Theses supervised by Prof. Dr. Harun Taşkın
14 theses · Sakarya University
Veri madenciliği ve makine öğrenmesi yaklaşımı ile tiroit kanserinin tanılanması
Sağlık sistemi, hedeflenen kitlenin sağlıkları ile ilgili tüm hizmetlerini görmek üzere ilgili kurumların, kaynakların ve insanların bir arada örgütlendiği bir sistem olarak tanımlanabilir. DSÖ'ne göre Sağlık sistemi, sağlığı korumak, hastalıkları tedavi etmek ve bireylerde sağlıklı gelişimi sağlamak üzere kişileri, eylemleri ve organizasyonları kapsamaktadır. Her yıl artarak devam eden hastalık ve ölüm oranları zaman, para ve insan gücü maliyetleri açılarından büyük giderlere muhatap olmaktadır. Hızlı artan bu maliyetler daha fazla insan gücü istihdamı ile çözülememektedir. Teknolojinin gelişimi ve birçok alanda olduğu gibi tıp alanında da yararlı neticeler vermesi sonucu, yukarıda belirtilen problemlerin çözümü ve maliyetlerin olabildiğince aza indirilerek verimliliğin arttırılması amacıyla, uzmanlar tarafından yürütülen karar süreçleri zeki karar destek sistemleri ile desteklenme potansiyeline sahiptir. Veri bilimi (Data science) ve eldeki hasta verilerinin birer anlamlı bilgiye dönüştürülmeleri için kullanılacak teknikler elde etmek istenilen sonuçların anahtarı niteliğindedir. Bu anahtar, maliyetleri azaltacak ve doktorların üzerinden fazlalık işleri alarak hastalara daha fazla bakım ve daha verimli tedavi olanakları sağlayacak şekilde sağlık sistemlerini başarıya ulaştıracaklardır. Veri bilimi bu başarısını, çoklu veri kullanımı ile tanı ve tedavide çoklu seçeneklere sahip olmasına borçludur ve hatalı sonuçlar vermesi çok küçük düzeylerde kalmaktadır. Buna mukabil birçok doktorun son tıbbi gelişmeler hakkında yayınlanan örneğin binlerce makaleyi (verileri kontrol altında tutmak açısından) okuyabilmesi ve elde ettiği tüm verilerden analizler çıkartarak tanı ve tedavi yapabilmesi mümkün görünmemektedir. Uzman kontrolünde yazılım ve donanım olarak kullanılan teknolojik yapılar, günümüzde yapay zekâ adıyla anılan ve kendi kendine öğrenerek karar çıktıları üretebilen makine öğrenmesi türünden algoritmalar ile desteklenebilmektedirler. Bu araştırmada önerilen yöntem, uygun veri toplama (bizim durumumuzda, çevrimiçi eldeki veri setleri), veri seçimi, veri ön işleme işlemlerinin gerçekleştirilmeleri ile birlikte destek vektör makineleri ve lojistik regresyon gibi makine öğrenmesi yöntemlerinin karar destek sistemleri olarak modellenmelerinde veri madenciliği ve makine öğrenmesi yaklaşımları olmuştur. Elde edilen bilgiler, tablolar ve diyagramlarda gösterilmek üzere sonuçların görselleştirilmesi ve değerlendirilmesi ile başlayan farklı veri madenciliği süreçlerini de içermektedir. Tanı ve tedavi için eldeki kullanılabilir veriler, destek vektör makineleri, lojistik regresyon teknikleri ile diğer makine öğrenmesi algoritmaları ile uzmanlık seviyesinde karar verme süreçlerine yardımcı olabilir bilgilere dönüştürülmüştür. xxii Öznitelik seçme teknikleri amaca yönelik araştırılan tüm modelleri ve bu modellerin sonuçlarını etkilemektedir. Bu sebeple mümkün olan tüm öznitelik seçme algoritmaları denenerek en uygun doğru sınıflandırma elde edilmiştir. Farklı öznitelik seçme algoritmalarından elde edilen en uygun özniteliklerin, sonuçları doğru vermede (Accuracy) çok önemli olduğu ortaya konmuştur. Ayrıca model değerlendirmesinde Spesifiklik ölçüsü gibi farklı ölçülerin kullanılabileceği ve bu ölçüler üzerinden doğru sonuçlar ve analizler yapılabileceği gösterilmiştir. Destek vektör makineleri sınıflandırıcısı kullanılarak oluşturulan bir model üzerinden bir web uygulaması çalıştırılmıştır. Girdi olarak elde var olan tiroit kanser hasta verilerini alan web formu, modelin verdiği karar üzerinden hastanın kanserli olup olmadığı sonucunu web ara yüzü üzerinden ekrana yansıtmaktadır.
