Theses supervised by Prof. Dr. Bilal Toklu
11 theses · Gazi University
Belgelendirme kuruluşlarının yetkilendirilmesinde kullanılan kriterlerin çok ölçütlü karar verme yöntemleriyle değerlendirilmesi
Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından yetkilendirilmiş belgelendirmekuruluşları ulusal ya da uluslararası meslek standartlarına dayalı geliştirilenUlusal Yeterliliklere göre sınav ve belgelendirme faaliyetlerini yürüten personelbelgelendirme kuruluşlarıdır. Bu kuruluşlar; Türk Akreditasyon Kurumu(TÜRKAK) ya da Avrupa Akreditasyon Birliği bünyesinde çok taraflı tanımaanlaşması imzalamış başka akreditasyon kurumlarınca ilgili yeterliliklerde TSEN ISO/IEC 17024 standardı şartlarına uygun oluşturulmuş sistem dâhilindeakredite edilmekte ve akreditasyon sonrası Mesleki Yeterlilik Kurumutarafından yapılan inceleme, denetim ve değerlendirme sonucundayetkilendirilmektedirler. Bu çalışmada, söz konusu kuruluşların yetkilendirmekriterlerinin ağırlıklandırılması ve değerlendirilmesi amacıyla çok ölçütlü kararverme yöntemlerinden olan Analitik Hiyerarşi Süreci, Analitik HiyerarşiSürecinin Veri Zarflama Analizi ile Bütünleşik Uygulaması ve Analitik AğSürecinin DEMATEL Yöntemi ile Bütünleşik Uygulamasını içeren iki yöntemuygulanmıştır. Bu yöntemler, kriter bağımlılıklarının olduğu ve olmadığıyöntemler şeklinde kendi içlerinde uzman görüşlerine bağlı olarak karşılaştırılmışlardır. Yöntemlere ilave olarak Bütünleşik Analitik HiyerarşiSüreci Veri Zarflama Analizi verileri ile DEMATEL Sonucu elde edilen ana kriterler toplam ilişki matrisi entegre edilerek yeni bir yöntem geliştirilmiştir.Bu yöntemle de ağırlıklar tespit edilmiştir. Ağırlıkların tespiti sonrası kriterleryöntem bazında önem durumlarına göre sınıflandırılmıştır. Çalışmakapsamında önerilen yeni yöntem sonucu elde edilen sınıflandırma dikkatealınarak, kuruluşların sahip oldukları sınav ve belgelendirme sistemlerinindeğerlendirilmesi amacıyla yeni bir yaklaşım sunulmuştur.Anahtar Kelimeler : Belgelendirme Kuruluşları, Çok Ölçütlü Karar Verme
Karışık modelli çift taraflı montaj hattı dengeleme problemi için arı kolonisi algoritması
Montaj hatlarını dengeleme, montaj hatlarının dizayn edilmesi ve yönetilmesi gibi diğer montaj hattı problemleri arasında en önemli problemlerdendir. Çift taraflı montaj hatları genellikle otobüs ve kamyonlar gibi büyük boyutlu üretimlerin montajında ortaya çıkar. Diğer taraftan, gerçek bal arılarının doğal yiyecek arama davranışlarını modellemeye çalışan Arı Algoritmaları sezgisel tabanlı sürü zekâsının nispeten yeni bir üyesidir. Bu çalışma çift taraflı karışık modelli montaj hattı dengeleme problemini çözmek için bir yaklaşım sunmaktadır. İlk olarak, bir matematiksel programlama modeli sorunu tanımlamak için sunulmuştur. Daha sonra, bir arı kolonisi optimizasyon algoritması sorunu çözmek için önerilmektedir. Önerilen algoritmada, iki performans kriteri aynı anda dikkate alınır: ağırlıklı hat verimliliğini en büyükleme ve ağırlıklı düzgünlük endeksi en aza indirme. Önerilen yaklaşım örnek bir problem ile gösterilmiş ve performansı bir dizi test problemleri ile test edilmiştir.
