Theses supervised by Prof. Dr. Ali Koç
12 theses · İskenderun Technical University, Eskişehir Osmangazi University, Atatürk University
Deniz üstü (offshore) rüzgar enerjisi potansiyelinin araştırılması ve Antakya Körfezi için verimliliğinin incelenmesi
Bu çalışmada, deniz üstü rüzgâr enerjisindeki temel faktörler incelenmiş ve Dünya'daki güncel durum belirtilmiştir. Türkiye'de hali hazırda bir deniz üstü rüzgâr enerjisi santrali bulunmamaktadır ve kurulması planlanan bir tesis için yatırım öncesi yapılacak olan fizibilite çalışmasında ele alınması gereken konular ve izlenilecek adımlar detaylıca incelenmemiştir. Bu adımlar ışığında, deniz üstü rüzgâr enerjisi potansiyeli en yüksek illerimizden Hatay'da bulunan Antakya körfezi için WAsP (Wind Atlas Analysis and Application Program) yazılımından yararlanılarak örnek çalışma yapılmıştır. WAsP'ta kullanılmak üzere Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü'nün Samandağ meteoroloji istasyonuna ait 2013-2015 tarihleri arasındaki saatlik rüzgâr hızı ve yönü verileri temin edilmiştir. Türbin yerleşimi ve ileri analizler için bölgeye ait sayısal topografik haritalar Global Mapper programında ilgili yerin 3 ark saniyelik topografik haritasının vektörel hale dönüştürülmesiyle elde edilmiştir. Minimum hata payı için bu verilere ek olarak bölge pürüzlülük ve ölçüm istasyonu yakın çevresi engel bilgileri de programa aktarılmış olup çalışmanın sonucunda kurulacak tesis için geri ödeme süresi ortalama 6.6 yıl olarak bulunup bölgenin rüzgâr verimliliğinin deniz üstü rüzgâr enerjisi santrali kurulumu için uygun olduğu gözlemlenmiştir.
Basit ve rejeneratif organik rankine çevrimi (ORC) tasarımları kullanılarak biyogaz yakıtlı ısı-güç kombine (CHP) motorunun atık ısısının geri dönüştürülebilirliği, enerji ve ekserji analizi
Yenilenebilir enerji kaynakları hızla tükenen fosil yakıtların yerine geçebilecek önemli bir alternatiftir. Güneş, rüzgar, hidrojen, biyogaz gibi birçok yenilenebilir enerji kaynağı mevcuttur. En önemli yenilenebilir enerji kaynaklarından birisi olan biyogaz, çoğunlukla ısı-güç kombine motorlarında (CHP) yakıt olarak kullanılmakta ve elektrik enerjisine dönüştürülmektedir. Fakat bu motorların verimleri çok düşük olup biyogazın yanması ile giren enerjinin çok büyük bir kısmı egzoz gazı ve ceket soğutma suyu vasıtası ile atmosfere atılmaktadır. Bu tez çalışmasında, Belçika bölgesinde kurulu bulunan ve evsel atıklardan biyogaz üretimi yapan bir tesisteki ısı-güç kombine motorlarının (CHP) atık ısılarının geri kazanımı çalışılmıştır. Çalışma kapsamında öncelikle yüksek sıcaklığa sahip olan egzoz gazı atık ısısı için çevrim akışkanı olarak R245fa kullanan rejeneratörlü ve rejeneratörsüz organik Rankine çevrimleri (ORC) tasarlanmıştır. Tasarlanan bu iki çevrim, hem kritik-altı (subkritik) hem de kritik-üstü (süperkritik) çalışma şartları için parametrik olarak optimize edilmiştir. Daha sonra düşük sıcaklığa sahip olan ceket soğutma suyu (CS) atık ısısının geri kazanımı için çevrim akışkanı olarak R245fa kullanan rejeneratörlü ve rejeneratörsüz ORC tasarımı yapılmış olup bu tasarımlar kritik-altı çalışma şartlarında parametrik olarak optimize edilmiştir. En iyi performansın elde edildiği sistem parametrelerinde, egzoz gazı ve CS atık ısısının geri kazanımı için tasarlanan ORC çevrimlerinin ekserji analizi yapılmıştır. Çalışma kapsamında R245fa kullanan ORC çevrimlerinin en iyi çalışma koşullarının belirlenmesinin yanı sıra rejeneratörün ORC üzerine etkileri de irdelenmiştir. Çalışma boyunca ORC sistemlerinin tasarımı ve parametrik optimizasyonu için Steag GmbH tarafından geliştirilen EBSILON® Professional (EBSILON) yazılımı kullanılmıştır.