Zeki sınıflandırma ve kümeleme yöntemlerinin tıbbi tanı ve tedavide kullanımı
Bu doktora tezinde, hastalıkların teşhis ve tedavisinde doktorların kararlarına destek olmak amacı ile makine öğrenmesi içeren sınıflandırma ve kümeleme algoritmaları kullanılmıştır. Önce, makine öğrenmesinin tıbbi tanı ve tedavideki yeri ve önemi hakkında bilgi verilmiştir. Sınıflandırma ve kümeleme aşamalarında kullanılan zeki algoritmalar anlatılmıştır. Bu kapsamda yapılmış bilimsel çalışmalar özetlenmiştir. Karar destek sistemleri, tıbbi karar destek sistemleri, tıbbi karar destek sistemlerinin özellikleri ve tıbbi karar destek sistemlerinin etkileri incelenmiştir. Sonra, dünyada en çok gerçekleştirilen cerrahi işlemlerden biri olan sezaryen ya da normal doğum kararı için önemli sınıflandırma algoritmaları Öğrenmeli Vektör Niceleme Sinir Ağları (Learning Vector Quantization Neural Networks – LVQNN), Olasılıksal Sinir Ağları (Probabilistic Neural Networks – PNN) ve Örüntü Tanıma Sinir Ağları (Pattern Recognation Neural Networks – PRNN) kullanılmıştır. Bu üç yöntem karşılaştırılmış, sonuçlar başarı yönünden değerlendirilmiştir. Kanser günümüzün en sık görülen ölümcül hastalıklarından biridir. Tümörlerin iyi huylu ya da kötü huylu olduğunun tespiti için kümeleme yapay sinir ağı algoritması Kendi Kendini Düzenleyen Haritalar (Self-Organizing Maps – SOM) ile veri seti kümelere ayrıldıktan sonra, sınıflandırma yapay sinir ağları LVQNN, PNN ve PRNN uygulanmıştır. Ayrıca, yine önemli yapay zeka kümeleme algoritmalarından Bulanık C-Ortalamalar (Fuzzy C-Means – FCM) ile de veri seti kümelere ayrıldıktan sonra, sınıflandırma yapay sinir ağıları LVQNN, PNN ve PRNN kullanılmıştır. SOM ve FCM değerlerinin girdi olarak ilave edildiği bir model daha uygulanmıştır. Bu kümeleme algoritmalarının sayesinde, nispeten daha düşük başarıda olan kanser sınıflandırmasının performansı artmıştır. Diyabet ve tiroid hastalıkları birçok organda hasara yol açabilen günümüzün en yaygın görülen kronik hastalıklarındandır. Erken tespiti önemlidir. Bu işlem için de LVQNN, PNN ve PRNN yöntemleri kullanılmış, oldukça başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Mevcut araştırma, farklı makine öğrenmesi sınıflandırma yöntemleri kullanarak en uygun yöntem sayesinde tahminlerdeki doğruluğu iyileştirmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma tıbbi tanı ve tedavinin sınıflandırmasında LVQNN, PNN ve PRNN algoritmalarının etkinliğini ortaya koymaktadır. Her birinin farklı hastalıkta daha başarılı olduğu görülmektedir. Ayrıca, bu çalışma SOM ve FCM kümeleme algoritmalarının sınıflandırma işlemlerine dâhil edilmesinin olumlu katkı sağladığını göstermektedir.
