Theses supervised by Prof. Dr. Yasemin Demircan
11 theses · Gazi University
XV ve XVI. yüzyıllarda Ankara şehri vakıfları
Osmanlı'nın sosyal ve ekonomik tarihi açısından önemli bir kaynak olan vakıf tahrir defterlerine dayanılarak yapılan çalışmamızda XV. ve XVI. Yüzyıllardaki Ankara şehri vakıflarının sosyal ve ekonomik yönden şehrin gelişimine olan katkısını ortaya koymaya çalıştık.Çalışmada ana kaynak olarak Kanuni dönemi H. 928 (1522) tarihli vakıf tahrir defteri kullanılmıştır. Bu defter genel kabuller çerçevesinde transkribe edilmiştir. Ayrıca Fatih dönemi (1463) vakıf kayıtları ile II. Selim dönemi (1571) vakıf kayıtlarındaki veriler de kullanılmıştır. Bu defterler karşılaştırılarak detaylı bir tablo oluşturulmuştur.XV. ve XVI. yüzyıllarda Ankara'daki vakıf sayıları ve gelirlerinin artış miktarı dönemin tarihi açısından çok önemli verileri barındırmaktadır. Vakfın insan hayatındaki yerini ortaya koymak adına değerli bir kaynak olan vakıf tahrir defterinde özellikle harcanan yerlerin tespiti sosyal tarih bakımından büyük önem arz etmektedir.Anahtar Sözcükler:1-Vakıf Müessesi2-Ankara Vakıf Tahrir Defteri3-Kanuni Dönemi4-Vakıf Görevlileri5-Vakıfların İşleyişi
11. sınıf öğrencilerinin tarih derslerinde akademik tarih dergilerinin kullanımına yönelik görüşleri
Bu araştırmanın amacı, İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersinde, ?Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası? ünitesinin öğretiminde akademik tarih dergilerinin kullanımına yönelik öğrenci görüşlerini belirlemektir. Araştırmanın katılımcılarını, 2010-2011 eğitim ve öğretim yılı ikinci döneminde Ankara ili Yenimahalle ilçesi, Gazi Çiftliği Lisesi?nde öğrenim gören 11/B sınıfı öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmada 35 öğrencinin görüşü alınmıştır.Araştırmada nitel yöntem kullanılmıştır. Okulda ünite süresince 5 haftalık bir çalışma yapılmıştır. Öğrencilere araştırmacı tarafından belirlenen Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi?nin3 farklı sayısından, ilgili üniteye ilişkin farklı makaleler verilmiş ve araştırmacının bizzat derse katılımıyla uygulama yapılmıştır.Tespit edilen görüşler sonucunda elde edilen veriler, yargısal veriler olarak sınıflandırılabilir. Yargısal veriler öznel olup, yorumu gerektiren verilerdir. Araştırma bulgularına göre, öğrenciler; tarih dergilerinin eleştirel düşünme becerilerine, okuma alışkanlıklarına, ders kitabında olmayan olay ve olguları öğrenmelerine katkı sağladığını ifade etmişlerdir. Bununla beraber tarih dergilerini okumaya devam etmek istediklerini, uygulama sürecinin keyifli geçtiğini dile getirmişlerdir. Bazı öğrenciler ise ilk defa bir tarih dergisi okuduklarını ve çok zevkli olduğunu belirtmişlerdir. Çoğunluk da ders kitabına tercih edeceğini söylemiştir. Anahtar Kelimeler: Tarih Dergileri, Tarih Dersi, İnkılap Tarihi, Eleştirel Düşünme, Nitel Yöntem
Tarih öğretmenlerinin sanat tarihi öğretiminde karşılaştıkları problemler ve çözüm önerileri
Bu araştırmada, ortaöğretim kurumlarında halen görev yapmakta olan tarih öğretmenlerinin tarih ders kitaplarındaki sanat tarihi konularının öğretiminde karşılaştıkları problemler ve çözüm önerileri dikkate alınarak hazırlanmıştır. Araştırma Ankara İlindeki beş merkez ilçede (Yenimahalle, Keçiören, Sincan, Gölbaşı, Mamak) 2011-2012 eğitim öğretim yılının ikinci döneminde yürütülmüştür. Araştırma sonucunda, 2011-2012 eğitim-öğretim yılında ortaöğretim kurumlarında halen görev yapmakta olan öğretmenlerin tarih ders kitaplarındaki sanat tarihi konularının öğretiminde sıkıntılar yaşadıkları ve bu konuların öğretiminde yetersiz kaldıkları ortaya çıkmıştır. Bu araştırmayla öğretmenlerin bu problemlerine neden olan etmenler araştırılmışve elde edilen bulgular doğrultusunda çözüm önerileri verilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sanat Tarihi, Kavram, Alan, Dönem, Estetik Beceri