Endüstriyel arıtma çamurlarından enerji kazanılması
Bu çalışmada; öncelikle Adana Organize Sanayi Bölgesinden (AOSB) çıkan endüstriyel atıkların arıtma tesislerinde arıtılması sonucunda açığa çıkan atık çamuru miktarının tespiti yapılmıştır. Sonrasında yıllık miktarı belirlenen atık su çamurunun kimyasal içeriği analiz edilmiş ve kalorifik ısıl değeri hesaplanmıştır. Elde edilen veriler ve analiz sonuçları baz alınarak, mevcut durumda ağaç kabuğunun ek yakıt olarak kullanıldığı tesiste atık su çamurunun ek yakıt olarak kullanılması durumunda elde edilecek enerji ve sistem maliyetleri hesaplanmıştır. Kurutma sistemi olarak döner tamburlu termal kurutucu sistem seçilmiştir. Dekantör girişinde %2,2, dekantör çıkışında %20 kuruluk oranına sahip endüstriyel atık çamurun %80 kuruluk oranına çıkarmak ve özel dizayn kazanda yanma prosesine hazırlamak için tasarlanmış olan döner tamburlu termal kurutucu sistemin enerji hesapları da yapılarak maliyet analizi yapılmıştır. Tasarımı yapılmış olan 80 ton/gün kapasiteye sahip döner tamburlu termal kurutucu sistem hareketli ızgaralara sahiptir. Kurutucu sistemin iç çapı 2500 mm, uzunluğu 26000 mm ve eğimi %3 olarak belirlenmiştir.
Ağaç sanayinde gaz türbinli bir kojenerasyon çevrimi sisteminin tasarımı ve termodinamik analizi: Balıkesir şartlarında uygulama
Tüm ülkelerde olduğu gibi, ülkemizde de enerji talebi her geçen zaman diliminde sürekli yükselmektedir. Enerjide büyük ölçüde dışa bağımlı olan ülkemizde enerji tasarrufu büyük önem kazanmaktadır. Enerji kullanımında ilk sırayı Endüstriyel tesisler almaktadır. Endüstriyel tesislerin enerji tüketiminin büyük bir bölümünü elektrik enerjisidir. Bu bağlamda, elektrik enerji ihtiyaçlarını üretmek isteyen endüstriyel tesisler, genellikle gaz türbini veya buhar türbini güç santrallerini kullanmaktadır. Verimleri düşük olan bu tesislerin verimini artırmak ve atık ısının değerlendirilmesi için kojenerasyon sistemleri kullanılmaktadır. Termodinamik bakımından ısıl güç santrallerinin verimleri, termodinamiğin birinci ve ikinci yasasıyla göre hesap edilmektedir. Isıl yöntemlerin enerji ve ekserji performansları sistem seçimi, sistem tasarımı ve sistem koşullarının tayininde önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Balıkesir ilimizde bulunan ve ağaç endüstrisinde faaliyet gösteren bir fabrikada bulunan 7,5 MW kapasiteli gaz türbini güç çevriminin termodinamiğin birinci kanununa göre enerji analizi yapılmıştır. Gaz türbininden çıkan atık egzoz gazının buhar kazanı ve ekonomizer kullanılarak tasarlanan kojenerasyon sisteminden geçirilmesi ile 11 Mpa basınçta ve 3,055 kg/s kütlesel debide buhar üretilebileceği hesaplanmıştır. Kojenerasyon sisteminden elde edilen buhar tutkal işletmesinde tutkal üretiminde, soğutma grubu Chiller ünitesinde, odun parçacıklarını pişiren ve lif haline getiren Refiner ünitesinde ihtiyaç duyulan buharın sağlanması için kullanılacaktır.