Metal sektöründe ekonomik sipariş miktarı modelinin uygulanması
Bu çalışma, stok kontrol yöntemlerinden birisi olan ekonomik sipariş miktarı modelinin bir fabrikanın yedek parça deposundaki rulman, gezdirici porseleni ve valf ayarı malzemeleri üzerinde uygulanmasını içerir. Yedek parça deposundaki her ayrı stok kalemi için ayrı emniyet stoku miktarı belirlenmiş olup, stoktaki miktar, bu miktara düştüğü anda sistem satın alma bölümünün denetimi altında otomatik olarak sipariş vermektedir. Ancak kullanılmakta olan emniyet stoku değerleri ve ekonomik sipariş miktarlarının tutarsız olduğu düşünülmüştür. Bunun üzerine bazı stok kalemleri üzerine yeniden emniyet stoku ve Ekonomik sipariş miktarı hesaplama gereği duyulmuştur. ESM'nın tespitinde Klasik ESM modeli kullanılmıştır. Üç malzeme hakkında veriler toplanmış uygun yöntemler kullanılmak üzere hesaplamalar yapılmıştır. Bu malzemeler üzerine yapılan uygulamada Öncelikle bu modelin gereksinim duyduğu birim zamandaki sipariş maliyeti ve elde bulundurma maliyetleri tespit edilmiştir. Fabrikadan temin edilen veriler ışığı altında sırasıyla ESM = y*, sipariş çevrim uzunluğu (t0) ve yeniden sipariş seviyesi (Y) = emniyet stokunu tespit etmeye çalışılmıştır. Daha sonra elde ettiğimiz ekonomik sipariş miktarlarının fabrika için yıllık ne kadar fazla maliyetten kurtulabileceği tespit edilmiştir. En son yapılan iki uygulama da ise Miktar İndirimli ESM Modeli kullanılmak üzere rulman ve gezdirici porselen üzerinde miktar indirimi uygulandığında ne gibi politikalar izlenmesi gerektiği araştırılmıştır. Rulman sunulan teklif için; Ekonomik sipariş miktarı için TBM < Sunulan teklif için TBM'den dolayı ekonomik sipariş miktarıyla devam etmek daha uygundur. Çünkü ekonomik sipariş miktarıyla sipariş söz konusu olduğunda daha az maliyete katlanılmaktadır. Gezdirici porseleni; sunulan teklif için TBM < Ekonomik sipariş miktarı için TBM' den dolayı tedarikçi firmanın sunduğu teklif kabul edilmelidir. Çünkü ekonomik sipariş miktarından daha az maliyete katlanılmak zorunda kalınmaktadır.
