Theses supervised by Prof. Dr. Coşkun Polat
16 theses · Çankırı Karatekin Üniversitesi
Üniversite kütüphanelerinin sıralanması ve Türkiye için bir rehber önerisi
Üniversite kütüphanelerinin sıralanması konusunda bilinen, aktif ve güncel bir sistem bulunmamaktadır. Bu çalışma çerçevesinde üniversite kütüphane sıralamaları için detaylı araştırma yapılması, üniversite kütüphanelerinin sıralanması konusundaki görüş ve önerilerin derlenmesi, analiz edilmesi ve konunun önemine katkı sunulmasını sağlamak üzere üniversite kütüphaneleri konusunda en az 10 yıl deneyime sahip kütüphaneciler ile görüşülmesi, üniversite kütüphanelerinin sıralanması için kullanılacak temel ölçütlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin sıralanması için bir rehber oluşturulması da araştırmanın somut ve nihai hedefi olmuştur. Araştırmanın öncelikli kapsamını, Türkiye'de Yükseköğretim Kuruluna bağlı üniversite kütüphaneleri oluşturmaktadır. Ayrıca, üniversite kütüphanelerinin sıralanması için değerli bilgiye sahip olduğu düşünülen Asya, Avrupa, Amerika, Avustralya kıtalarındaki tecrübelerden de yararlanılmıştır. Bu çerçevede 6 farklı ülkenin deneyimlerinden yararlanmak üzere 13 kütüphane çalışanının görüşüne başvurulmuştur. Çalışmada betimleme yöntemi ve anket, görüşme, içerik analiz teknikleri kullanılmıştır. Konuya ilişkin kavram, olay ve koşullar arasındaki ilişkileri dikkate alarak açıklamayı hedefleyen betimleme yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca geneli temsil edebileceği düşünülen kütüphanecilerin önceden belirlenen amaçlı örnekleme yöntemi ile görüşleri alınmıştır. Çalışmada elde edilen sonuçlara göre kütüphaneler arasında olumlu bir rekabet oluşturabilecek, kütüphanelerin gelişime açık alanları tespit edebilecek, görünürlüğünü artıracak, değişime katkı sunacak, kütüphane ile üniversite yönetimi arasında iletişimi güçlendirecek, kütüphaneler hakkında nitelikli veri toplanması, analiz edilmesi ve paylaşılmasına katkı sağlayacak önemli bir araştırma ortaya çıkmıştır. Çalışma sonucunda Türkiye'de üniversite kütüphanelerinin sıralanması için bir rehber oluşturulmuştur. Bu rehber, başta Türkiye'deki üniversite kütüphaneleri olmak üzere birçok ülkede uygulanabilecek niteliktedir. Rehberin kütüphanelere, kütüphanecilere, kullanıcılara, araştırmacılara ve bu alana ilgili duyan herkese önemli katkısı olacaktır. Ayrıca, bu alanda yapılacak bundan sonraki çalışmalara da temel oluşturacaktır.
Web of Science veri tabanında bilgi okuryazarlığı konulu yayınların bibliyometrik analizi
Bu çalışmanın amacı, Web of Science (WoS) veri tabanında dizinlenen "bilgi okuryazarlığı" konusunda yayımlanmış makalelerin bibliyometrik analizini yaparak, konunun bilgi yönetimi disiplinindeki yerini ortaya koymaktır. Nihai hedef, konuyla ilgili yapılacak sonraki çalışmalara yol gösterici sonuçlar ortaya koymaktır. Bu kapsamda bilgi okuryazarlığı terimi ile ilişkili olan "bilgisayar okuryazarlığı", "dijital okuryazarlık", "medya okuryazarlığı", "sağlık okuryazarlığı", "bilimsel okuryazarlık", "bilgi becerileri" ve "yaşam boyu öğrenme" konulu makaleler bibliyometrik analiz yöntemiyle incelenmiş ve çeşitli unsurlarıyla tablolar ve haritalama tekniği kullanarak yorumlanmıştır. Bu çalışmada bilgi okuryazarlığı ve diğer okuryazarlık türleri ile ilgili WoS veri tabanında dizinlenmiş olan makaleler bibliyometrik analiz yöntemi ve haritalama tekniği kullanılarak değerlendirilmiştir. WoS veri tabanında bilgi okuryazarlığı konulu 4623; bilgisayar okuryazarlığı konulu 92; dijital okuryazarlık konulu 1973; medya okuryazarlığı konulu 1880; sağlık okuryazarlığı konulu 1781; bilimsel okuryazarlık konulu 312; bilgi becerileri konulu 93 ve yaşam boyu öğrenme konulu 944 çalışma tespit edilmiştir. Bu çalışmada; makalelerin yayın tarihlerine, ülkelerine, kurumlarına, dergilerine ve yazarlarına göre tablolar, eş oluşum haritaları ve atıf haritaları sunulmuştur. Bulgular incelendiğinde bilgi okuryazarlığı konulu çalışmalarda atıf sayısına göre en etkili yazar Annemaree Lloyd, en etkili çalışma "Making sense of credibility on the web: Models for evaluating online information and recommendations for future research", en etkili dergi "Journal of Academic Librarianship", en etkili kurum University of Granada, en etkili ülke olarak Amerika Birleşik Devletleri belirlenmiştir. Bilgi ve Belge Yönetimi alanına katkı sağlaması adına WoS'ta dizinlenen Türkiye adresli çalışmaların arttırılması önerilmektedir. Bu tezde farklı türlerdeki okuryazarlıkların bir arada bibliyometrik analiz türünde incelenmiş olmasının literatüre katkı sağlaması hedeflenmektedir.
