Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Bayram Çetinkaya
10 theses · Afyon Kocatepe University
Nezihe Meriç'in çocuk kitaplarından Küçük Bir Kız Tanıyorum serisinin söz varlığı açısından incelenmesi
Sözcükler dilin genel hatlarını oluşturan ifadelerdir. Bireyin kendisini etkili bir şekilde ifade edebilmesi için yeterli sözcük bilgisine sahip olması gerekmektedir. Söz varlığı, dile ait kelimeleri kapsayan bir ifadedir. İnsan yaşamı süresince edinilen sözcük bilgisinin önemli bir kısmı çocukluk döneminde kazanılır. Küçük yaşlarda okunan kitapların, çocukların sözcük hazinesi üzerindeki etkisi büyüktür. Bu nedenle çocuk için yazılan kitapların Türkçe öğretiminde önemi çok büyüktür. Bu araştırma ile çocuklar için yazılan kitaplar incelenmiş, söz varlığı araştırmalarına katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Araştırmada Nezihe Meriç'in çocuk hikâyelerinde (Küçük Bir Kız Tanıyorum Altı Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum Yedi Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum Sekiz Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum Dokuz Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum On Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum On Bir Yaşında, Küçük Bir Kız Tanıyorum On İki Yaşında) yer alan söz varlığı ögeleri tespit edilmiştir. Araştırma beş bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde kavramsal çerçeve hakkında ele alınmış ve söz varlığı ögeleri açıklanmıştır. İkinci bölümde söz varlığı ile ilgili araştırmalara yer verilmiş, üçüncü bölümde verilerin toplanması, evren ve örneklem yer almıştır. Dördüncü bölümde Nezihe Meriç'in hayatı, eserleri ve edebi kişiliği ele alınmıştır. İncelenecek hikâye kitaplarının özetlerine yer verilmiştir. Beşinci bölümde bulgular, tablolar ile yorumlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi ve doküman incelemesi yöntemleri kullanılmıştır. Söz varlığı unsurları fişlenerek tespit edilmiş, tablo haline getirilmiş ve alana katkısı açısından yorumlanmıştır. Nezihe Meriç'in Küçük Bir Kız Tanıyorum adlı kitap serisinin atasözleri, terimler, argo ifadeler dışında gereksinime cevap verecek düzeyde olduğu saptanmıştır. İncelenen hikâye kitaplarının temel söz varlığı ve deyimler yönünden bolca içeriğe sahip olduğu ve çocukların sözcük öğrenimine katkı sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Mavisel yener'in "Dolunay Dedektifleri" roman serisindeki söylem işaretleyicileri üzerine bir inceleme
Dil becerileri, anne karnından başlayarak bireyin hayatı boyunca edindiği ve geliştirdiği temel becerilerdir. Bu becerilerinin gelişiminde belirli etkenler önemli rol oynamaktadır. Bu etkenlerin temelinde şüphesiz ki tecrübe yatmaktadır. Dil becerilerinin yaparak yaşayarak çeşitli ortamlarda çeşitli formlarda yazılı ve sözlü olarak sunulması, bireyin dil edinimine yönelik tecrübesini artıracak ve bireyi dile aşina hâle getirecektir. Birey, zihninde anlamlandırdığı dünyayı dil becerileri ile dış dünyaya aktaracaktır. Bu süreç içerisinde sadece sözlü dili değil, anlatma becerisinin temel oluşturduğu yazılı dili de etkin kullanacaktır. Çevresinde kullanılan sözlü dilin yanı sıra yazılı dilin kullanımını da örnek alarak sözlü ve yazılı ifade gücünü geliştirecektir. Bireylerin dil ile aktarmak istediği içerikler birden fazla tümce hâlinde ifade edilmektedir. Bu tümceler belli bir bütünlük içerisinde sunulmaktadır. Bu çalışmamızda bu bütünlüğün sağlanması dinleyenin/okuyanın içeriği iyi bir şekilde anlayabilmesi için tümcelerdeki bilgi ve görüşlerin birbirine bağlanması, bağlamla ilgisinin kurdurulması için önem arz eden söylem işaretleyicileri incelenecektir. Nitekim Türkçe Öğretim Programında dört temel beceri içerisinde "geçiş ve bağlantı unsurlarına" dikkat edilmesine yönelik kazanımlar bulunması da çalışmanın ana hatlarını ve önemini belirtir niteliktedir. Bu süreç içerisinde edebî eserlerin sunduğu tecrübe zenginliğinden yararlanılmıştır. Eserlerde, farklı yapılarda şekillendirilmiş tümceler yanında, birbiriyle ilişkili tümcelerin bir bütünlük içerisinde verilmesi okuyucunun daha sonraki anlatımlarında yönlendirici olduğu bilgisi, çalışmada dikkate alınarak işlenmiştir. Bu yönlendirmenin, tümcelerin anlam bütünlüğü içerisinde yapılanması çalışma içerisinde somut örnekler ile açıklanmıştır. Somutlaştırma kapsamında çalışmaya çocuk edebiyatı alanında değerli ve yetkin çalışmalar vermiş, günümüzde Türkçe dersi kapsamında çok okutulan Mavisel Yener'in Dolunay Dedektifleri serisi incelenmiştir. Tümceler arasında anlamsal ilişkiler kurulmasını sağlayan söylem işaretleyicileri merkezinde, yazılı eserlerin dil gelişimindeki durumu ile ilgili tespitlerde zengin bir örneklem oluşturmuştur. Türk dilinin, sezgisel bir ahenk ile kullanımının ötesinde dil bilimsel olarak işlevleri somutlaştırılarak açıklanmıştır. Anahtar Kelimeler: Söylem işaretleyicileri, dil edinimi, yazılı dil, geçiş ve bağlantı ifadeleri, Mavisel Yenerler.
Ortaokul 6. sınıf Türkçe ders kitabındaki resimlerin metinlerle uyumu ve öğrenci yaş düzeyine uygunluğu üzerine bir araştırma
Araştırmanın amacı, Ata yayıncılık 6.sınıf Türkçe ders kitabını, Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nde yer alan hükümler çerçevesinde inceleyerek kitapta yer alan resimlerin metinlerle uyumluluk düzeyini belirlemek, resimlerin öğrenci yaş ve gelişim özelliklerine uygunluğunu ortaya koymaktır. Müfredatta belirlenmiş kazanımlara yönelik metin ve etkinlikleri içeren ders kitaplarında yer alan resimler öğrenci düzeyine ve hazırbulunuşluğuna uygun olması gerekmektedir. Estetik yönüyle öğrenciler üzerinde olumlu duygusal tepkilere yol açan bu görsel ögelerin ders kitaplarında zor kavramları anlaşılır hâle getirmeye ve metinde sunulan içeriği genişletmeye yaradığı bilinmektedir. Öğrencilerin bilgi edinmelerine yardımcı olmanın yanında, resimlerin bilişsel becerilerini geliştirdiğine dair bulgular da mevcuttur.Seçilen her bir resmin öğrenci üzerinde etkisi düşünüldüğünden daha fazladır. Bunun içindir ki ders kitaplarını incelemek, kitapta yer alan her bir ayrıntıyı gözden geçirmek, bunların öğrenciler için uygunluğunu test etmek ayrı bir önem taşımaktadır. Ders kitaplarının hazırlanması ve Bakanlık tarafından izin verilmesi sürecinde yapılan kontrol ve incelemeler yanında uygulama sürecin de değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu araştırma, Şırnak ili İdil ilçesinde öğrenim görmekte olan 6. sınıf öğrencileri ile Ata Yayıncılık tarafından yayımlanan 6. sınıf Türkçe ders kitabı ile sınırlıdır. Kitapta yer alan resimler, MEB'in Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'ndeki kriterler temel alınarak geliştirilecek ölçeğe göre incelenmiştir.
