Theses supervised by Yrd. Doç. Dr. Mehmet Atak
10 theses · Gazi University
Adaptif sinirsel bulanık çıkarım sistemi (ANFIS) ile Türkiye' de orta dönemli elektrik enerjisi talep tahmini
Elektrik talebinin kendine özgü yapısı, talebin her an karşılanabildiği bir sistemin tasarlanmasını gerekli kılmaktadır. Elektrik enerjisinin en önemli karakteristik özelliği ise depolanamaz olmasıdır. Üretildiği anda tüketilmesi zorunluluğu, doğru ve tutarlı elektrik enerjisi talep tahmininin, optimal enerji sistemi modellenmesinde en önemli adım olmasını açıklar. Bu konu üzerine literatürde birçok çalışma yapılmıştır. Bu tez çalışmasında Türkiye'de orta dönemli brüt elektrik enerjisi talep tahmininde bulunulmuş ve bu amaçla da yapay sinir ağları ve bulanık mantık yöntemlerinin birleşiminden oluşan ANFIS (Adaptif Sinirsel Bulanık Çıkarım Sistemi) kullanılmıştır. Oluşturulan modelin performansını karşılaştırmak amacıyla da ayrıca bir regresyon analizi modeli oluşturulmuş ve elde edilen tahmin sonuçları ortalama mutlak yüzde hata kriteri üzerinden değerlendirilmiştir. Sonuç olarak ANFIS ile oluşturulan modelin başarılı ve tatmin edici bir tahmin performansı gösterdiği kanısına varılmıştır.
Türkiye'nin elektrik enerjisi üretiminde yenilenebilir enerji kaynaklarının anp ile modellenmesi ve analizi
Günümüzde endüstrileşmenin getirdiği hızla artan enerji ihtiyacı ve fosil yakıtlara sahip konvansiyonel enerji kaynaklarının çevreye olan olumsuz etkileri dolayısıyla, `Yenilenebilir Enerji Kaynakları'na olan ihtiyaç her geçen gün artmaktadır. Ancak bu tür enerji kaynaklarının mevcut elektrik enerji sistemine entegrasyonu ve güç kalitesine olan etkileri, teknik yapılabilirlik ve maliyetleri dolayısıyla ülkelerin mevcut kaynakları ve öncelikleri düşünüldüğünde konvansiyonel enerji kaynaklarına göre ne kadar tercih edilebilir oldukları birçok kriterli karar problemidir. Bu tez çalışması kapsamında bu karar probleminin çözümü için yenilenebilir ve konvansiyonel enerji kaynakları karşılaştırılarak özellikle Türkiye elektrik enerjisi üretiminde kullanılacak birincil enerji kaynağı açısından bir tercih sırası oluşturulmuş ve bu konuda ülke enerji politikaları açısından bir kaynak olması hedeflenmiştir. Bu amaçla Türkiye'deki yenilenebilir enerji kaynakları potansiyeli göz önünde bulundurularak, son yıllarda enerji politikaları ve yönetimi konusunda kullanımı her geçen gün artan `Çok Kriterli Karar Verme Modelleri'nden ANP (Analitik Ağ Prosesi) kullanılmıştır. Çalışma sonucunda geliştirilen karar modelinde elektrik enerjisi üretiminde birincil enerji kaynağı olarak küçük hidroelektrik ve jeotermal santraller ön plana çıkmıştır. Rüzgar ve güneş enerjisi gibi diğer yenilenebilir kaynaklar ise elektrik sistemine bağlantı problemleri nedeniyle tercih sıralamasında öncelik elde edememişlerdir.
Kaynak kökenli ayrıştırma yöntemiyle enerji sistemlerinin optimizasyonu
Bu tezde, Türkiye enerji sisteminin çevresel kısıtları da içeren optimal kaynak dağıtım modeli geliştirilmiş ve farklı senaryolar altında 2030 yılına kadar alternatif projeksiyonlar sunulmuştur. Bu amaçla ulusal enerji-çevre sistemi analiz edilmiş, doğrusal optimizasyon esaslı teknolojik yapısının şebeke modeli oluşturularak gelecek yıllar için tahmin edilen talepleri karşılayacak olan üretim ve teknolojik alternatifler gelişim yolları belirlenmiştir. Modüler modelleme esaslı olarak, birincil enerji biçimleri olan kömür, petrol, doğalgaz, nükleer ve yenilenebilir enerji kaynakları, doğrusal programlama akış modeline dâhil edilip, ikincil enerji yada dönüşüm sektöründen geçirilerek nihai kullanım kesimi olan sanayi, ulaştırma, konut ve tarım sektörlerinin enerji taleplerinin karşılanmasına yönelik bir teknik-ekonomik model geliştirilmiştir. Model, çevresel kısıtlayıcılar altında da çalıştırılmış ve CO2, SO2 ve NOx emisyon değerlerinin aynı periyot içerisindeki değişimi yine sektörel olarak incelenmiştir. Çalışmada, Avrupa Birliği ülkelerinin hemen hemen tamamına yakın kısmına da uygulanan, bir enerji-çevre optimizasyon modeli, EFOM-ENV, temel alınmış ve bu model üzerinde kaynak kökenli ayrıştırma metodu geliştirilmiştir. Modelde, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı (ETKB) tarafından yayınlanan referans senaryo ve Uluslararası Enerji Ajansı tarafından yayınlanan FEC1 ve FEC2 senaryoları göz önünde bulundurulmuş ve bu üç senaryoya göre karşılaştırmalı sonuçlar elde edilmiştir. Çalışma kapsamında geliştirilen optimizasyon modelinde çevresel kirleticilerin etkilerin minimizasyonu ve sektörel enerji talebinin farklı birincil enerji kaynakları ile karşılanması amaçlanmıştır.
