Theses supervised by Prof. Dr. Turgut Çürük
14 theses · Çukurova University
Denetim birimi olarak YMM'lerin vergi kaybını önlemede etkisi: YMM'ler üzerine uygulamalı bir araştırma
Vergi kaybı, geniş anlamda vergi mükellefinin yasal ve/veya yasadışı yollarla vergi yükünü azaltması şeklinde tanımlanabilir. Vergi kaybının devlet açısından olumsuz sonucu sadece vergi gelirlerinin azalması ile sınırlı değildir. Vergi kaybı ülkelerin sosyal ve siyasi yapılarında da önemli sorunlara yol açmaktadır. Bu nedenle gerek gelişmiş, gerekse de gelişmekte olan ülkeler vergi kaybını minimize edici tedbirler alma konusunda büyük çaba içerisindedirler.Vergi kaybının önlenmesinde kullanılan birçok yöntem mevcut olup, söz konusu yöntemlerin en önemlilerinden bir tanesinin ise bağımsız denetçiler tarafından yürütülen muhasebe denetiminin olduğu literatürde sıkça ortaya konulan bir görüştür. Gerçekten denetim oranı ile vergi uyumu arasında pozitif ilişki ortaya koyan çalışmalar da mevcuttur. Bu çalışmalar vergi mükelleflerinin beyannamelerini doldurma kararından önce yüksek denetim olasılığı bilgisine sahip olmasının bile mükelleflerin vergiye uyum konusunda daha hassas davrandıklarını ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de bir denetim birimi olan Yeminli Mali Müşavirlik (YMM) mesleğinin vergi kaybını önlemede nasıl bir etkiye sahip olduğunu belirlemektir.Çalışmada öncelikle YMM'lerin temel fonksiyonları ile vergi kaybı arasındaki ilişki teorik bir çerçevede incelenmiş olup, daha sonra YMM'lerin vergi kaybını önlemede etkisini ortaya koymak üzere anket çalışmasına dayalı uygulamalı bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Teorik tartışmalar, literatür taraması ve uygulamalı araştırma sonuçları, YMM'lerin üç fonksiyonunun (denetim, danışmanlık ve özellikle de tasdik) vergi kaybını önlemede önemli bir rol oynadığını göstermektedir.Anahtar Kelimeler: Vergi Kaybı, Denetim, Yeminli Mali Müşavir
Bağımsız dış denetim kalitesinin kar yönetimi üzerine etkisi: İMKB'de kayıtlı işletmeler üzerine bir uygulama
Literatürdeki mevcut teorik tartışmalar ve araştırma bulguları, bağımsız denetim kalitesinin kar yönetimini sınırlandırdığı yönündedir. Fakat, araştırmalar çoğunlukla denetçilere yönelik etkili denetim ve gözetim mekanizmasının olduğu ABD gibi ülkelerde gerçekleştirilmiş olup, bağımsız denetim kalitesinin kar yönetimini sınırlandırdığı yönündeki tartışmanın, bağımsız denetçilerin yüksek kalitede denetim sağlama teşviklerinin sınırlı olduğu Türkiye gibi ülkeler için geçerliği sorgulanmaktadır. Literatürdeki anılan tartışmalara Türkiye örneği esas alınarak katkı sağlamayı hedefleyen bu çalışmada, bağımsız dış denetim kalitesinin kar yönetimi üzerine etkisi incelenmiştir.Denetim kalite göstergesi olarak ?denetim firması büyüklüğü?, kar yönetimi göstergesi olarak ise ?ihtiyari tahakkuklar?ın alındığı bu çalışmada, ?denetim firması büyüklüğünün ihtiyari tahakkuklar üzerine etkisinin olmadığı hipotezi?, İMKB'ye kayıtlı imalat sanayi şirketlerinin 2003-2007 yıllarını kapsayan 290 şirket-yıl verisi esas alınarak test edilmiştir. İhtiyari tahakkukların Düzeltilmiş Jones Modeli kullanılarak tahmin edildiği bu çalışmada, hipotez, tek değişkenli parametrik ve non-parametirk testler ve çok değişkenli doğrusal regresyon modeli yardımıyla test edilmiştir. Çok değişkenli analizde ihtiyari tahakkuklar, denetim firması büyüklüğünü gösteren kukla değişken ve kontrol değişkenleri ile regresyona tabi tutulmuştur. Sonuçlar, bağımsız dış denetim kalitesi göstergesi olarak denetim firması büyüklüğünün, ihtiyari tahakkuklar üzerine etkisi olmadığını göstermektedir. Bu sonuçlar, kar yönetiminin sınırlanmasında 4 büyükler ile diğer denetim firmaları arasında Türkiye'de denetim kalitesinin farklı olmadığına işaret etmektedir. Kore örneğinde gerçekleştirilen çalışma sonuçları ile paralellik gösteren bu çalışma sonuçları, ABD ve diğer gelişmiş ülkelerde bağımsız dış denetim kalitesi üzerine yapılan çalışma sonuçları ile farklılık göstermiştir.