Genetik algoritmaların ders çizelgeleme probleminde kullanımı ve eğitim kurumlarında uygulaması
Eğitim kurumlarında haftalık ders çizelgeleme işlemi NP-zor problemler sınıfına girmektedir ve dolayısıyla pek çok kurumda bu tip çizelgelerin hazırlanması hem zaman hem de işgücü kaybına neden olmaktadır. Bu çalışmada çözümü zor problemler arasında yer alan ders çizelgeleme probleminin genetik algoritmalar kullanılarak çözümü araştırılmıştır. Problemin çözümü için genetik programlama ile C++ dili kullanılarak bir yazılım geliştirilmiştir. Yazılımın uygulaması Gazi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği bölümü ders programı verileri kullanılarak yapılmış, ders programı hazırlanmış ve sunulmuştur. Algoritmanın performansını ölçmek amacıyla genetik parametreler üzerinde deneyler yapılmış ve elde edilen sonuçlar üzerinden genetik algoritmanın performansı değerlendirilmiştir.
Paralel çok işçili montaj hattı dengeleme problemleri için yeni çözüm yaklaşımları
Otobüs, kamyon ve hâtta helikopter gibi büyük boyutlu karmaşık ürünlerin üretildiği montaj hatları, literatürde çalışılan klasik montaj hatlarından çok farklıdır. Bu tip ürünlerin üretim prosesleri, çoğu uzun görev zamanına sahip çok sayıda montaj görevi içerir. Dolayısıyla bu ürünlerin üretiminde basit veya çift taraflı hatların kullanılması yüzlerce istasyon ihtiyacını ortaya çıkaracaktır. Bu durum ise ürünün hattaki akış süresinin uzun olması, hattın kurulumu için geniş alan ihtiyacı, istasyonlardaki ekipman ve takımlar için yüksek yatırım maliyeti ve istasyonlarda bekleyen çok sayıda ara stok anlamına gelmektedir. Bu tip ürünlerin üretiminde bahsi geçen dezavantajların ortadan kaldırılması amacıyla paralel çok işçili montaj hatları kullanılabilir. Bu çalışma kapsamında bu tip hatlar ve bu hatlardaki dengeleme problemlerinden bir tanesi göz önünde bulundurulmuştur. Problem tanımı ve literatür araştırmasından sonra, ilgili problemin karışık tamsayılı doğrusal programlama modeli geliştirilmiştir. Deneysel çalışmalarda küçük boyutlu problemlerin sadece bir kısmının optimal çözümlerinin matematiksel model yoluyla bulunabileceği görülmüştür. Bu nedenle, problemin çözümü için yeni bir kurucu sezgisel önerilmiştir. Sezgiselin etkinliği optimal çözümü bilinen küçük boyutlu problemler üzerinde gösterildikten sonra, orta ve büyük boyutlu problemler için çözüm sonuçları ve CPU zamanları sunulmuştur. Ayrıca, dikkate alınan problemlerin optimal çözümlerinin bulunması amacıyla yeni bir dal sınır algoritması geliştirilmiştir. Bu algoritma gerek probleme özgü bilgilerden, gerekse de kullanılan dallandırma stratejisinin özelliklerinden hareketle geliştirilmiş etkin baskınlık ve uygunluk kriterleri içermektedir. Algoritmanın performansını belirleyen diğer bir etkin bileşeni de birerleme prosesinde kullanılan sezgisel tabanlı yönlendirme mekanizmasıdır. Literatürde benzer bir problemin çözümü için önerilen dal sınır algoritması, göz önünde bulundurulan problemi çözecek şekilde modifiye edilerek önerilen algoritma ile karşılaştırılmıştır. Sonuçların analizi yoluyla, gerek optimum çözümleri her iki algoritma tarafından bulunan problemler için CPU zamanları açısından, gerekse de her iki algoritmanın sadece uygun çözümlerini bulabildiği problemler için çözüm kalitesi açısından, önerilen algoritmanın daha etkin olduğu gösterilmiştir.