Mevsimsel ayrıştırma temelli gri tahmin yöntemi ile aylık elektrik yük tahmini
Bu çalışmada öncelikle yük tahmini ve yük tahmininin önemi anlatılmış, yük tahmini metotlarından bahsedilmiştir. Literatürde yapılmış olan çalışmalar incelenerek tez çalışmasının literatürdeki konumu belirlenmiştir. Uygulamada kullanılan veriler 2004-2007 yılları için Ankara merkez metropol alanı aylık puant elektrik yük değerleridir. Puant yük değerleri zaman serisi olarak ele alınmış, bu yüklerin mevsimsel dalgalanmaya sahip olduğu belirlenmiş ve mevsimsel ayrıştırma yöntemi tercih edilmiş, bu yöntemin içerdiği toplamsal ayrıştırma ve çarpımsal ayrıştırma yaklaşımları ayrı ayrı uygulanarak doğrusal regresyon ve gri tahmin yöntemi ile mevsimsellikten arındırılan trend serisinin tahmini yapılmıştır. Ardından tahmin edilen trend serisine mevsimsel etki ilave edilmiş ve yük tahmin değerleri elde edilmiştir. Elde edilen tahmin serilerinin hata terimleri analiz edilerek dört ayrı tahmin modelinin geçerliliği irdelenmiş, hata terimleri ile çeşitli ölçütler hesaplanarak en iyi tahmin modeli seçilmiştir. Seçilen bu model ile 2008 yılı için aylık puant yük tahminleri hesaplanmıştır.
Kan bankası iş gücü planlamasında benzetim yaklaşımı
Kan ve kan ürünlerine olan talep ve bu talebi karşılamakta yetersiz kalan bağışlar, kan bankalarının iyi yönetilmesi ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Dünyada, kan bağışlarının artırılmasına yönelik birçok araştırma yapılmış olup, kan bankalarının etkin ve verimli yönetilmesi için yapılan çalışmalar son yıllarda hız kazanmıştır. Bu çalışma ile Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri Kan Merkezi'ne kan vermek için gelen donörlerin merkezde geçirdikleri toplam zamanın azaltılması ve çalışanların iş yükü dengesinin sağlanması amacıyla bir benzetim modeli oluşturulmuştur. Oluşturulan benzetim modeli kullanılarak alternatif sistemlerin bilgisayar ortamında test edilebilmesine olanak sağlanmaya çalışılmış ve kaynakların daha etkin kullanımı ile donörlerin sistemde geçirdikleri zamanının azaltılması amacıyla alternatifler oluşturulmuştur. Performans ölçütlerini en iyi sağlayan alternatif ile sistemde donörlerin bekleme zamanında %70'lik bir azalma sağlanmış ve çalışanların iş yükleri de dengelenmiştir. Yapılan bu çalışma ile sağlık sisteminde kritik bir rolü olan kan bankalarının önemi vurgulanmış ve ülkemizde benzer yöndeki çalışmalar için bir zemin oluşturulmaya çalışılmıştır.