55 numaralı Mufassal Defter'e göre XVI. yüzyıl sonlarında Prizren
Osmanlı hâkimiyeti altında bulunmuş bölgelerin sosyo-ekonomik yapısını ortaya koyan en önemli kaynaklardan biri tahrir defterleridir. Prizren sancağına ait 55 numaralı mufassal tahrir defterinden istifade edilerek sancağın XVI. yüzyılın sonlarındaki sosyo-ekonomik durumu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, Rumeli eyaleti hakkında genel bilgi verilerek, Prizren Sancağı'nın coğrafi konumu ve Prizren'in eski çağlardan başlayarak 16. yüzyıl sonuna kadar tarihçesi anlatılmıştır. Daha sonraki tahrir defterlerinin tanımı ve Prizren tahrir defterleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır.Tahrir defteri içerisinde sancağa ait istatistikî veriler elde edilerek tablolara dönüştürülmüş ve bu çerçevede belli başlıklar hâlinde değerlendirmeye çalışılmıştır.1590 tarihli defter üç bölüm hâlinde incelenmiştir. Birinci bölümde, idarî yapı incelenmiştir. İdarî yapıda sancak idaresi ve sancak idarecileri olmak üzere iki başlık altında tasnif edilmiştir.İkinci bölümde iktisadî hayat incelenmiştir. Bu bölüm; ziraî üretim, vergiler, para ve fiyatlar olmak üzere üç kısma ayrılarak, ayrı ayrı değerlendirmeye tâbi tutulmuştur.Üçüncü bölümde ise, demografik yapı ve vakıflar incelenmiştir. Sonuç olarak, 1590 tarihine göre Prizren Sancağı'nın idarî, nüfus ve toprak yapısı ile ilgili geniş bir tablo hazırlanarak ekte sunulmuştur. Bu bilgiler dâhilinde 1590 yılında Prizren Sancağı'nın sosyo-ekonomik yapısı hakkında veriler ortaya çıkarılmıştır.
XVII. yüzyılın ikinci yarısında Amasya: Şer'iyye sicillerine göre
Bu çalışmada, Amasya kazasının sosyal, fizikî ve idarî yapısı incelenmiştir. Temel kaynak olarak 1648-1703 yılları arasını kapsayan Amasya Şer'iyye Sicillerinden yararlanılmıştır. Bu siciller, 7 numaralı sicilden 23 numaralı sicile kadar toplam 17 tanedir.Bu çalışmada, bir giriş ve sonunda sonuç ile birlikte dört bölümden meydana gelmiştir. Giriş bölümünde, tezin konusu, yöntemi, sorunsalı ele alınırken şer'iyye sicilleri dışında, Amasya tarihi ile ilgili araştırma ve inceleme eserlerden bahsedilmiştir. Çalışmada temel kaynak olarak kullanılan siciller tanıtılmıştır.Çalışmanın birinci bölümünde öncelikle Amasya'nın tarihî hakkında bilgi verildikten sonra, Amasya sancağının fiziki yapısı bağlamında, kalesi açıklanmış ve Amasya mahalleri hakkında bilgi verilmiştir. Bu mahallelerin avarızhane sayısına göre demografik durumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Yine bu bölümde, Amasya'nın sancak-kaza ilişkisi anlatılmıştır. Bu bağlamda, Amasya'nın Osmanlı idarî teşkilatındaki yeri tespit edildikten sonra, Amasya sancak ve kaza arasındaki ilişki çerçevesinde değerlendirilmiştir. Sancağın kazaları ve nahiyeleri belirlenmiştir.Amasya sancağında görev yapan yöneticilerin anlatıldığı tezin ikinci bölümünde, sicillerin elverdiği ölçüde sancakta hem idarî hem de adlî yönetimde yer alan görevlilerin isimleri ve görev süreleri tespit edilmeye çalışılmıştır.Çalışmanın üçüncü bölümünde ise, Amasya mahkemesi ele alınmıştır. Mahkemenin yeri ve çalışma düzeni anlatıldıktan sonra, Amasya mahkemesindeki davaların konuları belirlenmeye çalışılmıştır. Ayrıca taraflar unvanlarına göre askerî-reaya, kadın-erkek, müslim-gayr-i müslim şeklinde incelenmiştir. Son olarak bu bölümde, Amasya'ya yakın-geniş ve uzak çevreden gelenler, mahkeme kayıtlarına göre değerlendirilmişlerdir.Tezin dördüncü ve son bölümünde Amasya'da sosyal hayat işlenmiştir. Bu bağlamda, kamusal ve özel alan ayrımı ışığında, Amasyalıların gündelik yaşamlarına değinilmiştir. Değerlendirilen dönemde Amasya'da yaşayan yöneticilerin, reayanın, kadın ve gayr-i müslimlerin kamusal alandaki yaşamlarıyla birlikte günlük yaşamları da ele alınmıştır. Yine kamusal alan kapsamında Amasya çarşılarından hanlarından bahsedilmiştir. Sosyal açıdan Amasya mahalleleri, evleri ve ailesi bu bölümde incelenmiştir.