Atık ısının kalina çevrimleri ile geri dönüştürülebilirliğinin hesabı, enerji ve ekserji analizi
Atık ısıyı elektriğe dönüştürmek, enerji verimliliğini artırma ve çevresel etkileri azaltma konusundaki muazzam potansiyeli nedeniyle bilim adamlarının yıllardır ilgisini çekmiştir. Kayıp enerjiyi geri kazanmak için çok sayıda uygulama olsa da bunlar genellikle gerçek dünyada bir etki yaratacak kadar verimli veya ucuz değildir. Bu çalışmanın amacı, Hatay'da faaliyet gösteren atık geri dönüşüm fabrikası için bir ısı geri kazanım sistemi geliştirmektir. Kombine bir ısı ve güç motorundan çıkan (CHP) egzoz gazını ve ceket suyu atığındaki ısıyı çıkarmak için Kalina Çevrimi (KC) Organik Rankine Çevrimi (ORC) ile birleştirilmiştir. KC'de çalışma sıvısı olarak çeşitli konsantrasyonlarda amonyak-su karışımı seçilirken, ORC için sırasıyla R123, R236ea ve R124 seçilmiş ve test edilmiştir. Çalışma sıvılarının seçimi, diğer çalışma sıvısı seçenekleri daha fazla araştırılmadan, küresel ısınma (GWP) ve ozon tabakasını inceltme potansiyeli (ODP) gibi belirli çevresel etkilere dayalı olarak yapılmıştır ve bu çalışmanın bir sınırlaması olarak kabul edilebilir. Kütle oranı, türbin giriş basıncı ve giriş sıcaklığı gibi KC parametrelerinin optimal değerleri sırasıyla %90, 430 ◦C ve 90 bar olarak bulunmuştur. KC, daha sonra, üç farklı çalışma sıvısı kullanılarak ORC ile birleştirilmiştir ve R123 akışkanın en iyi sonuçları verdiği görülmüştür. Kombine çevrimin net gücü, ekserjisi ve ısıl verimi sırasıyla 211.03 kW, %52.83 ve %26.50 olarak hesaplanmış ve geri ödeme süresi ise 4,2 yıl olarak tahmin edilmiştir. Çalışmayı daha ileri seviyeye taşımak adına mevcut kombin çevrim R123 ve R600a çalışma akışkanları kullanılarak optimize edilen entegre CO2 ve ORC kombin çevrimi ile de net güç, termal ve ekserji verimleri açısından da mukayese edilmiştir. Elde edilen sonuçların uygulanabilirlik alanının burada incelenen iklim koşulları ile sınırlı olduğu unutulmamakla beraber KC ve ORC kombinasyonunun atık ısı enerjisinin geri kazanılması için verimli bir şekilde kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.
Yatay eksenli rüzgar türbini kanadının HAD metodu ile tasarımı ve optimizasyonu
Fosil yakıtların talebinde düşüş yaşanırken yenilenebilir enerji kaynaklarına yapılan yatırımlar ve ayrılan bütçeler artarak dijitalleşen bir dünyaya katkı sağlamaktadır. Yenilenebilir enerji üzerine yapılacak olan çalışmalarda mevcutta var olan enerji sistemlerinin daha da geliştirilerek daha fazla fayda elde etmeye odaklanma ihtiyacı oldukça önemli bir gereksinim haline gelmiştir. Bu çalışmada ilk olarak Yatay Eksenli Rüzgâr Türbini kanadı tasarlanmış ve bu tasarımda aerodinamik yönden optimizasyonu yapılmıştır. NACA 4415 profilleri Solidworks ortamında 19 adet düzleme twist açısı verilerek 3 m uzunluğundaki kök kısmı ile birlikte toplamda 25,5 m uzunluğunda altı farklı twist açısında türbin kanadı tasarımları yapılmıştır. En verimli twist açısına sahip kanat tipi belirlendikten sonra değişken hızlarda yapılan analizlerde 10 m/s hız değerinde 16 RPM devir sayısına yaklaşık olarak 45º hücum açısında ulaşıldığı, üretilen gücün yaklaşık olarak 210 kW olduğu, 15 m/s hız değerinde 16 RPM devir sayısına yaklaşık olarak 38º hücum açısında ulaşıldığı, üretilen gücün yaklaşık olarak 560 kW olduğu, 20 m/s hız değerinde 16 RPM devir sayısına yaklaşık olarak 28º hücum açısında ulaşıldığı, üretilen gücün yaklaşık olarak 650 kW olduğu, 25 m/s hız değerinde 16 RPM devir sayısına yaklaşık olarak 23º hücum açısında ulaşıldığı, üretilen gücün yaklaşık olarak 800 kW olduğu belirlenmiştir. Yapılmış olan çalışmalar ile karşılaştırıldığında, literatürdeki çalışmaların sonuçlarının rüzgâr türbini kanat tasarımı optimizasyon değerleriyle uyumlu olduğu açıkça görülmektedir. Farklı hızlarda ve hücum açılarında yapılan analizlerle yapılan karşılaştırmada farklı hızlarda yapılan analizlerde 16 RPM devir sayısında elde edilen tork değerinin paralellik gösterdiği görülmüştür. Yatay eksenli bir rüzgâr türbininin farklı hız ve hücum açılarında benzer çalışmaların literatürde yaygın olarak yapıldığı görülmektedir. Ancak belirli devirde dönüş sayısının sabit tutularak farklı hız ve hücum açılarında yapılan analizlerle karşılaştırılması açısından bu çalışma literatüre ayrıca katkı sunmaktadır.
