Theses supervised by Prof. Dr. Hüseyin Yaşar
18 theses · Siirt University, Uşak University, Dokuz Eylül University
Ayfer Tunç'un öykülerinde baba figürünün etkileri
Türk edebiyatında 1980 sonrasının önemli yazarlarından Ayfer Tunç; roman, öykü ve yaşantı türlerindeki eserleriyle ön plana çıkmaktadır. Çağdaş bir yazar olarak son yıllarda yayımladığı romanlarıyla dikkat çeken Tunç, edebiyat dünyasına öyküleriyle adım atmıştır. İlk öykü kitabı Saklı ile 1989 yılında Yunus Nadi Öykü Ödülü'nü kazanması, bu türdeki başarısını göstermektedir. Öykülerinde yenilikçi bir üslup tercih eden yazar, kişilerini özenle seçmiş ve titizlikle işlemiştir. Bu anlamda bilinçli bir şekilde baba figürlerine temel çatışmayı tetikleyecek roller yüklemiştir. Çalışmada Ayfer Tunç'un öykülerinde, yer alan baba figürü incelenmiştir. Öykülerde baba figürünün psikolojik ve toplumsal açıdan sıkça yer aldığı tespit edilmiştir. Yazarın küçük yaşta babasını kaybetmesi, babasız büyümesi ve duyduğu özlem; iki otobiyografik öyküsünde kendi babasına genişçe yer vermesini sağlamıştır. Çalışmanın girişinde Tanzimat'tan günümüze dek uzanan Türk öykücülüğünün panoraması çizilmiştir. Böylelikle Türk öykücülüğünün geçirdiği değişimlere dikkat çekilmiştir. Birinci bölümünde yazarın hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında detaylı bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, yazarın beş öykü kitabında yer alan tüm öyküler özetlenmiştir. Yazarın tüm öykülerini topluca özetleyen bir çalışma bulunmadığından bu yola başvurulmuştur. Tüm öykülerinin özetlenmesiyle edebiyat bilimine katkı verildiği gibi kurgusunda baba figürünün bulunduğu öyküler ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde baba ve baba kimliğinin sözcük ve ıstılahı manaları açıklanmakta; babalığın toplumsal ve psikolojik temelleri sorgulanmaktadır. Aynı yerde baba kimliğinin dinî ve edebî metinlerde yer alış biçimine dikkat çekilmiştir. Dördüncü ve son bölümde ise Ayfer Tunç'un öykülerinde yer alan baba figürleri tasnif edilmiştir. Baba figürlerinin olay örgüsündeki otoritesi, psikolojik ve toplumsal yansımaları ve bunların öykülere etkileri ortaya çıkarılmaktadır.
Yaşar Kemal'in romanlarında mitolojik ve fantastik unsurlar
Toplumcu-gerçekçi edebi akımın Türk edebiyatındaki en önemli isimlerinden biri olan Yaşar Kemal'in eserleri, birçok açıdan incelenmiştir. Ancak yapılan literatür araştırmasında yazarın romanlarını, mitolojik ve fantastik açıdan inceleyen müstakil bir çalışmanın yapılmadığı saptanmıştır. Bu bağlamda, araştırmada Yaşar Kemal'in romanlarındaki mitolojik ve fantastik unsurlar tespit edilmeye çalışılmış ve bunların romanlarda nasıl işlendiği ortaya konulmuştur. Yazarın tüm romanları incelenerek oluşan bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Genel bir girişten sonra birinci bölüme geçilmiştir. Birinci bölümde mitolojinin ve fantastiğin genel çerçevesi çizilerek bu iki kavramın edebiyatla ilişkisi belirtilmiştir. İkinci bölümde yazarın hayatı ve edebî kişiliği, mitoloji ve fantastik bağlamında beslendiği kaynaklar aktarılmıştır. Üçüncü bölümde incelemeye tabi tutulan romanlardaki mitolojik unsurlar alt başlıklar halinde verilmiştir. Dördüncü bölümde ise romanlarda saptanan fantastik unsurlar detaylı olarak açıklanmıştır. Tezin bu kısmında, fantastikle yakından ilişkili olan büyülü gerçekçilik (İng. magical realism) kavramına da değinilmiştir. Çalışmanın sonunda Yaşar Kemal'in folklordan beslenen bir yazar olarak mitolojik ve fantastik unsurları romanlarında yeniden yorumlayarak kullandığı tespit edilmiştir.
