Theses supervised by Prof. Dr. Ali Akay
10 theses · Dicle University
Imam Zencânî ve tefsir metodu
This thesis consists of an introductory topic and three chapters. In the introductory section, the researcher begins by explaining the vocabulary of the title of the thesis, and clarifying the meanings of the words mentioned in the title of the book and what they indicate. In the first chapter, the researcher translated Imam Al-Zanjani, in which he also mentioned an overview of his interpretation .And In the second chapter, the researcher referred to how Imam Al-Zanjani used the topics of the Quranic sciences .researcher explained in the third chapter, the methodology of Imam Al-Zanjani in interpreting the Qur'an in the traditional way, and the extent of its importance according to the consensus of the commentators and the sayings of the linguists . And the letter aims to :statement of the effort of Imam Al-Zanjani in his interpretation and showing his personality to the reader ,and to show the status of its interpretation, and to indicate its positives and its drawbacks . With enriching the Islamic library by highlighting an ancient interpreter approach, to be accessible to anyone who wants to refer to it. The researcher tried to answer as much as possible the most important questions :Who is Imam Zanjani? What are his works and writings? What are his works and activities? How did he benefit from the sciences when interpreting the verses of the Holy Qur'an? What is his approach to interpretation ? In this thesis, the researcher followed the analytical inductive approach, and the tools in the treatise are the authentic and considered sources in the various fields of Islamic sciences, especially the books of interpretation and the sciences of the Qur'an and Hadith, with the use of the Arabic language and its rhetoric. Among the findings of the researcher is that Imam al-Zanjani was one of the most prominent scholars of his time, and was the Shafi'i sheikh of his time, according to the scholars' recognition of that .And he, may God have mercy on him, mentioned some of the vocabulary of the sciences of the Qur'an, in this small-sized interpretation of great benefit .He referred to doctrinal issues in this interpretation, and he did not contradict the hadith scholars in the details of unification of divinity .And followed the path of the Ash'aris in the names and attributes and other investigations related to the faith . Despite the small size of his interpretation, he explained some of the verses of rulings with mentioning the sayings of the jurisprudential schools without choosing one of them .And he quoted in some places from his interpretation the consensus of the commentators on the intended meaning of the verses. And his mention of consensus is limited to transmission only without discussing or objecting to it, and he relied a lot on the sayings of linguists in explaining some Qur'anic vocabulary, and often referred to the names of these imams ,he also mentioned the consensus of grammarians in some places, and the most important sources that he referred to review all of this are: The Book of Al-Waseet Interpretation of Al-Wahidi. The researcher summed up the importance of this study in the following: It came to serve the Holy Quran .And it relates to an ancient and valuable interpretation book that has not been served before by a service worthy of it.
Semîn el-Halebî'nin 'Umdetü'l-huffâz fî tefsîri eşrefi'l-elfâz adlı eseri ve metodu
Semîn el-Halebî'nin 'Umdetü'l-huffâz fî tefsîri eşrefi'l-elfâz adlı eseri ve metodu hakkında yaptığımız bu çalışma bir giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Girişte araştırmanın konusu ve önemi, metodu, kaynakları ve araştırmayla ilgili yapılan çalışmalar ele alınmıştır. Birinci bölümde VIII/XIV. Yüzyılda yaşamış çok yönlü bir âlim ve kendisinden sonra birçok âlimi etkileyen Semîn el-Halebî'nin yaşadığı dönem, hayatı, hocaları, talebeleri, ilmi kişiliği ve tefsirciliği, eserleri ve 'Umdetü'l-huffâz isimli eseri ve kaynakları işlenmiştir. İkinci bölümde Semîn'in 'Umdetü'l-huffâz'daki metodu, 'Umdetü'l-huffâz'ın Herevî'nin el-Garîben ve Râğıb'ın el-Müfredât adlı eserleriyle mukayesesi, onu diğer garîbü'l-Kur'ân türü eserlerden ayıran özellikler, emsallerinden farklı olarak kelimelere yaklaşımı, garîbü'l-Kur'ân eserlerine katkısı açıklanmıştır. Ayrıca bu bölümde Semîn'den etkilenip ondan alıntı yapan veya 'Umdetü'l-huffâz hakkında değerlendirmelerde bulunan âlimlere de değinilmiştir. Semîn bu eserinde kelimeleri açıklarken alfabetik bir sırayı takip etmiş ve kelimelerin geçtiği âyetleri zikretmiş, kelimelerin anlamlarını detaylı bir şekilde açıklamış, bazen de kelimelerin asıl anlamını belirlemeye çalışmıştır. Üçüncü bölümde 'Umdetü'l-huffâz'ın dilsel yönü ele alınmıştır. Kur'ân'ın anlaşılması için Arap dilinin önemi vurgulanmış ve genel olarak Semîn'in dilciliği üzerinde durulmuştur. Ayrıca 'Umdetü'l-huffâz'ın dil ilimlerine bakışı yönü bağlamında lafızların delâletine yaklaşımı, nahiv-sarf ve belâgat anlatılmıştır. Bu bölümde Semîn'in, bu eserinde dil konularını ustaca kullandığı sonucuna varılmıştır. Dördüncü bölümde ise 'Umdetü'l-huffâz'ın tefsir ve ulûmü'l-Kur'ân yönü incelenmiştir. Bu bağlamda rivâyet tefsirine de başvuran Semîn'in asıl tefsirciliğini dirâyette gösterdiği tespit edilmiştir. 'Umdetü'l-huffâz, her ne kadar ulûmü'l-Kur'ân kitabı olmasa da âyetler bağlamında birçok yerde ulûmü'l-Kur'ân konularına değinmiştir.
