Theses supervised by Prof. Dr. İlknur Çifci Tekinarslan
15 theses · Bolu Abant İzzet Baysal University
Özel eğitim anaokul öğretmenlerine web tabanlı performans geri bildirimine dayalı koçluk uygulamasının ögretmenlerin sosyal beceri öğretme becerilerine ve otizm spektrum bozukluğu olan çocukların bu becerileri öğrenme düzeylerine etkisi
Bu araştırmanın amacı, web tabanlı çevrimiçi performans geri bildirimine dayalı koçluk uygulamasının (WPEGSBOP-KU) özel eğitim anaokullarındaki öğretmenlerin sosyal beceri öğretme becerilerine ve Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan çocukların sosyal becerileri öğrenme düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektir. Bu amaçla araştırmada tek denekli araştırma modellerinden katılımcılar arası yoklama evreli çoklu yoklama modeli ve A-B modeli kullanılmıştır. Araştırmada öğretmenlerin sosyal beceri öğretimi bilgi düzeylerini belirlemek amacıyla ön test-son test uygulanmış ve araştırmanın katılımıcı öğretmenleri ile katılımcı çocuk annelerine açık uçlu sorular yöneltilerek uygulamanın sosyal geçerliği incelenmiştir. Araştırmaya üç öğretmen ve bu öğretmenlerin sınıflarındaki yaşları 4-6 arasında değişen 3 OSB olan çocuk katılmıştır. Araştırma kapsamında katılımcı öğretmenlere yönelik sosyal beceri eğitimi ve performans geribildirimi sağlamak amacıyla web sayfası geliştirilmiş ve hazırlanan web sayfası aracılığıyla araştırma süreci yürütülmüştür. Web sayfası üzerinden sosyal beceri bilgilendirici öğretmen eğitimi sunumu ve performans geribildirimi oturumları gerçekleştirilmiştir. Araştırmada öğretmen ve çocuk çıktılarının videoya kaydedilmesi, video kayıtlarının çözümlenmesi, öğretmene sergilediği öğretim davranışlarına ilişkin performans geribildirimi sunulması süreçleri katılımcı öğretmenlerin uygulama basamaklarında bağımsızlığa ulaşıncaya kadar tekrarlanmıştır. Araştırma sonunda elde edilen veriler WPEGSBÖP-KU'nun özel eğitim anaokulunda görev yapan ana sınıfı öğretmenlerinin sosyal beceri öğretimi yapabilmelerinde ve katılımcı çocukların hedef sosyal becerileri öğrenme düzeyleri üzerinde etkili olduğunu ve sonuçların genellenebilir olduğunu göstermiştir. Sosyal geçerlik verilerinde öğretmenlerin programın içeriği, web sayfası aracılığı ile sunulması ve çocuk çıktılarına ilişkin; katılımcı çocuk annelerinin ise çocukların hedef sosyal beceri çıktıların ilişkin olumlu görüş bildirdikleri görülmüştür.
Video konferans aracılığıyla uzaktan eğitimle sunulan aile eğitim programının annelerin etkinlik çizelgesi hazırlama ve uygulamadaki etkililiği
Bu araştırmanın amacı, video konferans aracılığıyla uzaktan eğitimle sunulan aile eğitim programının OSB tanılı çocuğa sahip annelerin etkinlik çizelgesi hazırlama ve etkinlik çizelgesi uygulamadaki etkililiğini belirlemektir. Araştırmada ayrıca anneler tarafından sunulan öğretim sürecinin OSB tanılı çocukların etkinlik çizelgesi izleme becerisi edinmeleri üzerindeki etkililiğini belirlemek de amaçlanmıştır. Araştırmada tek-denekli araştırma desenlerinden AB modeli ve Yoklama Evreli Katılımcılararası Çoklu Yoklama Modeli kullanılmıştır. Annelere etkinlik çizelgesi hazırlama ve çizelge izlemeyi öğretme becerisi edindirmek amacıyla iki bölümden oluşan bir aile eğitimi programı geliştirilmiş ve bu program annelere video konferans yoluyla internet üzerinden sunulmuştur. Uygulamada öncelikle görsel içerikli slayt sunumları kullanılarak önbilgi, model olma, tartışma ve soru cevap gibi tekniklerle hedef beceriye ilişkin bilgilendirme aşaması gerçekleştirilmiş ardından annelerin edindikleri beceriyi uygulamaları amacıyla bağımsız uygulama aşamasına yer verilmiştir. Son olarak ise annelerin gerçekleştirdiği bağımsız uygulama oturumlarına geri bildirimlerin sunulduğu geri dönüt aşaması gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonunda elde edilen verilerde annelerin etkinlik çizelgesi hazırlama ve etkinlik çizelgesi izlemeyi öğretme becerisini edindikleri görülmüştür. Bulgularda ayrıca anneler tarafından sunulan öğretimin sonunda çocukların etkinlik çizelgesi izleme becerisini edindikleri ve üç OSB tanılı çocuktan ikisinin beceriyi farklı çizelgeye genelleyebildikleri belirlenmiştir. Sosyal geçerlik verilerinde annelerin programın içeriği ve uzaktan eğitimle sunulmasına ilişkin çocukların ise anneleri tarafından sunulan öğretim sürecine ilişkin oldukça olumlu görüş bildirdikleri ve araştırmanın sosyal geçerliğinin yüksek olduğu belirlenmiştir.