Oğuz Atay'ın roman ve öykülerinde eşya-insan ilişkisi
Modern Türk edebiyatının önde gelen yazarlarından Oğuz Atay, eserlerinde genel olarak kentlerde yaşayan, yalnız, hayata tutunamayan, aydın kişileri anlatmıştır. Atay, roman ve öykülerinde insanın kendisiyle ve çevresiyle olan ilişkilerini işlerken eşya-insan ilişkisine de sık sık değinir. Bu metinlerde genel olarak olumlu anlam taşımayan eşyalar karakteri sıkıntıya sokar, bunaltır ve karakterin kendini gerçekleştirmesini engeller. Bundan dolayı karakterler eşyaya yabancılaşır ve onunla hesaplaşır. Üç ana bölümden oluşan tezin birinci bölümünde Oğuz Atay'ın hayatı, edebî kişiliği ve eserleri verilmiştir. İkinci bölümde eşya-insan-kurmaca metin bağlamında kuramsal çerçeve ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise Atay'ın Tutunamayanlar, Tehlikeli Oyunlar, Bir Bilim Adamının Romanı: Mustafa İnan, Eylembilim romanları ile Korkuyu Beklerken adlı öykü kitabında eşya-insan ilişkisi incelenmiştir. İnceleme sonucunda Atay'ın eserlerinde karakterlerin eşya ile ilişkisini farklı işlevlerde ve rollerde ortaya koyduğu tespit edilmiştir. Bu eserlerde eşya; kurgu belirleme, psikolojik, atmosfer/karakter oluşturma ve tarihsel/sosyokültürel işlevlerde kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Oğuz Atay, roman, öykü, eşya, insan.
Orhan Kemal'in İstanbul dönemi öykülerinde yoksulluk
Orhan Kemal Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında roman ve öyküleriyle bilinen önemli yazarlardandır. Öykülerinde insana ait olan her şeyi irdeleyen yazar, gerçekçi gözlemlerle eserlerini oluşturmuş ve şahıs kadrosunu da hayatında yer alan insanlardan esinlenerek meydana getirmiştir. Öykülerinde gerçek hayatında karşılaştığı kişileri kurgularken bildiği bir gerçeğe, sosyal bir olguya ağırlıklı olarak yer vermektedir. Bu sosyal olgu yazarın da hayatını etkileyen ve çocuk yaşta tanışmak zorunda kaldığı yoksulluktur. Hayatı çocukluğundan ölümüne kadar hep yoksul insanlar arasında geçen Orhan Kemal arkadaşlarını, dostlarını hatta hayat arkadaşını yoksul insanlar arasından seçerek bu hayatla ilişkisini İstanbul'da da koparmamıştır. Kurgusal eserlerinde yer verdiği işçiler, dilenciler, mahkûmlar, ırgatlar, evsizler, serseriler yazarın yakın çevresinden insanlardır. Orhan Kemal'de hikâye kahramanlarının zorluklar ve yoksulluk karşısındaki tavrı ve direnme gücü kişiden kişiye değişmektedir. Olay örgüsünde erkek, kadın ve çocuk bireyleri yoksulluk sonucu oluşan çaresizlik ve açlığa dayanma gücü farklılık arz eder. Bu bağlamda, Orhan Kemal'in İstanbul dönemi öykülerinde yoksulluk ile sınırlandırılan bu çalışmada yoksulluk temasının kadın, erkek ve çocuklarda yarattığı etki ile yoksulluğun toplumsal erdemlere tesiri irdelenmiştir. İstanbul Dönemi öykülerinde yoksulluk insani değerleri ve erdemleri de olumsuz etkileyen bir toplumsal olgudur. Orhan Kemal, İstanbul dönemi öykülerinde yoksulluğun acı manzaralarını Toplumcu Gerçekçi bir anlayışla kaleme almıştır. Bu bağlamda yoksulluğun dayattığı çetin yaşam koşulları "değişmez bir kader" değil mücadele edilmesi gereken bir yazgıdır. Toplumun yoksulluğu bütün çıplaklığı ile aktarılırken insani değerlerdeki yozlaşma başat unsur olarak öne çıkarılmıştır. Çalışmanın temel hareket noktası İstanbul Dönemi öykülerinde yoksulluğun birey ve toplum nezdinde insani erdemlerde yarattığı tahribatı saptamaktadır. Anahtar Kelimeler: Orhan Kemal, Öykü, İstanbul Dönemi, Yoksulluk
Şevket Bulut'un hikâyelerinde gelenek, toplum ve dinî inançlar
Şevket Bulut, Türk hikâyeciliğinde yerli ve geleneksel temaları işleyen bir Cumhuriyet Dönemi hikâyecisidir. Hikâyelerde mekân, sınırlı bir bölgede geçmektedir. Kilis ve Maraş bölgesinde yaşayan insanların yaşam şartlarını, farklı insan tiplerini, gerçekçi ve gözleme dayalı üslupla kaleme almaktadır. Çalışmada Bulut'un hikâyeleri, metne dayalı bir bakış açısıyla tematik olarak irdelenmiştir. Bu çerçevede yazarın hikâyeleri gelenek, toplumsal değerler ve dinî inançlar düzleminde incelemeye tabi tutulmuştur. Tezin birinci bölümünde hikâye türünün genel çerçevesi çizilmiştir. İkinci bölümde yazarın yaşam öyküsü, hikâyeciliği ve eserleri tanıtılmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde incelemeye tabi tutulan hikâyeler, geleneksellik ve yerlilik, dördüncü bölümünde söz konusu bölgedeki toplumsal değerlerin yozlaşması, insan ilişkileri ele alınmıştır. Beşinci bölümde hikâyelerin geçtiği mekânlarda yaşayan bireylerin dinî inançları ve ritüelleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Yaşadığı coğrafyayı çok iyi bilen Bulut, halkın dinî, toplumsal sorunlarını hikâyelerine aktarmıştır. Hikâyelerin olay örgüleri yaşadığı coğrafyayla sınırlı kaldığından yerel hikâyeci olarak değerlendirilmiştir.