Akademisyenlerin bilimsel etik ve intihal tespit yazılımlarıyla ilgili algıları: Aksaray Üniversitesi örneği
Çalışmada bilimsel araştırma, akademik etik, intihal ve kütüphanelerin intihalin önlenmesiyle ilgili yapabilecekleriyle ilgili bilgiler verilmiş olup çalışmanın amacı; "Aksaray Üniversitesinde görevli olan akademisyenlerin bilimsel araştırma süreçlerindeki etik ve intihal ile ilgili bilgi ve algı düzeylerini belirlemek, intihal tespit yazılımlarını kullanma amaçları ve becerileri ile bu yazılımların intihali engellemedeki rolüne ilişkin değerlendirmelerini ortaya koymaktır" şeklinde belirlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda Aksaray Üniversitesinde görevli 309 akademisyenden akademik etik, intihal, intihalin nedenleri, intihalin engellenmesi, intihal tespit yazılımlarının kullanımı, amaçları vb. ile ilgili birçok veri elde edilmiştir. Verilerin analiz edilmesiyle elde edilen sonuçlara göre akademisyenlerin akademik etik, intihal ve intihal tespit yazılımlarıyla ilgili genel bilgi ve algılarının yüksek olduğu ancak bilgi eksiklikleri ve yanlış bilinen bilgilerin de olduğu görülmüştür. Ayrıca intihal tespit yazılımlarının da yoğun olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. En çok kullanılan intihal tespit yazılımlarının Turnitin ve iThenticate olduğu görülürken, akademisyenlerin bu yazılımların kullanımının intihalin engellenmesinde etkili olduğunu düşündükleri sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın son aşamasında ise intihalin engellenmesi için kütüphaneler tarafından intihal eğitimlerini planlama ve duyurma, akademik etik ve intihal politikası oluşturma, intihal tespit yazılımlarına abonelik konusunda daha aktif olma, bilgi okuryazarlığı eğitimlerine intihal ve alıntı stillerini ekleme vb. birçok konuda öneriler sunulmuştur.
Çankırı Karatekin Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü öğrencilerinin haber kaynağı olarak sosyal medya kullanımı ve haber okuryazarlığı farkındalığı
Günümüzde temel iletişim araçlarından biri haline gelen sosyal medya, bilginin hızlı ve kolay bir şekilde yayılmasına olanak tanıyarak özellikle genç nesil için temel haber kaynaklarından biri haline gelmiştir. Bu avantajının yanı sıra kontrolsüz bilgi paylaşımını da sağlayan bu platformlar, sahte haberlerin hızla yayılmasına zemin hazırlamaktadır. Sahte haberle mücadele etmek ve farkındalık kazandırma adına bireylerin sahip olması gereken beceriler haber okuryazarlığı kavramıyla ifade edilmektedir. Çalışmanın amacı Çankırı Karatekin Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi (ÇAKÜ BBY) bölümü lisans ve lisansüstü öğrencilerinin sosyal medyayı haber kaynağı olarak kullanma tutumlarını incelemek ve haber okuryazarlığı eğitiminin gerekliliğini, bu eğitim kapsamında sosyal medyanın haber kaynağı olarak ele alınmasının önemini ortaya koymaktır. Nihai hedef sahte haber ve bilgi kirliliği ile mücadele eden bilgi profesyonellerinin yetiştirilmesine katkı sağlamak amacıyla BBY eğitim programlarında sosyal medya ve haber okuryazarlığı konusuna daha fazla yer verilmesi gerektiğini ortaya koymaktır. Çalışma kapsamında sosyal medya ve haber okuryazarlığına yönelik teorik bilgilerin verilmesinde belgesel tarama yönetiminden, verilerin elde edilmesinde anket tekniğinden, verilerin değerlendirilmesinde ise betimleme yönteminden yararlanılmıştır. 113 lisans 41 lisansüstü olmak üzere 154 öğrenciden elde edilen veriler SPSS programı kullanılarak araştırmanın amaçları doğrultusunda analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda lisans ve lisansüstü öğrencilerin sosyal medya kullanımı ve haber okuryazarlığı konusundaki benzerlik ve farklılıklar ortaya konmuştur. Bulgular her grubun sosyal medyayı yoğun şekilde kullandığını, sosyal medyada yayılan sahte haberler konusunda zorluk yaşadığını ve haber okuryazarlığı eğitiminin gerekliliğine vurgu yaptığını göstermektedir. Çalışmanın sonunda sosyal medyanın haber kaynağı olarak daha etkin kullanılması ve haber okuryazarlığı eğitimleri ile ilgili çeşitli öneriler sunulmuştur. Özellikle BBY eğitim müfredatında bu konulara daha fazla yer verilmesi gerektiği önerilmektedir.