Ortaöğretimdeki başarılı öğrencilerin tarih konularını hatırlama stratejileri
Bu tez çalışması Ortaöğretim'deki başarılı öğrencilerin tarih konularını hatırlamakiçin hangi stratejileri kullandıklarını ortaya çıkarmak amacıyla yapılmıştır.Araştırmanın çalışma evrenini Ankara ili sınırları içerisindeki Milli EğitimBakanlığına bağlı resmi liseler oluşturmaktadır. Ancak bu sayı fazla olduğundanörnekleme yoluna gidilmiştir. Görüşme ve açık uçlu soruların oluşturduğu araştırma,örneklemini oluşturan Atatürk Anadolu Lisesi 9'uncu, 10'uncu ve 11'inci sınıfta okuyan120 öğrenci seçilerek uygulanmıştır. Yirmişer kişilik altı şubeden oluşan gruplaraöncelikle açık uçlu soruların bulunduğu kâğıtlar dağıtılmış arkasından öğrencilerin tarihdersleri hakkındaki görüşleri alınmıştır.Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından sınıflandırma yapılıp, öğrencilerinhangi farklı stratejileri kullandıkları ve tarih dersleri hakkındaki görüşlerinin genelsonuçlarına ulaşılmıştır.Araştırmada, ortaöğretimdeki başarılı öğrencilerin tarih derslerinde kullandıklarıstratejiler incelenmiş ve dersin kalıcılığını sağlamak amacıyla hangi yöntemlerdenyararlandıkları ortaya çıkarılmıştır. Aynı zamanda tarih derslerinin işlenişi hakkında,normal ders işlemenin haricinde nelerden yararlanılabileceği hakkında görüşbildirmişlerdir. Böylece diğer derslerdeki başarısı yüksek öğrencilerin tarih derslerindekibaşarıyı da yüksek tutmak için neler yaptıkları ortaya koymuştur.
H.1249-1253 (M. 1833-1837) tarihli Şer`iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve tahlili (Midilli Adası)
Osmanlı adlî teşkilatının temel taşı olan kadı, bulunduğu yerin hem hâkimi, hem belediye başkanı, hem de emniyet âmiridir. Kadı, aynı zamanda görev yaptığı mahallin mülkî âmiridir de. Bu nedenle kadıların tutmuş oldukları kayıtlar olan Şer`iyye Sicilleri, kadının görevlerinin çeşitliliği sebebiyle, zengin kaynaklar olma özelliğine sahiptirler.Bu çalışmada, nüfusunu Müslümanların ve gayrimüslimlerin oluşturduğu Midilli Adası'nın, 1833-1837 tarihleri arasındaki hukukî, iktisadî, sosyal, askerî ve kültürel yapısı, tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızda bir adet şer`iyye sicili transkripsiyon edilerek, elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi yoluna başvurulmuştur.Transkripsiyondan elde ettiğimiz hukukî bilgiler, bize gerek gayrımüslim halkın gerek müslüman halkın, hukukî sorunlarının giderilmesi noktasında Osmanlı adaletine güvendiklerini göstermektedir. Buna ek olarak, söz konusu dönemde devletin, iktisadî ve askerî konularda merkezileşme çabaları içerisinde olduğunu ve bütün ada halkının kendi inançları çerçevesinde vakıf müessesesi kurduklarını, kurulan bu vakıflardan istifade etme noktasında milliyet ve din ayrımı yapılmadığını gördük.Anahtar Sözcükler1.Midilli2.Kadı3.Mahkeme4.Adalet5.Şer`iyye sicilleri
Tarih eğitimi ve milli bayramlar: Milli bayramlarda okullarda yapılan kutlamaların öğretmen ve öğrenci görüşleri açısından değerlendirilmesi
Bu araştırma, milli bayramlarda okullarda yapılan kutlamaların öğretmen ve öğrenciler tarafından tarih eğitimi temelinde değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır.Bu çalışmada, araştırmacı tarafından tarih eğitimi ve milli bayram kutlamalarının amaçları doğrultusunda geliştirilen anket formu veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Hazırlanan anketler örneklemde yer alan öğretmenlere ve öğrencilere uygulanmıştır. Anket formu kişisel bilgilere ilişkin sorular, milli bayramların amaçlarına ilişkin sorular, içeriğe ilişkin sorular, öğretim süreçlerine ilişkin sorular, milli bayramlarda düzenlenen etkinliklere ilişkin sorular, millî bayramların değerlendirilmesine ilişkin sorular, önerilere ilişkin soruların yer aldığı 7 bölümden oluşmaktadır. Toplanan verilerin yorumlanmasında frekans ve % teknikleri kullanılmıştır.Araştırmaya yönelik uygulama sonunda öğretmen ve öğrencilerin, milli bayramlarda okullarda yapılan kutlamaların bazı yönlerini yeterli bulmadıkları, kutlamaların yapısının ve yapılan etkinliklerin değişmesi gerektiği tespit edilmiştir.
