Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Bahtiyar Eroğlu
10 theses · Konya Technical University
Konya- Derebucak kırsal konut mimarisi: Pınarbaşı Köyü örneği
Geleneksel evler, kültürümüzü ve tarihimizi yansıtan, geleceğe aktarılmasına yardımcı olan önemli kültür varlıklarıdır. Köy ve kasaba gibi kırsal yerleşmelerde, doğa ve iklime uyumlu geleneksel konut örnekleri oldukça fazladır. Konya'ya 140 km uzaklıkta olan Derebucak'ın Pınarbaşı Mahallesinde özgün mimari karaktere sahip birçok geleneksel konut bulunmaktadır. Bu evlerin mimari ve estetik özelliklerini kaybetmeden tespitlerinin yapılması gerekmektedir. Bu çalışmada, her geçen gün değişmekte ve kaybolmakta olan Pınarbaşı evlerinin mimari özelliklerini tespit etmek ve literatüre kazandırarak kalıcılığını sağlamak amaçlanmıştır. Tez kapsamında giriş bölümünde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölümde Türk evi, üçüncü bölümde ise kırsal mimari genel hatlarıyla anlatılmıştır. Dördüncü bölümde Derebucak ilçesinin tarihçesi, coğrafi ve yerleşim özellikleri yer almaktadır. Beşinci bölümde yedi örnek yapı teknik yönden incelenmiş, fotoğraf ve rölöve çizimleriyle detaylandırılmıştır. Altıncı bölümde, köyde tespit edilen sivil mimarlık örneklerine yer verilmiştir. Yedinci bölümde Pınarbaşı evleri mimari özellikleri ve yapım tekniği açısından değerlendirilmiş ve Türk evi içindeki yeri aranmıştır. Son bölümde ise değerlendirmeler ışığında sonuç ve öneriler sunulmuştur. Konu ile ilgili Pınarbaşı'ndaki evlerin tamamı incelenmiş, özgünlüğünü koruyan geleneksel konutlar tespit edilmiştir. İncelenen evlerin çoğunluğunun iç sofalı, bir kısmının ise dış sofalı olarak yapıldığı belirlenmiştir. Evlerin mimari özelliklerinin benzerliği dikkat çekicidir. Bu sebeple Geleneksel Pınarbaşı evleri diye adlandırabileceğimiz bir yapı grubundan bahsetmek mümkündür. Bu evlerin mimari değerlerinin korunması ve geleceğe aktarılması önem arz etmektedir. Kaybettikleri kimlikleri geri kazandırılarak, bölge turizminin gelişmesine katkı sağlaması hedeflenmiştir.
Kadınhanı geleneksel konut mimarisi
İnsan yaşamının en önemli ve bir o kadar da özel mekanı olarak değerlendirilen mimari yapılar; içerisinde yüzlerce yılın birikimini, sosyal yaşanmışlıklarını, dönemlerin ekonomik ve teknolojik gelişimlerine ait izleri barındırmaktadır. Bu yönüyle tarihi bir birikime sahip olan bu eşsiz değerler, insanlığın nereden geldiğini, ne tür değişimler yaşadığını ve ileride de ne tür oluşumlara maruz kalacağı hakkında bilgiler vermektedir. Her coğrafya, iklim ve kültür kendine göre bir mimari anlayış ortaya koymaktadır. Yedi bölümden oluşan bu tezde Kadınhanı'nın sivil mimarisi araştırılmıştır. Giriş bölümünde çalışmanın amaç ve kapsamı anlatılarak, tezin hangi materyal ve yöntem kullanılarak oluşturulduğu anlatılmıştır. İkinci bölümde geleneksel Türk Evinden, üçünde bölümde ise Kadınhanı'nın genel özelliklerinden bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde Kadınhanı'nda öne çıkan sekiz adet özgün evin mimari özellikleri incelenmiştir. Beşinci bölümde ise girilemeyen veya teknik ölçüsü alınamayan örneklere yer verilmiştir. Altıncı bölümde incelenen evler doğrultusunda geleneksel Kadınhanı evlerinin mimari özellikleri plan, cephe, süsleme özellikleri ile yapım malzemesi ve tekniği bakımından değerlendirilmiştir. Yedinci bölümde ise bu değerlendirmeler ışığında sonuç ve öneriler sunulmuştur.