Otizm spektrum bozukluğuna sahip çocuğu olan babaların yaşadıklarının belirlenmesi
Araştırmanın amacı, otizm spektrum bozukluğuna sahip çocuğu olan babaların yaşam deneyimlerini belirlemektir. Araştırmanın katılımcılarını, OSB'ye sahip çocuğu olan 18 baba oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri, nitel veri toplama yöntemlerinden yarı-yapılandırılmış görüşmeler aracılığı ile toplanmıştır. Toplanan veriler betimsel analiz ile analiz edilmiştir. Veri analizi sonucunda on tema elde edilmiştir. Veriler temalar haline dönüştürülerek araştırmanın bulgularını oluşturmuştur. Araştırmanın bulgularına göre, babalar çocuklarındaki OSB belirtilerini 4 yaşından önce fark etmektedirler. Katılımcıların çoğu OSB'ye sahip bir çocuğun babası olmak ile normal gelişim gösteren bir çocuğun babası olmak arasında farklar olduğunu, bu farkın genellikle çocuk ile sürekli ilgilenmek gerektiğinden kaynaklandığını belirtmişlerdir. Babalar çocuklarında konuşma ve iletişim becerilerinde sınırlılık, sosyalleşememe, adına tepki vermeme, bağımsız hareket edememe, göz teması kurmama, stereotipik hareketler ve nesne kullanımı, aşırı ilgiler, motor gelişim becerilerinde gerilik, çevresindekilerin ilgisine tepkisiz kalma ve birtakım problem davranışlar gibi özelliklerin görüldüğünü belirtmişlerdir. Ayrıca katılımcılar OSB tanısını öğrendiklerinde büyük bir şok yaşadıklarını paylaşmışlardır. Babalar tanı öncesinde OSB'yi duymadıklarını, OSB hakkında herhangi bir bilgiye sahip olmadıklarını dile getirmişlerdir. Babaların pek çoğu OSB'nin nedenine ilişkin görüşleri sorulduğunda kesin bir nedenden bahsedemeyeceklerini, nedenini bilmediklerini ifade ederken bir kısmı ise OSB'nin nedenini kesin olarak bilmemekle birlikte olası bazı tahminlerini paylaşmışlardır. Araştırmaya katılan babalar OSB'li bir çocuğa sahip olmakla birlikte sosyal hayatlarının kısıtlandığını, toplum tarafından etiketlendiklerini ve iş yaşamlarının olumsuz etkilendiğini ifade etmişlerdir. Babaların çoğu çocuklarının geleceğine ilişkin çeşitli kaygılar yaşadığını ve çocuklarının gelecekte bağımsız yaşayabilecek duruma gelmesini istediklerini belirtmişlerdir. Araştırma sonuçları ışığında ileri araştırmalara ve uygulamaya yönelik öneriler geliştirilmiştir.