363 numaralı (H.974 - M.1567 tarihli) Tahrir Defterine göre Sakız Adası
Tarih boyu Anadolu'ya hâkim olan devletlerin hâkimiyet mücadelelerinin önemli ve zor bir yönü olan Ege Denizi ve Ege Adaları hâkimiyeti, Osmanlı Devleti'nin de ilgisini çekmiş olmalı ki daha kuruluş döneminden itibaren burada yer alan adaları doğrudan ya da dolaylı olarak elde tutmaya çalışmışlardı. Elbette ki bu adaların varlığı bir devlet için vazgeçilmez öneme sahipti. Bu önem içindir ki Osmanlı Devleti de bu hassas coğrafyanın denetimi konusunda özellikle esnek bir politika gütmüştü. Bölgenin coğrafi ve etnik yapısı göz önüne alındığında bu uygulamanın bir zorunluluktan kaynaklandığı görülmektedir. Osmanlıların çoğunlukla Adalar Denizi ya da Cezayir-i Bahri Sefid (Akdeniz Adaları) isimleriyle tesmiye ettikleri bu coğrafi bölgenin önemli ve büyük adalarından olan Sakız Adası Osmanlı Devleti'nin yükselme döneminde Cezayir-i Bahr-i Sefid Eyaleti'nin bir sancağı olarak sınırlara dâhil olmuştu. Kanuni Sultan Süleyman'ın son dönemlerine tekabül eden bu fetih Osmanlı Devleti'nin bu ada üzerindeki 346 yıllık hâkimiyetini başlatmıştı. Devlet denetimi altına aldığı her bölge için uyguladığı vergi nüfusunu kayıt altına alma işini bu ada için de uygulamış ve adanın fethine müteakip ve fethinden hemen sonra olmak üzere bölgede yaşayan vergi nüfusunu tespit etmek üzere tahrir yaptırmıştı (1566 ? 1567). Bu çalışmanın konusunu teşkil eden 1567 yılına ait tahrir defteri bölgede yaşayan vergi nüfusunu, nüfusun ödediği cizye miktarını bildirmektedir. Defterden adada o tarihlerde yaşayan yaklaşık insan sayısını, halkın ödediği vergilerden devletin elde ettiği gelir miktarını, adada yaşayan insanların etnik (Rum, İtalyan?), dini (Ortodoks, Katolik?) toplumsal (bey, kethüda?), medeni (dul, bekâr?), bedeni (ağma?), mesleki (değirmenci, tüccar?) durumlarını, geldikleri yerler (Venedik, İstanbul?) gibi adanıno günkü şartlarına dair birçok ipucunu bulmak mümkün olmaktadır. Osmanlı Türkçesinin ?Siyakat? adı verilen yazı türüyle yazılmış bu kayıtların şifrelerinin çözülmesiyle Türk tarihinin önemli sayfalarından olan Osmanlı Tarihi daha da aydınlanacaktır. Her geçen gün sayıları artan bu tür çalışmalardan gelecekte güzel sonuçlara ulaşılacağı şimdiye kadar yapılan çalışmalardan anlaşılmaktadır.
