Theses supervised by Doç. Dr. Metin Ocak
10 theses · Toros University
Kadınlarda cam tavan sendromu algısının işten ayrılma niyetleri ve iş tatminleri üzerine etkisinde öz yeterliliklerine düzenleyici rolü
ÖZET Bu çalışma, kadınların iş yaşamında karşılaştıkları cam tavan sendromu algısının, iş tatmini ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkilerini ve bu ilişkide öz yeterliliğin düzenleyici rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Cam tavan sendromu, kadınların kariyer basamaklarını tırmanırken karşılaştıkları görünmez engelleri ifade eder ve iş tatmini ile işten ayrılma niyetlerini etkileyeceği düşünülmektedir. Çalışma, bireysel (öz yeterlilik) ve örgütsel (terfi politikaları, liderlik desteği, esnek çalışma imkanları) faktörlerin bu ilişkide nasıl bir rol oynadığını anlamayı hedefleyerek literatüre katkı sağlamaktadır. Araştırma, nicel bir tasarım kullanarak ilişkisel tarama modeliyle gerçekleştirilmiştir. Veriler, Adana'da kadın konseylerine üye, aktif iş gücünde yer alan 314 kadından çevrimiçi anket yoluyla toplanmıştır. Cam Tavan Sendromu, Öz Yeterlilik, İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyeti ölçekleri kullanılmış, analizler SPSS ve PROCESS Macro ile yapılmıştır. Cam tavan sendromu ile öz yeterlilik arasında zayıf ancak anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Öz yeterlilik, cam tavan sendromunun iş tatmini üzerindeki negatif etkisini artırırken, işten ayrılma niyeti üzerinde düzenleyici bir etkisi gözlenmemiştir. Cam tavan sendromunun, öz yeterliliği yüksek kadınlarda iş tatminini daha olumsuz etkilediği saptanmıştır. Sosyo-demografik bulgular, yaş ve mesleki deneyimin cam tavan algısını artırabileceğini göstermiştir. Araştırma, kadınların iş yaşamındaki deneyimlerini iyileştirmek için mentorluk, öz yeterlilik geliştirme eğitimleri, çeşitlilik politikaları ve esnek çalışma modelleri gibi bireysel ve örgütsel düzeyde önlemler alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu tür stratejiler, kadınların kariyerlerinde karşılaştıkları engelleri aşmalarına ve daha adil iş ortamlarının yaratılmasına katkı sağlayabilir. Anahtar Kelimeler: Cam Tavan Sendromu, Öz Yeterlilik, İş Tatmini, İşten Ayrılma Niyeti
Dönüştürücü liderliğin, çalışanların örgütsel bağlılık ve iş tatmin düzeyleri üzerine etkisi: Mersin ilinde bir araştırma.