Yabancılara Türkçe öğretiminde metindilbilimsel ölçütlerle Ömer Seyfettin'in İnat ve Sivrisinek isimli hikâyelerinin A2 seviyesine uyarlanması
Bir anadilin yabancı dil olarak öğretilmesi sürecinde özgün metin mi yoksa sadeleştirilmiş metin mi kullanılacağı tartışmaları içerisinde bu çalışma, özgün metinlerin sadeleştirilme süreçlerinden geçirilerek temel kullanıcı düzeyine uygulanması gerekliliği düşünülerek hazırlanmıştır. Oysa tartışmaların bir boyutu yabancı dil öğretim sürecinin temel kullanıcı düzeylerinden bağımsız kullanıcı boyutlarına dek özgün metinlerin kullanılması gerekliliğini savunurken diğer boyutu ise sadeleştirilmiş metinlerin kullanılması gerekliliğini öne çıkarmaktadır. Hazırlanan bu çalışmada Ömer Seyfettin' in İnat ve Sivrisinek isimli iki hikâyesinin A2 seviyesine uyarlanması ile temel kullanıcı boyutundaki dil öğrenicilerine dil öğretim materyali sağlanmış olacaktır. Modern Türk hikâyeciliğinin kurucularından olan Ömer Seyfettin' in eserlerinin seçilmesinin sebepleri ise zamanına göre yalın bir üslup kullanması, hikâyelerinin halkın içerisinden çıkması ve halk yaşantısını doğrudan yansıtmasıdır. Küreselleşen dünya düzeninde bir dilin sadece dilsel yapılarını öğrenmenin yetersiz kaldığı, hedef yabancı dilin yaslandığı sosyolojik ve kültürel boyutları öğrenmenin öneminin vurgulandığı bir noktada çalışmamızın doğru yerde konumlanmaya çalıştığını söyleyebiliriz. Sadeleştirme süreci Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Programı (CEFR) rehberliğinde metindilbilimsel ölçütler kullanılarak yürütülmüş, kelime değiştirimlerinde İlyas Göz' ün (2020) Yazılı Türkçenin Kelime Sıklığı Sözlüğü kullanılmıştır. Sadeleştirme işleminin ardından dil öğrenicilerinin kavrama düzeylerini artırmak amacıyla metin öncesi ve metin sonrası etkinlikler ve hikâyenin sahip olduğu anahtar kelimeler için sözlük oluşturulmuştur. Sadeleştirmenin metindilbilim kriterleri gözetilerek sistematik biçimde yapılmış olmasıyla uygulayıcı yanlılığını ortadan kaldırmak amaçlanmış ve sezgisel çeviri yönteminin dezavantajları engellenmeye çalışılmıştır. Çalışma bu yönüyle sadeleştirme sürecini bilimsel bir yaklaşımla ele almakta ve diğer uygulayıcılar tarafından tekrarlanabilir bir nitelik taşımaktadır. Çalışmayla ayrıca alandaki okuma materyali eksikliğine yönelik olarak eğitimcilere ve dil öğrenicilere kaynak metin sağlamak amaçlanmıştır.