Endüstri meslek liselerinde T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük dersinde öğrencilerin bölümleriyle ilgili proje ödevi hazırlamalarının derse ilişkin tutumlarına etkisi (Nevşehir örneği)
Bu araştırma Endüstri Meslek Liselerinde T.C İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük Dersinde bölümleri ile ilgili proje ödevi vermenin öğrencilerin tutumlarına ve akademik başarılarına etkisini (Nevşehir ili örneği) belirlemek amacıyla yapılmıştır.Bu çalışmada deneysel yöntem kullanılmıştır. Araştırma 2006?2007 eğitim öğretim yılı ikinci yarıyıl döneminde Nevşehir ili, Nevşehir Endüstri Meslek Lisesi okulunda, Motor bölümü 11. sınıf öğrencilerine uygulanmıştır. Araştırma yansız olarak atanan, deney (n=20), ve kontrol (n=20) grubu olmak üzere iki grup üzerinde yürütülmüştür.Mobilya ve Motor bölümü öğrencilerine çalışmadan önce T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük dersine yönelik tutumlarını ölçmek için ön test uygulaması yapılmıştır. Motor bölümü öğrencilerine bölümleriyle ilgili T.C.İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük dersinde Atatürk'ün Anıtkabir'de sergilenen arabaları proje ödevi olarak verilmiş, kontrol grubunu oluşturan Mobilya bölümü öğrencilerine ise; proje ödevi verilmeden öğretim devam ettirilmiştir. 10 hafta süren uygulama sırasında, deney grubu öğrencilerine her derse girildiğinde yaptıkları çalışmayla ilgili bilgiler sorulmuş, ayrıca uygulama süresince öğrencilerle ders dışında da görüşmeler yapılmıştır. Uygulama sonunda son tutum ölçeği uygulanmıştır.Elde edilen verilerin istatistiksel çözümlerinde SPSS programından faydalanılmış, aritmetik ortalama, standart sapma, t testi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular uygulama gruplarıyla sınırlıdır.Çalışmanın sonuçları tez çalışmasının sonuç ve yorumlar bölümünde verilmiştir.Anahtar Kelimeler: Endüstri Meslek Lisesi, T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük Dersi, Proje Ödevi.
Osmanlı Sarayında görevli kadınlar ve vakıfları
Osmanlı Sarayında Görevli Kadınlar ve Vakıfları adlı tez çalışmasında harem müessesesi, kısmî mukayeselerle birlikte Osmanlı geleneğindeki uygulamalarına göre, cariyeler üzerinden ele alınmıştır. Harem-i Hümâyûn müessese olarak incelenmiş olmakla birlikte bu müessesenin aynı zamanda bir eğitim kurumu olarak ne gibi işlevleri olduğu araştırılmıştır. Cariyelerin hareme dâhil olmasından başlayarak bu kurum içerisinde uzmanlaştıkları vazife ve mertebeleri anlatılmıştır. Kurdukları vakıflara maddi kaynak teşkil eden, in'âm, ihsan ve maaşlarıyla ilgili defterler üzerinden incelemeler yapılarak, gerekli yerlerde tablo ve değerlendirmelerle konu detaylı bir şekilde anlatılmaya çalışılmıştır. Çalışmada müessese olarak vakıf kurumunun kısa bir tanımı yapıldıktan sonra Saraylı kadınların kurdukları vakıflar ve bu vakıfların hangi hizmetleri ifa ettikleri üzerinde durulmuştur. Söz konusu vakıflara ait vakfiyelerden elde edilen bilgiler çerçevesinde saraylı kadınların fikrî eğilimlerinin neler olduğu araştırılmıştır. Arşivlerde yapılan tarama neticesinde elde edilen vakfiyelerin ilk ve son tarihlisi olmak üzere yıllara göre dağılımı ve İstanbul'da kadınlar tarafından kurulan toplam vakıflar içerisindeki oranı bulunmuştur. Saraylı kadınlar tarafından kurulan vakıfların hizmet alanları, şartları, yönetim ve denetim mekanizmaları ele alınmıştır. Bu kadınların kurdukları vakıflar başta olmak üzere sahip oldukları imkânlar üzerinden geçirdikleri değişim, dönüşüm ve gelişmeler neticesinde haremin sınırlarını aşan etkinlik alanları üzerinde durulmuştur. Siyasete kadar sirayet eden ve muhtelif açılardan eleştiri konusu olan, Osmanlı kadınının nüfuz bakımından yükselişi ve Tanzimat'tan sonra görünür hale gelecek olan, kadının modernleşme tecrübesine giden dönem vakfiyeleri üzerinden araştırılmıştır. Çalışma konusunun ana kaynağı vakfiyelere müsteniden saraylı kadınların kurmuş olduğu vakıfların gelir ve giderleri, hizmet şartlarında belirtilen cari giderler, yani istihdam edilen personel ve işletme usulleri üzerinde durulmuştur. Konuya dair tablolar meydana getirilmiştir. Bu tablolardan hareketle istatistiki veriler oluşturulmuş ve bu veriler kapsamlı bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur.