Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Özcan Tatar
10 theses · Fırat University
2 numaralı Haleb Ahkâm Defteri (1-100. sayfa)
Hazırlamış olduğumuz 2 Numaralı Haleb Ahkâm Defteri Hicri 1164-1168 / Miladî 1751-1755 yılları arası konu ve belgeleri kapsamaktadır. İncelenen belgelerde Haleb'in sosyal tarihi hakkında çok önemli bilgilere ulaşılıp, bu dönemde yaşanmış olaylara dair orijinal bilgilere yer verilmiştir. İsminin menşei konusunda muhtelif rivayetler bulunan Haleb, bulunduğu konum itibariyle stratejik öneme sahiptir. Haleb, Anadolu'dan Mezopotamya'ya ve Akdeniz'den İran'a giden ticaret yollarının merkezinde kurulmuştur. Bu özelliği sebebiyle, tarihin en eski devirlerinden itibaren birçok devletin ilgisini çekmiş, bir taraftan ticaret sayesinde zenginleşirken, diğer taraftan da yağmalara ve yıkımlara maruz kalmıştır. XVIII. yüzyılda Haleb Eyaleti'nde nüfus miktarı 100.000-120.000 kadardır. Bu toplam nüfus oranı göz önüne alındığında Haleb'deki bir hanede ortalama kişi sayısının 7 civarında olduğu öngörülebilir. Bu yüzyıl ortalarında 157 meslek loncasının olduğu bilinmektedir. Haleb halkının büyük bir bölümü, geçimini Pazar yerlerinde çalışarak sağlamaktaydı. Bu dönemde Osmanlı topraklarında ortaya çıkan âyân grubunun Haleb'de de mevcut ve yönetimde etkili olduğunu görmekteyiz. Bu âyân grubunu teşkil edenler kendi aralarında çekişme halindeydiler. Önemli bir güzergâh üzerinde bulunan Haleb ve çevresi, bu dönemde eşkıyâlık, hırsızlık vs. muhtelif huzursuz edici olaylarla karşı karşıya kalmıştır. Ahkâm defteri, Dîvân-ı Hümâyûn'dan çıkan, çeşitli konuları ihtivâ eden davaların sonuçlarının yer aldığı hükümlerin bir sûretinin kaydedildiği defterlere verilen addır. Bu hükümler padişah adına hazırlanarak özeti bu defterlere işlenmiştir.
1955, 1956 ve 1957 numaralı Trabzon Şer'iyye Sicillerindeki nikâh kayıtlarının değerlendirilmesi (h.1236-1246/m.1821-1830)
İnsanlar beslenme, barınma, uyuma ve üreme gibi fizyolojik ihtiyaçlarını gidermek zorundadırlar. İnsanlar, yaşamını devam ettirebilmek için başka insanlara ihtiyaç duyar. Bundan dolayı kendi güvenliğini daha kolay sağlamak ve daha kolay beslenmek için topluluklar halinde yaşamışlardır. Bu topluluklar zamanla devletleri oluşturmuştur. İnsanoğlu neslini devam ettirebilmek için evlilikler yapmıştır. Evlilikler aileyi, aileler toplumu, toplum ise devleti oluşturmuştur. Osmanlı Devleti farklı ırklardan oluşan insanların tek bayrak altında toplandığı bir devlettir. Bu devletin de temelinde aile kavramı vardır. Bu çalışmamızda Türk-İslam kültürünün sentezlenmesiyle oluşan aile oluşumunun temel unsurlarından olan; nişan, evlilik, nikâh akdi, mehir, evlilik süreci içerisinde kadına tanınan haklar, boşanma gibi kavramları ele alacağız. "Aile toplumu, toplum devleti oluşturur. "düşüncesinin ışığında 1955, 1956 ve 1957 numaralı Trabzon Şer'iyye Sicillerindeki nikâh akitlerini inceleyip elde ettiğimiz verilerle Osmanlı Aile Hukuku ve Sosyal Tarihi araştırmalarına katkı sağlamayı amaçlamaktayız. Anahtar Kelimeler: Kadın, Evlilik, Nikâh, Boşanma, Trabzon, Osmanlı Devleti.
