Theses supervised by Prof. Dr. Bahattin Özdemir
10 theses · Akdeniz University
Yiyecek ilgilenimi, kültürel mesafe, estetik haz ve davranışsal niyetlerin ilişkisi: Tabak tasarımının düzenleyici rolüne yönelik bir araştırma
Daha sonra doldurulacaktır.
Restoranlar bağlamında sağlık ve lezzet ikilemi: Sağlık ve lezzete ilişkin değişkenlerin yemek seçimine etkisi
Sağlıksız = Lezzetli" inancı genelde bireylerin yemek seçimini zorlaştıran bir unsurdur. Literatürde tüketicilerin yemek tüketme sırasında sağlık ve lezzet açısından ikilem yaşadığı düşünülmektedir. Benzer ikilemin restoranlar bağlamında da gerçekleştiği varsayılmaktadır. Tüketicilerin yemek seçimlerini doğrudan etkileyebilecek bir dizi unsuru içerdiğinden yemeklerin sağlık ve lezzet algısını etkileyen faktörleri anlamak için restoran ortamını göz önünde bulundurmak önemli hale gelmektedir. Buradan hareketle bu çalışmanın amacı tüketicilerin fine-dining tarzı kaliteli restoranlar bağlamında yemek seçimlerini etkileyen sağlık ve lezzete ilişkin değişkenlerin incelenmesidir. Bu çerçevede iki tane ampirik araştırma gerçekleştirilmiştir. Birinci ampirik araştırma kapsamında sağlık bilinci, öznel bilgi ve lezzet tutumu değişkenlerinin sağlıklı yemek seçim niyetini nasıl etkilediğini belirlemek ve bu ilişkide yiyecek ilgileniminin düzenleyici rolünü değerlendirmek amaçlanmıştır. İkinci ampirik araştırma için, sağlık bilincinin ötesinde yiyeceklerin sağlıklılığı ve lezzet algısı ile sağlıklı veya lezzetli olarak sunulan yemekler arasında seçim yapma niyeti arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada, örneklem olarak seçilen restoran menüsü, Akdeniz mutfağının zengin lezzetlerini yansıtan çeşitli yemeklerden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi, ayda en az bir kez kaliteli hizmet sunan restoranları ziyaret eden 18 yaş ve üzeri bireylerden oluşmaktadır. Ölçüm modelinin geçerliliği ve güvenirliği için doğrulayıcı faktör analizi ve araştırma modelinde yer alan hipotezlerin testi için de yapısal eşitlik modelinden yararlanılmıştır. Birinci ampirik araştırmada tüketicilerin sağlık bilincinin sağlıklı yemek seçme niyetini olumlu yönde etkilediği tespit edilirken, öznel bilgi ve lezzete ilişkin tutumun sağlıklı yemek seçme niyetini beklendiği şekilde etkilemediği tespit edilmiştir. Son olarak, öznel bilgi ve lezzete ilişkin tutum arasındaki ilişkide yiyecek ilgileniminin düzenleyici rolü olduğu anlaşılmaktadır. Yiyecek ilgilenimi arttıkça öznel bilginin lezzet tutumu üzerindeki etkisinin zayıfladığı görülmektedir. İkinci ampirik çalışma ise daha spesifik bir bağlama odaklanmış ve katılımcıların sağlıklı ya da lezzetli yemek uyaranlarına maruz kaldıklarında yemek seçme niyetlerini incelemiştir. Sağlık bilincinin; yiyeceklerin sağlıklı ve lezzetli algılanmasının ve tüketicilere sunulan sağlıklı veya lezzetli yemek uyaranı açısından yemek seçme niyetini etkilediği ikinci ampirik araştırma bulgularıyla ortaya konulmaktadır. Sonuç olarak elde edilen bulgular, fine-dining restoranlarda sağlık-lezzet ikilemi bağlamında tüketicilerin yemek seçme niyetlerine ilişkin anlayışımıza katkıda bulunarak uygulayıcılar ve gelecekteki araştırmalar için faydalı bilgiler sunmaktadı
Mutfakta yenilikler ve çeşitlilik arayışı, gastronomik imaj ve davranışsal niyetler arasındaki ilişkiler: Sosyal medya kullanımının düzenleyici rolü
Bu araştırmanın amacı turistlerin çeşitlilik arayışları, mutfakta yeniliklere ilişkin tutumları, gastronomik imaj algılamaları, yerel yiyecek tüketim davranışları ve destinasyonu ziyaret etme niyetleri arasındaki ilişkileri tespit etmektir. Bu araştırma aynı zamanda mutfakta yeniliklere ilişkin tutum ile gastronomik imaj arasındaki ilişkide sosyal medya kullanımının düzenleyici rolünü de incelemektedir. Araştırma Nisan ile Haziran 2023 tarihleri arasında Alanya'yı ziyaret eden yabancı turistlere çevrimiçi ve yüz yüze uygulanan anketler aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Belirlenen örneklemde yer alan bireylere ulaşmak için amaçlı ve kolayda örnekleme yönteminden yararlanılmıştır. Toplamda 1028 adet soru formuna ulaşılmıştır. Uç değerler ve eksik doldurulan anket formları çıkarıldıktan sonra kullanılabilir olan 786 anket formu üzerinden analizler gerçekleştirilmiştir. Araştırma modelinde yer alan hipotezleri test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi, açıklayıcı faktör analizi ile yapısal eşitlik modellemesinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular sonucunda yiyeceklerde çeşitlilik arayışının mutfakta yeniliklere ilişkin tutum ve gastronomik imaj üzerinde olumlu yönde bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında mutfakta yeniliklere ilişkin tutumun gastronomik imaj üzerinde olumlu yönde bir etkisi saptanmıştır. Ayrıca gastronomik imajın yerel yiyecek tüketme niyeti üzerinde olumlu yönde bir etkisi tespit edilmiştir. Dahası gastronomik imajın destinasyonu tekrar ziyaret etme niyeti üzerinde olumlu yönde etkisi gözlenmektedir. Bununla birlikte yerel yiyecek tüketim niyetinin destinasyonu ziyaret etme niyetini olumlu yönde etkilediği anlaşılmaktadır. Dahası mutfakta yeniliklere ilişkin tutumun gastronomik imaj üzerindeki etkisinde sosyal medyayı kullanma motivasyonunun ve sosyal medyayı yiyecek ve destinasyon tercihleri açısından kullanmanın düzenleyici bir rol oynadığı ortaya konulmaktadır.
Sosyal medya kullanımı ve sosyal faktörlerin(eşlik edilme) yemek seçimine etkisi: Menü tasarımının düzenleyici rolü
Araştırmada sosyal medya kullanımı ve sosyal faktörlerin (eşlik edilme) yemek seçimi üzerindeki etkisinin tespit edilmesi amaçlanmış, sosyal faktörlerin sosyal medya kullanımı ile yemek seçimi arasındaki ilişkide aracılık rolü sınanmıştır. Bununla birlikte söz konusu ilişkilerde menü tasarımının düzenleyici rolünün olup olmadığı test edilmiştir. Araştırma Türkiye'de ve Antalya ilinde dışarıda yemek yeme davranışı sergileyen 18 yaşından büyük 501 bireyle 24 Ocak – 1 Ağustos 2023 tarihlerinde araştırmacının kendisi tarafından sosyal medya araçları ve yüz yüze dağıtılan soru formlarıyla toplanan veriler üzerinden gerçekleştirilmiştir. Eksik veriler (4 adet) ile uç değerler (37 adet) tespit edilmiş ve 460 adet soru formu geçerli kabul edilmiştir. Amaç doğrultusunda nicel bir araştırma deseni benimsenmiş ve verilerin analizinde keşfedici (açımlayıcı) ve doğrulayıcı faktör analizi ile kovaryans temelli 'Yapısal Eşitlik Modellemesinden (YEM) yararlanılmıştır. Çalışmanın bulgularına göre sosyal medya kullanımının restoranlarda tüketicilerin yemek seçiminde olumlu yönde bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında sosyal medya kullanımının restoranlarda eşlik edilme şeklindeki sosyal faktörleri olumlu yönde etkilediği saptanmıştır. Ayrıca eşlik edilmenin restoranlarda tüketicilerin yemek seçimi üzerinde olumlu yönde bir etkisi olduğu görülmüştür. Dahası sosyal medya kullanımı ile yemek seçimi arasındaki ilişkide sosyal faktörlerin aracı bir rol oynadığı ortaya konulmuştur. Ayrıca menü tasarımının sosyal faktörler ile yemek seçimi arasındaki ilişkide ve sosyal medya kullanımı ile yemek seçimi arasındaki ilişkide düzenleyici bir rol oynamadığı ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular ışığında bu çalışmanın restoranlarda yemek seçimini etkileyen sosyal etkenler ile menü tasarımı açısından teorik ve pratik alanlarda önemli katkılar sağlayabileceği söylenebilir. Bu doğrultuda çalışmanın sonunda kuramsal ve pratik çıkarımlara yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Faktörler, Sosyal Medya, Menü Tasarımı, Yemek Seçimi
Yerel halkın gastronomik imaj ve otantizm algısının yerel mutfağın sürdürülebilirliğine ilişkin niyetlerine etkisi, etnosentrizmin düzenleyici rolü
Bir bölgenin yerel halkı, kendilerine atalarından miras olarak kalan gastronomik kimliğin (gastronomik miras) sonraki nesillere aktarılmasında önemli bir role sahiptir. Bu araştırmanın temel konusu yerel halkın kendi mutfağının korunması ve sürdürülmesine ilişkin davranışsal niyetlerini ve etkili olabilecek faktörleri incelemektir. Bu doğrultuda tezin amacı yerel halkın kendi gastronomik kimliğine ilişkin gastronomik imaj, otantizm algılamaları ve davranışsal niyetleri arasındaki ilişkileri belirlemektir. Aynı zamanda söz konusu ilişkiler arasında etnosentrizmin düzenleyici rolünü de incelemektir. Çalışmada gastronomik kimlik, bireysel kimlik ve toplumsal kimlik arasındaki ilişkilerin bireyin davranışına olan etkisinin anlaşılmasına yönelik kuramsal çerçevenin desteklenmesinde Sosyal Kimlik Teorisinden yararlanılmıştır. Önerilen modeldeki ilişkilerin öngörülmesinde çerçeve olarak Değer-Tutum-Davranış Modeli ve Planlı Davranış Teorisi temel alınmıştır. Nicel araştırma yönteminden faydalanılmış olup örneklemin belirlenmesinde amaçlı ve kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma Artvin'de yerel halktan bireylerin katılımıyla gerçekleştirilmiş, verilerin elde edilmesinin ardından analizler uygulanmıştır. Değişkenlerin faktör yapısını görmek için açımlayıcı faktör analizi (AFA), ölçüm modelinin testi için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır. Ardından kurulan model yapısal eşitlik modeli (YEM) aracılığıyla test edilmiştir. Elde edilen bulgulara bakıldığında otantizm algılamasının gastronomik imaj üzerinde olumlu yönde, güçlü düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Otantizm algılamasının ayrıca davranışsal niyet üzerinde olumlu yönde, güçlü düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olduğu da saptanmıştır. Gastronomik imajın davranışsal niyet üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi saptanamamıştır. Son olarak etnosentrizmin otantizm algılaması ve davranışsal niyet ilişkisinde düzenleyici bir role sahip olduğu tespit edilmiştir.
Menü niteliklerinin algılanan değer, keyif ve anlık sipariş verme davranışına etkisi: Menü türlerinin (kâğıt, tablet, artırılmış gerçeklik) ve yiyecek aşinalığının düzenleyici rolü
Menünün restoran tüketicilerinin sipariş verme deneyimi üzerindeki rolünün ele alındığı bu araştırmada keşfedici sıralı karma yöntem deseni benimsenerek birbirini takip eden ve nitel ile nicel yaklaşımla yürütülen iki çalışma gerçekleştirilmektedir. Araştırmada öncelikle uygulayıcıların dijital ve artırılmış gerçeklik menüler hakkındaki görüşlerini nitel bir yaklaşımla keşfetmek amaçlanmaktadır. Bu bağlamda dijital menülerin restoranlarda kullanımını kolaylaştıran ve zorlaştıran faktörler ile kullanımın olumlu ve olumsuz etkilerinin neler olduğu, artırılmış gerçeklik menülerin kullanılması hakkındaki görüşlerin ne yönde olduğu konuları aydınlatılmaya çalışılmaktadır. Araştırma sorularına yanıt aramak için Alanya ilindeki sektör profesyonelleri ve alanının uzmanı akademisyenlerle (11 kişi) odak grup görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Görüşme neticesinde elde edilen bulgular dijital menü kullanımının hızlı güncellenebilme, menü içeriğini zenginleştirebilme, diğer sistemlerle entegre edilebilme, geri bildirim sağlayabilme, veri tabanı oluşturabilme, tüketicilere detaylı bilgi sağlayabilme, sipariş sürecini hızlandırabilme, siparişi kişiselleştirme ve uzaktan erişim imkânı sunabilme yönüyle kolaylaştırıcı olarak görüldüğünü ortaya koymaktadır. Ek maliyetler ve personel ihtiyacı, teknik altyapı ve sistem sorunları ile muhtemel kullanım zorlukları ise dijital menülere ilişkin zorlaştırıcı unsurları oluşturmaktadır. Dijital menülerin sürdürülebilirlik ve işletme imajını güçlendirme noktasında olumlu etkiler yaratacağı belirtilirken olumsuz etkiler olarak servis personeli ile tüketici arasındaki iletişimi zayıflatacağı ve personel ihtiyacında azalmaya neden olacağı düşünülmektedir. Artırılmış gerçeklik menünün ise ilgi çekici ve eğlenceli bir araç olarak deneyimi keyifli bir hale getirebileceği fakat sipariş sürecini uzatabileceği ve zamanla tekrarlanan kullanımların monotonlaşmaya yol açabileceği dile getirilmektedir. Sonuç olarak uygulayıcıların genel itibariyle dijital menülerin kullanılmasına karşı olumlu tutumlar sergiledikleri ve artırılmış gerçeklik menüyü gelecekte kullanımı yaygınlaşabilecek potansiyel bir menü türü olarak gördükleri söylenebilir. Bu durum ana çalışmanın gerçekleştirilebilmesi için zemin hazırlamıştır. Ana araştırmada ise Uyaran-Organizma-Tepki (S-O-R) modeli çerçevesinde menü nitelikleri, algılanan değer, keyif ve anlık sipariş verme davranışı arasındaki ilişkilerin tespit edilmesi ve bahsi geçen ilişkilerde farklı menü türlerinin (kâğıt, tablet, artırılmış gerçeklik) ve yiyecek aşinalığının düzenleyici rollerinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Kapadokya bölgesi (Nevşehir) araştırma alanını, lüks restoranlar ise araştırma bağlamını oluşturmaktadır. Nicel araştırma yaklaşımı doğrultusunda gerçek bir saha deneyi yürütülerek kontrol gruplu son test deseni benimsenmektedir. Deneysel işlem doğrultusunda kâğıt menü, tablet menü ve artırılmış gerçeklik menü deney manipülasyonunu oluştururken veriler soru formları kullanılarak toplanmıştır. Örneklemin tespitinde hem amaçlı hem de kolayda örnekleme yöntemlerine birlikte başvurulmuştur. Soru formlarının dağıtımı çevrim içi (karekod) ve yüz yüze olarak iki ayrı biçimde yapılmıştır. Veriler gerçek bir restoran ortamında ayrılan deney alanında, deney materyalleri (kâğıt, tablet ve artırılmış gerçeklik menü) ve İngilizce dilinde hazırlanmış anket formu aracılığıyla uluslararası turistlerden 01 Temmuz ile 31 Ekim 2023 tarihleri arasında toplanmıştır. Araştırma deneyinin uygulanması sonucu toplam 1173 adet anket formu elde edilmiştir. Eksik veriler (136 adet), uç değerler (109 adet) ve filtreleme soruları (153 adet) değerlendirilerek geçerli 775 adet veri analize kabul edilmiştir. Araştırma modelinde ele alınan hipotezler yapısal eşitlik modelinden (YEM) yararlanılarak sınanmıştır. Elde edilen bulgular menü niteliklerinin algılanan değeri (H1), keyfi (H2) ve anlık sipariş verme davranışını (H3); hem algılanan değerin (H4) hem de keyfin (H5) ise anlık sipariş verme davranışını olumlu yönde etkilediğini ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra menü türlerinin menü nitelikleri ile keyif (H7) ve yiyecek aşinalığının keyif ile anlık sipariş verme davranışı (H9) arasındaki ilişkilerde düzenleyici bir rol oynadığı saptanmıştır. Öte yandan menü türlerinin menü nitelikleri ile algılanan değer (H6) ve yiyecek aşinalığının algılanan değer ile anlık sipariş verme davranışı (H8) arasındaki ilişkilerde düzenleyici rolünün bulunmadığı görülmektedir. Tüm bilgiler kapsamında araştırma ilgili mevcut alanyazına katkı sunmakta ve hem sektör uygulayıcılarına hem de araştırmacılara önerilerde bulunmaktadır.
Etnik restoranların yerel halk – göçle gelen yabancı etkileşimine ve göçle gelen yabancıların kabulüne etkisi: Temas kuramı çerçevesinde bir araştırma
Bu çalışma, etnik restoran deneyiminin göçle gelen yabancıları kabul etmeye etkisini temas kuramı çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Amaç doğrultusunda oluşturulan model, sosyolojik değişkenler ile gastronomik değişkenler arasındaki etkileşimlerle etnik restoran ortamındaki temasın kültür bağlamına ek olarak tüketim bağlamında da değerlendirilebileceğine yönelik bir bakış açısı sunmaktadır. Ayrıca modelde temas sürecinin öncesi, esnası ve sonrası olarak değerlendirilmesi yolu ile gruplararası temas, literatürde önerildiği gibi sürece dayalı bir yaklaşım ile ele alınmıştır. 647 katılımcıdan elde edilen veriler, PLS-YEM yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Bulgular, sosyolojik değişkenlerin (kültürel mesafe, etnosentrizm ve ırkçı tutum) temasa hazır bulunuşta etkin rol oynadığını göstermektedir. Otantiklik algısı, temasın sosyolojik değişkenlerin yarattığı kültür bağlamından gastronomik değişkenler (kültürel motivasyon, etnik yiyeceklere yönelik tutum ve etnik restoran ziyaret niyeti) tarafından oluşturulan tüketim bağlamına taşınmasında köprü görevi görmektedir. Tüketim bağlamında temas, kurgusal ve gerçek temas olarak ikiye ayrılmaktadır. Kurgusal temas, etnik restoran deneyimine yönelik beklentiler ile şekillenmektedir. Gerçek bir etnik restoran deneyiminin nasıl olabileceği zihinde kurgulanmaktadır. Gerçek temas ise farklı bir kültürün çevrelediği etnik restoran ortamında fiziksel olarak bulunup deneyim yaşama aracılığıyla eş bulunuşluk yaşamak anlamına gelmektedir. Etnik restoranlarda temas ve eş bulunuşluk, sadece göçle gelen yabancılar ile değil, kültüre özgü semboller ile de yaşanmaktadır. Temasın çıktıları ise kurgusal temastan itibaren ele alınabilmektedir. Etnik restoranlarda deneyim yaşama niyeti geliştirmiş bireyler, göçle gelen yabancıları kabul etme eğilimi göstermektedir. Bu durum gerçek ve tekrarlı etnik restoran ziyaretlerinin sağladığı sürekli şahsi temas ile belirgin şekilde güçlenmektedir. Elde edilen bulgular hale etkisi, temasın çıktılarının sürekliliği, genişleyen temas etkisi ve ikincil aktarım etkisine yönelik değerlendirmeler yapılmasını da mümkün kılmaktadır.
Otel yöneticiliğinin profesyonelleşmesi: Antalya'da 5 yıldızlı oteller bağlamında nitel bir araştırma
Turizm ve otel işletmeciliği alanında profesyonelleşme ve meslek kimliği kazanma iddiası uzun süredir dile getirilmekte, ancak bu iddiaların yeterli sayıda bilimsel çalışmada ele alınmadığı görülmektedir. Öte yandan profesyonelleşme yazınında yakın zamanlı çalışmalarda uğraşların içinde şekillendikleri örgüt bağlamının incelenmesi ve yöneticiliğin profesyonelleşmesi tartışmaları dikkat çekmektedir. Bu bakımdan otel yöneticiliğinin profesyonelleşmesini incelemek hem turizm ve otelcilik hem de profesyonelleşme yazınına katkı sunmaktadır. Bu araştırmanın amacı otel yöneticiliğinde profesyonelleşme olgusunun anlaşılmasıdır. Bu amaçla dünyanın önde gelen destinasyonlarından biri haline gelen Antalya'da bir araştırma yürütülmüştür. Nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılan çalışmada veri geliştirme teknikleri olarak doküman incelemesi, odak grup görüşmesi ve birebir derinlemesine görüşmelere başvurulmuştur. Tematik veri analizi sonucunda otel yöneticiliğinin profesyonelleşme sürecinin bağlamına ve profesyonelleşme göstergelerine ilişkin bulgulara ulaşılmıştır. Bulgular tarihsellik, yapısallık, yöneticilik ve profesyonelleşme temalarıyla aktarılmaktadır. Araştırma bulgularından hareketle bölgede gerçekleştirilen otel yöneticiliğinde önemli dönüşümlere neden olmuş tarihi gelişmeler, sektörün ve otel işletmelerinin bölgeye özgü şekillenen yapısı ve yönetici özellikleriyle Antalya'da profesyonelleşmenin bağlamsal çerçevesi açıklanmaktadır. Profesyonelleşme ise bu çalışmada alana özgü bilgi ve beceriler, özerklik, birlik faaliyetleri, alanı koruma, meslek sevgisi ve etik ilkeler temalarıyla incelenmiştir. Araştırmada bulgulanan profesyonelleşme ölçütleri meslekler sosyolojisi yazınıyla paralellik göstermektedir. Ancak bunun yanında Antalya'da bulunan 5 yıldızlı otel işletmeleri bağlamında profesyonelleşmenin nasıl şekillendiği ve yazınla uyumlu gibi görünen profesyonelleşme sürecinin aslında örgüt yapısı, hizmet tipi, sektör yapısı, yasal düzenlemeler gibi faktörlerle farklılaştığı gösterilmektedir. Tarihsel süreçte incelendiğinde Antalya'da ilk olarak devlet yatırımları ve teşviklerle otelcilik faaliyetleri başlamış, açılan bu ilk otellerde yabancı otelcilik işletmeleri ve yöneticileri ile İstanbul, Ankara gibi illerdeki otellerde deneyim kazanmış yöneticiler yaygın olarak görev almışlardır. Bu "ilk kuşak yöneticileri" Antalya'da deneyim kazanarak bu bölgenin kendine özgü koşullarında yetişen "ikinci kuşak yöneticiler" takip etmiştir. Araştırma bulgularına göre Antalya'da başarılı yönetici bölgedeki otelcilik sektörünün yapısal koşullarıyla bağlantılı olarak maliyet kontrolü ve operasyonu yürütebilme gibi temel beklentileri karşılayabilen yöneticilerdir. Bölgede sık yaşanan krizler ve örgüt büyüklüğü yöneticileri yetkinliklerini geliştirme yönünde zorlayan ve profesyonelliği destekleyen bağlamsal koşullar olarak tespit edilmiştir. Ancak sezonluk çalışma, bağımlılık ilişkileri, yatırım tipi, yatırımcı özellikleri ve hizmet tipi gibi yapısal koşullar profesyonelleşmeyi engelleyici nitelik kazanabilmektedir. Araştırma sonucunda ayrıca yöneticilik alanında bilgi temelinin oluşmasında işbaşında edinilen deneyimin önemi üzerinde durularak profesyonelleşme için