Konya- Ereğli ilçesindeki geleneksel sivil mimari örneklerinin plan özellikleri yönünden incelenmesi
Yüksek lisans tezi olarak hazırlanmış bu çalışmada; Konya ili Ereğli ilçesindeki 20. yüzyılın başlarında inşa edilen geleneksel konutlar plan, cephe ve süsleme özellikleri yönünden incelenmiştir. Bu bağlamda 1. Bölüm çalışmanın amacını, kapsamını, yöntemini ve literatür araştırması olarak ele alınmıştır. 2. Bölümde ise Konya Ereğli'sinin genel özellikleri ve Geleneksel Konut Kavramı anlatılmıştır. Ereğli'de yer alan tarihi ve kültürel miraslar incelenmiş, coğrafi konum, iklim, nüfus özellikleri belirtilmiştir. Türk Evi plan tiplerinin gelişim aşamaları ve özellikleri anlatılmıştır. 3. Bölümde Konya ili Ereğli ilçesinin geleneksel konut örnekleri irdelenmiştir. Konutların plan şemaları, cephe ve süsleme özellikleri fotoğraflarla belgelenmiş olup çizimlerle desteklenmiştir. Yapıların rölöve projeleri hazırlanarak plan şemaları çıkarılmış ve fotoğraflarla da mevcut halleri kayıt altına alınmıştır. 4. Bölümde Ereğli Evleri'nin plan, malzeme-teknik ve süsleme özellikleri Geleneksel Konya Evleri ile karşılaştırılmış ve Geleneksel Konya Evleri ile benzerlikleri yapılan tablolarla ortaya çıkarılmıştır. 5. Bölümde sonuç ve öneriler kısmı eklenmiş, Ereğli İlçesi Koruma Amaçlı İmar Planı ve plan hükümlerinden faydalanılarak Ereğli İlçesindeki geleneksel konut örneklerinin korunması sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada daha fazla ev hedefte varken gerekli izinlerin alınamaması ve kısa süre içerisinde yıkılmış olmaları sebebiyle sayı olarak sınırlı kalınmıştır. Bu çalışmayla Konya ili Ereğli ilçesindeki yok olmaya yüz tutmuş geleneksel konutlarla veri bankası oluşturulmuştur. Anahtar Kelimeler: Ereğli, Geleneksel konut, Konya, Rölöve, Türk evi
Karaman tren garının tarihi süreç içerisinde değerlendirilmesi
Sanayi devriminin ortaya çıkışı dünyada birçok alanda köklü değişimlerin yaşanmasına sebep olmuştur. Sanayi alanında yaşanan gelişmeler hızlı ulaşım araçlarına olan talebi artırmış ve demiryollarının ortaya çıkışını hızlandırmıştır. Fabrikalarda üretilen mallar en uzak noktalara kolaylıkla taşınabilir hale gelmiş ve toplumlar için sadece ekonomik alanda değil, sosyal, kültürel ve siyasi alanda da çok ciddi gelişmelerin yaşanmasını sağlamıştır. Demiryolları bu etkilerin yanı sıra mimari alan da kendini göstermiştir. Demiryollarının gelişmesine bağlı olarak istasyon yapıları ortaya çıkmıştır. İstasyon yapıları içerisinde gar binası ile birlikte su deposu, ambar binası, lokomotif deposu, lojmanlar, işçi barakaları gibi birçok yapı beraberinde inşa edilmiştir. Tez kapsamında ele alınan Karaman tren garında bulunan yapıların birçoğu 1903 yılında yapımına başlanmış ancak günümüze kadar farklı dönemlerde yapılmış birçok yapı mevcuttur. Bu yapıların her biri Karaman kentine yaptığı katkılarla, dönemlerinin bir yansıması olması sebebiyle önemli bir değerdir ve bu değerlerin korunarak özgün bir şekilde geleceğe aktarılması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Demiryolu, İstasyon Yapıları, Sanayi Devrimi, Tren
Seydişehir İlçesi Çavuş Mahallesi'nin geleneksel konut mimarisinin incelenmesi
İlk çağlardan beri medeniyetler verimli topraklara ve su kaynaklarına yakın bölgelere yerleşmişlerdir. Seydişehir ve Beyşehir ilçeleri de verimli toprakları ve su kaynaklarıyla birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu durum bu bölgeler ve çevresindeki kalıntılardan anlaşılmaktadır. Çavuş Mahallesi Konya-Seydişehir yolu üzerinde yer almakta olup, ilk görüşte insanın ilgisini çeken taş dokusu ve gösterişli cumbalarıyla dikkat çekmektedir. Bu çalışmada araştırmalara konu olabilecek nitelikte olduğu düşünülen Çavuş Mahallesi evlerinin geleneksel konut mimarisi incelenmiştir. Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çalışmanın amacı-kapsamı, materyal-metodu ve literatür taramasına dair bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde geleneksel Türk evi kavramının tarihsel süreç içerisinde gelişimi, tanımı, mekansal özellikleri ve plan tiplerini de içine alan detaylı bir anlatımı yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise Çavuş Mahallesi'nin genel özellikleri başlığı altında; yerleşimin tarihi, coğrafi konumu ve iklimi, nüfusu, sosyal ve ekonomik durumu, sivil mimari örnekleri ortaya konulmuştur. Dördüncü bölümünde; örneklem olarak seçilen Çavuş mahallesinden özgün niteliklere sahip korunarak günümüze gelebilmiş altı ev mimari disipline uygun olarak ele alınmıştır. Bu yapıların yeri ve bugünkü durumu, inşaat tarihi ve mimarı/ustası, mimarisi ve tezyinatı, malzeme ve teknik özellikleri, tamirat ve tadilatları Rölöve çizimleri, fotoğrafları ve ev sahipleriyle yapılan sözlü görüşmelerle mimari koruma disiplinine uygun tespitleri yapılmıştır. Beşinci ve altıncı bölümde ise yapıların genel özellikleri hakkında bilgiler verilip, incelenen yapıların karşılaştırmaları yapılarak yöreye özgü tipolojik özellikler açığa çıkarılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çavuş mahallesi, Geleneksel Türk evi, Geleneksel konut mimarisi, Tipoloji, mimari koruma
Ankara Polatlı bölgesindeki kırsal yerleşim yerlerinin oluşum ve gelişim analizi
İlk bilimsel çalışmalardan günümüze değin daha çok kent ölçeğinde yapılan morfolojik analizler yerleşimlerin oluşumları ve zaman sürecindeki değişimleri de dahil olmak üzere her kent dokusunun birbiri ile aynı niteliklere sahip olmadığını göstermektedir. Kent yerleşimlerinden topoğrafik ölçek, iş bölümü, demografik yapı gibi faktörler bakımından çok farklı olan kır yerleşimleri için de aynı durum söz konusudur. Bu bağlamda kentsel yerleşimlere göre daha kuralsız ve organik oluşumlar olan kırsal yerleşmeler de aynı bölgenin, aynı kentin hatta aynı ilçenin dahi kırsal yerleşimleri ister komşu ister uzak mesafelerde olsun her kırsal doku farklılıklar göstermektedir. Kentsel morfoloji analizlerinde kullanılan dinamiklerin kırsal için revize edilmesi ile kırsal yerleşimler için de zaman sürecindeki farklılaşmalar araştırılarak analiz edilebilir. Bu kapsamda dinamikler özelleşse dahi araştırılan bölge için önem derecesi aynı olacaktır. Bu tez çalışmasında öncelikle kırsal ve kentsel alan kavramlarının açıklamaları yapılmış ve birbirleri ile karşılaştırılmıştır. İkinci olarak tipoloji ve morfoloji kavramları kent ve kır alanları için ayrı ayrı incelenmiş ve tipomorfolojik dinamikleri açıklanarak sınıflandırmaları yapılmıştır. Üçüncü olarak kırsal yerleşim bölgelerinde tipomorfolojik katmanlaşma analizinin yapılabilmesi için gerekli yöntemler açıklanmıştır. Bu yöntemler; örneklem bölgelerin seçimi için AHP yöntemi ve yerleşim yerlerinin kronolojik gelişimini gösteren matris olarak belirlenmiş ve yöntemler detaylandırılmıştır. Çalışmanın dördüncü aşamasında AHP (Analitik Hiyerarşi Proses) yöntemi ile seçilmiş olan köyler için belirlenen analiz yöntemleri her bir dinamik başlığında ayrı ayrı incelenmiş ve katmanlaşma sonuçları çıkarılmıştır. Örneklem köyler için tipolojik olarak incelenen yapı özellikleri de yapı kimliği olarak eklenmiştir. Son bölümde tüm örneklem köylerin hem tipoloji hem de morfoloji özelliklerinin değişim/dönüşümü ve karşılaştırmalı sonuçları çıkarılmıştır. Birbirleri ile karşılaştırmalı sonuçları analiz edilen bu bölümde aynı ilçe köylerinin aynı analiz yönteminde zaman içindeki değişimleri ortaya konulmuştur. Tez için oluşturulan tüm veriler; bilgisayar programları yardımıyla şekil, grafik, eskiz, tablo verilerine dönüştürülmüştür.