Savunma sanayinde dijitalleşmenin kurumsal niteliklere etkisinin yapay zeka yöntemleri ile öngörülmesi: Sakarya ili örneği
Geçmekte olduğumuz son 10 yıl içerisinde dünya genelinde yaşanmakta olan teknolojik devrimin özünü dijitalleşme oluşturmaktadır. Bir sanayi kuruluşu açısından gelecekteki konumunu belirleyebilmek, hangi alanlarda ne tür çalışmaları hangi düzeyde yapabileceğini öngörebilmek dijitalleşme kavramının da temel özelliklerini oluşturmaktadır. Bu süreçte bilgi çağının en temel gereksinimi olan güncelleşme ve yenileşmeyi, Endüstri 4.0 ve Nesnelerin İnterneti kavramları içerisinde yapay zeka uygulamaları ile desteklemek kaçınılmaz olmaktadır. Özellikle de ülkelerin geleceğini belirlemede en önemli etkenlerden bir tanesi olan savunma sanayinin bu süreçlerden ne düzeyde etkileneceği çok önemlidir. Ülkemizde çeşitli alanlarda faaliyet göstermekte olan savunma ve havacılık kümelenmeleri bulunmaktadır. Bu tez çalışması ile ülkemizin bir bölgesinde yıllardır faaliyet göstermekte olan bir kümelenmenin sahip olduğu üretim yöntemi ve nihai ürünlerine bağlı olarak bir başka bölgede halihazırda faaliyette bulunmakta olan bir imalat sanayi üzerinde model oluşturup oluşturamayacağı dijital dönüşüm ve yapay zeka kapsamında 107 soruluk bir anket hazırlanıp uygulanmış ve istatistiksel yöntemlerden bağımsız grup t testi, yapay zeka yöntemlerinden bulanık mantık ve yapay sinir ağları yöntemleri kullanılarak sonuçlar incelenmiştir. Ankara OSTİM bünyesinde resmi olarak teşkil edilmiş Savunma ve Havacılık Kümesi (OSSA)'dan 42 ve Sakarya Sanayi ve Ticaret Odası'na bağlı 59 kurumdan anketlere geri dönüş sağlanmıştır. Yapılan incelemede; dijital dönüşüm süreçlerine bağlı olarak hesaplanan endüstriyel indeks değerleri arasında istatiksel olarak anlamlı bir farklılık olmadığı sonucu ile beraber, bulanık mantık uygulamasında genel kurallara bağlı olarak elde edilen sonuçların yapay sinir ağlarında eğitilebilmesinin %93,66, Bulanık mantık uygulamasında Sakarya Ticaret ve Sanayi Odasına bağlı kurumların elde edilen puanlarının yapay sinir ağlarında eğitilebilmesinin %91,157, Bulanık mantık uygulamasında OSTİM-OSSA'ya bağlı kurumların elde edilen puanlarının yapay sinir ağlarında eğitilebilmesi %87,172 oranlarında olduğu görülmüştür. Oluşturulan kural tabanlı bulanık mantık uygulaması ve buradan elden sonuçların yapay sinir ağlarındaki eğitilebilirliğinin %85'in üzerinde olması istatistiksel olarak doğru sonuçlar elde edilebildiğini doğrulamaktadır. Araştırma kapsamında oluşturulmuş olan anket ve elde edilen sonuçlar ülke genelinde sanayi bakanlığı, üniversiteler ve diğer kamu ya da özel kuruluşlarda ilgili alanlarda çalışma yapacak olan araştırmacılara yol gösterici niteliktedir.
İmalat kobi'leri için kurumsallaşmaya yönelik dinamik performans değerlendirme yaklaşımı
İşletmeler artan rekabet, müşteri istekleri, teknolojik gelişmeler ve ekonomik koşullar nedeni ile mevcut çalışma şekillerini iyileştirme ve kurumsal performansını değerlendirme gereksinimi duyarlar. Etkin bir performans yönetimi bütün işletme faaliyetlerinin uygun bir biçimde ölçülmesi ve değerlendirilmesine bağlıdır. İşletmeler bu değerlendirmeyi yapmak için anlaşılır, uygulanabilir ve esnek bir performans ölçüm sistemine ihtiyaç duyarlar. Bu çalışma ülkelerin ekonomisinde büyük rol oynayan imalat KOBİ'lerine yönelik dinamik bir performans değerlendirme aracı sunmaktadır. Önerilen modelde KOBİ'lerin kıt kaynaklara sahip olması gibi kendisine has özellikleri dikkate alınmıştır. Önerilen model imalat KOBİ'lerinde uygulanarak yöneticilerden ve çalışanlardan alınan geri bildirimlere göre revize edilmiştir. Modelde yer alan performans kriterlerinin ağırlıkları Bulanık DEMATEL ve Bulanık AAS yöntemlerinin bütünleşik kullanımı ile belirlenmiştir.