1980 sonrası Türk şiirinde anne (1980-2010)
Modern Türk şiirinde anne izleği geçmişten bugüne şiirde temel izleklerden biri olma özelliğini korumuştur. Modern Türk şiirinin ilk dönemlerinde şairlerin biyografileriyle sıkı bir bağlantı içinde olan anne izleğinin tarihsel dönem içinde içeriği farklılaşmış, konuya çeşitli perspektiflerden yaklaşılmış böylece konunun sınırları çok katmanlı bir yapı kazanarak genişlemiştir. Anne konusu; 1980 öncesi Türk şiirinde anne-vatan ilişkisi, anne ölümü, anne rahmine dönüş arzusu, sosyal yaşamda annelik rolü, annenin ideal bir simge olması, çocukluk dönemiyle anılması gibi izleklerle yer bulur. 1980 sonrasında da bu izlekler devam ettirilir ve bu izleklere pek çok izlek daha eklenir. 1980 sonrasında anneyi feminist bilinçle ele alan şiirler artar. Annenin evrensel nitelikleri, toplumdaki temsiliyeti şiirde daha görünür hâle gelir. 80'li ve 90'lı yılların siyasal ve sosyal yaşantısının sonucu olarak dönemlere özgü anne izlekleri belirir. Bu tezde 1980 ve 2010 yıllarını kapsayan dönemde "anne" konusunun şiirde hangi izlekler çerçevesinde ele alındığı ortaya konmuştur. Anne mefhumunun psikolojik, mitolojik ve feminist temeline dair bilgilerden ve şairlerin şiir estetiğinden faydalanılarak bu şiirlerin tahlili yapılmıştır. Tahlil edilen şiirler içeriğe hakim olan duygu, düşünce ve olguya göre tasnif edilerek konu bütüncül bir yapıyla sunulmuştur.
Erendiz Atasü'nün romanlarının Feminist Eleştiri Kuramı bağlamında değerlendirilmesi
Bu çalışmada, Erendiz Atasü'nün romanları, feminist eleştiri kuramı bağlamında incelemeye tabi tutulmuştur. Çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışma hakkında genel ve toparlayıcı bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde feminizmin kavramsal çerçevesi çizilmiştir. Devamında feminist eleştiri kuramının gelişim ve yayılım süreci ortaya konulduktan sonra dünya ve Türk edebiyatındaki yansımalarına yer verilmiştir. Feminist kuramın Türk edebiyatındaki gelişim süreci ele alınırken dönemsel (divan edebiyatı, halk edebiyatı, tanzimat edebiyatı vs.) kronolojiye riayet edilmiştir. Tezin ikinci bölümünde Erendiz Atasü'nün sekiz romanı ilk yayımlama sırası gözetilerek irdelenmiştir. Romanlar olay örgüsüne hakim temalar dikkate alınarak incelenmiştir. Çalışmanın tamamı bu yöntem temelinde oluşturulmuştur. Tematik yöntem ile belirlenen feminist temalar başlıklara ayrılarak sunulmuştur. Romanlarda geçen başlıca temalar; ataerkil baskı ve şiddet, cinsiyet eşitsizliği, fiziksel/psikolojik şiddet, erillik ve dişilik, işkence ve kadın cinayetleri, eril yapı, iktisadi hayat, dulluk, töre, cinsiyet rolleri, aile ve evlilik ve cinsel saldırıdır. Kadın kimliği üzerinde titizlikle duran Atasü'nün cinsiyet rollerine karşı sergilediği sorgulayıcı tavrı dikkat çekmektedir. Akıcı ve yalın bir dil kullanan Atasü'nün romanlarındaki feminist temalar tespit edilerek toplumdaki cinsiyet hiyerarşisi ve kadının hem sosyal hayat hem de edebiyattaki yeri sorgulanmıştır. Bir kadın yazar olarak Atasü'nün kullandığı kadın dilinin edebiyattaki işlevine yoğunlaşılmıştır. Romanlarında kadın kahramanlarının yaşam serüvenlerindeki başarısızlıkları ve düş kırıklıkları olay örgülerinin merkezine yerleştirilmiştir. Tezin sonuç bölümünde ise feminist eleştiri kuramı bağlamında incelemeye tabi tutulan romanlardan elde edilen bulguların feminist eleştiri kuramı ile ilişkisi, Atasü'nün kadın kimliğini ortaya koyuş şekli yorumlanarak, sorgulayıcı üslubu ortaya konulmuştur.