Konya ve çevresinde yer alan vakıf kayıtlarında Ulu Cami olarak geçen camiler
Aksaray, Karaman ve Konya illeri Selçuklu Devleti için merkez niteliğinde olan bir bölge içerisindedir. Bu bölgede Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı Dönemlerine ilişkin çok fazla mimari eser yer almaktadır. Bunların bir kısmı da ulu camilerdir. Ulu camiler yapıldıkları dönemlerde bulundukları yerleşim alanlarının en büyük camileri olma özelliğini taşımaktadır. Bunun sebebi Cuma namazlarının bir yerleşim yerinde bir camide kılınmasının uygun olduğundan kaynaklanmaktadır. Bu çalışmada, Aksaray, Karaman ve Konya illerinde yer alan kültürel miraslarımızdan olan ulu camileri bir araya toplanmış ve bu camilerin mevcut durumları incelenmiştir. Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde tezin tanımı, amacı ve yöntemi incelenmiş olup kaynak araştırması yapılmıştır. İkinci bölümde Aksaray, Karaman ve Konya illerinin genel özellikleri, coğrafyası ve tarihleri anlatılmıştır. Üçüncü bölümde caminin tanımı yapılmış ve caminin tarihi gelişimi örnekler ile anlatılmıştır. Dördüncü bölümde tezimiz içerisinde yer alan ulu camilerin mevcut durumları anlatılmış olup camiler hakkında yerinde yapılan incelemeler ve araştırmalar eklenmiştir. Çalışmanın beşinci bölümünde tezimiz içerisindeki ulu camiler plan, cephe, malzeme ve süsleme özellikleri açısından değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışmanın son bölümü olan altıncı bölümde ise yapılan değerlendirmelere göre sonuçlara varılmıştır.
Sivil mimari örneklerinin özgünlüğünün değerlendirilmesi için yöntem araştırması: Malatya örneği
Sivil mimari yapılar Anadolu'nun pek çok yerinde olduğu gibi Malatya'da da değişim ve dönüşüm süreci içerisindedir. Bu süreç içerisinde tarihi yapılar değişen sosyo-kültürel ortam, teknoloji, alışkanlıklar gibi etmenler nedeniyle dönemin ihtiyaç ve koşullarına cevap veremeyerek yok olmakta veya onarım, restorasyon, yeniden işlevlendirme gibi müdahale ve uygulamalar neticesinde kültürel miras değerleri zarar görerek varlıklarını sürdürmektedir. Bu olumsuz özellikleri içeren tarihi yapılarda gerçekleşen değişimler Malatya'da kentsel alanda bulunan sivil mimari örneklerde de görülmektedir. Bu değişimler tarihi yapıların bazılarının tamamen yitirilmesine, bazılarının ise özgün niteliklerinin kaybolmasına neden olmaktadır. Bu problemi ele alarak hazırlanan çalışmada, Malatya'da kentsel alanda bulunan, geleneksel doku parçalarının içerisinde konumlanmış sivil mimari örneklerin özgünlüğünü değerlendirebilmek ve bu yapıları koruyabilmek için Bulanık Mantık ve AHP sistemi kullanılarak bir yöntem geliştirmesi amaçlanmıştır. Sistematik bir kurguyla geliştirilen özgünlük değerlendirme modeli ile yapıların özgünlüklerini sayısal ve oransal olarak belirlenmesi hedeflenmiş, bu sistemin başka yapılar ve alanlarda rahatça kullanılması amaçlanmıştır. Geliştirilen yöntem Malatya geleneksel konutları üzerinde denenmiştir. Tez, yedi bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde, tezin genel niteliklerinden kısaca bahsedilmiş ve inşa edildiği dönemin sosyo-kültürel ortamı ve mimarisi hakkında bilgiler sunan geleneksel konutların, metodolojik bir model