlar, resimler ve anlatıcı gibi çocuğa görelilik ilkeleri açısından incelenecektir.Anahtar Kelimeler: Rıfat Ilgaz, Bacaksız'ın Başından Geçenler, Çocuğa Görelik İlkesi, İnceleme.
Mustafa Ruhi Şirin'in şiirlerinin Türkçe öğretimi bağlamında tema ve iletiler açısından incelenmesi
Türk toplumunun dünya görüşünü ortaya koymada Türkçe'nin büyük önemi vardır. Bu noktada Türkçe öğretimi ifade kabiliyetini geliştirmek, yaşamın inceliklerini görmek ve sağlam temellere dayanan kültür hazinemizi öğrenmek açısından son derece hayatidir. İlköğretim seviyesinden itibaren başlanan Türkçe öğretimi sağlam bir dil yapısı oluşturmak adına ilk profesyonel temeli teşkil eder. Türkçe dersi, bilgi vermekten çok beceri kazandırmaya, teoriden çok uygulamaya dayalı olmak zorundadır. Bunu gerçekleştirmek için de nitelikli Çocuk edebiyatı ürünlerine ihtiyaç vardır. Bu çalışma, günümüz Çocuk edebiyatı sanatçılarından Mustafa Ruhi Şirin'e ait sekiz adet şiir kitabında yer alan şiirlerin ortaokul 6,7,8. sınıflar Türkçe Dersi Öğretim Programı gözetilerek Türkçe öğretimi bağlamında tema ve iletiler açısından incelenmesinden oluşmaktadır. Anahtar Kelimeler: Mustafa Ruhi Şirin, Türkçe Öğretimi, Şiir, Tema, İleti, İnceleme
Waldmann modeli ile yapılan metin öğretiminin 8. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama, eleştirel düşünme ve yaratıcı düşünme becerilerine etkisinin incelenmesi
Bu araştırmada, metin öğretiminde kullanılan Waldmann modelinin, öğrencilerin, okuduğunu anlama, eleştirel düşünme ve yaratıcı düşünme becerilerinin geliştirilmesinde etkisinin olup olmadığı belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaca yönelik olarak yapılan araştırmanın çalışma grubunu, 2010-2011 eğitim-öğretim yılı, güz döneminde Sivas ili, merkez ilçesinde bulunan Fevzi Paşa İlköğretim Okulu 8. sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Türkçe dersleri, metin öğretimi, deney grubunda (N=30) Waldmann modeli etkinlikleriyle ve kontrol grubunda (N=30) ise geleneksel yöntem ile gerçekleştirilmiştir. Deneysel çalışma, ön test ve son testlerin uygulandığı haftalar da dâhil olmak üzere 11 hafta sürmüştür.Deney ve kontrol grubuna ?Çıkarım Yapabilme Testi? (ÇYT), ?Cornell Eleştirel Düşünme Becerisi Testi Düzey X? (CEDTDX) ve ?Torrance Yaratıcı Düşünme Testi? (TYDT) uygulandı. Bu testlerden elde edilen veriler, SPSS 16.00 istatistik paket programı aracılığıyla çözümlenmiştir. Verilerin analizinde yüzde (%), frekans (f), bağımlı ve bağımsız gruplar için t testi kullanılmıştır. Araştırmada anlamlılık düzeyi 0.05 olarak kabul edilmiştir.Araştırma bulgularından elde edilen sonuçlar şöyle ifade edilebilir:1.Deney grubunda bulunan öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerinde son test puan ortalamaları ile kontrol grubunda bulunan öğrencilerin son test puan ortalamaları karşılaştırıldığında, deney grubunda bulunan öğrencilerin, okuduğunu anlama becerilerinin istatistiksel bakımdan anlamlı düzeyde geliştiği görülmüştür.2.Deney grubunda bulunan öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinde son test puan ortalamaları ile kontrol grubunda bulunan öğrencilerin son test puan ortalamaları karşılaştırıldığında, deney grubunda bulunan öğrencilerin, eleştirel düşünme becerilerinin istatistiksel bakımdan anlamlı düzeyde geliştiği görülmüştür.3.Deney grubunda bulunan öğrencilerin yaratıcı düşünme becerilerinde son test puan ortalamaları ile kontrol grubunda bulunan öğrencilerin son test puan ortalamaları karşılaştırıldığında, gruplar arasında, akıcılık, esneklik ve orijinallik boyutlarının hiçbirinde istatistiksel bakımdan anlamlı bir