Bu araştırmada, dönüştürücü liderlik yaklaşımının çalışanların örgütsel bağlılık ve iş tatmini üzerindeki etkileri, Mersin ili ölçeğinde farklı sektörlerde faaliyet gösteren 307 çalışanın katılımıyla nicel yöntem kullanılarak incelenmiştir. Çalışmanın temel problemi, dönüştürücü liderlik algısının çalışanların örgüte duyduğu bağlılık ve iş tatmini düzeylerini hangi yönde ve ne ölçüde etkilediğidir. Literatürde dönüştürücü liderliğin, örgütsel performans, çalışan motivasyonu ve kurumsal sürdürülebilirlik gibi kritik çıktılarla pozitif ilişkili olduğu belirtilmektedir. Bulgular, örgütsel bağlılık, iş tatmini ve dönüştürücü liderlik algılarının genel ortalamalarının orta-üst seviyede seyrettiğini göstermiştir. Cinsiyet ve medeni duruma göre yapılan analizlerde bu üç değişkende anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Yönetici pozisyonunda çalışanların örgütsel bağlılık düzeylerinin yönetici olmayanlara göre daha yüksek olduğu, ancak iş tatmini ve liderlik algılarının yönetici/çalışan grupları arasında farklılaşmadığı saptanmıştır. Tek yönlü ANOVA sonuçlarında, örgütsel bağlılık düzeylerinin sektörlere göre anlamlı biçimde değiştiği belirlenmiştir. Korelasyon analizlerinde dönüştürücü liderlik ile örgütsel bağlılık ve iş tatmini arasında pozitif ve güçlü ilişkiler görülmüş; iş tatmini ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişkinin de yüksek olduğu anlaşılmıştır. Regresyon analizleri, dönüştürücü liderliğin örgütsel bağlılıkta yaklaşık % 38,4, iş tatmininde ise yaklaşık % 37,5 düzeyinde varyansı açıkladığını göstermiştir. Basit doğrusal regresyon modelleri incelendiğinde, dönüştürücü liderlik düzeyindeki her bir birimlik artışın örgütsel bağlılık ve iş tatminini anlamlı ölçüde (sırasıyla 0,606 ve 0,618 birim) yükselttiği saptanmıştır. Mersin özelindeki işletmelerde dönüştürücü liderlik uygulamalarının, çalışanların örgütsel bağlılık ve iş tatminini artıran güçlü bir faktör olduğu teyit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dönüştürücü Liderlik, Örgütsel Bağlılık, İş Tatmini, Liderlik Teorisi
Farklı kuşaklara mensup örgüt çalışanlarının iş performansı ile örgütsel bağlılığı ve işe tutulma düzeyleri arasındaki ilişki: kamu ve özel sektör çalışanları üzerine bir araştırma
Günümüzün hızla gelişen iş ortamında, örgütler çeşitli ve çok kuşaklı bir iş gücünü yönetme zorluğuyla karşı karşıyadır. Bu çalışmanın temel amacı farklı kuşaklara mensup örgüt çalışanlarının iş performansı ile örgütsel bağlılığı ve işe tutulma düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Bu çalışma genel tarama modelinde nicel araştırma deseni ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verileri online anketlerle toplanmıştır. Çalışmanın hedef kitlesi kamu kurumları ve özel sektörde çalışan bireylerdir. Bu bağlamda toplam 413 çalışandan veri toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde Kolmogorov-Smirnov normallik testi, Kruskall-Wallis, Mann Whitney-U testleri ile regresyon analizlerinden faydalanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre yaş grubu olarak eski kuşaklardaki çalışanların iş performansı düzeylerine ilişkin toplam puanlarının nispeten yüksek olduğu tespit edilmiştir. Benzer şekilde eski kuşaklardaki çalışanların işe tutulma düzeylerine ilişkin toplam puanları görece daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bunun yanında lise mezunu olan çalışanların iş performansı düzeyleri diğer eğitim düzeylerine göre daha yüksektir. Öte yandan regresyon analizi neticesinde çalışanların iş performansının örgütsel bağlılıkları üzerine etkisinde işe tutulma düzeylerinin aracılık etkisi olmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kuşaklar, İş Performansı, Örgütsel Bağlılık, İşe Tutulma