Bilgisayar destekli bağımsız muhasebe denetiminde güvenilirliği etkileyen faktörler: Türkiye'deki bağımsız denetçiler üzerine bir araştırma
Çağdaş işletmeler planlanmış hedeflerine ulaşmak için teknolojik olanaklardan en üst düzeyde yararlanmaktadırlar. Bir taraftan günlük faaliyetlerin yürütülmesi, diğer taraftan bu faaliyetlerin muhasebeleştirilmesi ve finansal tabloların düzenlenmesi artık elektronik bilgi işlem ortamında gerçekleştirilmektedir. İşletme bakımından büyük önem taşıyan bu bilgilerin elektronik ortamda saklanması, denetimlerinin de elektronik ortamda yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Elektronik bilgi ortamının varlığı denetimin genel amacını ve kapsamını değiştirmemiş ise de denetim sürecinde, denetim tekniğinde, kanıtların toplanmasında ve en önemlisi olarak da denetim anlayışında değişimlerin yaşanmasına sebep olmuştur. Bu değişimler, denetçilerin yeni duruma uyum sağlamalarını ve elektronik bilgi ortamlarında etkili bir denetim sürecinin nasıl yönetilebileceğini dikkate almalarını gerektirmiştir. Güvenilirliği son derece önemli olan bağımsız muhasebe denetiminin hangi faktörler tarafından etkilendiğinin bilinmesi ve denetçinin bu faktörler karşısındaki anlayış ve davranışlarının tespiti karar alma aşamasında yapılacak değerlendirmeler bakımından göz ardı edilemeyecek önemdedir. Ancak gelişme süreci nispeten yeni olan bilgisayar destekli muhasebe denetiminde güvenilirliği etkileyen faktörlerin belirlenmesine yönelik özellikle Türkiye'de kapsamlı bir çalışma bulunmamaktadır. Literatürdeki bu eksikliğin giderilmesine katkı sağlamayı hedefleyen bu çalışmada, bilgisayar destekli bağımsız muhasebe denetiminin güvenilirliğini etkileyen faktörler ile bu faktörlerin geleneksel bağımsız muhasebe denetiminin güvenilirliğini etkileyen faktörlerden farklılıkları, bağımsız denetçilerin görüşlerine dayalı bir araştırma ile tespit edilmiştir. Literatürdeki mevcut teorik tartışmalar ve ankete dayalı araştırma sonuçları, geleneksel bağımsız muhasebe denetiminin güvenilirliğini etkileyen faktörler ile bilgisayar destekli bağımsız muhasebe denetiminin güvenilirliğini etkileyen faktörler arasında sayıları, kaynakları, önemlilik dereceleri ve çeşitleri itibariyle önemli farklılıkların bulunduğunu göstermektedir.