Kurum ve kuruluşlarda elektronik belge yönetim sistemi risk unsurları ve eğitimi: Çankırı Karatekin Üniversitesi örneği
Bu çalışmada, Türkiye'deki kurum ve kuruluşlarda Elektronik Belge Yönetim Sisteminde (EBYS) risk yönetimi konusu irdelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, elektronik belge yönetim sistem ve süreçlerindeki risklerin belirlenmesi, analiz edilmesi ve bunların azaltılmasına yönelik bir eğitim materyalinin geliştirilmesidir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle literatürde yer alan kaynaklardan (rehberler, standartlar, akademik çalışmalar vb.) taslak bir eğitim materyali oluşturulmuştur. Ardından belge yönetimi alanında çalışmaları olan uzman/akademisyenlerden 8 kişi, örneklem olarak seçilen 13 kurum ve kuruluşta görev yapan EBYS temsilcileri ve EBYS yazılımı geliştiren 3 firma ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış mülakat tekniğinin kullanıldığı bu süreçte katılımcılardan elde edilen veriler MaxQDA yazılımı aracılığı ile değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda risklerin yönetilmesine katkı sağlayacak bir eğitim materyali geliştirilmiştir. Bu materyal, deneysel bir model çerçevesinde Çankırı Karatekin Üniversitesinde görev yapan yazışma personeline (sekreter) uygulanmıştır. Eğitimin etkinliğinin ve başarısının ölçülmesine yönelik eğitim öncesinde ve sonrasında test uygulanmıştır. Eğitime katılanların son testteki %36,8'lik genel puan artışı istatistiksel açıdan anlamlıdır. EBYS risk unsuruna yönelik konular düzeyinde yapılan değerlendirmede de son testteki başarı puanları istatistiksel olarak anlamlıdır. Eğitim sonrası bu puan artışında demografik özellikler farklılığa neden olmamakla birlikte yalnızca hizmet süresinin anlamlı olduğu anlaşılmıştır. Geliştirilen eğitim materyalinin farklı kurumlarda uygulanabilir ve geliştirilebilir olduğu sonucuna varılmıştır.
Balanced Scorecard'in kütüphane ve bilgi merkezlerinde uygulanabilirliği: Erzurum Teknik Üniversitesi örneği
Gün geçtikçe bilgi hizmetleri ve teknoloji de yaşanan gelişmeler kurumlar için hem yerel hem de küresel rekabet ortamı doğurmuştur. Değişimin en çok etkilediği alanlardan olan kütüphanelerde bu yarışın içinde yer almaktadır. Benzerlerinin önüne geçebilme ve tercih edilebilir olma adına ürün ve hizmetlerini geliştirmesi gerekmektedir. Bunun yolu da şüphesiz ki öz denetimden geçmektedir. Geleneksel yönetim anlayışına farklı bir bakış açısı getiren performans ölçüm modelleri kurumun başarı düzeyinin belirlenmesi ve iyileştirilmesi amacıyla ortaya çıkmıştır. Kütüphanelerin başarısız olmasının nedenlerinden birinin de şüphesiz performans ölçümüne gereken önemin verilmemesidir. Çalışma da başlangıçta özel kurumlar için geliştirilen daha sonra kâr amacı gütmeyen kurumlarda da uygulanmaya başlanan Balanced Scorecard performans ölçüm modelinin kütüphanelerde uygulanabilirliği araştırılmıştır. Bu model kütüphane ve bilgi bilimi alanında Türkiye'de henüz çok yeni bir yaklaşım olmasına karşın kütüphanelerinde birer hizmet işletmesi olduğu anlayışından yola çıkılarak kütüphanelerde