H. 1245-1247 (1830-1832) tarihli 1960 numaralı Trabzon Şer῾ȋyye Sicili'nin transkribi ve değerlendirilmesi
Bu çalışmada Trabzon Eyâleti'ne ait H.1244-1247 / M.1828-1831 tarihli ve 1960/146 No'lu Trabzon Şer῾ȋyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmada evvela Kadılık müessesesi, Şer'îyye Mahkemeleri ve sicilleri hakkında bilgi verilmiş, daha sonra da bu sicil defteri içindeki sicil belgeleri özetlenip, konularına göre bunların tasnifi ve genel değerlendirilmesi yapılmıştır. Son olarak da Transkripsiyon metnine yer verilmiştir. Üzerinde inceleme yaptığımız 1960/146 Numaralı Trabzon Şer῾ȋyye Sicili, Osmanlı Devleti'nin bir taşra idâre bölgesi olan Trabzon'un 19. yüzyılın ikinci çeyreğindeki adli, idarȋ, siyâsȋ, askerȋ, sosyal ve iktisâdȋ durumunun tesbiti açısından önemli bir kaynaktır. Bu sicil defterindeki idarȋ, askerȋ, iktisadȋ, sosyal, adlȋ konuları içeren belgeler sayesinde, bölgede cereyan eden siyasȋ olaylar, bölgedeki kaza, nahiye, köy, mahalle isimleri, yaşayan halkın gündelik hayatı, devlet görevlileri ve nikâh akidleri, kölelerin durumları, adlȋ vak῾âlar, tereke kayıtları, yiyecek, giyecek fiyatları, zirâȋ ürünlerin ihracının yasaklanması, devletin altın ve parada sabit fiyat uygulamaları, dış ülke tüccarlarının aldıkları ticârȋ imtiyazlar ve bunları temsil eden konsolosların durumları, çeşitli devlet vergilerinin toplanması, devlet me'mûrlarından görevini kötüye kullanan veya görevini ihmal edenlerin durumları ve halkla ilişkileri, camii, mescit ve menzilhânelerin durumları ve işleyişleri, Katolik Ermeni ve Ortodoks Rum din adamlarının sorunları, Asakîr-i Mansûre-i Muhammediye ordusunun masraflarının karşılanması, bölgede savaşan askerlerin kullandıkları silâh ve cephânelerin sayısal dökümü, savaş masraflarının karşılanması için toplanacak vergiler gibi konularda tespitler yapılmaya çalışılmıştır. Sicil defterinin hazırlandığı dönem, Sultan II. Mahmud'un saltanat dönemindeki,1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı ve Edirne Antlaşması'na rastlamaktadır. Bunun yanında bu dönemde Cezayir'in 1830'da Fransızlar tarafından işgali ve 1831'de Mısır Vâlisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın İsyanı başlamıştır.
MF-MKT 1473 numaralı arşiv belgesinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
MF-MKT 1473 Numaralı Arşiv Belgesinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi adlı tez çalışmasında belli tarihlerde gezilen Ma'müratü'l-Aziz vilayetindeki kasaba ve köy okullarının durumu incelenip yorumlanmıştır. Ma'müratü'l-Aziz vilayetine bağlı 18 köy ve kasaba okulu gezilmiştir. Gezilen köy ve kasaba okullarında eğitim sürecinin aksadığı gözlenmiştir. Seferberliğin ilanı ile birçok öğrenci eğitim hayatını idame ettirememiş, eğitim yarıda kalmıştır. Gezilen köy ve kasabalarda okulların tadilat edilmesi gerektiği vurgulanmışsa da seferberlikten dolayı pek mümkün olmamıştır. Osmanlı Devleti'nin eğitime verdiği önem, eğitim kurumları ve sistemi MF-MKT 1473 Nolu Belgenin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi adlı çalışmada incelenip çözümlenecektir. Osmanlı'nın eğitim sistemi hakkında bilgiler verilerek örneklerle bu konu aydınlatılmaya çalışılacaktır.
Hâkimiyet-i Milliye ve İkdam gazetelerinde hilafet tartışmaları (1919-1924 Arası)
Hâkimiyet-i Milliye ve İkdam gazetelerinde hilafet tartışmaları konulu tez çalışmamızda 1919 ila 1924 yılları arasında söz konusu gazetelerde yayınlanmış olan halifelikle ilgili saygın başlıklar ve köşe yazılarının transkripti ve genel bir değerlendirmesi yapılmıştır. Ayrıca Hâkimiyet-i Milliye ve İkdam gazetelerine yansıyan hilafet tartışmaları üzerinden, dönemsel olarak değişen, aynı çevrelere ait farklı bakış açıları da irdelenmiştir. Hilafet tartışmalarının değişen seyrine ve yoğunluğuna göre üç farklı evrede incelediğimiz 1919 ila 1924 yılları arası dönemin ilk evresini milli mücadele dönemi hilafet tartışmaları, ikinci evresini hilafetin saltanattan ayrılması ile başlayan tartışmalar, üçüncü evresini ise hilafetin ilgası etrafındaki tartışmalar oluşturmaktadır. Çalışmamızda, hilafet tartışmalarının tarihi arka planı ve referans noktalarının daha iyi anlaşıla bilmesi için hilafetin kavramsal çerçevesi ve tarihsel süreci üzerinde de durulmuştur.