Temel tepki öğretimiyle otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara sembolik oyun becerisinin kazandırılması
Bu araştırmanın amacı, temel tepki öğretiminin OSB tanılı üç çocuğa sembolik oyun oynama becerisi edindirme üzerindeki etkililiğini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırma tek-denekli araştırma desenlerinden Katılımcılararası Yoklama Evreli Çoklu Yoklama Modeli ile desenlenmiştir. Öğretim süreci, uygulamaya hazırlık ve uygulama olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilmiş olup uygulamanın genelleme dışındaki bütün evreleri okul ortamında; genelleme evresi ise ev ortamında yapılmıştır. İlk aşamada öğretim sürecinde kullanılacak oyunları belirlemek amacıyla tercih değerlendirmesi yapılmış; ikinci aşamada ise araştırma deseninin gerektirdiği gibi başlama düzeyi, öğretim, toplu yoklama ve genelleme evreleri düzenlenmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular incelendiğinde; temel tepki öğretiminin OSB tanılı çocuklara sembolik oyun oynama becerisini edindirmede etkili olduğu, katılımcıların bu beceriyi yeni ortama genelleyebildiği ve araştırmanın sosyal geçerliğinin yüksek olduğu sonucu elde edilmiştir.
Özel gereksinimi olan ve olmayan öğrencilerin sosyal desteklerinin ve sosyal kabul düzeylerinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı ortaokullarda kaynaştırma eğitimi alan özel gereksinimi olan öğrenciler ve bu öğrenciler ile aynı sınıfı paylaşan tipik gelişim gösteren öğrencilerin sosyal destek ve sosyal kabul düzeylerinin incelenmesidir. Araştırmanın evrenini, Bolu ilinde bulunan ortaokullarda öğrenim gören ortaokul öğrencileri ile bu okullarda kaynaştırma eğitimi alan özel gereksinimli öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın, örneklemi Bolu il merkezinde bulunan ortaokullar arasından küme örnekleme yöntemi ile belirlenen 5 ortaokul da bulunan öğrenciler oluşturmuştur. Araştırmanın verileri "Sosyal Kabul Ölçeği " ve "Çocuk Ergen Sosyal Destek Ölçeği " ile toplanmıştır. Veriler SPSS 15.0 programı ile analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularında kaynaştırma eğitimi alan ortaokul öğrencilerin akranları tarafından sosyal kabul görmediği belirlenmiştir. Tipik, gelişim gösteren öğrencilerin sınıflarında bulunan özel gereksinimli akranlarına göre anne, baba, öğretmen ve arkadaşlarından algıladıkları sosyal destek düzeylerinin daha fazla olduğu saptamıştır. Bulgulardan yola çıkarak özel gereksinimli öğrencilere yönelik sosyal kabulün ve özel gereksinimli öğrencilere sağlanan sosyal destek düzeylerinin arttırılması için öğretmen yeterliliklerinin geliştirilmesi, öğrenci ve ailelerinin bilgilendirilmesi önerilmiştir.
Özel eğitim öğretmenlerinin mesleki yetkinlik düzeyleri ile öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, özel eğitim öğretmenlerinin mesleki yetkinlik düzeyleri ile öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarını çeşitli değişkenler açısından incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu Adana ve Mersin ilindeki özel eğitim okulları ya da sınıflarında görev yapmakta olan 270 özel eğitim öğretmeni oluşturmaktadır. Özel eğitim öğretmenlerinin, öğretmen mesleki yetkinlik düzeyini belirlemek için Kaner, Yellice Yüksel ve Şekercioğlu (2009), tarafından geliştirilen "Öğretmen Mesleki Yetkinlik Ölçeği" kullanılmıştır. Öğretmenlerin, öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarını belirlemek için Üstüner (2006) tarafından geliştirilen "Öğretmenlik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular sonucunda, özel eğitim öğretmenlerinin genel mesleki yetkinlik düzeyinin oldukça yeterli, öğretmen mesleki tutumunun ise olumlu olduğu görülmüştür. Öğretmen mesleki yetkinlik düzeyi ile öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları arasında istatistiksel olarak pozitif yönde anlamlı bir ilişkinin olduğu, bulunmuştur. Öğretmenlerin mesleki tutumlarının cinsiyet ve hizmet süresi açısından anlamlı farkın olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin mesleki yetkinlik düzeyinin ise yetersizlik ve okul türü açısından anlamlı farklılığın olmadığı görülmüştür.