5. sınıf öğrencilerinin rica söz edimi ile ilgili üretimleri üzerine bir inceleme
Bu araştırma, beşinci sınıf öğrencilerinin rica söz edimini nasıl gerçekleştirdiklerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmanın temel hedefi, öğrencilerin farklı bağlamlarda birinden bir şey isteme durumunda hangi stratejileri kullandıklarını ve rica söz edimini oluşturan ögeleri ne ölçüde gerçekleştirdiklerini belirlemektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli çerçevesinde desenlenmiştir. Veri toplama aracı olarak, dokuz farklı bağlamdan oluşan bir Konuşma Tamamlama Testi kullanılmıştır. Bu bağlamlar, öğrencilerin sosyal statü farklılıklarını, iletişim kanallarını ve durum çeşitliliğini yansıtacak şekilde düzenlenmiştir. Uygulama 2023-2024 eğitim öğretim yılı ikinci döneminde gerçekleştirilmiş; üç farklı okulda toplam 90 beşinci sınıf öğrencisinden veri toplanmıştır. Elde edilen yanıtlar, Blum-Kulka ve Olshtain'in (1984) geliştirdiği rica stratejileri modeli ile Polat'ın (2010) söz edimi ölçme aracı temel alınarak analiz edilmiştir. Öğrencilerin ifadeleri hem rica stratejileri (doğrudan, dolaylı, alışılagelmiş dolaylı vs.) hem de rica söz edimini oluşturan ögeler (selamlama, seslenme, incelik bildirimi, gerekçe bildirimi, istek bildirimi, isteğe hazırlık) açısından değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, öğrencilerin bağlamlara göre farklı stratejiler benimsediği, ancak özellikle resmi bağlamlarda ve yazılı iletişimde (telefon, e-posta) rica ögelerini eksik kullandıkları görülmüştür. Bu bulgular, orta öğretim düzeyinde pragmatik yeterliliğin geliştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.
Güzin Öztürk'ün çocuk hikâye ve romanlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi
Toplum çeşitli unsurların bir araya gelmesiyle oluşan düzen bütünüdür. Çeşitli oluşumların olduğu bu bütünün çekirdek kısmı çocuklardır. Çocuklar toplumun en küçük ve en etkili dinamizmidir. Bu nedenle çocuk eğitimi büyük önem arz eder. Çocuk eğitiminde en büyük şekillendirici değerlerdir. Değerler, zamanla gelişim, değişim göstermesine karşın menşeinde aynıdır. Eğitimde bu öneminden ötürü değerler ve eğitimi Milli Eğitim Bakanlığının hazırlamış olduğu Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde güncellenmiştir. Bu çalışmada, Güzin Öztürk'ün yedi çocuk kitabı olan "Kuş Olsam Evime Uçsam, Kar Kurdu ve Canavar, Ben Bir Hayaletim, Kayıp Kapının Anahtarı, Sanal Zombi Anneannem, Süper Koşucu, Tumpa Tumpa Sakın Kaybolma" adlı eserler, Milli Eğitim Bakanlığı Maarif Programı tarafından belirlenen 20 değer bağlamında incelenmiştir. Bu değerler "adalet, aile bütünlüğü, çalışkanlık, dostluk, duyarlılık, dürüstlük, estetik, mahremiyet, merhamet, mütevazılık, özgürlük, sabır, sağlıklı yaşam, saygı, sevgi, sorumluluk, tasarruf, temizlik, vatanseverlik, yardımseverlik" kavramlarını kapsamaktadır. Araştırma nitel bir araştırma olup genel tarama ve doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Kitaplar tarandıktan sonra içerisinde yer alan değerler sınıflandırılarak yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda incelenen 7 kitap içerisinde 20 değer tespit edilmiş olup eserlerde toplamda 315 değer ifadesine ulaşılmıştır. Eserlerde en fazla aile bütünlüğü değerinin (42) yer aldığı belirlenmiştir. Araştırma sonucunda aile bütünlüğü değerinin yanı sıra diğer değerlerin de eserlerde tespit edilmesine bakılarak, Güzin Öztürk'ün kitaplarının değer aktarımı açısından önemli bir eğitim materyali olduğu kanısına varılmıştır. Yazarın eserleri, MEB'in 2024 yılında yayımladığı müfredatta yer alan değerlere uyumlu ve yardımcı bir kaynak olarak ele alınabilir.