Stoklar ve maddi duran varlıklara ilişkin muhasebe standartlarının işletmelerce açıklanan muhasebe bilgi düzeyine etkisi; Türkiye'deki işletmeler üzerine bir uygulama
Küreselleşen dünyada, farklı ülkelerde faaliyet gösteren firmaların ticari ve ekonomik ilişkilerinin giderek artması, hem ülkeleri hem de firmaları birbirine yakınlaştırmaktadır. Firmalar faaliyette bulundukları ülkelerde kendi iç dinamiklerinin etkisiyle oluşturdukları muhasebe sistemlerine uygun bir şekilde muhasebe kayıtlarını tutmak zorundadırlar. Gerek firmalar gerekse işletme ile ilgilenen yatırımcı, paydaş ve kamu kuruluşları muhasebeleştirme sürecinde oluşan bilgileri kullanarak kararlar alabilmektedir. Artan rekabet ve küreselleşme ortamında, farklı ülkelerde farklı kurallara göre finansal raporların hazırlanması, bu tabloların karşılaştırılmasında sıkıntılara yol açmaktadır. Bu nedenle finansal tabloların uyumlaştırılması doğrultusunda Uluslararası Muhasebe Standartları'nın kullanımı bir zorunluluk haline gelmiştir. Bir çok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de 2005 yılı itibariyle Sermaye Piyasası Kurulu'na (SPK) tabi işletmelerin Uluslararası Muhasebe Standartları'na uyumlu şekilde muhasebeleştirme ve raporlama işlemlerinin yapılması zorunlu kılınmıştır. 2013 yılı itibariyle de SPK'ya tabi işletmelerin yanında belirli büyüklükteki birçok işletmeye Yeni Türk Ticaret Kanunu'nda yapılan değişiklikle yasal defterlerini ve finansal tablolarını standartların öngördüğü şekilde hazırlama mükellefiyeti getirilmiştir. Bu çalışmada, SPK'ya kayıtlı firmaların 2005 öncesi uymak zorunda olduğu muhasebe mevzuatı ile 2005 sonrası uymak zorunda oldukları uluslararası muhasebe standartları ile uyumlu Türk Muhasebe Standartlarına göre hazırladıkları faaliyet raporlarında açıkladıkları bilgi düzeyi karşılaştırılarak, Uluslararası Muhasebe Standartları'nın firmalarca açıklanan muhasebe bilgi düzeyine etkisi araştırılmıştır. Çalışmanın odak noktasını maddi duran varlıklar ve stoklar standardı oluşturmaktadır. SPK'ya kayıtlı 100 firmanın 2003, 2007 ve 2012 yıllarına ait faaliyet raporları bu iki standart açısından analiz edilmiştir. Faaliyet raporlarından elde edilen verilerden hareketle ölçülen açıklanan muhasebe bilgi düzeyi çoklu regresyon yöntemiyle analiz edilmiştir. Firmaların Uluslararası Muhasebe Standartları ile uyumlu TMS'lerin yayınladığı 2005 sonrası yıllık faaliyet raporlarında açıkladıkları muhasebe bilgi düzeyinde artış olduğunu gösteren analiz sonuçları, UMS'ların firmaların açıkladığı bilgi düzeyine etkisi olduğuna işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Uluslararası muhasebe standartları, maddi duran varlıklar ve stoklar standardı, açıklanan muhasebe bilgi düzeyi
Konsolide finansal tabloların firma performansı üzerine etkisi: türkiye'deki firmalar üzerine uygulamalı bir çalışma
Literatürdeki mevcut teorik tartışmalar, konsolide finansal tabloların firma performansı üzerinde etkili olduğuna işaret etmekte olup, uluslararası alanda yürütülen bazı araştırma sonuçları da bu tartışmayı destekler niteliktedir. Ancak konsolide finansal tabloların firma performansı üzerine etkisi olduğunu gösteren çalışmalar çoğunlukla AB üyesi olan ekonomik olarak gelişmiş ülkelerde yürütülmüş olup, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için bu tartışmanın geçerliliği sorgulanmaktadır. Literatürdeki tartışmalara Türkiye örneğini baz alarak katkı sağlamayı hedefleyen bu çalışmada, Türkiye'deki firmalarca hazırlanan konsolide finansal tabloların firma performansı üzerine etkisi araştırılmıştır. Performans göstergesi olarak hisse senedi fiyatı ve getirisinin, finansal tablo bilgisi olarak ise öz kaynak, net kar ve toplam varlığın alındığı bu çalışmada, bireyselden (solo) konsolide finansal raporlamaya geçişin firma performansına etkisi, geçiş öncesi (2000-2003) ve sonrası (2006-2009) döneminde dörder yıllık periyotları kapsayan, BIST'te işlem gören toplam 384 firma/yıl finansal tablo verisiyle analiz edilmiştir. Finansal tablo bilgisi ile performans ölçütleri arasındaki ilişki Ohlson'un (1995) değerleme modeli kullanılarak pooled regresyon analizi ile test edilmiştir. Araştırma sonuçları, konsolide finansal tablolardan elde edilen finansal bilgilerin (öz kaynak, net kar ve toplam varlık) performans göstergesi olan hisse senedi fiyatı ve getirisi üzerine etkisi olduğuna işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Konsolide finansal tablolar, firma performansı.