Buhar metan reformasyonu (SMR) ile hidrojen üretim proseslerinde bütünsel sürdürülebilirlik:Termodinamik optimizasyon ve entegre sistemlerin tekno-ekonomik analizi
Endüstride hidrojen üretiminin baskın teknolojisi olan Buhar Metan Reformasyonu'nun (SMR) verimliliğini ve ekonomik uygulanabilirliğini artırmak, sürdürülebilirlik hedefleri için kritik öneme sahiptir. Bu tez çalışması, gerçek bir endüstriyel SMR tesisinde mevcut olan hem termodinamik hem de operasyonel verimsizlikleri ele alan bütünsel bir yaklaşım sunmaktadır. Bu kapsamda, tesisin yıllık ortalama verileri temel alınarak Cycle Tempo yazılımı ile bir termodinamik optimizasyon gerçekleştirilmiştir. Ardından, optimizasyon sonucu ortaya çıkan ve tesise özgü olan 0,002 kg/s'lik atıl hidrojen akışının değerlendirilmesi amacıyla, 222,73 kW'lık bir mikro gaz türbini (MGT) entegrasyonu için kapsamlı bir tekno-ekonomik analiz yapılmıştır. Sonuçlar, önerilen entegre sistemin tesis performansını önemli ölçüde iyileştirdiğini göstermektedir. Sistemin toplam enerji verimliliği %43'ten %64'e yükselirken, yıllık CO₂ emisyonları 664,57 ton (%11,8) azalmıştır. Yapılan tekno-ekonomik analiz, MGT yatırımı için 4,96 yıllık cazip bir geri ödeme süresi ortaya koymaktadır. Bu fizibilitenin arkasındaki temel itici güç, iki farklı kazancın birleşiminden doğan güçlü sinerjik etkidir: Yaklaşık 250.550 ABD doları tutarındaki toplam yıllık finansal faydanın %67'si yeni elektrik satış gelirinden, %33'ü ise optimize edilmiş doğal gaz tüketiminden kaynaklanan tasarruflardan elde edilmektedir. Bu çalışma, proses optimizasyonu ile atık akışların değerlendirilmesini birleştirmenin, endüstriyel hidrojen üretiminin genel sürdürülebilirliğini artırmak için ekonomik açıdan cazip ve tekrarlanabilir bir yol sunduğunu kanıtlamaktadır.
Mermi çekirdeklerinin geometrisi değiştirilerek performansının arttırılması
Bu çalışmanın amacı, geometrik olarak benzersiz bir tasarıma sahip olan 9×19 mm merminin kinetik enerjisinin tamamını, delme (penetrasyon) yeteneğini kaybetmeden hedefe aktarmaktır. Bu sayede, günümüz dünyasında artan asimetrik güvenlik tehditleri karşısında, yeni tasarlanan mermi çekirdeği güvenlik güçlerine bir "kuvvet çarpanı" olarak eklenebilir. Çalışmada, mevcut kullanılan mermiler ve yeni tasarlanan mermilerin insan dokusuna nüfuz etme faktörleri, ANSYS Explicit Dynamic sonlu elemanlar modeli kullanılarak incelenmiştir. İnsan dokusunu simüle etmek amacıyla %10'luk balistik jelatin kullanılmıştır. Öncelikle, yeni tasarlanan ve hâlihazırda kullanılan 9×19 mm mermi çekirdeklerinin balistik jelatin üzerindeki nüfuz etme faktörleri sonlu elemanlar yöntemi (SEY) ile sayısal olarak modellenmiştir. Sonrasında, yapılan bu sayısal analiz deneysel olarak da doğrulanmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, yeni tasarıma sahip merminin insan dokusunu simüle eden balistik jelatine daha fazla hasar verdiği gözlemlenmiştir. Ayrıca, bu yeni mermi tasarımının hedefe ilettiği enerji miktarının daha yüksek olduğu ve hedefte oluşturduğu tahribatın daha yıkıcı olduğu belirlenmiştir.