farklılık görülmemiştir.4.Araştırma süresinde ve sonunda Türkçe öğretmeni ve deney grubu öğrencileriyle yapılan sözlü ve yazılı görüşmelerde, Waldmann modeline ilişkin fikirlerin olumlu olduğu belirlenmiştir. Modele ilişkin olumlu fikirlerin, öğrencilerde ?eğlenceli, ayrıntılı ve anlaşılır? ifadeleriyle kodlandığı görülmüştür. Öğrenciler, aynı zamanda, Waldmann modelinin etkinlikleriyle yapılan metin öğretimi süresince öğrendiklerinin daha kalıcı olduğunu ifade etmişlerdir. Bununla birlikte etkinliklerin zengin oluşundan duydukları memnuniyeti de dile getirmişlerdir.Anahtar Kelimeler: Metin Öğretimi, Waldmann Modeli, Eleştirel Düşünme, Yaratıcı Düşünme, Okuma-Anlama Becerisi.
Ters yüz edilmiş sınıf modelinin 7. sınıflarda fiillerin öğretimine ve öğrencilerin dil bilgisine yönelik tutumlarına etkisi
Bu araştırmanın temel amacı, Ters Yüz Edilmiş Sınıf (TYES) modelinin fiil öğretimine ve öğrencilerin dil bilgisine yönelik tutumlarına etkisini incelemektir. Araştırmada nicel ve nitel analizlerin bir arada kullanıldığı karma araştırma modeli ve bu model kapsamında eş zamanlı paralel desen kullanılmıştır. Çalışmanın katılımcılarını 2021-2022 eğitim ve öğretim yılında Elazığ İl Millî Eğitim Müdürlüğüne bağlı bir ortaokulun yedinci sınıfında öğrenim gören 44 öğrenci oluşturmaktadır. Bu öğrencilerin 21'i deney, 23'ü kontrol grubunda yer almıştır. Uygulama süreci; sekiz hafta deneysel uygulama ve iki hafta öntest-sontestlerin yapılması olmak üzere on hafta sürmüştür. Bu süreçte deney grubu öğrencilerine TYES modeli aracılığıyla fiil konuları EBA platformundan faydalanılarak ders videoları aracılığıyla aktarılmıştır. Sınıf içi aşamada ise öğretmen rehberliğinde öğrencilerin aktif rol alabileceği etkinlikler yapılmıştır. Kontrol grubundaki öğrencilere ise sınıf içinde fiil konularına ilişkin kuramsal bilgiler içeren ders anlatımları yapılıp, Türkçe Dersi Öğretim Programı (TÜDÖP) içinde değerlendirilebilecek etkinlikler sunulmuş ve ev ödevleri verilmiştir. Nicel veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "Fiil Başarı Testi" ile Özkaya ve Coşkun tarafından 2018 yılında geliştirilen "Dil Bilgisine Yönelik Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS Statistics 26.0 programıyla analiz edilmiştir. Bu veriler üzerinde karışık ölçümler için tek yönlü varyans analizi (ANKOVA) ve ilişkili örneklemler için ise t-testi analizleri yapılmıştır. Nitel veri toplama aracı olarak ise araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme kılavuzundan, etkinlik kâğıtlarından ve gözlem notlarından faydalanılmıştır. Elde edilen veriler MAXQDA nitel veri analiz programı ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda TYES modeline göre fiil öğretimi yapılan deney grubu öğrencilerinin başarı puanlarının, kontrol grubu öğrencilerinin başarı puanlarına göre istatiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca TYES modelinin öğrencilerin dil bilgisine yönelik tutumlarını da olumlu anlamda etkilediği görülmüştür. Bununla birlikte nitel veri toplama araçlarından elde edilen veriler doğrultusunda TYES modelinin en önemli faydasının zevkli bir sınıf oluşturması, öğrencilerin aktif katılımını sağlaması, öğretmen-öğrenci ve öğrenci-öğrenci etkileşimini artırması; sınıf dışında ise öğrencilere videolar aracılığıyla dersi aktarıp- istedikleri zaman videoyu izleme, durdurup izleyebilme, tekrar izleyebilme imkânı vermesi- sorumluluk bilinci kazandırması olduğunu göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Türkçe Öğretimi, Dil Bilgisi Öğretimi, Fiil Öğretimi, Ters Yüz Edilmiş Sınıf Modeli, Dil Bilgisine Yönelik Tutum.