Endüstri 4.0 perspektifinden Türkiye'de imalat sanayinin durumu: Sakarya imalat sanayi üzerine bir anket çalışması
Tarihsel süreçte geçirdiğimiz üç büyük endüstri devrimin sonucunda günümüz teknolojisinin ulaştığı son durum artık insan gücüne eskisi kadar gereksinim duymamakta, geçmiş devrimlerin daha geniş kapsamlı ve bütünleşik olarak ortaya çıkan bu son hali Endüstri 4.0 uygulamaları ile birlikte daha çok bilgisayar uygulamalarına ve bu uygulamalardan elde edilen veri ya da bilgilerin kullanılmasında yapay zekanın süreç içerisinde çoğunlukla sahip olması ve tasarlanacak zeki sistemlerin bu tür bir yapının üzerinde oluşturulması hedeflenmektedir. Bu yapı içerisinde internetin tartışmasız sahip olduğu lider durum ve hemen her türlü nesneyi ya da olayı etrafında toplayabilmesi ve buna bağlı olarak insan gücünün artık belki de yalnızca denetleyici yönde ilerleyebileceği anlayışının yerleşmeye başlaması, gelecekte ortaya konacak yeni teknolojilerin Endüstri 4.0 uygulamalarından çokça etkileneceğini şimdiden göstermektedir.
Klasik ve zeki optimizasyon teknikleri ile problemlerin çözümlenmesi ve karşılaştırılması
Bir işin en iyi yolun seçilerek başarılması fikri, uygarlık tarihi kadar eskidir. Bu başarımı, klasik ve zeki optimizasyon teknikleri üzerinden incelemek ve bu noktada karşılaştırma bakış açısının kazandırılması tez çalışmasının temelini teşkil etmektedir.Optimizasyon teknikleri açısından geçilen zaman periyotu süresince sezgisel araçlar geliştirilmiş, bu araçlar çözümü zor veya olanaksız olan optimizasyon problemlerini çözülebilir hale getirmiştir. Bu araçlar birbirleriyle kaynaşırken, bilgi elemanları ve de istatistiksel analiz gibi daha geleneksel yaklaşımlarla bütünleşerek çok daha zorlayıcı problemleri çözme hedefi edinilmiştir. Zeki optimizasyon tekniği kapsamında bahsedilen araçlar ile çözümler geliştirmek iki önemli avantaj sağlar.-Geliştirme süresi klasik yaklaşımlara göre çok daha kısadır.-Kayıp verilere göreceli olarak duyarsız olması sonucu klasik yaklaşımlara göre daha güçlüdür.Buradan hareketle klasik optimizasyon yaklaşımları genel bir bakış ile örneklerle değerlendirilmiş, zeki optimizasyon tekniklerindeki temel bilgiler, hesap ve uygulamanın nasıl yapıldığı algoritmalarla gösterilmeye çalışılmıştır. Amaç yukarıda belirtilen avantajları problem örnekleriyle gösterebilmektir.Anahtar Kelimeler: Klasik Optimizasyon, Zeki Optimizasyon, Karşılaştırma, Optimal Çözüm
Araştırma merkezlerinin kurumsallaştırılması: Aakarya Üniversitesi örneği
Üniversite Araştırma Merkezleri, üniversitelerdeki mevcut bilgi ve deneyimlerin araştırma, geliştirme ve uygulama faaliyetleri için kullanılarak ülkenin bilimsel, teknolojik, kültürel ve sanatsal alt yapısının güçlendirilmesine katkı sağlayan en önemli kuruluşlardır. Bu faaliyetlerin başarısı ve katkısı, araştırma merkezlerinin hedeflerini belirleyerek bu hedeflerini gerçekleştirirken kurum politikasına sahip olmasına, elde edilen kaynaklardan daha fazla pay alabilmesine, ihtiyaçları belirleyebilmek ve buna göre karşılayabilmek için daha fazla ölçme-izleme faaliyetleri gerçekleştirmesine, yönetimsel yapıların kurulması ve işlerin rutin hale getirilmesine bağlıdır. Ne yazık ki araştırma merkezlerinin birçoğu çalışma kapsamında incelediğimiz birçok faktör sebebiyle sistemli, verimli ve aktif bir şekilde çalışamamakta ve kuruluş hedeflerine uygun çıktılar elde edememektedir.