Doğal duygusal emek ve pozitif-negatif iş tutumları ilişkisinde yüzeysel ve derin duygusal emeğin rolleri üzerine turizm işletmelerinde boylamsal bir araştırma
Günümüzün modern iş hayatında, çalışanlar aynı işletme içerisinde farklı koşullar nedeniyle farklı duygusal gereksinimlerle karşılaşılabilmektedir. Günlük çalışma ortamındaki değişen olaylar çalışanların farklı duygular yaşamasına yol açmaktadır. Duygusal emek üzerine olan literatür, ağırlıklı olarak duygusal emek biçimlerini bağımsız ve alternatif yapılar olarak görme eğilimindedir. Duygusal emek biçimlerini tek başına araştırmak yerine, tamamlayıcı stratejiler olarak ele almak, duygusal emek kavramının kişisel ve örgütsel sonuçlarını daha iyi anlamamıza katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir. Doğal duyguların ifade edilmesi, diğer duygusal emek biçimleriyle karşılaştırıldığında kişisel ve örgütsel sonuçlar açısından en olumlu duygusal strateji gibi görünmektedir. Bu bağlamda boylamsal olarak toplanan verilerle, doğal olarak hissedilen duygular ile yüzeysel ve derin duygusal emek biçimlerini oluşturan duygusal emek stratejilerinin farklı etkileşim kombinasyonlarının pozitif-negatif iş tutumları ile ilişkili olup olmadığı ve bu ilişkilerin nasıl olduğu araştırılmıştır. Bu tez çalışmasında, duygusal emek stratejileri ile araştırma değişkenleri arasında farklı yönlerde anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Yüzeysel rol yapma davranışının, doğal duygusal emeğin örgütsel bağlılık ve iş stresi üzerindeki etkisini pozitif yönde gecikmeli olarak, işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde ise negatif yönde gecikmeli olarak düzenlediği sonucuna ulaşılmıştır. Boylamsal ters etkilere ilişkin olarak katılımcıların örgütsel bağlılık, iş tatmini, işten ayrılma niyeti ve iş stresi düzeylerinin doğal duygusal emek gösterimlerini etkilemediği sonucuna ulaşılmıştır.
Liderlik tarzlarının çalışanların işe tutulması üzerindeki etkisinde duygusal emeğin rolü: Özel sektör çalışanları üzerine bir uygulama
Bu çalışmada, yöneticilerin yönlendirici liderlik ve katılımcı liderlik tarzlarının çalışanların duygusal emekleri ve işe tutulmaları üzerinde nasıl etkilerinin olduğu aracılık modeli kapsamında incelenmiştir. Bu amaçla Mersin'in Toroslar ilçesinde bulunan onbir firmada 395 çalışandan iki farklı zamanda veriler boylamsal olarak toplanmıştır. Birinci veri toplama süreci Ağustos 2022 ayında ve ikinci veri toplama süreci Kasım 2022 ayı içerisinde tamamlanmıştır. Araştırmada öne sürülen hipotezleri test etmek için Hiyerarşik Regresyon analizi ve Önyükleme (Bootstrap) yanlılığı düzeltilmiş güven aralığı (Önyükleme YD %95 GA) metodu uygulanmıştır. Yapılan aracılık testleri neticesinde yönlendirici liderlerin çalışanların işe tutulma düzeyleri üzerine etkisinde doğal duygusal emek gösteriminin aracılık etmediği farklı zamanda yapılan ölçümlerde bulunmuştur. Bu kapsamda Yönlendirici liderlerin çalışanların işe tutulmaları üzerine etkisinde çalışanların, yüzeysel ve derin rol yapma şeklindeki emek gösteriminin aracılık etkisine sahip olduğu iki farklı zamanda yapılan ölçümlerle tespit edilmiştir. Buna karşın Katılımcı Liderlerin çalışanlarının işe tutulmaları üzerine etkisinde çalışanların doğal, yüzeysel ve derin duygusal emek gösteriminin aracılık etkisine sahip olduğu iki farklı zamanda yapılan ölçümlerde görülmüştür. Elde edilen bulgular yazın bağlamında tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Katılımcı Liderlik, Yönlendirici Liderlik, Duygusal Emek, İşe Tutulma, Boylamsal Araştırma, Aracılık Testi