Bazı yulaf çeşitlerinin Eskişehir ekolojisinde ot verimlerinin belirlenmesi
Bu araştırma, Eskişehir ekolojik şartlarında 16 tescilli ve 1 üretim izinli toplam 17 yulaf genotipinin ot verimi ve ilgili özelliklerinin belirlenmesi için Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Ziraat Fakültesi Araştırma ve Deneme arazisinde 2021 yılında yürütülmüştür. Araştırma, tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekerrürlü olacak şekilde kurulmuştur. Çalışmada 16 farklı tescilli yulaf çeşidi (Albatros, Avar, Diriliş, Faikbey, Fetih, Halkalı, Haskara, Kahraman, Kayı, Kırklar, Küçükyayla, Manas, Sarı, Sebat, Seydişehir, Yeniçeri) ve 1 adet üretim izni bulunan yulaf genotipi (Yağız) kullanılmış olup bitki boyu uzunluğu (cm), kuru ot verimi (kg/da), yaprak oranı (%), sap oranı (%), ot ham protein içeriği (%), NDF oranı (%), ADF oranı (%), ham kül değerleri (%) incelenmiştir. Çalışma sonucunda yulaf genotiplerinin ortalama değerleri bitki boyu 70,07 cm, kuru ot verimi 596,45 kg/da, sap oranı %84,65, yaprak oranı %15,33, ham protein oranı %12,39, NDF oranı %42,17, ADF oranı %35,82, ham kül değeri %16,71 olarak belirlenmiştir. En yüksek ve en düşük bitki boyu uzunluğu Kahraman (95,4 cm) ve Sebat (50,9 cm), kuru ot verimi Küçükyayla (712,25 kg/da) ve Sebat (383 kg/da), sap oranı Diriliş (%87,75) ve Albartos (%76,2), yaprak oranı Albatros (%23,80) ve Diriliş (%12,0), ham protein oranı Haskara (%14,65), Faikbey (%14,65) ve Kahraman (%10,4), NDF oranı Manas (%45,80) ve Sebat (%37,5), ADF oranı Yağız (%36,30) ve Seydişehir (%34,75), ham kül oranı Seydişehir (%23,70) ve Kırklar (%14,50) genotiplerinden elde edilmiştir.
Gübre ve mikorizanın ikinci ürün silajlık mısırda verim ve kalite üzerine etkileri
Silajlık mısır kolay sindirilmesi, yüksek besin değeri ve lezzetli olması gibi özelliklerinden dolayı hayvanlar için sevilerek tüketilen ve tercih edilen önemli bir kaba yem bitkisidir. Mısırda azotlu gübrelerin kullanımını azaltmak için son yıllarda kullanımı yaygınlaşan mikoriza mantarları, bitkiler için gerekli besin elementlerinin topraktan alınmasında önemli rol oynamaktadırlar. İkinci ürün silajlık mısırda mikoriza ve azot gübrelemesinin hasıl verimi ve yem kalitesi özelliklerine etkisinin araştırıldığı çalışma Eskişehir ili ekolojik koşullarında Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Ziraat Fakültesi deneme alanında 2022 yılında tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Bitki materyali olarak Simpatico (FAO 300) silajlık mısır çeşidi, mikoriza mantarı ve amonyum sülfat (%21 N) azotlu gübresi kullanılmıştır. Mikoriza uygulaması ekimi takiben yapılmış, azotlu gübreleme ise taban+üst gübre (kg/da) olacak şekilde planlanarak kontrol (0+0), 0+10, 5+5, 10+10, ve 0+20 kg/da olmak üzere 5 farklı şekilde uygulanmıştır. Çalışmada bitki boyu, hasıl verimi, kuru madde verimi, kuru madde oranı, yaprak oranı, sap oranı, koçan oranı, sap kalınlığı, ham protein oranı ve NDF-ADF oranları incelenmiştir. Çalışmada elde edilen verilere göre mikoriza uygulamasının Eskişehir ekolojik koşulları altında ikinci ürün silajlık mısırın verim ve kalitesi üzerine tek başına önemli bir etkisi olmamıştır. Farklı