Çalışma kapsamında , uygulama örneği olarak Sakarya Üniversitesinde Rektörlüğe bağlı birimler olarak kurulan 15 Araştırma merkezi ve SAÜ Teknokent seçilmiştir. Bunun yanısıra, ülkemizde devlet ve vakıf üniversitelerinde aktif faaliyet gösteren başarılı araştırma merkezleri de uygulama süreci içinde incelenmiştir. Teknoloji yol haritaları metodu yardımıyla üniversite araştırma merkezlerinin kurumsallaşma hedefine yönelik ihtiyaçları tespit edilerek, Araştırma merkezlerinin kurumsallaştırılması konusunda önerilerden oluşan bir yol haritası oluşturulmuştur.
Kişisel sağlık bilgi yönetimi ve kişisel sağlık yönetimi asistan tasarımı
Hem Dünya Sağlık Örgütü hem de Birleşmiş Milletler tarafından kronik hastalıklar 21. yüzyılın en önemli sağlık sorunu olarak tanımlanmaktadır. Kronik hastalık yükü, tüm dünyaya paralel olarak Türkiye'de de artarak, sağlık sisteminin sürdürülebilirliğini tehlikeye atmaktadır. Kronik hastalık yönetiminde bütünleştirilmiş sağlık hizmetleri olmadan yüksek performanslı, sürdürülebilir bir sağlık hizmeti sunulması mümkün görünmemektedir. Geleneksel hastane merkezli ve reaktif sağlık hizmeti sunum modelinden birey-merkezli ve önleyici bir modele geçiş yapmak gerekmektedir.Bu çalışmada, kronik hastalıkların birey-merkezli ve önleyici yaklaşımla yönetimini sağlamak adına sağlık hizmetlerini hastane dışına çıkararak evlere getirmeyi ve bireylerin hayatlarının içine yerleştirmeyi hedefleyen ve bünyesinde yeni nesil e-Sağlık sistemleri olarak nitelendirilen giyilebilir, takılabilir ve taşınabilir sistemler ve teknolojileri barındıran Kişisel Sağlık Sistemlerine dikkat çekilmiştir. Çalışmanın genelinde hasta güçlendirme ve kişisel sağlık bilgi yönetiminin altı çizilmiş; uygulama olarak, diyabetli bir bireyin kendi hastalığını yönetmesi sürecinde kendisine yardım edecek taşınabilir, zeki ve uyarlanabilir bir kişisel sağlık asistanı uygulaması tasarlanmıştır.
İmalat işletmelerinde kurumsallaşma ve kurumsal modelleme
İşletmelerin varlıklarını devam ettirebilmeleri günümüz koşullarına uyum sağlamalarına bağlıdır. Uyumun düzeyi işletmelerin kurumsallaşma düzeyleri ile doğru orantılıdır. İşletmelerin kurumsallaşabilmeleri hayatiyetlerini sürdürebilmeleri ve gelecek nesillere ulaşabilmeleri açısından oldukça önemlidir. Ülkemizdeki KOBİ'lerin büyük çoğunluğunun planlı ve sistemli bir büyümeden ziyade koşullara reaksiyon göstererek, liderlerin yönetiminde geliştikleri bilinmektedir. Bu noktada kurumsal mekanizmaların oluşturulması ve lider bağımlı yönetimden sistem temelli yönetim anlayışına geçiş hayati bir önem kazanmıştır. Bu çalışma ile bir kurum ile ilgili bütün elemanların analizi, tasarımı, uygulanması ve çalışması ile ilgili bilgiler, prensipler ve disiplinler bütünü olarak tanımlanan Kurum Sistem Mühendisliği Yaklaşımı kullanılarak KOBİ' ler için bir kurumsallaşma modeli ortaya konmuştur.