Bağımsız denetim sürecinde bağımsız denetçinin sorumluluğu ve bağımsız denetim algısı: Türkiye'deki finansal tablo kullanıcıları üzerine bir araştırma
Bu tezin amacı bağımsız denetçiler ile finansal tablo kullanıcıları arasındaki bağımsız denetim algı farkını araştırmaktır. Bağımsız denetim algı farkı "kamunun ve finansal tablo kullanıcılarının bağımsız denetçilerin neden sorumlu olduklarına inandıkları ile bağımsız denetçilerin bizzat kendilerinin neden sorumlu olduklarına inandıkları arasındaki farktır"(Financial Times ft.com/lexicon; t.y.). Literatüre göre bağımsız denetim algı farkı daimi, kaçınılmaz ve bağımsız denetim mesleğine zararlıdır. Bağımsız denetim algı farkının zararlarından kaçınmak için kamu bağımsız denetçinin sorumlulukları hakkında eğitilmeli ve bilgilendirilmelidir. Böylece bağımsız denetim algı farkı azaltılabilir ve bağımsız denetim mesleğinin güvenilirliği artırılabilir. Bu çalışmada, bağımsız denetçiler ile finansal tablo kullanıcıları arasındaki bağımsız denetim algı farkı, literatür ve Türkiye'deki mevcut mevzuatın detaylı analizi sonucu geliştirilerek toplam 153 denetçi/finansal tablo kullanıcısı tarafından cevaplanan anket verileri esas alınarak analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar göstermektedir ki Türkiye'de bağımsız denetçiler ile finansal tablo kullanıcıları arasında bazı konularda bağımsız denetim algı farkı mevcuttur. Bununla beraber bağımsız denetçiler ile finansal tablo kullanıcıları arasında konuların çoğunluğunda bir bağımsız denetim algı farkı tespit edilememiştir. Çalışmanın bir diğer sonucu bağımsız denetimin amacının ve bağımsız denetçinin sorumluluklarının katılımcılar tarafından anlaşılmamış olmasıdır. Anahtar Kelimeler: Bağımsız denetim sözleĢmesi, bağımsız denetim algı farkı,bağımsız denetçinin hukuki sorumlulukları, bağımsız denetçinin cezai sorumlulukları.