İslami Türk edebiyatında kurmaca eserlerde bilim kurgu, fantastik ve ütopya (Uzay Çiftçileri, Arılar Ülkesi, Rüyada Terakki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Rüyet)
Bu çalışmanın amacı; Ali Nar'ın Arılar Ülkesi ve Uzay Çiftçileri eserleriyle Molla Davudzade Mustafa Nâzım Erzurumî'nin Rüyada Terakki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Rüyet eserini bilim kurgusal, ütopik ve fantastik unsurlar açısından incelemektir. Bu eserler; Şerif Aktaş'ın Anlatma Esasına Bağlı Edebî Metinlerin Tahlili kitabında yer alan zihniyet, yapı, olay örgüsü, şahıs kadrosu, zaman, mekân, tema, dil ve anlatım başlıklarına göre ele alınmıştır. Bilim kurgusal, fantastik ve ütopik unsurlar barındıran her üç eserde, İslami bir gelecek tasavvuru bulunmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde bilim kurgu, fantastik ve ütopyanın kavramsal çerçevesi oluşturulmuştur. Aynı yerde İslami edebiyat kavramı açıklanmış ve Türk edebiyatındaki İslami edebiyatın gelişim süreci detaylı olarak aktarılmıştır. Bilim kurgu, fantastik, ütopya kavramları açıklanmıştır. Bu kavramların özelliklerine ve örneklerine değinilmiştir. Birinci bölümde Ali Nar'ın hayatı, edebî kişiliği ve eserlerine dair bilgiler verildikten sonra Uzay Çiftçileri adlı eseri; bilim kurgu, fantastik ve ütopya başlıkları altında tahlil edilmiştir. İkinci bölümde aynı yazarın Arılar Ülkesi adlı romanı, fantastik ve ütopik unsurlar düzleminde incelenmiştir. Araştırmanın üçüncü bölümünde ise pek bilinmeyen Molla Davudzade Mustafa Nâzım'ın hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgiler verilmiş ve yazarın Rüyada Terakki ve Medeniyet-i İslamiyeyi Rüyet eseri bilim kurgu açısından tahlile tabi tutulmuştur. Eserlerde geçen bilim kurgu unsurları; biyolojik, teknolojik, astronomik, ekonomik, sosyal ve siyasi gelişmeler başlıkları altında verilmiştir. Tespit edilen Zümrüdüanka, Kafdağı, peri kızı vb. varlıklar, fantastik; ideal devlet anlayışı ve ideal toplum düzeni de ütopya kavramı bağlamında ele alınmıştır.