azotlu gübreleme uygulamalarının bitki boyu, kuru madde verimi ve yaprak oranı üzerine etkisi %1 seviyesinde önemli olurken, hasıl verimi, kuru madde oranı, ham protein oranı üzerine etkisi ise %5 seviyesinde önemli bulunmuştur. Farklı azotlu gübreleme uygulamalarında bitki boyu 250,0 cm ile 301,2 cm, hasıl verimi 6158,6-9713,6 kg/da, kuru madde verimi 1768,9-2577,9 kg/da, kuru madde oranı %24,6-28,0, yaprak oranı %16,1-19,4, sap oranı %39,1-43,7, koçan oranı %37,4-43,8, sap kalınlığı 23,0-24,5 mm, ham protein oranı %6,7-8,6, NDF oranı %47,6-49,3 ve ADF oranı %24,3-26,1 arasında değişmiştir. Çalışma bulgularına göre, Eskişehir ve benzeri ekolojik koşullarda erkenci çeşitlerle yapılan ikinci ürün silajlık mısır üretimi için taban+üst gübre olacak şekilde en az 5+5 kg/da azot uygulaması, en yüksek kuru madde verimi için de 0+20 kg/da azot uygulaması önerilebilir. Ancak elde edilen sonuçların doğruluğunun tespiti için çalışmada yıl tekrarının yapılması tavsiye edilir.
Mera durum ve sağlık sınıfı belirlenmesinde kullanılacak program geliştirme, Arslanbeyli meraları örneği
Bu çalışmada, mera envanteri oluşturma sürecinin hızlandırılması, hesaplama hatalarının en aza indirgenmesi ve mera alanlarının koordinat sistemiyle kaydedilmesi amacıyla bir web uygulaması geliştirilmiştir. Dünya genelinde mera araştırmaları yapan araştırmacıların belirli mera alanlarındaki durumları inceleyip bilgi paylaşımı yapabileceği bir platform sağlanmıştır. Uygulamanın test edilmesi için Eskişehir İli Seyitgazi İlçesi'nde bulunan Aslanbeyli köyü mera alanlarında mera durum ve sağlık sınıfları incelenmiş, elde edilen veriler uygulama aracılığıyla işlenerek envanter oluşturulmuştur. Uygulamanın backend tarafında Go dili, Fiber Web framework ve PostgreSQL kullanılmıştır. Go dili, sunucu tarafında Java, JavaScript ve .NET gibi çözümlerden daha performanslı ve esnek bir geliştirme ortamı sunmuştur. Fiber web framework'ü, HTTP sunucularını geliştirmek için etkili bir çözüm sağlamıştır. Kullanıcıların uygulamaya giriş yapabilmeleri için Users tablosunda ID, name, E-Mail ve Password sütunları üzerinde bilgileri saklanır. Kullanıcı girişi yapıldığında eşleşen e-posta ve şifre kontrol edilir, ardından yeni bir JWT oluşturularak kullanıcıya gönderilmektedir. Uygulamanın frontend kısmında JavaScript, TypeScript, React, TailwindCSS, Vite ve Bun kullanılmıştır. Bu teknolojiler, önyüz geliştirmede tercih edilerek uygulamanın daha erişilebilir ve anlaşılır olmasını sağlamıştır. Elde edilen verilerin analizinde kullanılan Adagan Web uygulaması, elle hesaplama sürecini kısaltarak ve insan hatalarını azaltarak doğru sonuçlar vermiştir. Sonuçlar, otlatmanın kontrol altına alınmasıyla mera bitki örtülerinin durum ve sağlık sınıflarının ilerleyeceğini göstermektedir. Kontrolsüz kullanım altında meralarda çoğalıcı türlerin azaldığı, bu nedenle mera ıslah çalışmalarının önemli olduğu vurgulanmıştır. Bu çalışmanın ortaya koyduğu Adagan isimli web uygulaması, mera durum ve sağlık değerlendirmesi için önemli bilgiler sunmaktadır. Bu verilerin yorumlanarak her ekolojik bölge için mera yönetim ve geliştirme planlarının yapılması önerilmektedir.
Meralarda yaygın bazı buğdaygiller ile geniş yapraklı bitkiler arasındaki ekofizyolojik ilişkiler
Bitki türleri arasındaki etkileşimler iklim, çevre ve bitki özelliklerine bağlı olarak vejetasyonların yapı ve fonksiyonlarının oluşmasında önemli bir role sahiptir. Çevresel şartlara bağlı olarak bu etkileşim olumlu etkiden olumsuz veya nötür etkiye, olumsuz etkiden ise nötür veya olumlu etkileşime değişebilmektedir. Bu amaçla yüksek rakımlı meralarda yaygın olan Festuca ovina, Bromus variegatus ve Koeleria cristata buğdaygil türleri ile Medicago papillosa, Astragalus microcephalus, Thymus parviflorus ve Hypericum scabrum türleri arasındaki ekofizyolojik ilişkiler ele alınmıştır. Deneme 2013 ve 2014 yıllarında Tesadüf Parselleri Deneme Planında Bölünmüş Parseller Düzenlemesine göre on tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırmada botanik kompozisyon, yersel dağılım, vejetasyon ve toprak özellikleri arasındaki ilişkiler, elverişli azot, kuru madde üretimi, kök kuru madde üretimi, topraküstü ve toprakaltı rekabet, bitki boyu, ham protein oranı, NDF, ADF ve nispi yem değeri incelenmiştir. Mera alanında 39 bitki türüne rastlanmış ve botanik kompozisyonda hakim bitki türleri buğdaygiller olmuştur. Ortalama buğdaygil oranı %40,90 olarak tespit edilmiştir. Ortam olarak değerlendirilen türlerin yersel dağılımları arasında güçlü ilişkiler olduğu ve vejetasyonda parçalı bir dağılım gösterdikleri görülmüştür. İncelenen toprak özellikleri ile bitki türlerinin dağılımı arasında önemli ilişkiler belirlenmiştir. Toprakların elverişli azot içeriklerinde (NH4 ve NO3) yıllara göre önemli farklılıklar sergilemiştir. Ortalama NH4 ve NO3 içerikleri sırasıyla 10,96 ve 11,73 ppm olarak bulunmuştur. Baklagiller familyasına dahil bitki türleri ile etkileşim halinde yetişen buğdaygil türlerinde kuru madde üretimi artmış, buğdaygil türleri ve yıllar arasında önemli farklılıklar belirlenmiştir. Ortalama kök kuru madde üretimi 26,66 g/bitki olurken, M. papillosa ve A. microcephalus ile etkileşim halinde yetişen buğdaygil türlerinin kök kuru madde üretimleri pozitif etkilenmiş ve sırasıyla 31,58 ve 34,99 g/bitki olmuştur. Buğdaygil türleri etkileşim içerisinde yetiştiği bitki türleri ve yıllara göre toprak üstü ve toprak altı rekabet önemli farklılık göstermiştir. A. microcephalus buğdaygil türlerinin toprak üstü rekabetini olumlu yönde etkilerken, diğer türler olumsuz etkilemişlerdir. Toprak altı rekabette ise bütün bitki türleri olumsuz etki yapmıştır. Bitki boyu ortam, bitki ve yıllara göre önemli farklılıklar göstermiş ve ortalama 41,02 cm olmuştur. Bitki türlerinde kalitenin bir göstergesi olan ham protein oranı, NDF, ADF ve nispi yem değeri ortam, bitki ve yıllar arasında çok önemi farklılıklar göstermiştir. Ortalama ham protein oranı %10,70, en yüksek ham protein oranı B. variegatus bitkisinin A. microcephalus ile etkileşim halinde yetiştiğinde tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre canlı ve dinamik yapıya sahip mera vejetasyonlarında türler arasındaki ilişkilerin belirlenmesi ve buna göre yönlendirici uygulamalar geliştirmek sürdürülebilir mera kullanımına yardımcı olacaktır.