Şîa'da Kur'ân tasavvuru
İslâm tarihinde, Hz Peygamber'in vefatının ardından, başta hilafet olmak üzere bazı konularda tartışmalar yaşanmıştır. Yaşanan fikir ayrılıklarından, farklı mezhep ve gruplar teşekkül etmiştir. Bu gruplardan biri de dinî birçok konuda olduğu gibi, Kur'ân hakkında da farklı görüşler benimsemiş olan Şîa'dır. Diğer İslâm mezheplerinde olduğu gibi, Kur'ân'ın Allah'ın kelamı olduğuna ve son Peygamber Hz. Muhammed'e vahyolunduğuna inanan Şîa, imâmet merkezli bir düşünceyi benimsemiş olması hasebiyle, Kur'ân'ın birçok âyetini imâmlarla ve imâmetle ilişkilendirmiş, Kur'ân'ın imâmların rehberliği ve bilgileri ışığında yorumlanması gerektiğini iddia etmiş, Kur'ân'ın tahrîf edildiğini ileri sürmüş, Kur'ân'ın zâhirî anlamlarının yanında bâtınî anlamlarının olduğunu savunmuş, bâtınî anlam bağlamında metnin zâhirinin ötesinde manevî ve mistik bir takım yorumlarda bulunmuştur. Bu çalışmada; Şîa'nın bütün bu iddiaları da göz önünde bulundurularak Kur'ân'ın nüzûlünden cemʻ edilmesine kadar olan tüm süreçler ve ilgili ulûmu'l-Kur'ân konuları, geniş bir perspektiften ele alınarak onun Kur'ân tasavvuru ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışma üç bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde, Kur'ân'ın tanımı, vahyi, iʻcâzı, yedi harf, kıraâtler ve mahlûk olup olmadığı hususları ele alınmıştır. İkinci bölümde; Kur'ân'ın nüzûlü, cem' edilmesi, istinsâhı ve tahrîf iddiası gibi Kur'ân tarihi konularına dair Şiî perspektif, hem ahbârî hem de usûlî ekolün bakış açısısından incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise; Şîa'nın tefsîr-te'vîl, zâhir-bâtın, esbâb-ı nüzûl, Mekkî-Medenî, nâsih-mensûh, muhkkem-müteşâbih, huruf-u mukattaʻa ve mübhemâtü'l-Kur'ân gibi Kur'ân tasavvuruyla alakalı olan ulûmu'l-Kur'ân konularına yaklaşımı incelenmiştir. Anahtar Sözcükler: Şîa, İmamet, Ehl-i Beyt, Kur'ân, Vahiy, Cemʻ, Tahrîf, Zâhir, Bâtın..