Yalvaç Ural'ın çocuk hikâyelerinin söz varlığı açısından incelenmesi
Söz varlığı; günlük hayatta konuşulan tüm dil kalıplarını kapsamaktadır. Bu kalıplar, yerinde durup eskiyen bir yapı değil, sürekli kendini yenileyen ve gelişen canlı bir sistemdir. Bir metnin söz varlığı metni güçlendirir ve ilgi çekici hale getirir. Çocukların Türkçeyi etkili, doğru ve güzel konuşabilmesi için söz varlığını zenginleştirmesi şarttır. Bu da çocuk edebiyatı eserlerini doğru algılamak ve anlamlandırabilmekten geçer. Dolayısıyla bu eserler, söz varlığı unsurları açısından zengin tutulmalı; bununla birlikte çocuğa görelik ilkesine dikkat edilmelidir. Bu çalışmada Yalvaç Ural'ın İyi Geceler Bozi, Küçük Ayının Uzun Yolculuğu, Bal Avcısı Küçük Piti, Küçük Ayı ile Ahlat Ağacı, Bir Gök Dolusu Güvercin, Mavi Karga ile Aslan'ın Oyunu, La Fonten Orman Mahkemesinde eserlerinde geçen söz varlığı unsurları tespit edilmiştir. Çalışmanın amacı; Yalvaç Ural'ın ilgili eserlerinde geçen deyim, atasözü, ikileme, terim, argo/kaba sözler, doldurma sözler, kalıplaşmış sözler, kalıp(ilişki) sözleri, çeviri sözcükler ve yabancı sözcükleri tespit etmektir. Bu söz varlığı unsurları tespit edilirken nitel araştırma yöntemine bağlı olarak doküman incelemesi yapılmıştır. Bulgular, fişleme yöntemiyle tespit edilmiş ve tablo haline getirilmiştir. Yedi kitaptan oluşan bu eserlerde toplam 957 söz varlığı unsuru tespit edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre eserlerde en fazla kullanılan söz varlığı unsuru yabancı sözcükler olarak belirlenmiştir. Yabancı sözcüklerden sonra eserlerde en sık görülen söz varlığı unsuru deyimlerdir. Atasözleri ise en az rastlanılan söz varlığı ögesi olmuştur. Yabancı sözcüklerin en fazla kullanılan söz varlığı unsuru olması ve eserlerde atasözlerine az rastlanılması bir eksiklik olarak tespit edilmiştir.