önerisiyle günümüzdeki mimari durumlarını ve özgünlüklerini değerlendirmek ve analiz edilmesi amaçlanmıştır. Ardından tezin ilgili literatür ve konuya dair diğer çalışmalar içerisindeki önemine değinilmiştir. Tez kapsamında çalışılan sivil mimari örneklerinin genel nitelikleri, bu örnekler üzerinden yapılan çalışmalar ve elde edilen bulgular da birinci bölümde kısaca ele alınarak hipotez ve çalışma ile ilgili literatüre dair veriler aktarılmıştır. Tezin ikinci bölümünde, amaçlanan yöntemi oluşturma sürecinde yararlanılan kavramsal çerçeve ile ilgili bilgiler verilmiştir. Bu bağlamda, tezin kavramsal arka planını oluşturan kültürel miras, koruma ve özgünlük kavramları, tarihsel gelişim süreci ve bu kavramlar üzerine yapılan çalışmalar kapsamında ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, dönemin sosyo-kültürel ve fiziki normlarına göre şekillenen ve değişen, kültürel mirasın önemli bir bölümünü oluşturan sivil mimari örneklerinin özgünlüklerini nicel verilerle analiz etmek ve değerlendirebilmek üzere kullanılan yöntemlere dair detaylar anlatılmıştır. Bu kapsamda öncelikle kültürel miras özgünlük değerlendirme kriterlerinden bahsedilerek çalışmada kullanılan yöntemler olan Bulanık Mantık ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) analiz yöntemlerinin özellikleri hakkında bilgiler verilmiştir. Söz konusu yöntemlerden Bulanık Mantık, kesin ve net bir şekilde belirli ve esnek olmayan kavramları kullanarak tutarlı ve anlamlı kararlar oluşturmayı sağlayan nicel bir değerlendirme yöntemidir. Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ise karmaşık problemler karşısında karar verme söz konusu olduğunda, karar kriterleri ve alternatiflerinin göreceli olan önem sıralarını belirleyerek karar mekanizmasının çalışmasını sağlayan bir değerlendirme yöntemidir. Bu yöntemler kullanılarak geleneksel konutların özgünlüklerini değerlendirmek için değerlendirme modelinin oluşum şemasının uygulanış kurgusu ortaya konmuştur. Tezin dördüncü bölümünde, geleneksel Türk evi ve Malatya geleneksel evleri, pek çok yönden detaylı olarak incelenmiştir. Yapılan incelemelerle geleneksel Türk evlerinin tarihçesi, bu evlerin oluşumunda etkili olan normlar ve evlerin mimari nitelikleri ortaya konmuştur. Bir yandan da geleneksel Türk evi niteliği taşıyan Malatya geleneksel evlerinin mimari nitelikleri olan plan ve mekân özellikleri, cephe özellikleri, malzeme özellikleri ve yapım teknikleri hakkında detaylı bilgilere yer verilmiştir. Beşinci bölümde, öncelikle çalışma alanı olan Malatya'nın coğrafi, fiziki ve tarihi özelliklerine değinilmiştir. Bu kapsamda özgünlük bağlamında değerlendirilen; Malatya kentsel alanda bulunan geleneksel doku parçalarını oluşturan sivil mimari örneklerine dair 33 tane yapının rölöveleri alınarak yapı kataloğu oluşturulmuştur. Ardından Malatya'nın Yeşilyurt ilçesine bağlı Yakınca Mahallesinde yoğunlaşan rölöveleri alınan ve yapı kataloğu oluşturulan 20 geleneksel konutun arasından Yakınca evlerinin genel mimari özellikleri temsil edecek 9 geleneksel konut seçilmiştir. Bu seçilen konutların Bulanık Mantık ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemlerini kullanılarak oluşturulan özgünlük değerlendirme