Theses supervised by Prof. Dr. Veysel Kula
11 theses · Afyon Kocatepe University
Öğrencilerin finansal okuryazarlık düzeyi farklılıkları: Afyonkarahisar örneği
Günümüzde, finansal bilgi, hızla gelişen teknoloji ve yeniliklere ayak uydurabilmek ve refah düzeyini artırabilmek adına temel bir gereklilik haline gelmiştir. Eğitim kurumları finansal okuryazarlığı destekleyen öğretim programlarıyla, öğrencilere bu alanda temel sunarak onları gelecekteki finansal zorluklara hazırlamada önemli bir etki yaratabilmektedir. Bu çalışmada Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'nde eğitim gören öğrencilerin finansal yönetim ve/veya muhasebe dersi alma durumlarının finansal okuryazarlık açısından anlamlı farklılık oluşturup oluşturmadığı üzerine inceleme yapılmıştır. Çalışmada 837 öğrenciden 2021-2022 eğitim öğretim yılı Mayıs-Haziran ayında elde edilen anket verileri değerlendirilmeye alınmıştır. Veriler SPSS 23.0 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar öğrencilerin finansal okuryazarlık düzeylerinin genel olarak düşük seviyede olduğunu ortaya koymaktadır. Buna rağmen, Finansal Yönetim ve/veya Muhasebe dersleri alan öğrencilerin finansal okuryazarlık düzeyi, bu dersleri almayan öğrencilere göre daha yüksek bulunmuştur. Bulgular finans ve muhasebe derslerinin finansal okuryazarlık seviyesine katkıda bulunduğunu göstermektedir. Finansal konuların geniş bir perspektifte ele alınması ve böylece güçlü bir temel kazandırılması, finansal konularda bilinçli ve yetkin bireylerin yetişmesine katkı sağlayabilir.
UFRS uygulamalarının hisse senedi piyasalarının gelişimine ve performansına etkisi
Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS), ülkeler arasında ortak bir raporlama dili sağlayarak bilgi asimetrisini azaltma ve sermaye piyasalarının etkinliğini arttırma açısından kritik önem kazanmıştır. Çalışmada, UFRS'nin hisse senedi piyasalarının gelişimi ve performansı üzerindeki etkisi, göstergelerin en güncel veri sağladığı dönem olan 2004–2019 yılları arasında, 59 ülkeden oluşan panel veri setiyle incelenmektedir. Hisse senedi piyasası gelişimi, piyasa kapitalizasyonu (LNMCAP), devir hızı (STURN), toplam işlem değeri (STRADE) ve piyasa getirisi (SMR) olmak üzere dört göstergeyle temsil edilmiş; her bir gösterge için ayrı bir model kurulmuştur. Bu çalışmada, ülkeler arası ortak şokları ve eğim farklılıklarını dikkate alan modern ve dinamik bir panel yaklaşımı olan Dinamik Ortak Korelasyonlu Etkiler (DCCE) yöntemi kullanılmıştır. Ampirik bulgulara göre, DCCE ile tahmin edilen uzun dönem katsayıları UFRS uygulamasının dört gösterge üzerinde negatif ve istatistiksel açıdan anlamlı etkilere sahip olduğunu işaret etmektedir. Bulgular UFRS'nin özellikle geçiş maliyetleri, kurumsal kapasite yetersizlikleri ve olumsuz makro şoklar nedeniyle piyasa büyüklüğü, likidite ve getiriler üzerinde olumsuz etkilerini ortaya koymaktadır. Çalışma, metodolojik bir yenilik olarak ortak şokları ve heterojenliği birlikte dikkate alan DCCE yöntemiyle uzun dönem tahminler üretmesi, geniş ve güncel bir veri seti kullanması ve piyasa gelişimini çok boyutlu göstergelerle test etmesi bakımından literatüre hem yöntemsel hem de ampirik katkılar sunmaktadır.