Koray Avcı Çakman'ın "İlginç Ülkeler Dizisi"nin söz varlığı açısından incelenmesi
Söz varlığı bir dilde kullanılan sözcüklerin yanı sıra atasözü, deyim, terim, ikileme, yabancı sözcük, kalıplaşmış söz gibi söz ve sözcük gruplarını kapsar. Söz varlığının temeli çocukluk döneminde başlar. Çocukluk dönemi genel olarak gelişimin özellikle dil gelişiminin hızlı olduğu bir süreci içerir. Çocukların yaş ve gelişim düzeylerine uygun olarak yazılan eserler çocuk edebiyatı kapsamında değerlendirebilir. Bu süreçte çocuğun okuduğu, dinlediği nitelikli eserler kelime hazinesinin gelişimini etkileyip söz varlığını da zenginleştirmektedir. Bu yüzden çocukluk döneminde okunan eserler özellikle söz varlığı yönünden çocuğun dünyasına hitap etmelidir. Bu çalışmanın amacı Koray Avcı Çakman'ın "Advin Sahra Çölü'nde, Advin Gümüş Sırtlı Goriller Ülkesinde, Advin Amazon'da" adlı eserlerinin yer aldığı "İlginç Ülkeler Dizisi"ni söz varlığı açısından incelemektir. Bu çalışma nitel araştırma deseninde ve doküman incelemesi yöntemi ile yapılmıştır. Doküman incelemesinde çeşitli kaynaklardan derlenen bilgiler ışığında söz varlığı ve söz varlığını oluşturan ögeler hakkında bilgiler verilmiş, daha sonra çalışmaya esas teşkil eden eserlerdeki söz varlığı unsurları tespit edilerek Doğan Aksan'ın "Türkçenin Söz Varlığı" adlı eserindeki tasnife göre değerlendirme yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda 5545 yabancı sözcük, 801 deyim, 573 kalıp söz, 362 ikileme, 30 terim ve 1 atasözü tespit edilmiştir. Kalıplaşmış sözler ve çeviri sözcükler tespit edilmemiştir. İncelenen eserler söz varlığı açısından çocuklar için önerilebilir kaynaklar arasındadır.
5. sınıf Türkçe ders kitaplarında bağdaşıklık ve tutarlılık görünümleri
Türkçe dersi dilin sahip olduğu kuralların aktarılmasından dilin kullanım alanının genişletilmesi ve dilin doğru kullanımına kadar pek çok yönden öğrencilere İmkân sağlar. Ayrıca dilin dört temel becerisinin kazandırılmasını hedefler. Bunun yanında kültür aktarımını sağlama, değerler eğitimi verme, öğrencileri millî ve manevi değerlere göre yetiştirme ve bilgi aktarımı sağlayarak öğrencileri donanımlı hâle getirme gibi hedef kazanımlara da sahiptir. Bu işlevler açısından değerlendirdiğimizde Türkçe öğretiminde öğrencilerin kolayca ulaşabildiği ders kitaplarının önemi bir kez daha anlaşılmaktadır. Ders kitaplarının önemli bir parçasını da metinler oluşturmaktadır. Türkçe ders kitaplarında kullanılacak metinlerin çok dikkatli bir biçimde seçilmesi ve metin olma özelliğini tam olarak yerine getirmesi gerekir. Bu da ancak söz konusu metinlerin metinsellik ölçütlerini taşıyıp taşımamasına bağlıdır. Metinsellik ölçütleri, bir metnin metin olma özelliğini taşıması için gerekli olan unsurları temsil eder. Bu çalışmanın amacı, 5. sınıf Türkçe ders kitabından seçilen anlatmaya, göstermeye, bilgilendirmeye dayalı metinler ile şiirlerden seçilen toplam 11 metnin bağdaşıklık ve tutarlılık ölçütleri bağlamında değerlendirilmesi ve metinlerin ölçütleri ne denli taşıdığının belirlenmesidir. Bu amaçla nitel yöntemde doküman analizi kullanılarak incelenmiştir. Bağdaşıklık dilbilgisel ve sözcüksel bağdaşıklık başlıkları altında incelenmiştir. Dilbilgisel bağdaşıklık kapsamında gönderim unsuru olarak artgönderim ve öngönderim daha sonra eksilti, değiştirim, koşutluk, işlevsel cümle görüngesi ve zaman ve görünüş ve ile bağlantı unsurlarının incelemesi yapılmıştır. Sözcüksel bağdaşıklık başlığı altında ise yineleme ve eşdizimlilik görünümlerinin metinlerdeki varlığı incelenmiştir. Derin yapıyı temsil eden tutarlılık başlığı altında ise özelleştirme, genelleştirme, karşılaştırma, neden-sonuç ilişkisi ve karşıtlık bağlantılarına yer verilmiştir. Çalışma sonucunda 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde metinsellik ölçütlerinden bağdaşıklığın tutarlılıktan daha fazla sağlandığı tespit edilmiştir. Bağdaşıklık bağlamında daha az kullanılan unsurlar değiştirim ve öngönderim iken tutarlılık bakımından ise ağırlıklı olarak karşıtlık, karşılaştırma ve genelleştirme ilişkilerinin daha az kullanıldığı belirlenmiştir. Metinlerin bu ölçütlere daha uygun bir seçimle ders kitaplarına aktarılması gerekmektedir. "5. sınıf Türkçe ders kitaplarında bağdaşıklık ve tutarlılık görünümleri" adlı çalışma sonucunda bağdaşıklık ve tutarlılık ölçütleri bakımından eksik olan unsurların güçlendirilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır.