İbn 'Aşûr'un tefsirinde Mekkî-Medenî ilmi
ÖZET Muhammed Tâhir b. 'Âşûr 20. yüzyılda yetişmiş Tunus'un önemli âlimlerden biridir. Gelişiminde Endülüs kökenli bir ailede yetişmiş olmasının ve Zeytûne Üniversitesi'ndeki eğitimi belirleyici olmuştur. Tefsîr, fıkıh ve Arap dili gibi alanlarda uzmanlaşmış; özellikle Kur'ân ilimlerine önemli katkılarda bulunmuş öncü isimlerden biri olarak görülmektedir. Genç yaşta üst düzey ilmî görevlerde bulunmuş hem geleneksel İslami birikimi korumaya hem de eğitimde yenilikçi adımlar atmaya çalışmıştır. Onun bu yönü, klasik ve reformist yaklaşımlar arasında bir denge kurmaya gayret ettiğini göstermektedir. Otuz ciltlik et-Tahrîr ve't-Tenvîr tefsîri, İbn 'Âşûr'un bu birikiminin somut bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Bu çalışmada, İbn 'Âşûr'un hayatı, ilmî kişiliği ve et-Tahrîr ve't-Tenvîr adlı tefsirinde Mekkî-Medenî ilmine yaklaşımı ele alınmıştır. Çalışma giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişte araştırmanın amacı, konusu, metodu ve kaynakları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde İbn 'Âşûr'un hayatı, tefsîri ve özellikleri ve tefsîrin mukaddimesi incelenmiştir. İkinci bölümde, Mekkî ve Medenî ilminin tanımı, tarihî gelişimi ve bu konudaki farklı görüşler, klasik ve modern literatür çerçevesinde değerlendirilmiş; bu bağlamda İbn 'Âşûr'un konuya yaklaşımı ayırıcı kriterler (zaman, mekân, muhatap, konu) doğrultusunda analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde de İbn 'Âşûr'un tefsîrinde sûrelerin Mekkî ve Medenî sûrelerle ilgili olarak yapmış olduğu değerlendirmeler detaylı olarak incelenmiştir. İbn 'Âşûr'un Mekkî ve Medenî sûre ve âyetlere yaklaşımı ise bu çalışmanın önemli başlıklarından biridir. O, bu ayırımı yaparken yalnızca iniş yeri ve zamanına değil; âyetin hitâp çevresine ve içeriğine de dikkat etmiştir. Bu çok yönlü bakış açısı, klasik tasnîflerin ötesinde daha derinlikli yorumlar yapılabileceğine işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsîr, İbn 'Âşûr, et-Tahrîr ve't-Tenvîr, Mekkî-Medenî Âyetler
Sarfî farklılıkların tefsire etkisi Zemahşerî örneği
Bu çalışmamızda Zemahşerî'nin, el-Keşşâf isimli tefsirinde, isim ve fiillerin binâlarındaki farklılıkları inceleyen sarf ilminden nasıl yararlandığı incelenmiştir. Çalışmamızda; sarf ilminin tanımı, konusu, Zemahşerî'nin sarf ilmindeki yeri, sarfın tefsirle ve diğer dil ilimleriyle ilişkisi açıklanmış, "Binâdaki artış manadaki artış içindir" kaidesinin problemli yönlerine değinilmiştir. el-Keşşâf tefsirinde bu kaideye örnek teşkil edecek ayetler üzerinde durulmuştur. Zemahşerî'nin, "Binâdaki artış manadaki artışa sebeptir" kaidesinin alanını geniş tutmakla birlikte, bu konuda problemli görülen yönleri aşacak önemli yaklaşımlara sahip olduğu görülmüştür. Çalışmamızda "İsim, sübût ve devama; fiil ise hudûs ve teceddüde delâlet eder" kaidesi de göz önünde bulundurularak isim ve fiillerin binâlarındaki farklılıklar için Kur'ân'dan örnekler verilmiş, el-Keşşâf tefsiri esas alınarak bu farklılıkların tefsiri nasıl etkilediği açıklanmıştır. Bu tefsirde isim ve fiillerin binâlarındaki farklılıklardan yararlanılarak önemli sonuçlara ulaşılmıştır. Zemahşerî'nin, ayetlerdeki birçok manayı bu farklardan yararlanarak ortaya çıkardığı gibi itikadî ve amelî birçok hükümde kendisine destek bulmaya çalıştığı görülmüştür. Zemahşerî'ye göre Kur'ân'ın sadece anlamı değil, bu anlamları nasıl ifade ettiği de tefsirin gayesi olmalıdır. Kur'ân'ın ifade biçiminde ise kelimelerin binâları önemli bir yere sahiptir. Ona göre bir müfessir, genel anlamları vermekle değil ancak Kur'ân'ın meânî ve beyân ilimleri ile ortaya çıkarılabilecek ince mana ve sırlarını ortaya çıkarmakla akranlarından üstün olabileceği için el-Keşşâf tefsirinde belâgat ilmine çok önem verilmiştir. Bu tefsirde, çoğunlukla sözün diğer ögeleri de göz önünde bulundurularak kelime binâlarına anlam verildiği görülmüştür. Anahtar Sözcükler Sarf, Fiillerde Çatı, Zemahşerî, el-Keşşâf, Nüans, İsimdeki Sübût, Fiildeki Teceddüd, Manada Artış.