Sağlık çalışanlarında iş tatmininin örgütsel bağlılığa etkisinin incelenmesi: Mersin iline bağlı özel bir hastanede görgül bir araştırma
İş tatmini ve örgütsel bağlılık, nitelikli çalışanların elde tutulması açısından önem kazanan bir konu olmaktadır.Araştırmada 300 sağlık çalışanının iş tatmini düzeylerinin örgütsel bağlılıklarına etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.Bu amaç doğrultusunda sağlık çalışanlarına anket uygulanmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde; iş tatmini, ikinci bölümünde; örgütsel bağlılık, üçüncü bölümünde;iş tatmini ve örgütsel bağlılık kavramları sağlık çalışanları bakımından ele alınmıştır.Dördüncü bölümde; araştırmanın konusu, amacı, önemi, modeli, hipotezleri, sınırlılıkları, yöntemine, beşinci bölümde; araştırmanın bulgularına yer verilmiştir. Sonuç ve öneriler bölümünde; literatür taramasının özetine, anketlerden elde edilen sonuçlara, sonraki dönemlerde araştırma yapacak olan araştırmacılar ve sağlık çalışanları için önerilere yer verilmiştir. Yapılan araştırma neticesinde, sağlık çalışanlarının içsel doyum düzeylerinin duygusal bağlılıklarına anlamlı ve pozitif bir etkisi olmadığı, ancak hem devam bağlılıklarınahem de normatif bağlılıklarına anlamlı ve pozitif etkisi olduğu, duygusal bağlılığın çalışılan bölüm, hem kurumda hem de meslekte çalışma yılı; devam bağlılığının medeni durum, eğitim durumu, meslek, çalışılan bölüm, hem kurumda hem de meslekteçalışma yılı; normatif bağlılığın eğitim durumu, çalışılan bölüm, hem kurumda hem de meslekte çalışma yılı; içsel ve dışsal doyumun,hem eğitim durumu hem de çalışılan bölüm bakımından anlamlı bir şekilde farklılaştığıbelirlenmiştir. Anahtar Kelimeler:iş Tatmini, Sağlık Çalışanları, Örgütsel Bağlılık.
Kadın girişimcilerin ticaret hayatına girmesinde karşılaştıkları zorluklar ve KOSGEB desteklerinin faydaları üzerine nitel bir çalışma
Kadın girişimcilerin ekonomik kalkınmaya etkileri günden güne artarak olumlu anlamda önemli bir gelişme göstermektedir. Bu çalışmada, aktif olarak çalışan girişimci kadın profilleri, iş sahibi olmak istemelerinin nedenleri, karşılaştıkları zorluklar, KOSGEB destekleri ve bu desteklerin kadın girişimcilere sağladığı faydalar ele alınmıştır. Araştırma kapsamında kadın girişimcilerin tecrübelerini iş yaşamından sahip olduklarını, eşini ve/veya ailesini kendi işini ve işini kurmaya ikna etmek zorunda kaldıklarını, ailelerinden destek aldıklarını ve çoğu iş kurarken kendi işini yapmak ve ideallerini gerçekleştirmek için girişimci olmak istemişlerdir. Kadın girişimciler, işletmelerini kurma aşamasında öncelikle "ekonomik belirsizlik", "sermaye arzı" ve "uygun personel temini" gibi makro sorunlarla karşılaşmaktadırlar. Mikro sorunlar arasında sektörde bilinmezlik sorununun kadın girişimcileri zorladığı görülmektedir. Kadın girişimciler, işletmelerinin faaliyetleri sırasında sırasıyla ekonomik, bireysel ve kadınlara özgü konularda zorluklar yaşamaktadır. Kadın girişimcilerin ilgili sorunları finansal sorunlar ve borç ödemeleri, bürokratik işlemler, ailevi nedenler ve müşteri ilişkileri alt değişkenlerinde yoğunlaşmaktadır. Kadın girişimcilerin geleceğe yönelik planlarının olduğu ve kaliteyi artırmaya sektörde kalıcı olmaya yönelik ve karlılığı artırmaya yönelik ekonomik planlarının planların önünde olduğu görülmektedir. Bölgesel olarak değerlendirildiğinde, ildeki pazarın yetersizliği ve toplumun değer yargılarının etkisiyle kadın girişimcilerin sorun yaşadıkları tespit edilmiştir.