modeli eşliğinde özgünlükleri değerlendirilmiştir. Bununla birlikte Yeşilyurt ilçesinin merkezinde bulunan, rölöveleri alınan ve yapı kataloğu oluşturulan 5 geleneksel konutun arasından 4 geleneksel konutların geliştirilen model eşliğinde özgünlük analizleri yapılmıştır. Malatya kent merkezinde yer alan sivil mimari kimliğinin önemli birer parçası olan ve restorasyon çalışmaları sonrasında günümüzde varlıkları devam eden, rölöveleri alınan ve yapı kataloğu oluşturulan 8 geleneksel konutun arasından 4 geleneksel konut özgünlük değerlendirme model eşliğinde özgünlükleri analiz edilerek değerlendirilmiştir. Tezin altıncı bölümü, diğer beş bölümde ortaya koyulan bilgilerin ve yapılan analizlerin bir arada değerlendirilmesi ve sonuçlandırılmasından oluşturmaktadır. Bu anlamda ortaya çıkan veriler, Yeşilyurt ilçesinde bulunan Yakınca Mahallesindeki geleneksel konutların özgünlüklerini büyük oranda koruduklarını göstermiştir. Yeşilyurt ilçe merkezinde bulunan geleneksel konutların ise Yakınca Mahallesinde yer alan geleneksel konutlar kadar özgün olmadıkları ancak yine de özgünlüklerini iyi derecede korudukları görülmüştür. Malatya kent merkezinde yer alan ve çeşitli müdahalelerle günümüze ulaşan geleneksel konutlara bakıldığında ise bu yapıların özgünlüklerini büyük oranda kaybettikleri belirlenmiştir. Bu kapsamda süreç boyunca yapılan alan çalışmaları ve özgünlük değerlendirme modelinden elde edilen veriler ışığında yapılara uygulanan bilinçli ya da bilinçsiz her müdahalenin özgünlüğe büyük oranda zarar verdiği ortaya çıkmıştır. Özellikle sokak sağlıklaştırma, restorasyon, yeniden işlevlendirme, çevre düzenlemesi gibi uygulamaların, yapıların özgünlüğüne zarar verdiği anlaşılmıştır. Buradan hareketle çalışma konusu ve diğer başka alan çalışmaları için Bulanık Mantık ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) analiz yöntemi kullanılarak geliştirilen özgünlük değerlendirme modeli hakkında; özgünlük kriterleri, değer aralıkları, veri kural tablosu gibi işleyiş sistematiği ve kurgusu ile alakalı öneriler getirilmiştir. Ayrıca veriler neticesinde başta Malatya geleneksel konutları olmak üzere tüm sivil mimari örneklerinin özgün nitelikleriyle korunabilmesi için de öneriler getirilmiştir. Tezin yedinci bölümünde, gerek kavramsal çerçeveyi oluştururken ve çalışma alanı olan Malatya ile ilgili bilgileri aktarırken gerekse alan çalışmaları sırasında yararlanılan verileri elde etmek amacıyla kullanılan kaynaklar sıralanmıştır. Sonuç olarak hazırlanan tezin, sivil mimarinin özgün nitelikleriyle korunmasına ve gelecek nesillere aktarılmasına yönelik olarak ölçülebilir verilerle ve değerlendirmelerle katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Analitik Hiyerarşi Prosesi(AHP), Bulanık Mantık, Geleneksel Malatya Evleri, Kültürel Miras, Özgünlük
Konya Beyşehir Doğanbey Mahallesi geleneksel Türk evi mimarisi