Covid-19 pandemi sürecinin otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip aileler üzerindeki etkisinin incelenmesi
2019 yılı Aralık ayı sonunda Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan koronavirüs kısa sürede tüm dünyayı etkisi altına almıştır. Koronavirüs ile başlayan pandemi sürecinin etkileri hala devam etmektedir. Bu araştırmada Covid-19 pandemi sürecinin otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip aileler üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla araştırmada görüşülen anne ve babalara, pandemi tedbirlerine dair duygu ve düşünceleri, pademinin aile yaşantılarına etkileri, pandeminin çocukları üzerindeki etkileri ve gelecekte böyle bir durum yaşanması halinde sunulacak desteklerin ne olması gerektiği alt amaçlar olarak belirlenmiş ve bunlara yanıtlar aranmıştır. Araştırmanın katılımcıları, Kırklareli ilinde yaşayan ve otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip 3 baba ve 12 anne olmak üzere toplam 15 kişiden oluşmaktadır. Araştırma fenomenoloji desenin kullanıldığı nitel bir araştırmadır. Araştırma verileri yarı yapılandırılmış görüşmeler ile toplanmıştır. Veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre pandemi ve tedbirleri ebeveynlerin genel olarak olumsuz duygu ve düşüncelere kapılmalarına neden olmuştur. Aile yaşantısında beslenme ve uyku düzenlerinde bazı değişimler yaşanmıştır. Bu süreçte aileler sağlıklarını korumak için maske, mesafe ve hijyen kurallarına uyma, vitamin ve gıda takviyesi alma gibi çeşitli önlemler almışlardır. Ailelerin sosyal yaşam ve iletişimleri genel olarak olumsuz etkilenirken çocuklarının eğitiminde uzaktan eğitim ve canlı derslere katılamadıkları için çeşitli çalışmalar yaparak eğitime katkı sağlamaya çalışmışlardır. Bakım ve ihtiyaçları karşılama konusunda genel olarak sorun yaşamasalar da zorlandıkları noktalar da olmuştur. Pandeminin genel olarak çocuklarının rutinlerini değiştirdiği, problem davranışlarda artış olduğunu, bunlarla mücadele etmek için çeşitli yollar denediklerini, akademik ve sosyal gelişimlerinde gerilemeler olduğunu, çocukların maske ve temizliğe alıştığını ifade etmişlerdir. Gelecekte böyle bir durum yaşanması halinde eğitim kurumlarının kapanmaması ve eğitimin kesintiye uğramamasını, sağlık hizmetlerinde kolaylıklar sağlanmasını, ailelere maddi ve bilgilendirici destekler sunulmasını önermişlerdir. Araştırmada bulgular doğrultusunda yasa koyuculara, uygulamaya ve ileri araştırmalara yönelik öneriler verilmiştir.
Doğal ve yapılandırılmış öğretimle otizm spektrum bozukluğu olan öğrenciye sosyal beceri öğretiminin karşılaştırılması
Bu araştırmada, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan çocuklara sosyal beceri öğretiminde yapılandırılmış öğretimle yapılan sosyal beceri öğretimi ile doğal öğretim yöntemi kullanarak gerçekleştirilen sosyal beceri öğretiminin etkililik ve verimliliklerinin farklılaşıp farklılaşmadığı ve araştırmaya katılan denekler ve öğretmenlerinin çalışma hakkındaki görüşleri incelenmiştir. Araştırma, OSB tanısı olan 7 yaşında iki erkek denek ile yürütülmüştür. Yapılandırılmış ve doğal öğretim yöntemlerinin etkililik ve verimliliklerinin karşılaştırılmasında tek denekli araştırma yöntemlerinden uyarlamalı dönüşümlü uygulamalar modeli kullanılmıştır. Uygulama süreci başlama düzeyi, öğretim, yoklama, izleme ve genelleme oturumları olarak toplanmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkenleri kendini tanıtma ve izin isteme becerileridir. Araştırmanın bağımsız değişkenleri ise yapılandırılmış öğretim ve doğal öğretimdir. Bağımsız değişkenlerin etkililik verileri grafiksel analiz yoluyla görsel olarak ve etki büyüklüğü hesaplaması şeklinde sunulmuştur. Araştırmanın verimlilik verileri ve sosyal geçerlilik verileri ise betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırmanın etkililik bulguları otizmli iki deneğin de her iki öğretim uygulaması ile hedef becerileri ölçüt karşılar düzeyde sergilediğini göstermiştir. Her iki katılımcıdan elde edilen verilerin etki büyüklüğü Tau-U değeri % 100 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca deneklerin edindikleri becerileri farklı ortam ve kişilere genelleyebildikleri, çalışma sona erdikten bir, üç, beş hafta sonra sürdürdükleri görülmüştür. Yapılandırılmış ve doğal öğretim uygulamaları arasında kalıcılık ve genelleme açısından bir fark görülmemiştir. Yapılandırılmış ve doğal öğretim verimlilik açısından karşılaştırıldığında ise, her iki denekte de yapılandırılmış öğretimle gerçekleştirilen uygulamada hedeflenen becerileri ölçüt karşılanıncaya değin gerçekleşen oturum sayısı, deneme sayısı, hata sayısı ve toplam öğretim süresi açısından daha verimli olduğu görülmüştür. Ayrıca araştırmanın sosyal geçerlilik bulgularında araştırmaya katılan denekler ve öğretmenleri her iki öğretim uygulamasına ilişkin olumlu görüş bildirdikleri sonucuna ulaşılmıştır.