Müdâyene ayetinin Borçlar Hukuku açısından yorumu
İnsanların gerek bu dünya gerekse ahiret mutluluğunu hedefleyen Kur'ân-ı Kerim her alanda olduğu gibi ticari ve sosyal hayata dair ilkeler ortaya koymuştur. Bu çalışmada Kur'ân'ın en uzun ayeti olan ve borç ilişkilerini düzenleyen müdayene ayeti incelenmiştir. Ayetteki hükümlerin günümüz Türk Borçlar Hukuku ve ona kaynaklık eden Roma Borçlar Hukuku ile benzer ve farklı yönleri üzerinde durulmuş ve ülkemizde yürürlükte bulunan kanunlar ve uygulamalar ile bazı mukayeseler yapılarak günümüz Türk Borçlar Hukukuna ve sosyal hayattaki uygulamalarına etkileri incelenmiştir. Yapılan çalışmada ayetteki hükümlerin birçok noktada ülkemizde yürürlükte bulunan kanunlarla benzerlik taşıdığı, Kur'ân'ın ticari ve sosyal hayata dair evrensel çözümler getirdiği görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Müdâyene, Borçlanma, Hukuk, Kâtib-i adl, Şahit
Meâric suresinde cennetle müjdelenenlerin özellikleri
Bu çalışma, Meâric suresinde amelî ve ahlakî bakımdan vazgeçilmez sayılan ilkeleri ele almaktadır. Bu ilkeler, kötü huyların ve yerilen davranışların tedavisinde hayatî önem arz etmektedir. Erdemli bireylerin ve huzurlu bir toplumun oluşması da, bu ilkelerin anlaşılarak hayata geçirilmesine bağlıdır. Çalışmada rivâyet, dirâyet ve işârî tefsirler ışığında surenin genel muhtevasına yer verilmiştir. Bununla beraber surede dolaylı olarak zikredilen olumlu özellikler tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, çalışmanın amacı, önemi, yöntemi ve kaynakları izah edilmiştir. Birinci bölümde, sure genel hatlarıyla tanıtılmıştır. İkinci bölümde, surenin ihtiva ettiği konular yer almaktadır. Üçüncü bölümde ise, ideal müminin özellikleri zikredilmektedir. Anahtar kelimeler: Meâric, sure, mümin, karakter, özellik, cennet, müjde
Klasik tefsirler ışığında Rûm suresinin yorumu
Bu çalışmada Rûm suresi, ana konuları bağlamında incelenmiştir. Bir giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşan çalışmanın girişinde; araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları anlatılmıştır. İlk bölümünde Rûm suresinin adı, nâzil olduğu yer, nüzûl sebebi gibi hususlarda genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümünde surenin ihtiva ettiği temel konular üzerinden bir tasnife gidilmiştir. Öncelikli olarak, dönemlerinin iki büyük imparatorluğu olan Doğu Roma İmparatorluğu ile İran Devleti arasında yüzyıllar boyunca süren savaşların son dönemine atıf yapılan ilk ayetler ele alınmıştır. Doğu Roma'nın İran karşısında yenilgiye uğradığı, fakat yakın bir zaman sonra bu durumun tersine dönerek galibiyet elde edeceklerinin haber verildiği söz konusu ayetler; Kur'ân'ın Allah tarafından gönderilmiş olduğunun delili ve Hz. Muhammed'in peygamberliğinin açık ispatlarından olması yönüyle ele alınmış, müfessirlerin konuyla ilgili görüşleri aktarılmıştır. Savaşın tarihsel seyri incelenerek Müslümanların ve müşriklerin bu savaşta taraftar oluşlarındaki temel sebepler tespit edilmeye çalışılmıştır. Bununla beraber, inanç faktörünün toplumların birbirlerini desteklemesindeki etkisi tartışılmıştır. Rûm suresinin ihtiva ettiği temel konular çerçevesinde isbât-ı vâcib, tevhid ve ahiret kavramları da çalışmanın son bölümünde yer almaktadır. Bu temel konular, Rûm suresi örnekliğinde, klasik ve çağdaş dönem müfessirlerinin görüşlerinden istifade edilerek, günümüze bakan yönleri de ortaya konulmak suretiyle işlenmiştir. Çalışmanın sonuç kısmı ise sureden çıkarılabilecek temel prensipleri ve elde edilen bulguları içermektedir. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Rûm Suresi, Doğu Roma İmparatorluğu, İran Devleti, Delil, Tevhid, Ahiret
Kur'ân-ı Kerîm'in anlaşılmasında edebî sanatların önemi Mâide sûresi örneği
"Kur'ân-ı Kerîm'in Anlaşılmasında Edebî Sanatların Önemi Mâide Sûresi Örneği" isimli bu çalışmada; belâğat sanatları, bu sanatların kullanış şekilleri, ifadeye kattığı güzellikler ve Kur'ân-ı Kerîm'in anlaşılmasındaki önemi ele alınmıştır. Bu araştırmada filolojik tefsirler, Arap dili ve belâğatı alanında yazılmış kaynak eserler ve bu alanda yapılan araştırmalardan istifade edilmiştir. Bu çalışma; giriş, iki bölüm ve sonuçtan meydana gelmektedir. Giriş bölümünde; araştırmanın konusu, amacı, önemi ve çalışma yöntemleri belirtilmiştir. Birinci bölümde; edebî sanatların önemi, özellikleri ve amacı belirtilmiş, "fesâhat" ve "belâgat" kavramları tanıtılmış ve bu ilimler hakkında genel bilgiler verilerek örneklerle izah edilmiştir. İkinci bölümde; belâgat ilminin alt başlıkları olan "meânî", "beyân" ve "bedi'" ilimleri tanıtılmış, tarihsel gelişimleri hakkında kısa bilgiler verilmiş, bu ilim dallarından çeşitli edebî sanatlar ele alınarak genel hatlarıyla anlatılmış, kısımları belirtilerek örneklerle izah edilmiştir. Yine bu sanatların Türk edebiyatındaki kullanımlarına temas edilerek örneklendirilmiştir. Ayrıca her bir edebî sanatın ele alındığı bölümün son kısmında ilgili edebî sanatın Mâide Sûresi'nde bulunan örnekleri verilerek izah edilmiş, bu sanatların lafız ve anlama kattığı güzelliler ortaya çıkartılmıştır. Sonuç bölümünde; çalışma boyunca elde edilen bilgilerin genel değerlendirmesi yapılmıştır.
Kûfî ve Basrî kırâat imamlarına ait okuyuşların Kûfe ve Basra nahiv ekollerine göre değerlendirilmesi
Kur'ân'ın Arap dili ile indirilmesi münasebetiyle Kırâat ilmi, Arap dili ve belagatı ile doğrudan ilişkilidir. Arap dili âlimleri ilk dönemlerden itibaren eserlerinde delil olarak kırâatlerden yararlanmış ve külli kaidelerin bazılarını bunlar üzerine inşa etmişlerdir. Bu çalışma, Kûfî ve Basrî kırâat imamlarına ait okuyuşların Kûfe ve Basra nahiv ekollerine göre değerlendirilmeleri üzerinden ekollerin kıraatlere olan yaklaşımlarını ortaya koymak üzere hazırlanmıştır. Çalışma giriş, üç bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın amacı, önemi, metodu ve kaynaklarından bahsedilmiştir. Birinci bölümde Kûfî ve Basrî kırâat imamlarının usûlü'l-kırâat vecihleri ve nahiv ekollerinin bu rivayetleri değerlendirmeleri ele alınmıştır. Öncelikle bu Kırâat imamlarının ve râvilerinin naklettikleri usûl farklılıkları kendi isimleri altında aktarılmıştır. Ardından bu usûl farklılıkları ile ilgili Kûfe ve Basra nahiv ekollerinin değerlendirmelerine yer verilmiştir. İkinci Bölümde ferşu'l-hurûf kırâat vecihleri ile ilgili Basra ve Kûfe ekollerinin değerlendirmeleri ele alınmıştır. Bu değerlendirmeler öncelikle kelimeler üzerindeki farklılıklar ile ilgili başlıklar altında, daha sonra ekol temsilcilerinin bireysel görüşleri üzerinden verilmiştir. Üçüncü bölümde ise Kûfe ve Basra nahiv ekollerinin kırâatlere yaklaşım yöntemleri tespit edilmiş ve iki ekol, kırâatlere yaklaşımları bakımından mukayese edilmiştir. Çalışmamız, elde ettiğimiz verilerin değerlendirildiği sonuç bölümüyle tamamlanmıştır.
Kur'ân-ı Kerîm'de diriliş
Diriliş, insanın var oluşuyla ilgili önemli bir konudur. Bu sebeple tarih boyunca insan dirilişle ilgilenmiştir. Kutsal metinlerde bu konu iman objesi olarak ortaya konmuştur. Özellikle Kur'ân-ı Kerîm'de dirilişle ilgili verilen bilgiler, diğer kutsal metinlerde mevcut olan bilgilerden daha açık ve daha fazladır. Bunun sebebi, Kur'ân-ı Kerîm'in indirildiği cahiliyye Arap kültürün diriliş inancını tümüyle reddetmesidir. Bir diğer sebep de Kur'ân-ı Kerîm'in, önceki kutsal metinler gibi tahrif edilmemesidir. Kur'ân, diriliş inancını imanın, ibadetin ve ahlakın zeminine yerleştimiştir. Böylece o, söz konusu akideyi hemen hemen bütün konularıyla ilişkilendirmiştir.Bu tez, Kur'ân-ı Kerîm'deki diriliş konusunu ortaya çıkarmayı amaçlayan semantik ağırlıklı bir çalışma olup üç bölümden oluşmaktadır.Birinci bölümde Tevrat, İncil ve İslam öncesi cahiliye Arap kültürü, diriliş bağlamında değerlendirilmiş ve Kur'ân-ı Kerîm'deki ilgili âyetler tespit edilmiş ve onları anlama imkanı üzerinde durulmuştur.İkinci bölümde Kur'ân-ı Kerîm'de insanın dirilişini ifade etmek üzere kullanılan kelimeler semantik olarak değerlendirilmiş ve bu kelimelerin diriliş bağlamında ne anlama geldiği anlamı üzerinde durulmuştur. Ayrıca Kur'ân-ı Kerîm'de insanın var oluşu, ölümü ve dirilişi ortaya çıkarılmıştır.Üçüncü bölümde Kur'ân-ı Kerîm'de dirilişin ispatı, inkar nedenleri, peygamberlere karşı tutumlar ve kabirde diriliş problemi üzerinde durulmuştur. Ayrıca bu bölümde diriliş, ahlak ve iman bağlamında ele alınmış ve dirilişin fert ve toplum açısından değeri tespit edilmiştir.