Uluslararası muhasebe standartları kapsamında ertelenmiş vergi ve vergi oranlarındaki değişikliğin işletme karlılığına etkisi: Borsa İstanbul'da kayıtlı işletmeler üzerine bir araştırma
Dönem faaliyetlerinin sonucu olarak ortaya çıkan, ancak zamanlama ve ölçüm farklarından dolayı gelecekteki ödenecek vergiyi etkileyecek olan ertelenmiş vergi, Uluslararası Finansal Raporlama Standartları'na (UFRS) göre hazırlanmış finansal tablolarda yer almaktadır. Ertelenmiş verginin finansal durum tablosunda ve işletme kar zarar tablolarında yer alması verginin mali analizdeki etkisini artırmıştır. Çalışmada, vergi oranlarındaki değişimin neden olacağı TMS 12 Gelir Vergileri standardına göre hesaplanarak muhasebeleştirilen ertelenmiş vergideki farklılaşmanın işletme karlılığına etkisi ele alınmıştır. Bu kapsamda finansal tabloları UFRS'ye göre oluşturulan ve Borsa İstanbul (BİST) 100 endeksinde yer alan şirketler, ertelenmiş vergi yapılarına göre sınıflandırılmış ve farklı vergi oranlarında oluşan Öz kaynak Karlılığı (ROA), Varlıkların Karlılığı (ROE) ve Satışların Karlılığı (ROS) oranları hesaplanmış ve analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, işletmelerin vergi oranlarındaki değişimden ertelenmiş vergi yapıları nedeniyle farklı şekillerde etkilenebileceğini göstermektedir. Vergi oranlarındaki artış, net ertelenmiş vergi gelirine sahip işletmelerin oluşturduğu sınıfın karlılık oranlarını artırmış, net ertelenmiş vergi giderine sahip işletmelerin oluşturduğu sınıfın ise karlılık oranlarının azalmasına neden olmuştur. Vergi oranlarındaki azalış ise tam tersi etkiler yaratmıştır.
Vergi uyuşmazlıklarına yol açan hallerin tespiti ve muhasebeleştirilmesi
Vergi uyuşmazlıkları, verginin tarafları arasında vergisel yükümlülükler bağlamında ortaya çıkan anlaşmazlıklardır. Vergi incelemeleri sırasında yapılan tespitler ve beyanda yapılan hatalar, vergi uyuşmazlıklarının ortaya çıkmasındaki temel nedenler olup, uyuşmazlıkların çözümlenmesinde tarafların başvurdukları idari ve yargısal çözüm yolları şeklinde iki başlık altında toplanan alternatif çözüm yolları bulunmaktadır. Pişmanlık ve ıslah, uzlaşma, cezalarda indirim ve vergi hatalarında düzeltme, vergi uyuşmazlıklarının çözümünde idari aşamada başvurulan yöntemler olup, vergi mahkemelerinde dava açma ise yargısal çözüm yollarının temelini oluşturmaktadır. Çoğunlukla vergi incelemesi ile ortaya çıkarılan ve idari veya yargısal yollarla çözümlenen vergi uyuşmazlıklarına yol açan muhtemel nedenlerin hangilerinin yaygın olduğunun tespiti, kamu gelirleri içerisinde en önemli gelir türlerinden olan vergilerin etkin bir şekilde toplanmasında son derece önemlidir. Ancak vergi uyuşmazlıklarına yol açan halleri uygulamalı olarak inceleyen çalışmaların oldukça sınırlı olduğu tespit edilmiştir. Literatürdeki boşluğun giderilmesine katkı sağlamayı amaçlayan bu çalışmada, vergi uyuşmazlıklarına yol açan haller ve bunların uyuşmazlığın çözümlenme sürecinde nasıl muhasebeleştirilmesi gerektiği, vergi inceleme raporları üzerinden yapılan bir araştırma ile tespit edilmiştir. Araştırmada, vergi uyuşmazlıklarına yol açması muhtemel nedenlerin en çok "defter ve belgelerin noksan, usulsüz veya karışık olması" ile "fatura ve benzeri evrakların eksik düzenlenmesi veya düzenlenmemesi" olduğu, bu ve benzeri nedenlerle tespit edilen matrah ve vergi farklarının beyan edilen tutarlara, kesilmesi öngörülen vergi cezalarının ise tespit edilen vergi farklarının yaklaşık üç katına ulaştığı belirlenmiştir. Ayrıca, vergi cezalarının vergi mevzuatında kanunen kabul edilmeyen gider olarak değerlendirilmesinin, vergi muhasebesi ile genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre yapılan muhasebe kayıtlarında farklılıklara yol açtığı ve vergi muhasebesine göre işletmelerin bu cezaları ortaklardan alacaklar hesabında muhasebeleştirmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Vergi Uyuşmazlıkları, Vergi İncelemesi, Muhasebeleştirme