Stokastik paralel montaj hattı dengeleme problemi için yeni modeller
Bu tezde, özdeş ya da birbirine benzer birden fazla hattın bulunduğu Stokastik Paralel MHD problemi, iki farklı amaç göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Bu amaçlardan ilki (Tip I), verilen bir çevrim zamanı ve görevlerin tamamlanmama olasılığı için istasyon sayısının en küçüklenmesidir. Bu problemin çözümü için şans kısıtlı bir matematiksel model geliştirilmiş, değişken sayısının azaltılması yoluyla modelin çözüm etkinliğinin artırılması amacıyla Stokastik Paralel Montaj Hatları için bazı tanımlamalar (Kmin, Ei, Li) yapılmıştır. Bunun yanısıra, orta ve büyük boyutlu problemlerin çözümünde kullanılabilecek bir sezgisel metot da çalışma kapsamında geliştirilmiştir. İncelenen ikinci amaç (Tip II), görevlerin tamamlanmama maliyetinin en küçüklenmesidir. Bu problem için de yeni bir sezgisel metot geliştirilmiş, sezgiselin etkinliği test problemleri kullanılarak incelenmiştir. Çalışmada Şans Kısıtlı Matematiksel modellerin çözümünde GAMS paket programı, sezgisellerin kodlanmasında ise Borland C++ Builder 6.0 programlama dili kullanılmıştır.
Çift taraflı montaj hattı dengeleme problemleri için yeni çözüm önerileri
Bu tezde, çift taraflı montaj hattı dengeleme problemlerine yeni çözüm önerileri sunulmuştur. İlk olarak, belirli bir çevrim zamanı için hattın uzunluğunu birincil amaç ve operatör sayısını ikincil amaç olarak en küçükleyen yeni bir karma tamsayılı matematiksel programlama modeli ve tabu araması algoritması önerilmiştir. İkinci olarak, çift taraflı montaj hatlarında çok kriterli karar verme ele alınmıştır. Bu doğrultuda, kesin ve belirli amaçlar için yeni bir karma tamsayılı amaç programlama modeli ve kesin olmayan ve belirsiz amaçlar için yeni bir karma tamsayılı bulanık amaç programlama modeli önerilmiştir. Üçüncü olarak, hazırlık zamanlı çift taraflı montaj hattı dengeleme problemi için yeni bir karma tamsayılı matematiksel programlama modeli ve bir sezgisel algoritma önerilmiştir. Önerilen matematiksel modeller ve sezgisel algoritmaların sonuçlarının etkinliği test problemleri üzerinde incelenmiştir. Bu tez çalışmasındaki matematiksel modeller GAMS matematiksel programlama paket programı ile modellenerek çözülmüş, sezgisel algoritmaların yazılımının kodlanmasında ise MS Visual Basic 6.0 kullanılmıştır.
Türk Telekomünikasyon A.Ş. il telekom müdürlüklerinin veri zarflama analizi ile etkinlik ölçümü
Dünyada yaşanan teknolojik gelişmelerle beraber bilginin önemioldukça artmıştır. Bilgiye daha kolay erişen toplumların sosyal veekonomik anlamda daha hızlı kalkındıkları açıkça görülmektedir. Budurum da bilgi aktarımı için gerekli alt yapıyı sağlayantelekomünikasyon sektörüne verilmesi gereken önemi vurgulamaktadır.Ülkemizde Türk Telekomünikasyon A.