de uygulanabilir olduğu düşünülmektedir. Çalışmada performans kavramı, performansın ölçümü, performans ölçüm modellerinin özellikleri, Balanced Scorecard (BSC) performans ölçüm modeli ve boyutları, BSC ve kütüphaneler arasındaki ilişki, BSC'nin uygulanması ve ETÜ (Erzurum Teknik Üniversitesi) için BSC performans tablosu oluşturulması konuları ele alınmıştır. Çalışmanın amacı BSC'yi kütüphanelerde kullanılabilirliği bakımından tanıtmak ve ETÜ Kütüphanesi örneğiyle de kütüphanelerde uygulanabilirliğini ortaya koymaktır. Bu anlamda çalışmanın bundan sonraki uygulamalara yol göstereceği düşünülmektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden olan betimsel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Teorik bölümlerin oluşturulmasında "kaynak tarama" yönteminden ve uygulamaya ilişkin verilerin elde edilmesinde "görüşme tekniği" ve "gözlem" tekniğinden faydalanılmıştır. "ETÜ Kütüphanesinin bir performans ölçüm modelini benimsemesi, kurumun hizmet kalitesini ve kullanıcı memnuniyetini arttırmada yararlı ve gereklidir" şeklinde oluşturulan hipotez çalışma sonunda doğrulanmıştır. ETÜ Kütüphanesi için hem alışılmışın dışında bir uygulama olması ve daha önce bir örneğinin bulunmaması hem de personel eksikliğinden dolayı uygulanmasının zor olabileceği öngörülmektedir. Ancak gerek üniversitenin ve kütüphanesinin yeni olması gerekse neden-sonuç mantığı içerisinde ilerleyen bir model olmasından dolayı kurumun başarısını arttıracağı beklenilmektedir.
Ticari bilgi ve lojistik sektörü rekabet gücü: Iğdır örneği
Bilgi, tarih boyunca "güç" olarak algılanmıştır. İçinde bulunduğumuz çağ "bilgi çağı" olarak nitelenmekte ve küreselleşmenin sonucu olarak ortaya çıkan bilgi çağı kavramı yine küreselleşmenin çıktıları olan "değişim", "rekabet" gibi kavramlarla ilişkilidir. İşletmeler açısından değerli bilgiye sahip olabilenler ve onu etkili şekilde kullanabilenler önemli bir stratejik güç elde edebilmektedir. Günümüzde işletmelerin bilgiyi elde etme, eldeki bilgiyi ürünü dönüştürme, bilgiyi kontrol etme yetenekleri ekonomik büyümenin, verimliliğin ve firmalar ile rekabet edebilmenin temel koşulu haline gelmiştir. Bu yönüyle, lojistik sektöründeki firmalarda ticari bilgiyi yapmış oldukları faaliyetlerde yaygın ve etkin olarak kullanarak rekabet yaratabilme fırsatı bulabilirler. Bahsedilen görüşlerin ışığında, çalışmada, lojistik sektörü çalışmalarında ihtiyaç duyulan bilginin elde edilmesi, değerlendirilmesi, kullanılması, paylaşılması ve tekrar kullanılmak üzere depolama işlemlerinin önemini ve lojistik sektörü ile ticari bilgi ilişkisini incelemeyi amaçlamıştır. Çalışmanın teorik bölümünde ticari bilgiye kavramsal ve tarihsel bakış açısı ile değinilmiş, ticari bilginin yönetilmesi, tedarik zinciri yönetimi ve lojistik sektörü kavramları incelenmiştir. Bununla birlikte Dünya'da ve Türkiye'de lojistik sektörünün önemi ve gelişimi, rekabet gücü konuları ele alınmıştır. Çalışmanın ampirik bölümünde ise Iğdır ilimizde bulunan lojistik firmalarına konu ile ilgili anket uygulanmış ve elde edilen verilerin analizi yapılmıştır.