deneyimin yeri tartışılmaktadır. İşverenle profesyonel yönetici arasındaki ilişkilerde ve yöneticinin karar almasında karşılaştığı özerklik sorunu üzerinde durulmuştur. Yönetim alanında profesyonel birliklerin alanı temsil etmede üstlendikleri rol ve yöneticiler için etik kodların geliştirilebilmesine yönelik tartışma ve öneriler sunulmuştur. Böylece otel yöneticileri örneğinden hareketle yöneticiliğin profesyonelleşmesi yazınına katkı sunmak mümkün olmaktadır. Araştırma kapsamında saptanan bireysel düzeyden başlayarak alana doğru yayılan profesyonelleşme beklentisi profesyonelleşme yazınına önemli bir tartışma sunmaktadır. Ayrıca bağlamsal faktörlerin bölgedeki yönetici profilinin şekillenmesinde, profesyonelleşme sürecindeki ilerleyişte ve bireysel düzeyde ve otel yöneticiliği alanı düzeyinde profesyonelleşmedeki etkisi gösterilmiş ve profesyonelleşme araştırmalarında bağlamın önemi tartışılmıştır. Bu haliyle mevcut tez çalışması turizm ve otelcilik alanında gelecekte yapılacak profesyonelleşme araştırmaları ve disiplinler arası çalışmalar için bazı teorik katkılar sunabilmekte, ayrıca bulgulardan hareketle sektörde uygulayıcıların profesyonelleşme yönündeki faaliyetleri için önerilerde bulunulmaktadır.
Gastronomik deneyim, yiyecek imajı ve otantizmin turistlerin yerel yiyecek tüketim niyetine etkisi: Yiyecek korkusunun düzenleyici rolü
Araştırmada gastronomik deneyim, yiyecek imajı, algılanan otantizm, yiyecek korkusu ve yerel yiyecek tüketim niyeti arasındaki ilişkilerin belirlenmesi ve söz konusu ilişkilerde yiyecek korkusunun düzenleyici rolünün tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Doğal, kültürel ve tarihi çekicilikleri ile ağırladığı turist sayısının yanı sıra yerel yiyecekler ve şaraplar, coğrafi işaretli ürünler, gastronomi turları, yiyecek ve şarap festivalleri, aşçılık kursları, yiyecek pazarları gibi gastronomik turizm ürünleri ve zenginlikleri nedeniyle Kapadokya bölgesi araştırma alanı olarak belirlenmiştir. Nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde veri toplama tekniği olarak anket yönteminden yararlanılmıştır. Örneklemin belirlenmesinde amaçlı ve kolayda örnekleme yöntemi bir arada kullanılmıştır. Soru formları, bir araştırma şirketi aracılığıyla çevrim içi gönderi ve yüz yüze olmak üzere iki şekilde uygulanmıştır. Google Formlar üzerinden sadece İngilizce dilinde hazırlanan çevrim içi soru formları, 25 Mayıs ile 8 Temmuz 2020 tarihleri arasında konum bildirimleri ve kelime etiketleri (# - hashtag) esas alınarak Instagram üzerinden gönderilmiş ve 372 adet yanıt alınmıştır. Öte yandan İngilizce, Rusça ve Korece dillerinde hazırlanan soru formları, Kapadokya bölgesinde turistlerin yoğun olduğu ve sıklıkla ziyaret ettiği alanlarda 11 Ağustos ile 6 Eylül 2020 tarihlerinde saat 11.00 ile 20.30 arasında dağıtılmış ve 606 adet soru formu toplanmıştır. Böylece hem çevrim içi hem de yüz yüze anket uygulamasında toplam 978 adet soru formu elde edilmiştir. Eksik veriler (57 adet) ile uç değerler (268 adet) tespit edilmiş ve 653 adet soru formu geçerli kabul edilmiştir. Verilerin analizinde açıklayıcı faktör analizi ile kovaryans temelli hiyerarşik (üst düzey) yapı modellemesinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular gastronomik deneyim (H3) ve algılanan otantizmin (H6) yerel yiyecek tüketim niyetini; gastronomik