Kurumsal bir imalat bilişim modeli önerisi
Bilişim teknolojileri ve imalat alanındaki çalışmalar incelendiğinde; imalat işletmelerinin bilişim teknolojilerinden etkin bir biçimde faydalanmaları ve kendi işletmelerine ait sağlam bir bilişim altyapısı ve modeli oluşturmaları gerekliliği dikkat çekmektedir.Yapılmış olan çalışmalar ışığında bu tez çalışmasında imalat işletmelerine yönelik olarak bütünleşik bir imalat bilişim sistemi kurmak amacıyla ?Kurumsal İmalat Bilişim Modeli? önerisinde bulunulmuştur. Bu model ile imalat işletmesi kurumsal, stratejik, fonksiyonel, teknik, değerlendirme ve uygulama alanlarında ele alınarak bütünleşik bir bilişim modeli geliştirilmiştir.Literatür çalışmalarında imalat işletmesini bir bütün olarak ele alıp, teknik altyapısı üzerinde bilişim sistemi planından yatırım değerlendirme sürecine kadar olan tüm aşamalara yer veren bir modelin eksikliğinin görülmesi üzerine bu çalışma gerçekleştirilmiştir.Bütünleşik olarak tasarlanmış olan bu model önerisi ile imalat yapan işletmelere kendi sistemleri ile uyumlu ve etkin bir bilişim sistemi altyapısı kurmaları için yol gösterilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca modelin gerçek bir sistemle örtüşmesinin ve benzerliğinin analiz edilmesi için iki farklı işletmede uygulama çalışması gerçekleştirilmiştir.
Yeni bir işletme performansı ölçme modeli, uygulaması ve melez optimizasyon tekniği ile tahmini
Bu çalışmada, çeşitli kaynaklardaki işletme performans ölçme modelleri incelenerekaralarında kıyaslamalar yapılmış ve bu bilgilerden yararlanılarak yeni bir işletmeperformans ölçme modeli kurulmuştur. Kurulan bu yeni model, orta ölçekli birkonfeksiyon firmasında anketler aracılığı ile uygulanmış ve sonuçlarıdeğerlendirilmiştir. Ayrıca, klasik optimizasyon teknikleri ile zeki optimizasyontekniklerinden faydalanılarak, kurulan işletme performansı ölçme modelinin ileriyedönük işletme performansı sonuçları hesaplanmış ve 2007 yılı için öngörülerdebulunulmuştur. Bu kapsamda işletme performansı kriterlerini en iyi şekilde tahminetmek üzere, yeni bir melez(klasik-zeki) optimizasyon modeli oluşturulmuştur.Çalışmanın sonucunda, ilk uygulamada tasarlanan işletme performansı ölçmemodelinin, işletmenin anahtar öneme sahip performans kriterlerini ortaya çıkarmadafaydalı olduğu görülmüştür. Modelin hesapladığı toplam işletme performans skorları,işletmenin performansını ortaya koymada büyük öneme sahip kritik göstergelerledoğrulanmıştır. Bununla birlikte, yapılan anket uygulaması ile konfeksiyonfirmasının anahtar performans göstergelerine ne derece önem verdiği de ortayaçıkmıştır.Çalışmanın ikinci kısmındaki işletme performansı tahmini bölümünde, klasikoptimizasyon ile zeki optimizasyon tekniklerinin eğri uydurma problemindekıyaslanması sonucunda zeki optimizasyon tekniklerinin klasik tekniklere göre dahaiyi sonuçlar verdiği görülmüştür. Tasarlanan yeni bir melez optimizasyon modeli ilede 2007 yılına ait işletme performansı başarılı bir şekilde tahmin edilmiş,güvenilirliği istatistiksel açıdan da doğrulanmıştır.