Fahruddîn er-Râzî'nin tefsîri'nde İ'câzu'l-Kur'ân
Çalışmamızın konusu Fahruddîn er-Râzî'nin Mefâtîhu'l-Gayb adlı tefsirinde İ'câzu'l-Kur'ân'dır. Dînî ilimlerin hemen her alanında eser veren Râzî, tefsir alanında da büyük bir eser ortaya koymuştur. Mefâtîhu'l-Gayb adlı bu eser, yazıldığı günden itibaren birçok kişi tarafından okunmuş, üzerinde önemle durulmuş ve hakkında kapsamlı çalışmalar yapılmıştır. Biz de çalışmamızda bu tefsiri, İ'câzu'l-Kur'ân yönüyle ele aldık. Çalışmamız bir giriş ve iki bölümden meydana gelmektedir. Giriş kısmında Fahruddîn er-Râzî'nin hayatı ve eserleri hakkında özet bilgiler verdik. Daha sonra İ'câzu'l-Kur'ân kavramı, bu kavramın tarihsel gelişimi ve bu ilmin gelişmesine katkısı olan âlimlerin görüşleri hakkında bilgi verdik. Çalışmamızın birinci bölümünde, Fahruddîn er-Râzî'nin İ'câzu'l-Kur'ân'la alakalı temel konulara yaklaşımını inceledik. Bu bölümde; Mucize, kerâmet ve sihir kavramları, geçmiş Peygamberlerin mucizeleri, tehâddî, muaraza ve sarfe gibi temel konuları ele aldık. İkinci bölümde Fahruddîn er-Râzî'ye göre Kur'ân'ın belâgat ve fesâhat yönüyle mucize olması konusunu ele aldık. Kur'ân'ın i'câzıyla bağlantılı olarak; Îcâz, itnâb, temsîl, teşbîh ve Kur'ân'ın üslûbu gibi temel belâgat konularının Râzî tarafından nasıl ele alındığını inceledik. Ayrıca bu bölümde nazım düşüncesi bağlamında Fahruddîn er-Râzî'nin Kur'ân'ın bütünlüğünü nasıl ele aldığını inceledik. Ayrıca Râzî'nin Kur'ân'ın gaybî haberler ihtiva etmesi ve vahyin kaynağını tespit etme noktasında Hz. Peygamber (s.a.v.)'in şahsiyeti gibi konuları nasıl ele aldığını inceledik. Sonuç kısmında ise çalışmamız boyunca elde ettiğimiz bütün bilgilerin hülasasını verdik. Anahtar Kelimeler Kur'ân, İ'câz, Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
Rûzbihân el-Baklî ve Arâisü'l-Beyân isimli tefsîrindeki metodu
Hicrî Beşinci Yüzyıl sonu ile Altıncı Yüzyıl başlarında yaşayan İranlı sûfi ve müfessir olan, Rûzbihân el-Baklî'nin Arâisü'l-Beyân adlı tefsîrinin incelenmesi ve tefsîrindeki metodunun ortaya konulmasına yönelik olan bu çalışmamız, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tefsîr, te'vîl, işâre ve zahir-bâtın, kavramlarını açıkladık. İşârî tefsîrin tanımı, kısımları, bâtınî tefsîrden ayıran yönleri, meşruiyeti, delilleri, bu tefsîre yöneltilen eleştiriler ve işârî tefsîr alanında yazılan bazı tefsîrleri zikrettik. Birinci bölümde, Baklî'nin yaşadığı dönemin siyasi ve tasavvufi durumu ile, hayatını, ilmi kişiliğini muâsırlarını ve eserlerini ele aldık. İkinci bölümde ise, Baklî'nin Arâisü'l-Beyân isimli tefsîrini, tefsîrdeki metodunu, işârî, zâhir-bâtın ve kaynakları gibi farklı açılardan tefsîrini ele aldık. Bazı tasavvufi meselelerine bakışını ve değerlendirmelerine yer verdik. Anahtar Sözcükler: İşârî Tefsîr, Rûzbihân el-Baklî, Arâisü'l-Beyân, Tefsîr, Zâhir-bâtın.