Üniversite kütüphaneleri hizmetlerinin etkin sunumunda sosyal medya kütüphaneciliği
Sosyal medyanın yaygın ve etkin iletişim aracı olarak kullanılması, amacı bilgi kaynakları ile kullanıcıları en kolay, en hızlı ve en ekonomik biçimde buluşturmak olan kütüphaneleri de harekete geçirmiştir. Kütüphane kaynaklarının ve hizmetlerinin tanıtımında/ pazarlanmasında daha fazla kullanıcıya, daha çabuk ve etkin ulaşma amacıyla sosyal medya ortamları günümüzde aktif olarak kullanılmaktadır. Çalışmanın temel amacı, mevcut kullanımına ilişkin bilgiler verilerek kütüphanelerde sosyal medya kullanımının önemini, boyutlarını ve gerekliliğini ortaya koymaktır. Nihai amaç ise, kütüphanelerin etkin ve yaygın bilgi hizmetini gerçekleştirebilmesi adına sosyal medya kullanmasının niçin gerekli olduğunu ortaya koyarak, kurumsal anlamda sosyal medya iletişiminin bir iş tanımı olarak görülmesine yardımcı olmaktır. Günümüzde özellikle üniversite kütüphanelerinin "sosyal medya kütüphanecisi" unvanıyla personel istihdam ettiğine ilişkin örnekler çoğalmaktadır. Bu bağlamda, "sosyal medya kütüphanecisi" adıyla istihdam edilecek personelin sahip olması gerekli özellikler ile iş tanımının yapılması da çalışmanın amaçları arasındandır. Sosyal medya araçları ve kütüphanelerin hizmet sunumunda sosyal medya araçlarını kullanmalarına yönelik bilgilerin toplanmasında belgesel tarama yönteminden, elde edilen bilgilerin değerlendirilmesinde betimleme yönteminden ve Türkiye'de üniversite kütüphanelerinin sosyal medya kullanımlarına ilişkin saptamalara, değerlendirmelere ve önerilere kaynaklık eden verilerin toplanmasında anket tekniğinden yararlanılmıştır. Anket 186 üniversite kütüphanesine uygulanmış ve bulguların değerlendirilmesinde SPSS programı kullanılmıştır. Araştırmanın sonunda, Türkiye'de üniversite kütüphanelerinde sosyal medya üzerinden yürütülen kütüphane hizmetlerine ilişkin veriler elde edilmiş ve mevcut durum ortaya çıkarılmış, sosyal medya kütüphaneciliğinin gelişimi ve sosyal medya kütüphanecisinin iş tanımına ilişkin sonuçlar ortaya konmuştur.
Öğrencilerin bilgi okuryazarlığı becerilerini geliştirmede kullanıcı eğitiminin rolü: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi örneği
Eğitimli ve sağlıklı her bireyin sahip olması gereken okumak, yazmak ve bilmek gibi temel bilgi ve beceriler günümüzün rekabetçi dünyasında başarılı olmak için yeterli değildir. Bilgi toplumu, bilgi çağı, teknoloji çağı gibi özelliklerle nitelenen günümüz dünyasında kişilerin başarılı olabilmesi için bilgi temelli gelişim ve değişim becerilerine, diğer bir ifadeyle bilgi okuryazarlığı becerilerine sahip olması zorunlu hale gelmiştir. Bilgi ihtiyacının farkında olma, arama, erişme, değerlendirme, kullanma ve paylaşma becerilerini kapsayan bilgi okuryazarlığının bireylere kazandırılmasında üniversite eğitiminin hedeflerine bilgi hizmetleri aracılığıyla katkı sağlayarak, eğitim-öğretim ve araştırmaları destekleyen üniversite kütüphanelerinin rolü yadsınamaz. Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin bilgi toplumuna hazır olmaları için üniversite kütüphaneleri tarafından verilecek olan planlı, programlı ve sistematik bir bilgi okuryazarlığı programının önemine dikkat çekmeyi amaçlamıştır. Bu amaçla bir bilgi okuryazarlığı programı oluşturulmuş ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi öğrencilerinden seçilen örneklem gruba uygulanmıştır. Uygulanan bilgi okuryazarlığı programının sonunda öğrencilerin başarı değişim düzeyi ölçülmüş ve elde edilen veriler doğrultusunda üniversite kütüphanelerinde verilen kullanıcı eğitiminin amacı ve içeriğine yönelik öneriler geliştirilmiştir.