Bazik oksijen fırınlarında bulanık modelleme ve kontrol
Büyük hacimli (tonajlı) çıktı ve maliyet, modern çelik üretim metodlarının ayırıcı özelliğidir. Kontrol modellerinin gelişiminde öncelikli olan, uygun birleştirilmiş kontrol faktörlerinin seçimidir. Bu faktörler, bilgisayar kontrolüne gerek duyulup duyulmamasıma gore, özenle yapılan teknik analizler neticesinde seçilmelidir. BOF'un tasarımı ve kontrolünde şarj yükleme, üfleme, oksijen, banyo cüruflarının aktivitesi, fırının tasarımı, lansın tasarımı gibi faktörler mevcuttur. Bu çalışma, BOF prosesinin Fuzzy Logic ile modellemesi üzerine yapılmıştır. BOF proses modelleme ve kontrolünde Fuzzy modellemenin son zamanlarda ilgisinin artmasının sebebi ise, geleneksel metodlarla çözümü zor olan lineer olmayan problemlere çözüm alternatifi sunmasıdır. Anahtar Kelimeler: Bazik Oksijen Fırını (BOF), Bulanık Mantık (Fuzzy Logic).
Bir petrol rafineri ünitesinde (FCCU) bulanık modelleme ve kontrol
Bu çalışmada, Petrokimya sanayinin en önemli parçası olan rafineri sistemi içinde bulunan FCC ünitesinin bulanık modellemesi yapılarak bulanık kontrol kuralları türetilmiştir. FCC ünitesi, rafineri sistemi içinde bulunan en önemli birimdir. Bunun sebebi, çok girdili ve çok çıktık yüksek derecede lineer olmayan, iç geri beslemeli, değişkenlerin arasında güçlü ilişkileri olan, zamanla değişen, dağılmış parametreli ve doğasında önemli derecede belirsiz davranışlara sahip olmasından kaynaklanmasıdır. Matematiksel modeller bu sistemi eksik tanımlamaktadır. Bundan dolayı, FCC ünitesi, bulamk mantığın konusu olabilecek özelliklere sahip bulunmaktadır. Sistemde bulunan Reaktör ve Rejeneratörün yanında aynştıncı kolonda dahil edilerek modelleme çalışması yapılmıştır. Genelde bulanık modelleme, nümerik yapı altında bulanık ilişki denklemleri ve dilsel yaklaşım ile yapılabilmektedir. Bu çalışmada, sonuncusu araştırılıyor. Bulanık modellemede, bu sistemin tanımlanması için sistematik bir metot Icullanılmaktadır. Bu metot bulanık gruplama algoritmasıdır. Bulamk gruplama algoritmasının, çeşitli problemleri bulunmaktadır. Bu problemlere 4. Bölümde değinilmiş ve çözümleri verilmiştir. Sistem için yapılan bulanık gruplama sonucunda 13 grup bulunmuştur. Yani 13 kural türetilmiştir. Sistemin bulanık modelinin oluşturulması kontrol için en önemli aşamayı oluşturmaktadır. Bilindiği gibi, modele göre, kontrol ve optimizasyon çalışması yapılmaktadır. Oluşturulan bulanık modelde Mamdani çıkarım metodu kullanılmıştır. Sonuçlar Bölüm 4 ve eklerde verilmektedir. Sonuçta, bulanık modelden elde edilen benzinin oktan-varil miktarı ile gerçek sistemden elde edilen benzinin oktan-varil miktarı karşılaştırılmış ve birbirlerine çok yakın değerlerin olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Bulanık Modelleme ve Kontrol, FCC Ünitesi, Bulanık Gruplama, Endüstriyel Prosesler