Şevkânî'nin Kur'ân'ı yorumlama yöntemi
Bu çalışmanın amacı, son dönem müfessirlerinden çok yönlü bir âlim olan Şevkânî'nin Kur'ân'ı yorumlama yöntemini, tefsir ilmine katkısını ve şayet varsa bu alana getirdiği yenilikleri araştırmaktır.Araştırmamızın temel konularını belirlemek için öncelikle Şevkânî'nin tefsirini baştan sona taradık. Araştırmamızı derinleştirmek için Şevkânî'ye ait diğer kaynaklara başvurduk. Tefsirinde ortaya koyduğu hususları örnekleme yolu ile açıkladık. Özellikle tefsir ve Kur'ân ilimlerine ait ele aldığı konuları, bu alanda önem arz eden diğer kaynaklarla mukayese ettik.Yemen'deki siyasî, sosyal, dinî ve kültürel hayatın tefsirine nasıl yansıdığını gördükten sonra birinci bölümde: Tefsirinin kaynaklarını, tefsirine has başlıca özelliklerini, tefsir ilmine yaklaşımını, âyet ve sûreleri yorumlama yöntemini ortaya koyduk. İkinci Bölümde: Şevkânî'nin ilâhî kelâm ve ibadet kaynağı olarak Kur'ân'a bakışını ve Kur'ân ilimlerine yaklaşımını açıkladık. Üçüncü Bölümde: Şevkânî'nin tefsirini, tefsir çeşitliliği bağlamında kelâm, fıkıh, dilbilim, mezhebî ve tasavvuf ilimleri açısından analiz ettik.Bu araştırmamızdan; Şevkânî'nin tefsirinde, pek çok alana ait zengin kaynak kullandığı, rivâyet ve dirâyet metotlarını güçlü bir şekilde tefsirine taşıdığı, itikadî konularda selefî yaklaşımlarda bulunduğu, fıkıh alanında ictihâdı teşvik ve taklitten uzaklaşmayı ilke edindiği, sonucu ortaya çıkmıştır. Bunlara paralel olarak Şevkânî, taklîde dayalı bütün yaklaşımları bid`at olarak görmüş ve bazı tasavvufî anlayışlara karşıt görüşlerde bulunmuştur.Sonuç olarak bu çalışma bize; Şevkânî'nin tefsirinin şekil olarak düzenli ve sistematik olduğunu, konuları dağıtmadan muhtasar bir çalışmada bulunduğunu ve Kur'ân ilmine ait konuları ustaca ele alarak, fıkıh anlayışlara yeni kapılar açtığını göstermiştir. Şevkânî, tefsirinde alanıyla ilgili pek çok hususlara değinmekle beraber, bazı yerlerde kaynak göstermediği, zayıf rivâyetleri tefsirine dâhil ettiği, Kur'ân'ın okunuş şekillerinden apokrif kırâatleri kullandığı ve mezhep taklitçiliği ile tasavvuf konusunda aşırı karşıt söylemlerde bulunduğu için ilim dünyasında bir takım eleştirilere maruz kalmıştır.Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Âyet, Sûre, Tasavvuf, İctihâd, Dinî Mezhepler.