Mersin ilinde lojistik sektöründe çalışanların örgütsel destek algısının iş performansları üzerine etkisi: Örgütsel etik ikliminin aracılık rolü
Günümüz küresel rekabet ortamında iş performansını artırmak önemli bir rekabet unsurudur. İş performansını artırmak için birçok değişken etkili olabilmektedir. Literatürde birçok değişken adı geçmektedir. Bunlardan ikisi de örgütsel destek ve örgütsel etik değişkenleridir. Bu çalışmada bu iki değişkenin iş performansı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Lojistik sektörü küresel iş ortamında ticari ilişkileri ve faaliyetleri gerçeğe dönüştüren, mal ve hizmet değişimini kolaylaştıran bir sektördür. Bu sektör yedi gün yirmi dört saat esasıyla hizmet vermektedir. Bu tezin amacı, Mersin ilinde lojistik sektöründe çalışanların örgütsel destek algılarının iş performanslarına etkisini incelemek ve örgütsel etik iklimin aracılık rolünü araştırmaktır. Tez kapsamında, Mersin ilinde lojistik sektöründe farklı branşlarda görev yapan insanlar araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Mersin ilinde bu sektörde çalışan kişi sayısının yaklaşık olarak yirmi bin civarında olduğu değerlendirilmektedir. Araştırmaya gönüllü katılım sağlayan n = 386 çalışan araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Veri toplamak amacıyla elektronik anket yöntemi kullanılmış olup, kolayda örneklem yoluna gidilmiştir. Uygulanan anketlerden elde edilen veriler sonucunda değişkenler arasındaki ilişkileri tespit etmek amacıyla, t testi, ANOVA, regresyon ve korelasyon analizleri yapılmıştır. Değişkenlere yönelik doğrulayıcı faktör analizi ile aracı etkinin tespit edilmesi için ise yapısal eşitlik modellemesi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre Mersin ilinde lojistik sektöründe çalışanların örgütsel destek algılarının iş performanslarına pozitif etkisinin olduğu ve örgütsel etik iklimin bunda kısmi aracılık rolü olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Örgütsel Destek, İş Performansı. Örgütsel Etik iklim, Aracılık Etkisi
Psikolojik sermayenin örgütsel sinizm ve örgütsel bağlılık üzerine etkisine yönelik Türkiye'de yapılan çalışmalar üzerine bir meta analizi
Bu çalışmanın amacı iş görenlerin psikolojik sermaye düzeyleri ile örgütsel bağlılık ve örgütsel sinizm düzeyleri arasındaki ilişkiyi bir araştırma sentezi yöntemi olan "Meta Analiz" yöntemiyle Türkiye bağlamında yapılan çalışmalar kapsamında incelemektir. Söz konusu değişkenlere ilişkin 2012-2020 yılları arasında kamu ve özel sektörde çalışanlara yönelik yapılan 53 adet bireysel çalışmaya ulaşılmış ve analize dahil edilecek yayınları belirlemek amacıyla oluşturulan kriterlere uyan toplamda psikolojik sermaye ve örgütsel sinizm değişkenlerini ele alan 4265 örneklem büyüklüğüne sahip 14 çalışmanın, psikolojik sermaye ve örgütsel bağlılık değişkenlerini ele alan 6462 örneklem büyüklüğüne sahip 23 bireysel çalışmanın korelasyon değerleri ve örneklem büyüklükleri kullanılarak meta analizi gerçekleştirilmiştir. Alan yazın taraması ve kriterlerin belirlenerek araştırmaların kodlanması, kriterleri karşılayan araştırmalardan analize dahil edilenlerin etki büyüklüklerinin hesaplanması, temel meta analizinin yapılması ve genel etkinin hesaplanması, yayın yanlılığının