Otizm Spektrum Bozukluğuna sahip çocuğu olan ebeveynlere yönelik ebeveynlik becerileri aile eğitim programının etkililiği
Bu araştırmanın amacı ebeveynlik becerileri aile eğitim programının OSB'li çocuğu olan anne babaların ebeveynlik becerileri, yaşam kaliteleri, stres, anksiyete, depresyon ve baş etme becerileri üzerindeki etkilerini belirlemektir. Araştırmada aynı zamanda geliştirilen Ebeveynlik Becerileri Ölçeği (EBÖ)'nin geçerlik ve güvenirliği test edilmiştir. Araştırma ön test-son test, deney-kontrol gruplu yarı deneysel bir çalışmadır. Araştırmanın çalışma grubunda 6-12 yaş arası OSB'li çocuğu olan 32 ebeveyn yer almaktadır. Belirlenen kontrol ve deney gruplarına Ebeveynlik Becerileri Ölçeği (EBÖ), Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği (BCAYKÖ), DASS-42 Ölçeği, Baş Etme Yolları Ölçeği (BEYÖ) ön test olarak uygulanmıştır. Araştırmanın deney grubuna araştırmacı tarafından geliştirilen yedi oturumluk Ebeveynlik Becerileri Aile Eğitim Programı çevrimiçi olarak sunulmuştur. Ardından aynı ölçme araçları kontrol ve deney grubuna son test olarak uygulanmıştır. Araştırma verilerinin analizinde parametrik olmayan testler kullanılmıştır. Araştırmadan edilen veriler SPSS 25.0 paket programı ile analiz edilmiştir. Deney ve kontrol grubu arasında ön test ve son test skorları arasında anlamlı farklılık olup olmadığını incelemek için Mann Whitney U Testi kullanılmıştır. Kontrol ve deney gruplarının ön test ve son test karşılaştırmalarında hangi ölçüm ikilileri arasında anlamlı farklılık olduğunu incelemek için ise Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi uygulanmıştır. Araştırmanın sonucunda geliştirilen Ebeveynlik Becerileri Ölçeği (EBÖ)'nin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte Ebeveynlik Becerileri Aile Eğitim Programı'nın OSB'li çocuğu olan anne babaların ebeveynlik becerilerini geliştirme, aile yaşam kalitesini artırma, stres, anksiyete ve depresyon düzeylerini azaltma ve baş etme düzeylerini artırma üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Otizm spektrum bozukluğu, Aile eğitimi, Ebeveynlik becerileri, Aile yaşam kalitesi, Stres, anksiyete ve depresyon, Baş etme
Öğretmen ve çocuk davranışlarında sınıf çaplı olumlu davranış desteği programının etkililiği
Sınıf çaplı olumlu davranış desteği, öğretmen ve öğrenciler arasında olumlu etkileşim kurulması ve sınıf içi süreçlerin iyileştirilmesini sağlamaktadır. Bu araştırmanın amacı, öğrencilere sınıf içi becerilerin öğretilmesi ve bu becerilerin pekiştirilmesine dayalı olarak geliştirilmiş olan Sınıf Çaplı Olumlu Davranış Desteği Programının, öğretmen ve çocuk davranışları üzerindeki etkililiğinin incelenmesidir. Tek denekli araştırma yöntemlerinden katılımcılar arası eş zamanlı olmayan çoklu başlama düzeyi modelinin kullanıldığı bu araştırmada, Bolu ilindeki okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan üç okul öncesi öğretmenine ve okul öncesi düzeyde kaynaştırma eğitimi alan hafif düzey zihin yetersizliği gösteren üç çocuğa yer verilmiştir. Araştırmanın verilerini toplamak amacıyla, öğretmen ve çocuk davranış kontrol listeleri ile sosyal geçerlik veri toplama formları kullanılmıştır. Araştırmanın etkililik verileri grafiksel analiz yoluyla analiz edilirken; öğretmen, öğrenci ve aile üyelerinden toplanan sosyal geçerlik verileri de betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda ise Sınıf Çaplı Olumlu Davranış Desteği Programının, okul