H.1157-1159/M.1744-1746 tarihli 543 numaralı Karahisar-ı Sahip Şer'iyye Sicili
Şer'iyye sicilleri Osmanlı Devleti'nin önemli arşiv kaynaklarındandır. Şer'iyye sicilleri, sosyal, ekonomik, ticari, ziraî, mahallî, askerî, siyasî bakımdan tarihimizin ay-dınlatılması bakımından çok önemli kaynaklardan birisidir. Bu çalışmada, 1744 – 1746 (Hicrî 1157 – 1159) yıllarına ait olan 543 no'lu Ka-rahisar-ı sahip Şer'iyye Sicili incelenmiştir. Ayrıca, genel bir değerlendirmeye de yer verilmiştir. Bilindiği gibi, Şer'iyye Sicilleri önemli tarih kaynaklarıdır. Sicillerdeki bilgiler ışığında Karahisar-ı Sahip'in (Afyonkarahisar) idari ve sosyo-ekonomik durumu hak-kında önemli bilgiler verilmiştir. Yapılan bu çalışma neticesinde Afyon Tarihi'nin 1744 – 1746 yıllarındaki durumu ortaya konulmuştur.
1168-1171 tarihli 2 Numaralı Halep Ahkâm Defteri (101-200. sayfa)
Hazırlamış olduğumuz 1168-1171 Tarihli 2 Numaralı Halep Ahkâm Defteri içerisinde Hicri Rabiü'l-ahir 1168-Safer 1171 (M. Ocak 1755- Kasım 1757) tarihleri arasındaki belgeleri kapsamaktadır. İncelenen tüm bu belgeler Halep'in o dönemdeki sosyal, iktisadî ve hukukî durumuna dair önemli bilgilere ulaşmamızı sağlamıştır. Halep bulunduğu konum dolayısıyla stratejik bir öneme sahip olduğu gibi doğal su kaynakları ve limanları sayesinde de ayrıcalıklı sayılmıştır. Özellikle Anadolu'dan Mezepotamya'ya ve Akdeniz'den İran'a kadar uzanan ticaret yollarının merkezinde bulunan Halep, önemli bir ticaret şehri haline gelmiştir. Ticaretin gelişmesi ile birlikte artan nüfus Halep'te imar faaliyetlerinin gelişmesini de beraberinde getirmiştir. Külliyeler, hanlar ve pazarlar inşa edilerek şehrin refah seviyesi artırılmıştır. 18. yüzyıla gelindiğinde Halep'in nüfusu 120.000 kadardır. Zamanla meydana gelen iç karışıklıklar ve isyanlar ile birlikte ticarî konjektörün de değişmesi Halep'i olumsuz etkilemiş ve dolayısıyla eşkıyalık, gasp, hırsızlık gibi çeşitli problemlerin yaşanmasına zemin hazırlamıştır. Bu problemler ile birlikte muhtelif konularda yapılan şikâyetler doğrultusunda görülen davalar ve verilen hükümlerin bir suretlerinin kayıt edilmesi ile Ahkâm defterleri meydana gelmiştir.
1873, 1874 ve 1875 Numaralı Trabzon Şer'iye Sicillerindeki nikah kayıtları ve değerlendirilmesi (H.1124-1128/ m.1712-1716)
Bu çalışmada, 1873,1874 ve 1875 numaralı Trabzon Şerʻiyye Sicilleri'nden faydalanılarak, H.1124-1128 (M.1712-1716) yıllarını kapsayan 5 yıllık bir süreç içerisinde bölgenin nikah kayıtları değerlendirilmektedir. Bu çalışmanın giriş kısmında araştırmanın konusu, amacı, kapsamı ve araştırmada kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verildikten sonra Osmanlı Devleti'nin 1700-1718 yılları arası genel durumu hakkında bilgi verilmiştir. Sonrasında ise incelediğimiz 1873, 1874 ve 1875 numaraları Trabzon Şeriyye Sicilleri hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Daha sonra İslam ve Osmanlı hukunda nikah ana başlığı ile hem İslam hem de Osmanlı hukunda nikah, mihr, velayet ve vekalet konularında açıklamalar yapıldıktan sonra 1873, 1874 ve1875 numaralı Trabzon Şeriyye Sicillleri'ndeki nikah kayıtlarının genel tabloları verildikten sonra incelediğimiz 3 sicildeki nikahların genel, baliğa, seyyib ve sağire kadınların mihrlerini, medeni durumlarını, kadın ve erkeklerin nikaha katılım durumlarını, vekillerin unvan ve statülerini tablo ve grafikler eşliğinde değerlendirmeleri yapılmıştır. Tezimizin sonunda 3 sicildeki veriler kısaca karşılaştırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Nikah, baliğa, seyyib, mihr, vekalet, velayet.