tahmin edilmesi ve düzeltilmesi aşamaları Comprehensive Meta Analysis (CMA) V.3 yazılımı ile gerçekleştirilmiştir. Genel etki büyüklüğünün hesaplanmasında yapılan homojenlik testi sonucunda rassal etki modeli kullanılmıştır. Yayın yanlılığının hesaplanmasında huni grafiği, hata koruma sayısı ve Tau katsayısı birlikte yorumlanarak yayın yanlılığının olmadığı değerlendirilmiştir. Psikolojik sermaye ve örgütsel sinizm ilişkisini ele alan 14 bireysel çalışmadan (n = 4265) elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde, iki tutum arasında zayıf düzeyde (psikolojik sermaye-örgütsel sinizm=--0,246) negatif yönde ilişki olduğu görülmüştür. Diğer taraftan çalışanların psikolojik sermaye düzeyleri ile örgütsel bağlılık değişkenleri arasındaki ilişkiyi ele alan 23 bireysel çalışmaya yapılan (n=6462) meta analizi sonucu çalışanların psikolojik sermayelerinin örgütsel bağlılık düzeyleri ile orta düzeyde ve pozitif (psikolojik sermaye-örgütsel bağlılık= 0,389) yönde ilişkili olduğuna dair hipotez doğrulanmıştır. Elde edilen bu sonuçların teori ve uygulamaya olan katkıları tartışılmış, ileride yapılacak araştırmalar için öneriler sunulmuştur.
İşletmelerde kurumsallaşma, dijital dönüşüm ve işletme performansı ilişkisinin araştırılması: Küçük-orta-büyük ölçekli lojistik firmaları üzerine bir araştırma
Kurumsallaşma stratejileri, işletmelerin uyum sağlama kabiliyetini ve pazarlama eylemlerini etkileyerek performans üzerinde etkili olduğu gibi doğrudan da performansa etkide bulunduğu belirtilmektedir. Kurumsallaşma, çevredeki kaynakların örgütlerce daha çok kullanılabilir duruma gelmesini sağlamaktadır ve bu da işletme performansını olumlu yönde etkilediği dile getirilmektedir. Dijital dönüşüm ise, işletmeler için potansiyel olarak yeni olanaklar yaratabilir ve yeni gelişme ve büyüme yollarını teşvik edebilir ve değer zincirinde yeni bir anlayışa yol açabilir. Rekabet edebilmek ve rekabeti sürdürülebilir kılmak için işletmelerin kurumsallaşması ve dijital dönüşümleri, işletme performansını artırdığı belirtilmektedir. Bu bağlamda araştırmamızda kurumsallaşmanın işletme performansına etkisi ve dijital dönüşümün bu etkideki aracılık rolü incelenmiştir. Araştırmamız genel olarak Türkiye'de dijital teknoloji bileşenlerini kullanan lojistik işletmelerini kapsamaktadır. Çalışmamıza konu olan örneklem grubumuz Lojistik sektörü içinde yer alan küçük-orta-büyük ölçekli işletmelerde istihdam edilen iş sahibi ve üst kademe yöneticiler olarak belirlenmiş ve lojistik firmalarında çalışan 684 katılımcının verileri analize dahil edilmiştir. Toplanan veriler SPSS ve AMOS paket istatistik programları ve SPSS PROCESS eklenti paketi makro programı ile analize tabi tutulmuştur. Yapılan Önyükleme (Bootstrap) Yanlılığı Düzeltilmiş Güven Aralığı (Önyükleme YD %95 GA) analizi sonucunda kurumsallaşma ve dijital dönüşümün işletme performansı üzerinde olumlu anlamlı etkilerinin olduğu tespit edilmiştir. Kurumsallaşma boyutlarının her birinin işletme performansına etkisinde dijital dönüşümün aracılık etkisi olduğu diğer taraftan kurumsal yönetim, dijital dönüşüm ve müşteri boyutu arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkiler bakımından dijital dönüşümün tam aracılık etkisi olduğu sonucuna varılmıştır.