Kültür ve kurumsal yönetimin firmaların gönüllü bilgi açıklama düzeyine etkisi: BIST şirketleri üzerinde bir çalışma
Sermaye piyasalarının gelişmesi ile birlikte yatırımcıların karar vermeleri daha çok bilgiye sahip olmaları gerekliliğini doğurmuştur. Bu kapsamda, firmaların bilgi açıklama düzeyleri ve istekleri önem kazanmıştır. Araştırmalar firmaların bilgi açıklama düzeylerinin değişik faktörlerden etkilendiklerini ortaya koymaktadır. Firmaların faali-yette bulundukları çevredeki kurumsal yönetim uygulamaları ve kültür, bilgi açıklama düzeyini etkileyen başlıca faktörlerdir. Bu çalışmada, kültür ve kurumsal yönetimin Borsa İstanbul'da işlem gören firmaların kamuya gönüllü açıkladıkları bilgi düzeyine etkisi Hofstede-Gray modeli esas alınarak analiz edilmiştir. Kültür ve kurumsal yönetim değişkenlerinin yanısıra firma spesifik değişkenlerin de dikkate alındığı çalışma sonu-cunda yönetim kurulunun yapısı, firma büyüklüğü, bağımsız denetçi ve eğitim, firmaların açıkladıkları bilgi düzeyini etkileyen başlıca önemli faktörler olarak bulunmuştur.
Denetim komitelerinin firma performansı üzerine etkisi: BİST şirketleri üzerine bir uygulama
Recently, corporate governance mechanisms, such as the audit committee, have gained importance in order to protect the interests of shareholders and stakeholders following the occurrence of several accounting and audit scandals. Therefore, Turkey, as well as a number of countries, are required to establish audit committees in public companies. The purpose of this study is to investigate the impact of audit committee characteristics (audit committee independence, financial expertise, gender, meeting frequency, and age average) on the firm performance of listed companies in Borsa Istanbul (BIST). Return on Assets (ROA), Return on Equity (ROE), and Tobin's Q were used as proxies for firm performance based on former academic research in this related area of study. Data was obtained from a sample of 102 non-financial companies listed on BIST for the period 2006-2016 which was analyzed using multiple linear regression analysis. Findings show that there is a positive significant relationship between independence and gender of audit committee members and ROA, ROE, and Tobin's Q. However, age average has a negative significant relationship with ROA and ROE. Financial expertise and meeting frequency revealed no significant relationship between all the dependent variables. Keywords: Audit committee, corporate governance, firm performance
Bağımsız denetim görüşünü etkileyen faktörlerin tespiti: Borsa İstanbul'a kayıtlı işletmeler üzerine bir uygulama
Literatürdeki çalışmalar, denetlenen firmanın karakteristik özelliklerinin, finansal tablo değişkenlerinin ve bağımsız denetim firmalarının karakteristik özelliklerinin bağımsız denetim görüşü üzerinde etkili olduğuna işaret etmektedir. Ancak bağımsız denetim firmalarının gelir istatistiklerinin bağımsız denetim görüşü üzerinde etkisi olduğunu gösteren çalışmalar genellikle ABD ve AB gibi gelişmiş ülkelerde gerçekleştirilmiş olup, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde tartışmanın geçerliliği sorgulanmaktadır. Literatürdeki çalışmalara Türkiye örneğini esas alarak katkı sağlamayı hedefleyen bu çalışmada, denetlenen firmanın karakteristik özelliklerinin, finansal tablo değişkenlerinin ve bağımsız denetim firmalarının karakteristik özelliklerinin bağımsız denetim görüşü üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Denetlenen firmanın karakteristik göstergesi olarak firma