Yalın üretim ve MAN Türkiye A.Ş.'de örnek bir yalın üretim uygulaması
Günümüzün karmaşık dünyasında, ürünlerde ve proseslerdeki sürekli iyileştirmeye duyulan ihtiyaç açıkça bilinmektedir. Dünya çapında artarak uygulanan Yalın Üretim de, üreticiler için daha düşük maliyetler ve daha fazla rekabeti sağlamak amacıyla üretim proseslerinden israf ve etkisizliği yok etmeyi hedefleyen bir metotlar toplamıdır. Aslında Yalın Üretim, üreticiler için en önemli üretim geliştirme tekniklerinden biridir.Bu çalışmada , Türkiye'nin lider otobüs üreticilerinden biri olan MAN Türkiye AŞ'de yer alan radyatör ön montaj alanı, Yalın Üretim prensiplerine göre analiz edilmiştir. Uygulamada, radyatör ön montaj alanındaki tüm prosesler gözlemlenmiş ve iş akışları çıkarılmıştır. Bu iş akışları için REFA zaman etüd yöntemi kullanılarak zaman ölçümleri yapılmıştır. Ayrıca Arena benzetim programı yardımıyla mevcut ve önerilen modeller karşılaştırılmıştır. Bu sayede katma değer oluşturmayan işler belirlenerek, iyileştirilmiş durumda bu işler yok edilmiştir.Böylelikle ön montaj zamanlarında ortalama %42 oranında, alan kullanımında ise 46 m2 alandan kazanç elde edilmiştir. Kapasite planları yeniden düzenlenmiş ve Yalın Üretim uygulamasının sonucu olarak iş merkezindeki işçi sayısı 3'ten 2'ye düşürülmüştür.
Tam zamanında üretim ve otomotiv sektöründe kanban uygulaması
ivTAM ZAMANINDA ÜRETİM VE OTOMOTİV SEKTÖRÜNDE KANBANUYGULAMASI(Yüksek Lisans Tezi)Cemil DEMİRGAZİ ÜNİVERSİTESİFEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜMayıs 2006ÖZETGünümüzün üretim işletmeleri yeteri kadar kar amaçlayaraksürekliliklerini sağlayabilmek için ülke içi rekabet ortamını yanısıra global rekabet ortamına da ayak uydurmak zorundadırlar.Bunu sağlayabilmek için işletmelerin düşük maliyetli ve yüksekkaliteli mal ve hizmet üretmeleri gerekmektedir. İşletmefaaliyetlerinin etkin kılınması ve yüksek kalitenin yakalanabilmesi,üretim teknolojilerindeki gelişmelerin izlenerek işletmenin üretimyapısının bu değişimlere uygun hale getirilmesini ve otomasyonunyanı sıra kalifiye eleman istihdam edilmesini gerektirmektedir.Termin sürelerinin oldukça kısaldığı, stok maliyetlerininüstlenilmek istenmediği bugünkü sanayide TZÜ yaklaşımı birzorunluluk olarak benimsenmesi gereken bir yaklaşım olarakortaya çıkmıştır.Uygulamalar bölümünde, ham maddeleri ve yarı mamul stoklarınıminimize eden, kusurları ortadan kaldıran, üretimi dengeleyen,üretim sürecini devamlı olarak basitleştiren, esnek ve çokfonksiyonlu iş gücü sağlayan üretim kontrol sistemi olarak bilinenTZÜ sistemi ve ülkemiz ekonomisinin itici sektörü olan otomotivsektörü hakkında bilgi vermeye çalıştım. Lisans ve Yüksek Lisansvöğrenimim boyunca edindiğim mühendislik bilgilerimle, otobüs vekamyon üretimi yapan bir otomotiv işletmesinde uygulamaçalışması yapmayı tercih ettim ve bu işletmenin TZÜ Sistemineuygunluğunu ve geçiş sürecini irdelemeye çalıştım. Otomotivsektöründe faaliyet gösteren bir firmada TZÜ amaçlayarakmalzeme tedariğinden, tedarik edilen malzemelerin firma içindekidağıtımının nasıl yapıldığı anlatılmıştır. Özellilke kanban sistmeninbir otomotiv sektöründe nasıl uygulandığı ve elde edilen sonuçlarhakkında detaylı bilgiler verilmiştir. TZÜ amaçları olan hazırlıksürelerinin düşürülmesi, israfların önlenmesi, üretim hataoranlarının düşürülmesi, envanter mevcutlarının azaltılması gibisonuçlara ulaşılması için yürütülen faaliyetler ve elde edilensonuçların değerlendirmesi bu tez çalışmasında belirtilmiştir.Bilim Kodu : 919Anahtar Kelimeler : Tam zamanında üretim(TZÜ)Sayfa Adedi : 168Tez Yöneticisi : Yrd.Doç.Dr. Mehmet ATAK
Sistem tercihinde analitik hiyerarşi modelinin Tapu Ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nde uygulaması