Mevlâna İdris Zengin'in çocuk kitaplarının söz varlığı açısından incelenmesi
Toplumdaki sözlü ve yazılı iletişim insanların kullandıkları dildeki sözcüklerle gerçekleşir. Bireylerin kendilerini doğru ve etkili bir şekilde ifade edebilmeleri için yeterli düzeyde söz varlığına sahip olmaları gerekir. Çocuk edebiyatı alanında kaleme alınan ve yayımlanan eserler, çocuklara dilin söz varlığı unsurlarını sezdirmek ve öğretmek için kullanılan önemli materyallerdir. Bu araştırmanın amacı Mevlâna İdris Zengin'in eserlerinin söz varlığı unsurları aracılığıyla çocukların dilsel gelişimine olan katkısını belirlemektir. Araştırma nitel bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini Mevlâna İdris Zengin'in hikâye, masal, deneme ve şiir gibi farklı türlerde yazılmış olan altmış beş eseri oluşturmaktadır. Örneklemini ise Mevlâna İdris Zengin'in çocuklara yönelik yazılmış olan "Hayâl Dükkânı", "Korku Dükkânı", "Sinir Dükkânı", "İyilik Dükkânı", "Sufi ile Pufi", "Kirpiler Şapka Giymez" ve "Ütüsüz Ayakkabılar" adlı yedi eseri oluşturmaktadır. Araştırmada Mevlâna İdris Zengin'in belirlenen eserleri tarama yöntemi aracılığıyla incelenmiştir. Eserlerdeki söz varlığı unsurlarını belirleme aşamasında ikilemeler, deyimler, atasözleri, kalıp (ilişki) sözler, terimler, çeviri sözcükler, yabancı sözcükler, kalıplaşmış sözler, doldurma sözler, argo ve kaba sözler esas alınmıştır. Elde edilen bulgular içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. Yapılan incelemeler sonucu elde edilen bulgular neticesinde eserlerde en fazla tespit edilen söz varlığı unsuru yabancı sözcükler olarak belirlenmiştir. Yabancı sözcüklerden sonra eserlerde en sık görülen söz varlığı unsuru terimlerdir. Atasözleri ise eserlerde en az rastlanılan söz varlığı unsuru olmuştur. Eserlerde çeviri sözcükler ve kalıplaşmış sözler ise tespit edilememiştir. Çalışmada tespit edilen Türkçe söz varlığı unsurları tablolar halinde gösterilmiştir. Çalışmanın sonunda Mevlâna İdris Zengin'in eserlerinin söz varlığına olan katkılarına yönelik öneriler sunulmuştur.