Gâyetu'l-Emânî fî Tefsîri'l-Kelâmi'r-Rabbânî li Mollâ Gürânî(Bakara suresi 98-252 ayetleri)-Tahkîk ve inceleme
In this study, 98-252 verses of the verses of the Bakara sura of Gâyetu'l-Emânî fî Tefsîri'l-Kelâmi'r-Rabbânî of Molla Gürani, one of the important scholars and commentators of the Ottoman period and who also served as Sheikhulislam, were examined. In this study, Mola Gürânî's efforts and efforts in the emergence of the meanings of the Qur'an were pointed out and his original ideas were tried to be put forward. Mola Gurani used the narration and acumen method together in his commentary. He mentioned the views of both the Hanafi and Shafi'i sects on fiqh issues, sometimes stated his preference and sometimes contented with the views and proofs of the imams. This study consists of two parts. In the first chapter, the life, personality, scientific personality and position of Mola Gurani, his teachers, students and his works are discussed. The method followed in this study was tried to be put forward. The second part is divided into the investigation part. The differences between the copies are indicated in the footnote. The verses and hadiths in the text have been removed. Closed and strange words are explained. Biographies of scholars and personalities are given in the footnote. The sources of tafsir have been tried to be put forward.
Kur'ân'da bir edebî sanat olarak ironi
Batı Edebiyatı'nda önemli bir ifade vasıtası olan ironi, Yunanca bir kelime olup bir şeyi söyleyip tam tersini kastetmek şeklinde çok genel bir şekilde tanımlanmaktadır. İroni, Arap Edebiyatı'nda tehekküm, suhriyye ve istihza gibi ifadelerle karşılanmaktadır. Genel olarak sözel ve durumsal olarak iki kısma ayrılmaktadır. Kur'ân'ın diğer yönleri olduğu gibi edebî yönü de her zaman dikkatleri üzerine çekmiş ve araştırmacılar için bir çalışma alanı oluşturmuştur. Bir belagat üslubu olan ironi, Kur'ân'daki îcâzın bir parçası olup anlatımda etkiyi artırmış, kelama güzellik ve edebî zevk katmıştır. Çalışmamız bir giriş, iki bölüm ve sonuçtan meydana gelmektedir. Giriş bölümünde çalışmanın konusunu, amacını, önemini, yöntemini ve kaynaklarını kısaca anlatmaya çalıştık. Birinci bölümde, bir kavram olarak "ironi kavramı" ve Arap dili ve belagatında ironi ile anlamsal ve sanatsal ilişkisi olan kavram ve belagat sanatlarını inceledik. İkinci bölümde, Kur'ân ve belagat, Kur'ân'daki ironinin unsurları, özellikleri, sebebi ve amacı gibi Kur'ân üslubunda edebî bir sanat olarak ironinin kullanılması ve uygulama biçimini ele aldık. Sonuç kısmında ise çalısmamız boyunca elde ettiğimiz bilgilerin bir değerlendirmesini yapıp hülasasını verdik. Anahtar Sözcükler: İroni, Tehekküm, Suhriyye, İstihza, Kinaye, Ta'rîz, Tecâhül-i Ârif.
İbn Ebî Zemenîn'in hayatı eserleri ve tefsirindeki metodu
"İbn Ebî Zemenîn'in hayatı, eserleri ve "Tefsîru'l-Kur'âni'l-'Azîz" adlı eseri bağlamında tefsîr metodunu ele aldığımız bu çalışma bir giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde, araştırmanın amacı, yöntemi ve tefsîr ilmiyle ilgili genel bilgiler üzerinde durulmuştur. Burada araştırmanın konusu, amacı ve yöntemi belirlendikten sonra tefsîr ilmi ve Endülüs tefsîr geleneğiyle ilgili bilgilere yer verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümü İbn Ebî Zemenîn'in hayatı, eserleri, hocaları, öğrencileri ve yaşadığı döneme tahsis edilmiştir. Burada onun, hayatı, eserleri, ilmi kişiliği ve yaşadığı dönem genel hatlarıyla ele alınarak incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise İbn Ebî Zemenîn'in tefsîrindeki metodunun ele alınıp örneklerle incelenmiştir. İbn Ebî Zemenîn tefsîrinde, Yahyâ b. Sellâm'ın tefsîrinin tekrarlarını atarak eklemelerde bulunması, rivâyetlere çokça yer vermesi ve bu açıdan rivâyet tefsîri kabul edilmesi, dilinin sade ve anlaşılır olması ve Endülüs tefsîr geleneğinin ilk örneklerinden olması onun öne çıkan bazı özelliklerindendir. Anahtar Kelimeler: İbn Ebî Zemenîn, Yahyâ b. Sellâm, Kur'ân, Tefsîr, Tefsîr Metodu