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü verileri vatandaşlar için ne kadarönemliyse, bu verileri altlık olarak kullanıp, kendi sorumluluklarındayürüttükleri işleri sayısal ortamda gerçekleştirecek birçok kurum ve kuruluşiçinde aynı önemi arz etmektedir. Fakat TKGM şu andaki mevcut sistemiyleverilerini diğer kurumlara açması imkânsızdır. Yukarıdaki amaçlaraulaşılmasının imkânsız olduğu düşünülmektedir. TKGM için mevcut sistem,TAKB S projesi ve Avrupa Modeli gibi alternatiflerin değerlendirilmesindeAnalitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemiyle hangi sistemin daha iyi olduğunakarar verilmesi amaçlanmıştır.Saaty tarafından 1970 yılında araştırılıp ve geliştirilen AHP, birden çokkriterin mevcut olduğu karmaşık problemlerin çözümünde kullanılıp, kararvericilerin; problemin ana hedefi, kriterleri, alt kriterler ve alternatifleriarasındaki ilişkiyi gösteren bir hiyerarşik yapıda modellemelerine olanak verenbir yöntemdir. AHP, karar hiyerarşisinin tanımlanabilmesi durumundakullanılan, kararı etkileyen faktörler açısından karar hiyerarşisinde bulunankararların yüzde dağılımlarını veren bir karar verme ve tahminleme yöntemiolarak tanımlanabilir.AHP, önceden tanımlanmış bir karşılaştırma skalası yardımıyla ilgili kararıetkileyen ana ve alt kriterler açısından karar noktalarının önem değerleriaçısından, birebir karşılaştırmalara dayanmaktadır. AHP, karar vericinin hemobjektif hem de subjektif düşüncelerini karar sürecine dahil edip, bilginin,deneyimin, kişinin düşüncelerini ve önsezilerini mantıksal bir şekildebirleştirebildiği bir yöntemdir. Çalışmada öncelikle, TKGM ait olarak beştemel kategoride (Sistem Performansı, Yapılan şin Kalitesi, ÇalışanMemnuniyeti, Vatandaş Memnuniyeti ve Fayda/Maliyet Analizi) bilgilerikullanılarak Hangi sistemin daha uygun olduğu belirlenmeye çalışılmıştır.Bunun belirlenebilmesi için yukarıda verilen beş ana kriter değerlendirilmiştir.
MAN Türkiye A.Ş.'de dahili imalat parçalarının stok politikalarının belirlenmesi ve ambar yerleşiminin iyileştirilmesi
MAN Türkiye A. . i letmesinde montaj hatlarında kullanılmak üzere birçokparçanın üretimini gerçekle tiren dahili imalat parça biriminde parçalarınmevcut yönetim metodunun potansiyel iyile tirmelere açık oldu ugözlemlenmi tir. Bu ba lamda çalı manın ana amacı, dahili imalat parçalarıiçin, firmanın hedeflerine ve üretim yapısına uygun stok politikasınınbelirlenmesidir. Belirlenen politikanın MAN Türkiye A. .'nin ilgili sistemininperformansını raf ömrü bazında yakla ık %60 iyile tirdi i benzetim ko umlarıile gösterilmi tir. Geli tirilen politikanın uygulanabilir olması için elde edilençözümün mevcut ERP sistemi ile uyumlu olacak bir yazılım kullanılmı tır.Çalı manın di er alt amaçları ise dahili imalat parçalarının stoklandı ıambarların yerle iminin forklift hareketlerinin azaltılacak ekilde iyile tirilmesive e-kanban ile yönetilebilecek parçaların tespit edilip uygulamaya alınmasıdır.Önerilen ambar yerle iminde 03H ambarında %32 ve 04H ambarında %40iyile tirme sa lanaca ı görülmü tür. E-kanban'a geçilmesi ile de toplam ta ımauzaklı ında %89'luk bir iyile tirme sa lanmı tır.Bilim Kodu : 712Anahtar Kelimeler : (s,Q) rassal envanter modeli, e-Kanban, ambar yerle imiSayfa Adedi : 110Tez Yöneticisi : Yrd. Doç. Dr. Mehmet ATAK
Amaç fonksiyonu kısıtlı ulaştırma problemlerinde tamsayılı bulanık optimizasyon
AMAÇ FONKSİYONU KISITLI ULAŞTIRMA PROBLEMLERİNDE TAMSAYILI BULANIK OPTİMİZASYON (Yüksek Lisans Tezi) Mustafa YILMAZ GAZİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Şubat 2003 ÖZET Hazırlanan bu çalışmada öncelikle bulanık küme teorisinden bahsedilmiş, daha sonra bu tekniğin ulaştırma problemlerinde nasıl kullanıldığı ayrıntılarıyla incelenmiştir. Amaç fonksiyonunda ve sağ taraf değerlerinde bulanıklık olan modeller incelenmiş ve bunlara birer örnek problem verilmiştir. Eldeki bu algoritmalara tamsayı kısıtı ve amaç fonksiyonu kısıtı eklenmiştir. Ortaya çıkan modele parametrik yaklaşımla çözüm sunulmuş ve uygulama kısmında verilen model çözülmüş ve sonuçlan tartışılmıştır. Bilim Kodu Anahtar Kelimeler : Bulanık ulaştırma problemleri, Tanısaydı programlama Sayfa Adedi : 130 Tez Yöneticisi : Yrd. Doç. Dr. Mehmet ATAK