Dijitalleşmenin işletme performansı üzerine etkisi: Üretim yapan işletmeler üzerine bir araştırma
Küresel rekabetin yoğunlaştığı günümüzde dijitalleşme, işletmelerin sürdürülebilirliğini sağlamada ve rekabet avantajı elde etmede önemli bir unsur hâline gelmiştir. Özellikle üretim süreçlerinde dijital araçların etkin kullanımı, işletme performansının ve verimliliğin artırılmasında kritik bir rol üstlenmektedir. Bu çalışmanın amacı, dijitalleşmenin işletme performansı üzerindeki etkisini incelemektir. Bu doğrultuda, Afyonkarahisar'da faaliyet gösteren üretim işletmelerinde kullanılan dijital araçların belirlenmesi ve bu araçların işletme performansına etkisini analiz etmek amacıyla bir anket formu hazırlanmıştır. Hazırlanan anket, Aralık 2023 – Mart 2024 tarihleri arasında, Afyonkarahisar'da faaliyet gösteren toplam 110 üretim işletmesine yüz yüze görüşmeler yoluyla uygulanmıştır. Çalışma neticesinde, Afyonkarahisar'daki üretim işletmelerinde dijitalleşmenin henüz tam anlamıyla yaygınlaşmadığı, ancak dijital araçların özellikle uzun süredir faaliyet gösteren ve büyük ölçekli işletmelerde performansı olumlu yönde etkilediği sonucuna varılmıştır. Ayrıca, yeni nesil dijital araçların işletme performansına olan katkısının diğer dijital araçlara göre daha belirgin olduğu bulunmuştur.
Borsa yatırım fonları ve gösterge endeks değerleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Kırılgan 5'li için bir uygulama
Borsa yatırım fonları (ETF), son yıllarda gösterdiği gelişimin yanı sıra çeşitlendirilmiş portföy yapısı ve likidite avantajıyla finansal piyasalarda önemli bir yere sahip olmayı başarmıştır. iShares gibi finans kuruluşları, ülkelerin hisse senedi piyasalarında işlem gören varlıklardan oluşan MSCI ülke endekslerini takip etmeyi hedefleyen iShares MSCI ülke ETF'lerini yatırımcılara sunmaktadır. Bu çalışmada Amerika Merkez Bankası'nın (FED) 2013 yılında sıkı para politikalarına geçeceğini duyurmasının ardından dolar karşısında en çok değer kaybı yaşayan para birimlerinin ait olduğu ülkelerden (Brezilya, Endonezya, Güney Afrika, Hindistan ve Türkiye) oluşan Kırılgan beşli ülkelerin makroekonomik göstergelerinin bu iShares MSCI ülke ETF'lerinin fiyat hareketleri üzerindeki etkilerini incelemektedir. Makroekonomik göstergeler her ülkenin hisse senedi piyasası, döviz kuru, faiz oranı, doğrudan yabancı yatırım akışları ve kredi temerrüt takası primlerinin yanı sıra küresel risk göstergesi olarak değerlendirilen VIX'ten oluşmaktadır. Analizlerde 2013 -2024 dönemine ait çeyreklik veriler kullanılmıştır. Her ülke için Eviews 12 uygulamasında yapılan ön değerlendirmeler sonucunda serilerin farklı düzeylerde durağan olması nedeniyle ARDL yöntemi en uygun ekonometrik yöntem olarak benimsenmiştir. Analizlerden elde edilen bulgular ise hisse senedi piyasalarının tüm ülkelerin, döviz kurunun Hindistan dışındaki tüm ülkelerin, faiz oranının yalnızca Brezilya ve Endonezya'nın, CDS primlerinin ise Brezilya, Endonezya ve Güney Afrika'nın iShares MSCI ülke ETF'lerinin fiyat hareketleri üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Toda-Yamamoto nedensellik analizleri ülkeler arasında farklılaşan nedensellik ilişkileri bulunduğunu göstermektedir. Bu nedenle araştırmada ele alınan makroekonomik göstergelerin iShares MSCI ülke ETF'leri yatırımcıları ve fon yöneticilerinin karar süreçlerinde dikkate alınması önem arz etmektedir.
Kurumsal yönetim mekanizmalarından yönetim kurulu yapısının işletme performansı üzerine etkisi: Afyonkarahisar'daki anonim şirketler üzerine bir araştırma
Bu çalışmanın temel amacı, kurumsal yönetim mekanizmalarından yönetim kurulu yapılarının şirket performansına etkisini araştırmaktır. Araştırma kapsamında SPK ve OECD Kurumsal Yönetim İlkeleri temel alınarak anket hazırlanmıştır. Afyonkarahisar'da faaliyet gösteren 54 adet anonim şirket yönetim kurulu üyesine anket uygulanmıştır. Çalışma neticesinde, yönetim kurulu üye sayısı ile şirketin performansı arasında pozitif ilişki tespit edilmiştir. Diğer yandan yönetim kurulu başkanı aynı zamanda genel müdür olan şirketlerin performans düzeylerinin daha düşük olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca yönetim kurulunda bulunan icracı üye sayısı ile şirketlerin performansı arasında negatif ilişki bulunmuştur.
Türkiye'de e-fatura uygulaması ve kullanıcı şirketlerin e-faturayı değerlemesi
Bu çalışmanın amacı yaklaşık 10 yıldır Türkiye'de uygulanmakta olan ve 2013 yılından sonra zorunluluk haline gelen e-fatura uygulamasına, firmaların zaman içinde değişen yaklaşımlarını ortaya koymaktır. Tez kapsamında 112 firmanın katıldığı anket çalışması, Ocak 2018 tarihinde yapılmıştır. Anket, katılımcıların kolay ulaşması açısından Google form üzerinden hazırlanmış ve e-posta yoluyla cevaplandırılmıştır. Analiz bulgularına göre firmalar e-fatura uygulamasını bir yasal zorunluluk olarak değil işlerini kolaylaştıran, pratikleştiren ve hızlandıran uygulama olarak görmektedirler. E-fatura uygulamasının arşivleme ihtiyacı hissedilmeden kullanılmaya başlanmış olması da piyasanın uygulamaya gösterdiği güvenin sonucudur. E-fatura uygulamasından duyulan memnuniyetin göstergesi olarak çalışmanın yapıldığı tarihlerde yeni bir uygulamaya olan e-irsaliye katılımcılar tarafından benimsenmiştir. E-arşiv konusunda ise katılımcılar tıpkı e-faturada olduğu gibi iş ve işleyişi kısaltması, kargo maliyetlerini azaltması ve çevreci olması yönüyle memnuniyetlerini ifade etmişlerdir. Çalışma kapsamında firmaların süreçte zorlandıkları husus, Mali mühür edinme süreci ve e-fatura uygulamak için eğitim alma ihtiyacıdır. E-fatura uygulamasının ticari sırları ifşa ettiğine yönelik genel algı ise halen sürmektedir.
Pandemi döneminde Brent Petrol ve kripto paralar arasındaki ilişkinin incelenmesi
Para; yerine getirdiği işlev, insanlık ve ticaret açısından önemli bir yere sahiptir. Tarihte paralar her zaman bir merkezi bir otorite etrafında oluşmuştur. Fakat 2008 Krizinden sonra ortaya çıkan Bitcoin paraya daha önce görülmemiş bir boyut kazandırmıştır. Kripto paralar ve Brent Petrol sürekli etkileşim içerisinde olup bu değişkenler arasındaki nedensellik ve nedenselliğin yönü önemli bir araştırma konusu haline gelmiştir. Bu çalışma 10.12.2019- 01.10.2020 dönemine ait veriler kullanılarak Bitcoin, Ethereum ve Brent Petrol arasındaki ilişkiyi araştırmaktadır. Bu çalışmada, Brent Petrol, Bitcoin ve Ethereum arasındaki nedensellik ilişkisi Granger nedensellik testi ile incelenmiştir. Çalışma sonucunda Brent Petrol ve Ethereum arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi saptanmıştır. Bununla birlikte Brent Petrol ve Bitcoin arasında tek yönlü bir nedensellik ilişkisi saptanmıştır. Buna karşın Ethereum ve Bitcoin arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi saptanmamıştır.
VIX endeksi ve CDS primlerinin BİST-30 ve KAT-30 endekslerine etkisinin incelenmesi
2019`da başlayan küresel salgın olarak tüm dünyayı saran COVİD-19, ülkelerin ekonomilerinde büyük ölçüde zarara neden olmuştur. Buradan yola çıkarak, çalışmada pandemi öncesinde ve pandemi döneminde CDS primi ve VIX endeksinin BİST-30 ve Katılım-30 endeksi üzerine etkisini, etki var ise bu etkinin boyutlarını belirlemeyi yani CDS primi ve VIX endeksinin BİST-30 endeksini mi yoksa Katılım-30 endeksini mi daha çok etkilediğini bulmayı amaçlanmıştır. Pandemi öncesi ve pandemi döneminde bu endekslerin nasıl etkileşim içerisinde olduğunu bilmek ve çalışmadan çıkan sonuçların yatırımcılar için yol gösterici olacağını, böyle bir karşılaştırmanın henüz yapılmamış olması araştırmanın önemini artırmaktadır. Bu çalışmada CDS primleri, VIX, BİST-30 ve KAT-30 endeksleri kullanılarak değişkenler arasındakı ilişki üçer gruplar halinde, iki döneme ayrılarak pandemi öncesi ve pandemi dönemi olmak üzere incelenmiştir. Tarih aralığı ise pandemi öncesi dönemi 02.01.2018-10.03.2020 olarak, pandemi dönemi ise 11.03.2020-31.12.21 olarak belirlenmiştir. Değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkisini Johansen Eşbütünleşme ve ARDL yaklaşımı ile etki oranlarını belirlemek için ise FMOLS regresyon testi kullanılmıştır. Eşbütünleşme testleri sonucunda pandemi öncesi ve pandemi döneminde CDS primleri ve VIX endeksi ile hem BİST-30 hemde Katılım-30 endeksleri arasında uzun dönem eşbütünleşme ilişkisi belirlenmiştir.Etki düzeyinin belirlemek için yapılan FMOLS regresyon testi sonucunda pandemi öncesi ve pandemi döneminde CDS primi ve VIX endeksinin Katılım-30 endeksine etkisinin daha büyük olduğu görülmüştür.
COVID-19 döneminde döviz kuru oynaklığı ile hisse senedi endeks getirisi arasındaki ilişki
1973'de Bretton Woods Sistemi'nin sona ermesini takip eden yıllarda Türkiye dahil bir çok ülke dalgalı kur sistemini benimsemiştir. Bu gelişme döviz kurunda artan oynaklığa yol açarak yatırımcılar ve uluslararası ticaretle uğraşan firmalar açısından oldukça önemli hale gelmiştir. Ayrıca döviz kurunda meydana gelen dalgalanmaların ortaya çıkardığı riskten bir korunma yöntemi olarak döviz kurunda yaşanan dalgalanma ile hisse senedi endeks getirisi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi yer almaktadır. Bu çalışma 11.03.2020-30.12.2021 dönemine ait günlük verileri ele alarak döviz kuru oynaklığı ile hisse senedi endeks getirisi arasındaki ilişkiyi incelemeyi hedeflemiştir. Seriler üzerindeki durağanlığın analizi için Geliştirilmiş Dikey Fuller(Augmented Dickey Fuller-ADF) birim kök sınamasını takiben döviz kuru oynaklığını modellemek amacıyla doğrusal stokastik modellerden otoregresif hareketli ortalama modellerinden ARMA (2,2) modeli ve Üssel (Exponential) genelleştirilmiş otoregresif koşullu değişen varyans (GARCH) modellerinden EGARCH (2,2) modeli tahmin edilmiştir. Döviz kuru oynaklığı ile hisse senedi endeks getirisinin aralarındaki nedensellik ilişkisini belirlemek için Granger nedensellik testi uygulanmıştır. Analiz sonucunda değişkenlerin düzeyde durağan olduğu belirlenmiş ve döviz kuru (USD/TRY) oynaklığı ile hisse senedi endeks getirisi (BİST100) arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir.
Vadeli işlem piyasası ile spot piyasa oynaklığı arasındaki ilişki: İzmir Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası üzerine bir uygulama
Finansal piyasalarda meydana gelen dalgalanmalar, yatırımcılar açısından risk yönetiminin ve vadeli işlemlerin önemini artırmaktadır. Vadeli işlem piyasası ile spot piyasalar sürekli etkileşim içerisinde olup, iki piyasa arasındaki etkileşimin yönünün nasıl olduğu akademisyenler, aracı kurumlar ve piyasa düzenleyicileri için önemli bir araştırma konusu haline gelmiştir. Bu çalışma 02.05.2005-30.07.2010 dönemine ait verileri kullanarak vadeli işlem piyasası ile spot piyasa oynaklığı arasındaki ilişkiyi araştırmaktadır.Bu çalışmada, VOB'da işlem gören İMKB 30 endeks ve Dolar vadeli işlem getirileri ile spot piyasa oynaklığı arasındaki nedensellik ilişkisi Granger nedensellik testi ile incelenmiştir. Ayrıca vadeli işlemlerin spot piyasa oynaklığını artırıp artırmadığı VAR modeli ile test edilmiştir. Çalışma sonucu vadeli işlem piyasası ile hem hisse senedi piyasa oynaklığı hemde döviz piyasa oynaklığı arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Bununla birlikte çalışmada, vadeli işlem piyasasının hisse senedi piyasa oynaklığını azalttığı, döviz piyasa oynaklığını ise arttırdığı saptanmıştır.
Anonim şirketlerde kurumsal yönetim algısı: Afyonkarahisar ili örneği
Bu tezin amacı, ülkemizde yaklaşık olarak 10 yıldır uygulanmaya çalışılan Kurumsal Yönetim İlkeleri?nin Afyonkarahisar ticaret siciline kayıtlı anonim şirketlerde hangi düzeyde algılandığının tespit edilmesidir. Zamanla dünyadaki finansal gelişmelere paralel olarak gelişen kurumsal yönetim kavramı, tavsiye niteliğinden çıkarak hem şirketler hem de yatırımcılar için bir zorunluluk haline gelmeye başlamıştır. Sadece finansal kriz ve skandalların çözümüne yönelik olarak hazırlanmayan bu ilkeler, aynı zamanda şirket ile paydaşları arasındaki ilişkileri de düzenleyerek, iyi şirket yönetimi anlamında da şirketlere kılavuzluk hizmeti vermeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, Afyonkarahisar ilinde bulunan anonim şirketlerin kurumsal yönetim ilkelerini algılamaları anket soruları ile test edilmiştir. SPK ve OECD Kurumsal Yönetim İlkeleri referans alınarak hazırlanan anket soruları 52 anonim şirkete uygulanmıştır. Elde edilen veriler ANOVA testi ile karşılaştırmalara tabi tutulmuştur. Araştırma sonunda ortaya çıkan sonuçlara göre; şirket yöneticilerinde, kurumsal yönetimin önemine ilişkin algının var olduğu, uygulamada ise eksikliklerin olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kurumsal Yönetim, Kurumsal Yönetim Derecelendirmesi, Bağımsız Denetim, Aile İşletmeleri, Kurumsal Yönetim Endeksi.