Lise öğrencilerine bilgi okuryazarlığı becerilerinin kazandırılmasında okul kütüphanelerinin rolü: Gaziantep Kolej Vakfı özel okulları lisesinde uygulanan bilgi okuryazarlığı programının değerlendirilmesi
Teknolojinin etkisiyle günümüzde yaşanan bilgi patlaması, bilginin kaynağı konusundaki belirsizliği de beraberinde getirerek kontrolsüz bir bilgi artışına neden olmuştur. Bununla birlikte bilginin doğruluğunun ve güvenilirliğinin değerlendirilmesi sorun haline gelmiştir. Bilgi okuryazarlığı becerileri, yaşam boyu öğrenme becerisi kazanmanın da ön koşuludur. Bu nedenle araştırmanın temel amacı; Gaziantep Kolej Vakfı Özel Liseleri (GKV Cemil Alevli Koleji ve GKV Özel Anadolu Lisesi) öğrencilerinin bilgi okuryazarlığı beceri düzeylerini tespit etmek, yetersiz oldukları konuların ağırlıklı olarak ele alındığı bir bilgi okuryazarlığı programının gerekliliğini ve önemini vurgulamaktır. Bu çalışmada lise öğrencilerine kazandırılacak bilgi okuryazarlığı becerilerinin ne olduğunu belirgin hatları ile ortaya koymak için; bilgi okuryazarlığı kavramı, bilgi okuryazarlığının ortaya çıkışı ve gelişimi, bilgi okuryazarlığının temel unsurları, yaşam boyu öğrenmeyle ilişkisi, diğer okuryazarlık türleri, bilgi okuryazarlığının standartları ve modelleri ele alınmıştır. Bu doğrultuda okul kütüphaneleri ve bilgi okuryazarlığı ilişkisi, çağdaş eğitim sistemi ve bilgi okuryazarlığı ilişkisi, çağdaş eğitim sistemi ve okul kütüphanelerinin amaçları, bilgi okuryazarı bireyler yetiştirmek için okul kütüphanelerinin önemi açıklanmıştır. Araştırmada betimleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın tekniği, kaynak tarama vre anket/test veri toplama tekniğidir. Durumu ispatlamak için bilgi okuryazarlığı dersi alan (deney grubu) ve ders almayan (kontrol grubu) öğrencilerine ön test ve son test uygulamaları yapılarak gruplar arasındaki fark bütünsel olarak oraya konulmuştur. Araştırma sonucunda örneklem gruptaki öğrencilerin bilgi okuryazarlığı becerilerinin yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Öğrenciler bilgi okuryazarlığının her aşamasında oldukça zorlanmıştır; fakat deney grubuna uygulanan bilgi okuryazarlığı eğitimi sonucunda öğrencilerin bilgi okuryazarlığı becerinin geliştiği görülmüştür. Bilgi okuryazarlığı eğitimi sonrası deney grubu öğrencilerinin bilgi okuryazarlığı becerilerinde kaydedilen olumlu değişimlerle liselerde bilgi okuryazarlığı eğitiminin gerekliliği ispatlanmıştır.
Ortaokul döneminde bilgi okuryazarlığı becerilerinin önemi: Özel Final Okulları 6. sınıf öğrencilerine yönelik bir uygulama
21. yüzyılda gelişen teknolojiye bağımlı olarak bilginin artışında inanılmaz bir hız söz konusudur. Bilginin ve bilgi erişim araçlarının çeşitlenerek arttığı bu ortamda nitelikli bilgi tüketicisi olabilmek için bireylerin bilgi okuryazarlığı becerileriyle donanmış olması gerekmektedir. Bilgi okuryazarlığı becerilerinin kazandırılmasında da eğitim kurumlarına büyük sorumluluk düşmektedir. "Ağaç yaşken eğilir" atasözünden hareketle, bireylerin bilgi çağında var olabilmeleri için gerekli olan becerileri küçük yaşta edinmeleri şüphesiz becerilerini pekiştirmelerinde kolaylık sağlayacaktır. Bu düşünceyle araştırma, ortaokul 6. sınıf öğrencileri üzerinde sürdürülmüştür. Araştırmanın amacı, belirlenen sayıda ortaokul 6. sınıf öğrencilerine bilgi okuryazarlığı eğitimi verilerek, eğitim alan ve almayan öğrenciler arasındaki farktan hareketle, ortaokul seviyesinde bilgi okuryazarlığı eğitiminin önemini ortaya koymak, sonrasında da nitelikli bir bilgi okuryazarlığı programı hazırlanmasına katkı sağlamaktır. Ortaokul öğrencilerinin bilgi okuryazarlığı düzeylerine ilişkin durum tespiti ve önerilerin geliştirilmesi amacıyla yapılan uygulamada örneklem grup üzerinde bir dizi program yürütülmüştür. Uygulama sonuçlarına ilişkin verilerin elde edilmesinde bilgi okuryazarlığı programındaki ön ve son testlerden yararlanılmıştır. Hazırlanan ön test hem deney hem de gözlem grubuna yapılmıştır. Bilgi okuryazarlığı programını oluşturan 7 bölümün sonunda deney grubunu oluşturan öğrencilere bölüm sonu testi yapılmıştır. Bilgi okuryazarlığı programının sonunda ise hem deney hem de kontrol gruplarına son test uygulanmıştır. Elde edilen verilerin analizi ve değerlendirilmesinde betimleme yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmanın teorik kısımlarının oluşturulmasında kaynak tarama yönteminden yararlanılmıştır. Yapılan testlerin sonuçları da araştırmanın ana hipotezi olan "bilgi okuryazarlığı eğitimi alan ve almayan öğrenciler arasında anlamlı bir fark olacaktır" varsayımını doğrulamıştır.