Gülten Dayıoğlu'nun "Gökyüzündeki Mor Bulutlar" eserinin söz varlığı açısından incelenmesi ve Türkçe öğretimi bakımından değerlendirilmesi
Dil, bir milletin zihninde var olan en önemli kültürel hazinedir. Bir dilin ortaya koyduğu ifade imkânlarından faydalanabilmek için o dilin söz varlığı ögelerini çok iyi bilmek gereklidir. Söz varlığı, bir dilde yer alan atasözleri, deyimler, ikilemeler, terimler, yabancı sözcükler, kalıplaşmış sözler, doldurma sözler, çeviri sözcükler, argo /kaba sözler ve kalıp (ilişki) sözler gibi ögeleri içeren bir kavramdır. Bu çalışmada Gülten Dayıoğlu'nun "Gökyüzündeki Mor Bulutlar" eserinin söz varlığı açısından incelenmesi ve Türkçe öğretimi bakımından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla adı geçen eserde bulunan söz varlığı unsurları belirlenmiş ve bunların kullanım sıklıkları ortaya konmuştur. Bu çalışmada, eser incelenirken nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Gülten Dayıoğlu'nun "Gökyüzündeki Mor Bulutlar" eserinin incelenmesi sonucunda, eserde söz varlığı ögelerinden en fazla yabancı sözcükler (%44.21) kullanılmıştır. İkinci sırada deyimler (%22.73), üçüncü sırada terimler (%15.05), dördüncü sırada ikilemeler (%13.89), beşinci sırada kalıp (ilişki) sözler (%3.47), altıncı sırada kalıplaşmış sözler ve argo /kaba sözler (%0.33) bulunmaktadır. İncelenen eserde yabancı sözcüklere, deyimlere, ikilemelere ve terimlere çok fazla yer verildiği görülmüştür. Özellikle deyimlerin sıkça kullanımı, çocukların kelime hazinesine katkı sağlayıcı niteliktedir. İncelenen eserde ikilemelere, terimlere ve kalıp sözlere de önemli ölçüde yer verilmiştir, ama deyimler ve yabancı sözcüklerin kullanımı kadar fazla değildir. Kalıplaşmış sözler ve argo/kaba sözler ise çok az miktarda tespit edilmiştir. Eserde atasözleri, çeviri sözcükler ve doldurma sözler ise tespit edilememiştir. Elde edilen bulgular incelendiğinde; eserin, ikilemeler, deyimler, terimler ve kalıp sözler, açısından Türkçe eğitiminde söz varlığını destekleyici ve zenginleştirici bir araç olarak kullanılabileceği düşünülmektedir. Yabancı sözcükler açısından değerlendirecek olursak; incelenen eserlerde Türkçeleşmiş dahi olsa yabancı sözcüklerin sayıca fazla olması Türkçe dersi için istenmeyen bir sonuçtur. Son olarak incelenen eserde herhangi bir atasözüne, doldurma söze ve çeviri sözcüğe rastlanılmamıştır. Atasözleri Türkçe dersi için çok büyük bir öneme sahipken incelenen eserde atasözlerine yer verilmemesi bir eksikliktir.
7. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin kök değerler açısından incelenmesi
Değerler, bir toplumun dinamiklerini belirleyen, ait olduğu toplumun yaşayış biçimini sistemleştiren prensipler ve kurallar bütünüdür. Bir toplum, değerleri var olduğu ölçüde varlığını sürdürmektedir. Güncellenen ve geliştirilen mevcut öğretim programlarında da değerler eğitimine büyük ölçüde yer verildiği görülmektedir. Özellikle Talim ve Terbiye Kurulu tarafından kök değerler adı altında tasnif edilen değerler, öğretimin sistemleştirilmesine anlamlı bir katkı sağlamıştır. Bu anlamda 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda da geniş bir şekilde yer bulan kök değerler, değerler eğitiminde önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmanın amacı, 7. sınıf Türkçe ders kitabındaki yazınsal metinlerin 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda tanımlı bulunan kök değerleri ne ölçüde içerdiğini incelemek ve hangi sıklıkta yer aldığını tespit etmektir. Bu amaçla çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nitel araştırma kapsamına giren bu çalışmada doküman inceleme tekniği kullanılmıştır. Çalışmanın veri analizi sürecinde ise içerik analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Çalışma sonucunda 7. sınıf Türkçe ders kitabı incelendiğinde kök değerlerin temalara dengeli dağıtılmadığı, bazı temalarda ve yazınsal metinlerde kök değerlerin yoğunlukla yer aldığı görülürken bazı temalarda ise hem sayısal olarak hem de çeşitlilik açısından kök değerlerin yeterince yer bulmadığı tespit edilmiştir.