büyüklüğü, önceki dönem bağımsız denetim görüşü ve kar değişimi; finansal tablo değişkenleri olarak aktif büyüme, net satışlar büyüme, aktif devir hızı, borç kaynak oranı, aktif karlılık, özsermaye karlılığı, ner kâr marjı, asit-test oranı, cari oran; bağımsız denetim firması karakteristik özellikleri olarak ise denetim firması büyüklüğü, bağımsız denetim geliri ve bağımsız denetim dışı gelirin alındığı bu çalışmada, bağımsız denetim görüşünü etkileyen faktörler, BİST'e kayıtlı sanayi ve hizmet sektörü işletmelerinin 2013-2017 yıllarını kapsayan 1035 şirket/yıl verisi Lojistik Regresyon Analizi yöntemi kullanılarak test edilmiştir. Sanayi sektörüne ilişkin araştırma sonuçları, işletmenin önceki dönem olumlu görüş dışındaki denetim görüşü değişkeninin takip eden dönemlerde aynı nitelikteki görüş üzerinde pozitif bir etkisi olduğunu göstermektedir. Araştırma sonuçları ayrıca, düşük net satışlar büyümesinin, aktif devir hızının, aktif karlılığın ve asit-test oranının işletmenin olumlu dışında denetim görüşü alma olasılığını arttırdığını göstermektedir. Hizmet sektörüne ilişkin lojistik regresyon analizi sonuçları incelendiğinde, önceki dönem olumlu görüş dışında denetim görüşü alan işletmelerin bir sonraki dönemde daha yüksek oranda aynı tür bağımsız denetim görüşü aldığı tespit edilmiştir. Buna ek olarak, cari yılda negatif kar değişimine uğrayan işletmelerin cari yılda daha yüksek oranda olumlu görüş dışında denetim görüşü aldığı tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları ayrıca, bağımsız denetim firmasının bağımsız denetim dışı gelirinin yüksek olmasının olumlu görüş dışında denetim görüşü verme olasılığını azalttığını göstermektedir.
Denetim firması ve denetçi rotasyonunun bağımsız denetim kalitesi üzerine etkisi: BIST şirketlerine yönelik bir uygulama
Literatürdeki mevcut teorik tartışmalar ve araştırma bulguları, denetim firması ve denetçi rotasyonunun bağımsız denetim kalitesine etkisiyle ilgili net bir sonuca ulaşılamadığını göstermektedir. Denetim firması ve denetçi rotasyonunun bağımsız denetim kalitesini etkileyip etkilemediğine ilişkin tartışmalar, başta ABD olmak üzere, AB ülkeleri ve gelişmekte olan ülkelerde devam etmektedir. Literatürdeki söz konusu tartışmalara Türkiye örneği esas alınarak katkı sağlamayı amaçlayan bu çalışmada, denetim firması ve denetçi rotasyonunun bağımsız denetim kalitesi üzerine etkisi incelenmiştir. Bağımsız değişken olarak "gönüllü/zorunlu denetim firması ve denetçi rotasyonu" ve denetim kalitesi göstergesi olarak "ihtiyari tahakkuklar"ın alındığı bu çalışmada, "denetim firması ve denetçi rotasyonunun bağımsız denetim kalitesi üzerine etkisinin olmadığı" ana hipotezi, Borsa İstanbul'a kayıtlı imalat sanayi şirketlerinin 2002-2019 yıllarını kapsayan 1476 şirket/yıl verisi esas alınarak test edilmiştir. İhtiyari tahakkukların Düzeltilmiş Jones Modeli ile tahmin edildiği bu çalışmada, ana hipotez ve ana hipotezle ilişkili alt hipotezler, "Driscoll-Kraay sabit etkiler tahmincisi" kullanılarak elde edilen çok değişkenli regresyon modeli yardımıyla test edilmiştir. Çok değişkenli analizde ihtiyari tahakkuklar, gönüllü/zorunlu denetim firması ve denetçi rotasyonunu gösteren kukla değişkenler ve kontrol değişkenleri ile regresyona tabi tutulmuştur. Araştırma sonuçları, gönüllü denetim firması ile zorunlu denetçi rotasyonunun, denetim kalitesi göstergesi olarak kullanılan ihtiyari tahakkuklar üzerine önemli etkisinin olduğunu göstermektedir. Araştırma sonucu ayrıca, zorunlu denetim firması ve gönüllü denetçi rotasyonunun denetim kalitesi üzerine önemli etkisinin olmadığını göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Denetim firması rotasyonu, denetçi rotasyonu, bağımsız denetim kalitesi, ihtiyari tahakkuklar.