deneyimin hem yiyecek imajı (H1) hem de algılanan otantizmi (H2) ve yiyecek imajının algılanan otantizmi (H5) olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Aksine yiyecek imajı (H4) ile yiyecek korkusu (H7) ise yerel yiyecek tüketim niyetini olumsuz yönde etkilemektedir. Dahası yiyecek korkusunun gastronomik deneyim (H8), yiyecek imajı (H9) ve algılanan otantizm (H10) ile yerel yiyecek tüketim niyeti arasında düzenleyici bir rol oynadığı ortaya koyulmaktadır. Tüm bunların ışığında çalışma ilgili alanyazına çeşitli yönlerden katkı sağlamakta ve uygulamacılar ve ileriki araştırmalar için öneriler sunmaktadır. Anahtar kelimeler: Gastronomik deneyim, Yiyecek imajı, Otantizm, Algılanan otantizm, Yiyecek korkusu, Yerel yiyecek tüketim niyeti
Yiyecek içecek eğitimi alan ortaöğretim öğrencilerinin eğitim kalitesi, sektör algısı ve memnuniyetinin devam etme niyetine etkisi
Türkiye'de yiyecek içecek eğitimi ortaöğretimden lisansüstüne kadar devam etmektedir. Bu çalışmada ortaöğretim düzeyinde yiyecek içecek alanında öğrenim gören öğrencilerin, mezuniyetlerinden sonra sektöre ve/veya yükseköğrenime devam etme niyetleri araştırılmaktadır. Mesleki eğitime gerek ailelerden gerekse devlet tarafından aktarılan kaynakların heba olmaması için, mezunların alanlarında devam etmeleri beklenilen bir durumdur. Öğrencilerin devam etme niyeti ve gerekçeleri bu çalışmanın araştırma modeline yön vermektedir. Öğrencilerin devam etme niyetlerini etkileyen değişkenlerden hizmet kalitesi algısı SERVPERF ölçeği ile, memnuniyet, sektör algısı ve devam etme niyetleri ise yine literatürde var olan ölçeklerden derlenerek hazırlanmış ve gerekli ölçümler yapılmıştır. Bu çalışmada öğrencilerin aldıkları hizmet kalitesi ile ilgili algılarını etkileyen boyutların (fiziksel kalite algısı, güvenirlik algısı, heveslilik algısı ve empati algısı) memnuniyeti olumlu yönde etkileme durumları tek tek incelenmiştir. Daha sonra öğrencilerin aldıkları eğitim hizmeti ile ilgili memnuniyetlerinin ve sektöre yönelik algılarının devam etme niyetine olan etkileri ayrı ayrı ölçülmüştür. Son olarak öğrencilerin memnuniyetleri ile devam etme niyetleri arasında sektör algısının düzenleyici bir rol oynayıp oynamadığı ölçülmüştür. Ankara'da yiyecek içecek alanında öğrenim gören 2198 öğrenciden alınan veriler Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) ile analiz edilmiştir. YEM'de öncelikle doğrulayıcı faktör analizi yapılmış daha sonra yapısal modele geçilmiştir. Araştırma sonucunda, SERVPERF Modelinin boyutları olan fiziksel kalite, güvenirlik, heveslilik ve empatinin memnuniyeti olumlu yönde etkilediği tespit edilmiştir. Daha sonra memnuniyet ve sektör algısının devam etme niyeti üzerinde etkileri olduğu tespit edilmiştir. Ancak burada devam etme niyeti için memnuniyetten ziyade, sektöre ilişkin algı ön plana çıkmaktadır. Yapısal eşitlik modelinde yapılan analiz sonucunda memnuniyetin, devam etme niyetine olan etkisinde sektör algısının düzenleyici bir rol oynadığı tespit edilmiştir. Bu çalışmanın benzeri Ankara dışında özellikle turistik destinasyonlardaki ortaöğretim ve yükseköğretim kurumlarında hatta öğrenci ile sınırlandırılmadan okul ve sektör çalışanlarına da uygulanabilir. Anahtar Kelimeler: Ortaöğretim, devam etme niyeti, hizmet kalitesi algısı, memnuniyet, sektör algısı, yiyecek içecek eğitimi