Tanımlama biçiminin öğrencilerde sözcüğün kullanımına etkisi: Afyonkarahisar il örneği
Bu çalışmanın amacı, sözlüklerdeki tanımlama biçimlerinin öğrencinin sözcüğü kullanmasına etki edip etmediğini tespit etmektir. Eğer tanımlamaların etkisi varsa, bu etkinin hangi yönde ve ne derece olduğunu da ortaya koymaktır. Tezin birinci bölümü, sözcük öğretimi, sözlükler ve tanımlamalar ile ilgili bilgiler içermektedir. İkinci bölümde ise çalışmanın yöntemi anlatılmaktadır. Çalışmamızın örneklemini 2016-2017 eğitim-öğretim yılında, Afyonkarahisar ilinde üç farklı sosyoekonomik düzeye sahip okuldaki 5. ve 8. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Bu çalışmaya toplam 180 öğrenci dâhil edilmiş ve her sınıf düzeyinden otuzar öğrenci tesadüfî(random) yöntemle seçilmiştir. Çalışmaya başlamadan önce örneklemi oluşturacak öğrencilere ön test uygulanarak -dildeki kullanım sıklığı düşük 50 sözcük arasından- anlamını bilmedikleri 10 sözcük belirlenmiştir. Hazırlanan yönergede, sözcüklerin her biri farklı tanımlama biçimini örnekleyecek şekilde tanımlanıp, öğrencilerden bu sözcükleri cümle içinde kullanmaları istenmiştir. Bu çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden tarama modellerinden "ilişkisel tarama" modeli kullanılarak yapılmıştır. Öğrenci cümleleri olarak elde edilen veriler, SPSS 21 programı kullanılarak çözümlenmiştir. Veriler sosyoekonomik düzey, cinsiyet, sınıf düzeyi değişkenleri dikkate alınarak incelenmiş ve sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre sözlüklerdeki tanımlama biçimlerinin öğrenci cümleleri üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Çalışma, sözlüklerdeki tanımlama biçimleri konusunda önerilerle son bulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Söz Varlığı, Sözlük, Okul Sözlüğü, Tanım, Tanımlama Biçimi
Ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin yazma kaygıları üzerine bir araştırma
Yazma, Türkçe dersinin öğrenme alanlarından birisidir. Bir anlatma becerisi olan yazma, öğrencilerin kazanmakta en çok zorlandığı ve buna bağlı olarak en çok kaygı yaşadığı beceridir. Türkçe Eğitiminin yazma alanı ile ilgili olarak yapılan bu araştırmanın amacı, Afyonkarahisar il merkezinde bulunan ortaokullarda öğrenim görmekte olan 7. sınıf öğrencilerinin yazma kaygılarını ve nedenlerini belirleyip incelemektir. Bu amaç doğrultusunda verilerin toplanması, analizi ve yorumlanmasında nitel ve nicel araştırma desenlerinin bir arada kullanıldığı karma yöntem (mixed method) kullanılmıştır. Araştırma, Afyonkarahisar il merkezinde bulunan Abdurrahim Mısri Ortaokulu, Osmangazi Ortaokulu ve Şemseddin Karahisari Ortaokulunda öğrenim görmekte olan 7. sınıf öğrencilerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nicel veriler "Yazma Kaygısı Ölçeği" ile nitel veriler ise yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS paket programından, nitel verilerin analizinde ise içerik analizinden faydalanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yazma, kaygı, ortaokul, öğrenci, 7. sınıf
6. sınıf öğrencilerinin derin yapı ve yüzey yapı bağlamında kurdukları cümle yapıları üzerine bir araştırma