Akıllı bina teknolojilerinin kütüphane binalarına ve hizmetlerine yansıması: Türkiye'de üniversite kütüphaneleri üzerine bir araştırma
Teknolojinin getirdiği yenilikler yaşamın hemen her alanında kullanılmaya uygundur ve büyük kolaylıklar getirmektedir. Bu yeniliklerin karşımıza çıktığı alanlardan biri de akıllı teknolojilerdir. Yaşam alanlarının başında gelen binalarda konforu artırmaya yönelik olarak uygulanmaya başlayan teknolojiler, kullanıcıyı odağına alan sistemlerden oluşmaktadır. Çalışma, akıllı bina teknolojilerinin kütüphane binası ve hizmetleri üzerindeki etkileri açıklamak ve ülkemiz üniversite kütüphanelerine yansımasını araştırmak amacıyla yapılmıştır. Bu bağlamda ülkemiz üniversite kütüphane daire başkanları/yöneticilerine yönelik yapılan alan çalışmasıyla katılımcıların akıllı kütüphane hizmetleri ve teknolojilerine ait bilgi ve görüşleri değerlendirilmiştir. Anket yoluyla yapılan alan çalışması 89 üniversite kütüphane yöneticisine gönderilmiş ve bulguların değerlendirilmesinde SPSS programı kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen sonuçlara göre Türkiye'deki üniversite kütüphaneleri yöneticilerinin akıllı bina teknolojileri/hizmetleri konusunda bilgi sahibi oldukları ve bu teknolojilerin/hizmetlerin üniversite kütüphane hizmetlerine yansıdığı anlaşılmıştır. Araştırmanın sonunda değişime ayak uydurabilme adına teknoloji ve hizmetlerin yeni nesil kütüphane binalarına ve bilgi hizmetlerine yansıtılmasına yönelik öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Akıllı Kütüphaneler, Akıllı Kütüphane Binaları, Akıllı Kütüphane Hizmetleri, Akıllı Bina Teknolojileri
Türkiye'de üniversite kütüphanelerinde ME-KA (mesleğe kazandırma) eğitimi: Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi örneği
Türkiye'de üniversite kütüphanelerinde mesleki eğitim almış kütüphaneci istihdamının yeterli olmaması nedeniyle, iş ve işlemlerin yürütülmesinde mesleki bilgi ve becerilere sahip olmayan diğer personelin yaygın olarak istihdam edilmesinin, çağın koşullarına uygun bilgi hizmetlerinin verilmesinin önündeki en önemli engellerden biri olduğu açıktır. Bu bağlamda araştırmanın amacı; "Üniversite kütüphanelerinde çalışan, kütüphanecilik eğitimi almamış personele bir takım mesleki beceri ve yeterliliklerin kazandırılmasının öneminin ortaya konması, bu becerilerin kazandırılmasına yönelik oluşturulacak eğitim programının planlanması, tasarlanması, içeriğinin ortaya konması ve yürütülmesine ilişkin ilkelerin belirlenmesi" biçiminde ifade edilebilir. Araştırma aynı zamanda kütüphane personellerinin bilgi toplumuna hazır olmalarını sağlamak için kütüphaneciler tarafından verilecek olan planlı, programlı ve sistematik bir mesleki eğitim programının önemine dikkat çekmeyi hedeflemiştir. Bu amaçla bir mesleki eğitim programı oluşturulmuş ve bu program Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi personeline uygulanmıştır. Uygulanan mesleki eğitim programının sonunda, personelin başarı değişim düzeyi ölçülmüş ve elde edilen veriler doğrultusunda Türkiye'de üniversite kütüphanelerinde çalışan ve kütüphaneci olmayan personele verilecek olan eğitimin amacı ve içeriğine yönelik öneriler geliştirilmiştir.
Çocuk kütüphanelerinde mekân tasarımı ve Türkiye'deki çocuk kütüphaneleri
Çocuk kütüphaneleri, çocuklarda okuma alışkanlığı kazanma, zihinsel ve fiziksel gelişimlerine katkı sağlamada, hem örgün hem de yaygın eğitimin hedeflerini açısından kritik öneme sahip kurumlardır. Çocuk kütüphanelerinin hedefine ulaşmasında uygun koşullarda ve yeterli donanımla hizmet vermesi önemlidir. Bu doğrultuda tezin amacı, gelişmeler ve yönelimler doğrultusunda çocuk kütüphanelerinde mekân tasarımına yönelik özellikleri ve eğilimleri ortaya koyarak, ülkemizdeki çocuk kütüphanelerinde çağdaş bir mekân tasarımı için kontrol listesi oluşturmaktır. Çalışma, araştırmanın örneklemini oluşturan Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü (KYGM)'ne bağlı çocuk kütüphanelerinde kütüphane hizmeti sunma ve kütüphane kullanıcısı bireyler yetiştirmede mekânın rolünün belirlenmek amacıyla hazırlanmıştır. Ayrıca bireylerin kütüphane kullanma alışkanlığının kazanmasında mekân unsurunun ölçüt olup olmadığı da belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçlar doğrultusunda çocuk kütüphanelerinde çalışan personellerin görüşlerine yönelik sorular oluşturulmuş ve bu sorular üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Hazırlanan sorular, KYGM'ye bağlı 40 çocuk kütüphanesinde çalışan personele anket tekniği ile iletilerek verilerin analiz edilmesi ile araştırmanın bulguları oluşturulmuştur. Çocuk kütüphanelerinde mekân tasarımının kısmen yeterli olduğu ve bu yeterlilik düzeyi ile kütüphane hizmetlerinin verimliliği (hem personel hem de kullanıcı grubu açısından) arasında anlamlı bir bağ olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca kütüphane kullanıcısı bireyler yetiştirmede konusunda mekânın önemli rol oynadığı ortaya çıkmaktadır.