Ş. yerel operatör olarak;bünyesinde bulunan alt birimlerle telekomünikasyon hizmetlerinin ülkegenelinde yaygınlaştırılmasından sorumludur. Telekomünikasyonhizmetlerinin işletilmesi, müşteriye ulaştırılması, gerekli altyapınınkurulmasında l Telekom Müdürlükleri oldukça önemli bir rolesahiptirler. Bu tezde hizmet kalitesinin ve müşteri memnuniyetinin tümülke genelinde sağlanması, kaynakların uygun bir şekilde kullanılmasıiçin l Telekom Müdürlüklerinin veri zarflama analizi kullanılarak etkinlikanalizi yapılmıştır. Uygulama iki aşamadan meydana gelmiştir. lkaşamada ölçeğe göre sabit getiri varsayımına dayanan CCR modeli veölçeğe göre değişken getiri varsayımına dayanan BCC modelikullanılarak etkin olan l Telekom Müdürlükleri ve etkin olmayan lTelekom Müdürlüklerinin etkinlik sınırında yer alabilmesi için referansalmaları gereken l Telekom Müdürlükleri belirlenmiştir. Uygulamanınikinci aşamasında ise çapraz etkinlik yöntemi kullanılarak CCR sonucuetkin olarak bulunan l Telekom Müdürlükleri arasında bir sıralamayapılmıştır.Bilim Kodu : 906.3.032Anahtar Kelimeler : Veri zarflama analizi, etkinlik, telekomünikasyonSayfa Adedi : 137Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Bilal TOKLU
Türkiye'de faaliyet gösteren devlet üniversiteleri için performansa dayalı bütçe tahsis modeli
Türkiye'deki üniversitelerin etkinliğinin ölçülmesi, kaynakların tahsisi vekullanım etkinliği açısından önemlidir. Bu tezde Türkiye'de faaliyet gösteren 49devlet üniversitesinin 2005 yılındaki etkinliği ölçülerek, performanslarına göre2006 yılı bütçe tahsisi yapılmıştır. Öncelikle, bütçe tahsisi için önemliperformans göstergeleri tanımlanarak bu göstergelerden girdi ve çıktıdeğişkenleri belirlenmiştir. Üniversitelerin etkinliğini ölçmek için VeriZarflama Analizi (VZA) yöntemi kullanılmıştır. VZA, doğrusal programlamaprensiplerine dayanan ve çok sayıda girdi ve çıktıya sahip homojen karar vermebirimlerinin (KVB) göreli etkinliğini ölçmek için tasarlanmış olan parametresizbir tekniktir. Çalışmada etkinlik ölçümü ve bütçe tahsisi için iki uygulamayapılmıştır. lk uygulamada 49 üniversitenin tümünün göreli etkinliği ölçülmüşve etkinlik skorları ile üniversitelerin ödenek teklif tavanları toplamını dikkatealan bir bütçe tahsis yöntemi geliştirilmiştir. kinci uygulamada ise yenikurulan veya gelişmekte olan üniversitelerin gelişim özelliğini modele katmakiçin 1992 öncesinde ve sonrasında kurulan üniversiteler olmak üzere iki veri setioluşturulmuştur. Her bir veri seti içinde yer alan üniversitelerin etkinliği ayrıayrı ölçülerek geliştirilen yöntemle bütçe tahsisi gerçekleştirilmiştir.Üniversitelere tahsis edilen bütçe ödenekleri, üniversitelerin verdiği bütçeteklifleriyle iki uygulamada da karşılaştırılmıştır. Üniversiteleri 1992 öncesindeve sonrasında kurulan üniversiteler şeklinde ayırarak yapılan etkinlik ölçümüve performansa göre bütçe tahsisinin daha gerçekçi sonuçlar verdiğigözlenmiştir.Bilim Kodu : 906.1.148Anahtar Kelimeler : Kaynak Tahsisi, Veri Zarflama AnaliziSayfa Adedi : 98Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Bilal TOKLU
Veri zarflama analizi kullanılarak üniversite kütüphanelerinin performanslarının değerlendirilmesi
Veri Zarflama Analizi (VZA), doğrusal programlamanın özel biruygulama şekli olup,aynı amaç ve hedeflere sahip işletmelerin göreceliolarak verimliliğini ölçmede kullanılmaktadır. VZA' nin uygulamaalanları; hastaneler, bankalar, mahkemeler ve okullar vb. kurumlardır.Bu tür uygulamalarda, her bir hastane, banka, mahkeme veya okul varolduğu sistem içinde yer alan, benzer birimlerle karşılaştırılarakgöreceli etkinlikler belirlenebilmektedir. Bu tezde DEAP Version 2.1programı kullanılarak etkinlikler hesaplanmıştır.Bu tezin amacı üniversite kütüphanelerinin göreceli performansınıölçmektir.