Muhyiddin el-Kafiyeci'nin Nüzhetu'l-İhvân adlı eserinin edisyon kritiği, tefsir ve dil yönünden incelenmesi
Tahkikini yaptığımız Nüzhetü'l-İhvân adlı eserin müellifi Muhyiddin el-Kâfiyeci hicri sekizinci asırda yaşamış ve birçok ünlü âlime ve sultanlara hocalık yapmış önemli âlimlerdendir. Bu eserin birinci bölümünde ideal bir müfessirde bulunması gereken özellikleri sıralamıştır. Daha sonra müellif Kur'an'ın mu'cizeliğinin sadece sûre bâzında değil, uzun âyetlerde de bulunabilineceğini işlemiştir. Örnek olarak Hud suresinin "Onlar dediler ki Ey Lut biz senin rabbinin elçileriyiz. Onlar sana ulaşamayacaklar. Gecenin bir kısmında ailenle beraber yola çık. Sizden hiç kimse arkasına dönmesin; eşin hariç. Durum şu ki, kavmine isabet edecek olan musibet ona da isabet edecektir. Onların vakti sabahtır. Sabah yakın değil midir?" mealindeki 81. âyetini verir. Bu âyette geçen kelimelerin sarf, nahv, beyan, meâni ve bedî' gibi özelliklerini yeri geldikçe açılar. Daha sonra bir başka bölümde yine Hud suresinin " Ve dendi: "ey yer suyunu yut. Ve ey gök suyunu tut." Su çekildi ve emir yerine getirildi. Ve Cûdi'nin üzerine gemi oturdu. Ve "zalim kavimler uzakta olsun" denildi" mealindeki 44. âyetini aynı usulle tefsirini yapar. Eserimizin Türkçe kısmında müellifin dile ve belağata bakışını ele aldık ve gördük ki, müellif temel dil ve i'caz konusunda kendisinden önceki âlimlerin çoğuyla aynı görüşü paylaşmaktadır. Anahtar Kelimeler: İ'caz, Tefsir, Âyet, Sûre, Lût
Ahkâm tefsirlerinin usûl açısından mukayesesi: Cessâs, Herrâsî ve İbn Arabî örnekleri
Ahkâm tefsirleri, Kur'an'ın hüküm bildiren ayetlerinin açıklamasını yapan tefsirlerdir. Sahabe, vahyin indirilişinden itibaren anlamadığı ayetleri Hz. Peygamber'e sormuştur. İşte bu anlama faaliyeti Ahkâm tefsirinin temellerini oluşturmaktadır.Çalışmamız giriş, iki bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Tezimizde Cessâs, Herrâsî ve İbn Arabî'nin tefsirlerinin mukayesesi yapılmaktadır. Giriş bölümünde Kur'an'ın ihtiva ettiği konular belirtilerek, Ahkâm tefsirinin bağımsız olarak tedvin edildiği ifade edilmiştir. Ayrıca Ahkâm tefsirinin gelişimi ve bazı ahkâm tefsirlerinin tanıtımını yapılmıştır.Birinci bölümde Cessâs, Herrâsî ve İbn Arabî'nin tefsir, hadis, fıkıh, dil ve diğer faydalandıkları kaynaklar verilerek, müfessirlerin kullandıkları tefsir metotlarına ve muhkem, müteşabih, nasih, mensuh gibi usul konularına yaklaşımları gözler önüne serilmiştir.İkinci bölümde müfessirlerin hüküm çıkarmada dayandıkları Kur'an, sünnet, icma, kıyas gibi kaynakları ve bu kaynaklara yaklaşımları işlenmiştir. Bu bölümde ayrıca müfessirlerin diğer mezheplere yaklaşımları da ifade edilmiştir.Sonuçta Ahkâm tefsirlerinde gördüğümüz bazı problemleri açıkladık.Anahtar Kelimeler: Ahkâm, Cessâs, Herrâsî, İbn Arabî, Usûl
Kur'ân-ı Kerîm'de sıdk kavramı
Sıdk kavramı, Kur'ân-ı Kerîm'in önemli terimlerinden biri olup, farklı türevleriyle birlikte Kur'ân'ın 155 yerinde kullanılmaktadır. Bu kavramın sunduğu mesajların tam olarak ortaya konulabilmesi için, onun müstakil olarak incelenmesi gerekmektedir.Araştırmamız giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümde, sıdk kavramı semantik açıdan tahlil edilmiştir. Bu kavram Kur'ân'daki birçok kelimeyle anlam yakınlığına sahiptir. Kur'ân öncesi dönemde de kullanılmakta olan sıdk kavramı, Kur'ân sonrası Kelâm ve Tasavvuf gibi ilimlere inceleme konusu olmuştur.Tezimizin ikinci bölümü, sıdk kavramının itikâdî yönden ve bireyin davranışları açısından incelenmesine ayrılmıştır. Bu bölümde, tasdîk ve musaddık kelimeleri göz önünde tutulmuştur. Ayrıca, aynı bölümde sıdk kavramının davranışsal yönü incelenmiştir. Kur'ân'ın sâdık ve sıddîk sıfatını verdiği kişilerde bulunması gereken özelliklere yer verilmiştir.Üçüncü bölümde, sıdk kavramının toplumsal boyutu incelenmiştir. Bu bölümde hayır amaçlı harcamaları ifade eden sadakanın, dostluğun ve evlilikteki mehrin sıdk kökü ile olan bağlantısı ele alınmıştır.Sonuç olarak, Türkçe'de doğruluk şeklinde ifade edilen sıdk, hayatın bütün alanlarını yöneten bir merkez konumundadır. O, davranışların tamamında dikkate alınması gereken bir Kur'ân ilkesidir. Bütün peygamberler, insanlara bu üstün erdemin öğretilmesinde örnek olmuşlardır.Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Sıdk, Doğruluk, Bağlılık, Sadaka.