Halk kütüphanelerinde dijital itibar yönetimi: Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi örneği
Çalışmada itibar, dijital itibar, dijital pazarlama ve sosyal medya platformları hakkında bilgiler verilmiş olup kütüphanelerinin bu platformlarda gerçekleştirmesi gereken iş ve işlemler ortaya konulmuştur. Halk kütüphanelerinin dijital platformları nasıl kullanabileceğine yönelik öneriler sunularak örnek oluşturması için Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi tarafından kullanılan dijital platformlar ayrı bir bölüm altında incelenmiştir. Ayrıca T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı halk kütüphanelerinde dijital çalışmaları yürüten personele yönelik gerçekleştirilen anket neticesinde söz konusu personelin nitelikleri, itibar ve dijital platformlarla ilgili bilgi düzeyleri ile Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi tarafından gerçekleştirilen çalışmalar hakkındaki görüşlerinin ortaya çıkarılmıştır. Çalışma neticesinde Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesinin hangi dijital pazarlama ve sosyal medya araçlarını kullandığı belirlenerek bu çalışmalara yönelik iyileştirme önerileri sunulmuştur. Kütüphane tarafından gerçekleştirilen çalışmaların diğer halk kütüphaneleri tarafından örnek teşkil etmesi sağlanmıştır. Gerçekleştirilen anket sonucunda ise, kütüphane personelinin itibar konusunda bilincinin düşük olduğu ve dijital itibar çalışmaları yürütmeyle ilgili eğitimlerinin yetersiz olduğu ortaya konulmuştur. Eğitim eksikliğinin farkında personelin gelişime açık olduğu, verilecek eğitimlerle kendilerini geliştirmek istedikleri belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Kütüphanelerde itibar yönetimi, dijital itibar, kurumsal itibar, dijital platformlar
Mühendislerin bilgiyi elde etme ve kullanma becerileri üzerine bir araştırma: Türk Havacılık ve Uzay Sanayi A.Ş. akademi mühendisleri örneği
Hızla gelişen bilgi teknolojilerinin sunduğu olanaklar çerçevesinde araştırma kütüphaneleri kategorisinde yer alan teknik kütüphanelerin ve bu kütüphanelerde görev alan uzman kütüphanecilerin sürekli yeniliklere açık olması, kütüphane kaynak ve hizmetlerini günün koşullarına uygun duruma getirmesi gerekmektedir. Ayrıca kullanıcıların kütüphane kaynaklarından ve hizmetlerinden etkin yararlanması adına bilgi okuryazarlığı eğitiminde de yetkin olmaları gerekmektedir. Bu çalışmanın temel hipotezi "Araştırmacı mühendis kütüphane kullanıcıları, araştırma sürecine ilişkin bilgi gereksiniminin ifade edilmesi ve planlanması, bilgi kaynaklarının kullanımı, bilgi arama ve bilginin etik kullanımı konularında yeterli bilgi ve beceriye sahip değillerdir. Kütüphane tarafından düzenlenecek bir eğitim programı, bu eksikliklerinin giderilmesinde yararlı olacaktır." şeklinde belirlenmiştir. Araştırmanın örneklemi TUSAŞ Akademi mühendislerinden oluşmaktadır. Mühendisler için oluşturulan hipotezin sınanmasında betimleme yöntemi ve verilerin elde edilmesinde de anket tekniği kullanılmıştır. Anket tekniği ile örneklem grubunda yer alan mühendislere ön test ve son test uygulanarak eğitim öncesi ve sonrasında gruplar arasındaki fark ortaya konmuştur. Araştırma sonucunda mühendislerin bilgi okuryazarlığı becerilerinin yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Saptanan eksiklikler doğrultusunda bilgi okuryazarlığı eğitimi verilmiş ve eğitim sonrası kaydedilen olumlu gelişmeler sonrasında teknik kütüphanelerde bilgi okuryazarlığı eğitiminin kütüphane kaynak ve hizmetlerinden yararlanmayı artıracağı ispat edilmiştir.