BIST'te kayıtlı şirketlerde Covid 19 salgınının kazanç yönetimine etkisi
This research investigates the impact of the COVID-19 pandemic on earnings management (EM) practices among companies listed in the Borsa Istanbul (BIST), focusing on the Turkish economy's response to the global crisis. By employing a modified Jones model (1995) to proxy EM levels through discretionary accruals (DA), we analyze pre- and post-pandemic periods from 2018 to 2021. Control variables include audit quality, gender composition of the management board, years in the market, corporate governance, and financial state. Regression analysis reveals significant relationships between the pandemic and earnings management (EM), rejecting the null hypothesis of no significance. Audit quality positively influences EM, while years in the market and financial distress negatively associate with it, suggesting established companies are less prone to manipulative practices during crises.
İhtiyari tahakkukların faaliyet raporu okunabilirliği üzerine etkisi: BİST üzerine uygulamalı bir çalışma
İhtiyari tahakkuklar, doğaları gereği esnek bir karakteristiğe sahiptir. Bu esneklik, ihtiyari tahakkukların firma yönetimlerince kâr manipülasyonunda kullanılmalarına imkân vermektedir. Kâr yönetimi ise, uygulandığı takdirde yönetimin gizlemeyi tercih edeceği bir davranıştır. Nitekim yönetimler, firmayla ilgili olumlu haberleri duyurmayı ön plana koyarken olumsuz haberleri daha karmaşık biçimde aktararak gizleyebilirler (Moffitt ve Burns, 2009, s. 400). Bu bağlamda, kâr yönetimi uygulamalarının finansal sunum ve açıklamalarda okunabilirlik düzeyini etkilemesi rasyonel bir beklentidir. Finansal sunum ve açıklamalar arasında en önemli dokümanlardan birisi ise faaliyet raporlarıdır. Literatürde, ihtiyari tahakkukların faaliyet raporu okunabilirliği üzerine etkisini araştıran çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. Ajina, Laouiti ve Msolli (2016), Lo, Ramos ve Rogo (2017) ve Cheng, Zhao, Xu ve Gong (2018), çalışmalarında kârını yöneten firmaların faaliyet raporlarında okunabilirliğin daha az olduğunu tespit etmişlerdir. Sırasıyla Fransa, ABD ve Çin'de yürütülmüş olan bu çalışmalara karşın Türkiye örnekleminde söz konusu ilişkiyi araştıran herhangi bir çalışma tespit edilememiştir. Bu çalışmanın amacı, ihtiyari tahakkukların faaliyet raporu okunabilirliği üzerine etkisini Türkiye örnekleminde araştırmaktır. Çalışmada, BIST'te işlem gören 54 firmanın 2012-2021 faaliyet dönemleri firma-yıl verileri kullanılmıştır. İhtiyari tahakkuklar, Düzeltilmiş Jones (1995) modeli ve Jones (1991) modeli ile tahmin edilmiştir. Faaliyet raporu okunabilirliği ise Fog (1952) endeksi ve Flesch-Kincaid (1975) endeksi ile ölçülmüştür. Yürütülen panel regresyon analizi neticesinde, ihtiyari tahakkuklar ile faaliyet raporu okunabilirliği arasında anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Literatür ile tutarlı olarak elde edilen bu sonuca göre, faaliyet raporu okunabilirliği kâr yönetiminin bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.