İşletmelerde kullanıcı profiline uygun yazılım tespiti üzerine bir yöntem önerisi
Bu tezde, kuruluşlarda hizmet veren yazılımlar ve bu yazılımları kullananpersonel arasındaki etkileşimden doğan verilerin veri tabanlarından bilgi keşfiyaklaşımları yardımıyla değerlendirilmesi ve yeni yazılım temini ihtiyacıdoğduğunda bu değerlendirmelerin kullanılmasına yönelik bir yöntem önerisiyapılmıştır.Özellikle kurumsal kaynak planlama gibi büyük ölçekli yazılımlarda satın almave yazılım maliyetleri, donanım maliyetlerinin önüne geçmektedir. Bu gerçeğingetirdiği doğal bir sonuç olarak, yazılım geliştirme çalışmalarında modern ürüntasarımı anlayışının hedefi olan müşterinin ihtiyaçlarını gözönüne alan çağdaşmetodolojiler ile analiz (ürün gereksinimlerinin belirlenmesi) ve tasarımsüreçleri gerçekleştirilmektedir.Bu tezde, kuruluşun kullanıcı profili, kullanılan yazılımların özellikleri veyazılım ile kullanıcı arasındaki etkileşimden doğan verilerin toplanarakkullanıcı ortamına en uygun yazılım gereklerinin tespit edilebilmesi için örnekuygulama ve verilerle bir yöntem önerisi sunulmaktadır. Yöntem, temel olarakkuruluşta görevli personelin, kullandığı yazılımla ilgili bir sorunla karşılaşmasıdurumunda çağrı merkezini araması sonucunda elde edilen çağrı merkezikayıtlarının veri madenciliği uygulamaları ile incelenmesi çalışmalarınıiçermektedir. Önerilen bu yöntem ile, her kuruluş doğru yazılımı seçmekamacıyla, kendi kullanıcı profiline uygun yazılım ve kullanıcı isterlerini kendiuygulama araçları ile belirleyebilecektir.
Kurumsal kaynak planlama (ERP) ve Türkiye'deki uygulamaları
KURUMSAL KAYNAK PLANLAMA (ERP) ve TÜRKİYE'DEKİ UYGULAMALARI (Yüksek Lisans Tezi) MUSTAFA FATİH YEGÖL GAZİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Ocak 2003 ÖZET Bu çalışmada, kurumların tedarikten, dağıtıma kadar tüm iş süreçlerin bütünleşik bir veri/bilgi yönetim sistemi desteğiyle yönetmesin sağlayan geniş kapsamlı ve modüler yapıya sahip bir yazılım paketi olarak tanımlanabilecek Kurumsal Kaynak Planlama (ERP) sistemler detaylı bir şekilde tanıtılmış ve bu sistemlerin Türkiye'deki uygulamaları incelenmiştir. Türkiye'de ERP sistemi kurmuş ya da kurmakta olan kurumlardan bir anket çalışması yardımıyla veri toplanarak, Türkiye'deki kurumların ERP sistemlerine bakış açıları, bu sistemden beklentileri, bu sistem sayesinde elde ettikleri kazanımlar ortaya konmaya çalışılmıştır. Cevabı aranan diğer konular, ERP sistemlerinin kurulumu ve işletilmesi esnasında karşılaşılan güçlükler ile ERP'nin dezavantaj olarak nitelendirilebilecek yönleridir. Bunların dışında, ERP'nin dünyadaki uygulamaları ve ERP'nin geleceğine ilişkin eğilimler hakkında da bilgiler sunulmuştur. Bilim Kodu : 605.02.03 Anahtar Kelimeler : Kurumsal Kaynak Planlama, İşletme Kaynakları Planlaması, ERP, MRPII, Türkiye'de ERP Sayfa Adedi : 1 1 0 (ekler dahil 1 36) Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Bilal Toklu