Geleneksel Türk evi aile yaşantımızı, günlük hayatımızı, çevre-komşu ilişkilerimizi, doğaya olan saygımızı gözler önüne seren temelini Orta Asya ile Anadolu kültürlerinden alan, Anadolu ve çevresinde gelişimini tamamlayan, Türk milleti ile özelleşmiş mimari bir kimliği olan ev geleneğidir. Eldem'e göre 16. yüzyıldan itibaren yayılmaya başlayan, 500 sene kadar Anadolu ve çevresinde tutunmuş olan yapı türüdür. 20. yüzyılda yok olmaya başlamış ve kısa sürede Batılılaşma düşüncesine yenik düşmüştür. Birinci bölümde çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi ile kaynak araştırması açıklanmıştır. İkinci bölümde Türk evi kavramı literatür taramasına dayanarak irdelenmiştir. Üçüncü bölümde çalışma alanı olan Doğanbey Mahallesi ve çevresinin tarihçesi ve tarihi evleri hakkında bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde beş adet geleneksel Türk evi plan, cephe, süsleme özellikleri yönünden, toplam on dört yapı ise cephe çizimleri, iç mekan fotoğrafları ile incelenmiştir. Evlerin rölöve çizimleri de çalışmaya eklenmiştir. Beşinci bölümde incelenen evler farklı özellikler açısından değerlendirilmiştir. Altıncı bölümde ise sonuç ve önerilere yer verilmiştir. Sonuç olarak 19 ve 20. yüzyıla ait Doğanbey evlerinin içerisinde yaşam olmadığı için bakımsız kaldığı ve onarıma muhtaç olduğu gözlemlenmiştir.
Tekke yapılarının Konya'daki örnekler üzerinden mimari incelemesi
Tekkeler, cami ve medrese yapıları gibi İslamiyet'le birlikte ortaya çıkmıştır. İslamiyet'in hâkim olduğu topraklarda en yaygın mimari eserler olan cami ve medreselerin esas amaçları ibadet, sosyal dayanışma ve eğitimdir. Tekkeler özgün bir mimari anlayışla bu esasları birleştirmek için kurulmuş yapılardır. Anadolu coğrafyası, medeniyetin ve farklı kültürlerin beşiği olması sayesinde tekke yapılarının tipolojileri konusunda oldukça zengindir. Anadolu'nun merkezi şehirlerinden biri olan Konya'da, özellikle Anadolu Selçuklu Devletine başkentlik yapması sebebiyle çok sayıda tekke yapısı bulunmaktadır. Ayrıca Karamanoğlu Beyliği ile Osmanlı Devleti döneminde inşa edilen tekkeler de yoğun olarak karşımıza çıkmaktadır. Tez çalışmasında, tekke yapıları bütün unsurları ile ele alınarak incelenmiştir. Anadolu Selçuklu ve Osmanlı döneminde inşa edilen tekkelerin tipolojileri anlatılmış ve bu tipolojilerden yola çıkarak Konya ilinin merkezinde yer alan tekkelerde görülen 7 temel tipoloji tespit edilmiştir. Belirlenen sınıflandırma kapsamında her tipoloji için mimari programı, planı ve özellikleri net okunabilen 7 adet tekke yapısı seçilmiştir. Tipolojiler üzerinden tekke yapılarının tespiti ve belgelenmesi amaçlanmıştır. Tez çalışması bu kapsamda 6 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tezin tanımı, amacı, materyal ve yöntemi anlatılarak başvurulan temel kaynaklar incelenmiştir. İkinci bölümde tekke yapılarının isimlendirmesinde ortaya çıkan karışıklıkları çözmek amacıyla tekke, zaviye, hankah, âsitâne terimlerinin hangi yapıları ifade ettiği anlatılmıştır. Üçüncü bölümde tekkelerin mimari özellikleri ve dönem içerisindeki gelişimleri incelenerek, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı döneminde ortaya çıkan tekke tipolojileri belirlenmiştir. Dördüncü bölümde Konya'da yer alan, günümüze ulaşmış tekke yapıları belirlenen mimari tipoloji çerçevesinde incelenmiştir. Beşinci bölümde incelenen tekkelerin plan, cephe, malzeme ve süsleme özellikleri açısından değerlendirilmesi yapılmıştır. Altıncı bölümde tez çalışmasında ulaşılan sonuçlar anlatılmıştır.