Dil, bireyler arasındaki iletişimi sağlayan toplumsal bir araçtır.Dilin işlevini yerine getirmesini sağlayan cümle ve semboller belli zihinsel süreçlerden geçerek üretilir. Bu çalışmada 6. sınıf öğrencilerinin kurduğu cümleler Üretici-Dönüşümsel Dilbilgisi Kuramının kavramlarından olan derin yapı ve yüzey yapı bağlamında incelenmiştir. Üretici-Dönüşümsel Dilbilgisi dili, daha çok zihin açısından inceler. Dilin, görünen ve ortaya çıkan somut yapısının altındaki soyut ve bilinçaltı süreçlerini araştırır.Dilin zihinsel yapısını araştıran bu kuram günümüzdeki önemli dilbilimi kuramlarındandır. 6. sınıf seviyesindeki öğrencilerin kurduğu cümlelerin incelenmesi amacıyla öğrencilere gösterilen görseller sonucunda onlardan cümle yazmaları istenmiştir. Bu cümleler sonucunda elde edilen öbek grupları Chomsky'nin Üretici Dönüşümsel Dilbilgisi Kuramının ilk aşamalarında kullandığı "ağaç çizimleri" ile betimlenmeye çalışılmıştır. Cümlelerin derin yapı ve yüzey yapıları arasındaki ilişki ise "dönüşüm kuralları" çerçevesinde incelenmiştir. Aynı zamanda öğrencilerin yazdığı cümleler sonucunda en çok kullanılan eylemler istem bakımından incelenmiş ve öbeklerin genişleme özellikleri üzerinde durulmuştur. Evrenini 6. sınıf öğrencilerinin oluşturduğu bu çalışmanın örneklemini ise Denizli ili/Kale ilçesinde 6. sınıfta öğrenim görmekte olan 80 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrencilerden elde edilen cümleler doküman incelemesi yoluyla incelenmiştir.
2018-2019 yıllarında yayınlanan çocuk dergilerindeki metinlerin Türkçe dersi öğretim programındaki temalar açısından incelenmesi
Bu çalışmada Türkçe Dersi Öğretim Programı'ndaki temalar tespit edilmiş ve bu temalardan hareketle çalışmaya dâhil edilen dergilerdeki metinler incelenmiştir. Araştırmanın amacı, 2018-2019 yılında yayınlanan altı adet çocuk dergisi metinlerinde yer alan temaların Türkçe Dersi Öğretim Programı'ndaki temalara uygunluğunu incelemek ve bu yolla Türkçe eğitimine katkısını belirlemektir. Örneklem olarak seçilen bu dergiler: Bilim Çocuk, Mavi Kırlangıç, TRT Çocuk, Bilge Çocuk, Çamlıca Çocuk ve MinikaGO dergileridir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Belirlenen hedef kitleye uygun altı derginin 71 sayısındaki tema, konu ve metin türü dağılım verileri için doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırma üç ana bölümden oluşmaktadır. Araştırmanın birinci bölümünde kuramsal çerçeve, ikinci bölümünde yöntem, üçüncü bölümünde ise dergilerde yer alan metinlerin tema, konu ve metin türü dağılımı ile ilgili bulgular ortaya konmuş ve sonuçlar değerlendirilmiştir. Bilge Çocuk dergisindeki metinlerin, Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda yer alan her tema alanına ait örneklerine rastlanmaktadır. Dergilerin yayın politikalarına uygun temaları sıklıkla işlediği görülmüştür. İncelenen dergilerde bilim ve teknoloji, çocuk dünyası, kişisel gelişim, doğa ve evren temaları sıklıkla işlenirken, millî mücadele ve Atatürk, vatandaşlık temalarının da en az işlenen temalar olduğu tespit edilmiştir. Metinlerde keşif ve icatlar, kültür, bilim insanları, şehirler, evren, doğa, spor, beceri, hayvanlar, eğlence, oyun gibi konular sıklıkla işlenmiştir. Metin türleri konusundaki incelemede bilgilendirici metinlerin daha çok kullanıldığı bulgusuna rastlanmaktadır. Araştırma sonucu, elde edilen veriler doğrultusunda, belirlenen hedef kitleye uygun yeni kaynak metinler önermesi bakımından önemlidir.