1870, 1871 ve 1872 numaralı Trabzon Şer'iyye Sicillerindeki nikah kayıtlarının incelenmesi ve değerlendirilmesi (H.1119-1124/1707-1712)
Toplumun en küçük yapı taşı olan aile kurumu insanlık tarihi kadar eskidir. Bu kurum farklı dönemlerde, değişik coğrafyalarda toplumun dini, sosyal, kültürel ve iktisadi yapılarına göre farklılık göstermiştir. Neslin devamını sağlayacak olan aile kurumunun oluşması nikah akdi ile gerçekleşir. Nikah akitlerine dair, hukuk sistemleri arasında farklılıklar her dönem mevcuttur. Nikah akdi için İslam hukukunda belli unsur ve şartlar belirlenmiştir. Bu çalışma 18 yy. başlarında Osmanlı Devleti'nin en önemli kaza merkezlerinden biri olan Trabzon'da ailenin oluşum sürecini adımlarından biri olan, nikah kayıtlarını içermektedir. Bu kayıtlar kadılar tarafından verilen hükümlerin yazılmış olduğu şeriye sicillerinden elde edilmiştir. Bu siciller birinci elden kaynak hükmünde olup, çalışma konumuzu içeren ailenin kurulma aşaması ve yapısı bağlamından dolayı bizim için önem arz etmektedir. Çalışmamızda Trabzon şeriye sicillerine kayıt edilmiş olan 1119-1124(1707-1712) Yılları arasına kapsayan 5 yıllık nikah kayıtları incelenerek, öncelikle bu kayıtlardaki kişiler, katılma durumları, mehir miktarları, medeni halleri ve nikah tarihlerini sırasıyla yazılmıştır. Daha sonra bu nikahlara katılan kişilerin medeni durumlarına, katılma durumlarına, mehir oranına ve ünvanlarına göre sayısal verilerin ardından analizleri tespiti yapılmıştır. Ardından Müslim Gayr-ı Müslim nikahlarının isimlerinin tespiti yapılmıştır. Bu verilerle Trabzon'a ait sosyal ekonomik ve sosyo- kültürel yapısı hakkında bilgiler ortaya çıkmaktadır.
Türk tarihinde havacılığın ve insansız hava araçlarının (İHA-SİHA) gelişimi
Havacılığın kısaca dünyadaki gelişmesi müteakiben Türk Tarihinde ve Osmanlı İmparatorluğunda havacılığın Cumhuriyet Arşivlerinden yararlanılarak günümüze kadarki gelişimi, dünyadaki gelişimle paralel olarak karşılaştırmalı şekilde anlatılacaktır. Esas olan problemin acaba "İHA konusunda dünyadaki gelişimle Türk İHA gelişimi paralel mi yürüyor yoksa gerideydik günümüzde gelişimi yakalayabildik mi? Şu an teknolojinin neresindeyiz?" sorularına cevap aranarak varsayımlarda bulunulacaktır. Teknoloji, insanların hayatta kalması için doğadan ve toplumsal yapılardan oluşan maddi unsurların bütünü olup, insanın çevresini kontrol etme ve dönüştürme amacıyla geliştirilmiş araçlar ile bu araçlara yönelik günlük bilgileri içerir. Ayrıca bir sanayi dalına özgü üretim yöntemleri, kullanılan araç-gereçleri ve bunların kullanım şekillerini içeren, uygulamalı yaşamın temelidir. Fakat buradaki en büyük sorun, insanların veya devletlerin teknolojiyi paylaşmaması, kendi konforlarını geliştirmek ve ticari amaçları için satma yollarına ayrıca teknolojiyi sattıkları tarafları teknolojinin devamlılığının sağlanması için kendilerine bağlama davranışından kaynaklanmaktadır. Bu yüzden bağımsız olarak teknolojinin kullanılabilmesi için teknolojinin bizzat kullanıcı tarafından yaratılması gerektiği anlatılmaya çalışılacaktır. Devletin bürokratik yazışmalar incelenerek havacılığın gelişmesi için Osmanlı yöneticilerinin fikirleri çözümlenmeye çalışılacaktır. Cumhuriyetin ilanından sonra havacılığın gelişmesinde yapılan faaliyetler incelenecektir. İHA'nın ne olduğu, avantajları ve diğer havacılık teknolojilerine göre mahsurları, kısıtlamaları, çeşitleri ve nerde kullanıldığına dair bilgiler verilecektir. Dünyadaki İHA konseptiyle Türkiye'deki İHA çalışmaları karşılaştırılacaktır. Dünyadaki İHA gelişmeleri ve bu konuyla ilgili makale- tezler incelenerek bu teknolojinin neresinde olduğumuz tespit edilmek amaçlanmaktadır. Ayrıca gelecekte İHA'daki gelişimlerin neler olabileceği konusunda varsayımlarda bulunulacaktır. Anahtar Kelimeler: Uçak, Teknoloji, İHA