öncesi öğretmenlerinin olumlu tepkilerinin artırılması ve olumsuz tepkilerinin azaltılması ile özel gereksinimli çocukların dersle ilgilenme davranışlarının artırılması ve dersle ilgilenmeme davranışlarının azaltılması üzerinde etkili ve kalıcı olduğu ortaya çıkarılmıştır. Ek olarak öğretmen, çocuk ve aile üyelerinin görüşleri doğrultusunda araştırmanın sosyal geçerliğinin de yüksek olduğu belirlenmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Sınıf çaplı olumlu davranış desteği, Zihin yetersizliği, Kaynaştırma, Tek denekli araştırma, Katılımcılar arası eş zamanlı olmayan çoklu başlama düzeyi modeli
Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklara adı söylenen eylemi bir görsel üzerinde gösterme becerisinin öğretiminde ayrık denemelerle öğretimin etkililiği
Bu araştırmada, OSB olan çocuklara, "adı söylenen eylemi bir görsel üzerinde gösterme" becerisinin öğretiminde ADÖ'nün etkililiği araştırılmıştır. Tek- denekli araştırma yöntemlerinden, katılımcılar arası çoklu yoklama modeli ile tasarlanan araştırma, yaşları 5 ile 7 arasında değişim gösteren OSB olan 3 çocukla yürütülmüştür. Araştırmanın bağımlı değişkeni, adı söylenen eylemi görseller arasından işaret ederek ya da karta dokunarak gösterme davranışıdır. Bağımsız değişkeni ise katılımcı çocuklara öğretim uygulamaları sırasında sunulan ADÖ yöntemidir. Bulgular, ADÖ'nün OSB olan çocuklara adı söylenen eylemi bir görsel üzerinde gösterme becerisinin öğretiminde etkili olduğunu ve öğretim sona erdikten 1, 3 ve 4 hafta sonra çocukların öğrendikleri hedef beceriyi koruduklarını ve ADÖ sırasında sunulan hedeflenmeyen bilgi uyaranlarını kazandıklarını göstermektedir.
Öğretmenlerin perspektifinden özel eğitim uygulama okullarında yaşanan sorunlar
Araştırmanın amacı, öğretmenlerin perspektifinden özel eğitim uygulama okullarında yaşanan sorunların incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda özel eğitim öğretmenlerinin, velilere, idareye, okulun işleyişi ve çalışma kurallarına, okulun fiziki yapısına, sınıfların fiziki yapısı ve donanımına, alan ve partner öğretmenlere, kullandıkları yöntem-teknik, materyal ve ders kitabına, BEP hazırlama ve yürütme sürecine ilişkin görüşleri incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim öğretim yılında İstanbul ve Antalya'da özel eğitim uygulama okulları II. ve III. Kademede görev yapmakta olan 13 özel eğitim öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırma fenomenolojik desenin kullanıldığı nitel bir çalışmadır. Araştırma verileri yarı yapılandırılmış görüşmeler ile toplanmıştır. Veriler betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre öğretmenlerin veliler ile iletişim sorunları yaşadığı, okulların fiziki yapısına ilişkin sorunlar olduğu, sınıfların donanımlarının yetersiz olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin BEP hazırlama ve yürütme sürecini tek başlarına yürüttükleri görülmüştür. Öğretmenler alan öğretmenleri ve partner öğretmenler ile eğitim süreçlerinde sorun yaşadıklarını ifade etmişlerdir.
Sınıf öğretmenlerinin Otizm Spektrum Bozukluğu konusundaki bilgi düzeylerinin belirlenmesi
Bu araştırma, sınıf öğretmenlerinin otizm spektrum bozukluğu( OSB) hakkındaki bilgi düzeylerini ve farkındalıklarını tespit etmek amacıyla nitel araştırma yöntemi ile yapılmıştır. Araştırmada yarı yapılandırılmış sorular kullanılmış ve Zonguldak ili Karadeniz Ereğli ilçesinde görev yapan 22 sınıf öğretmeniyle görüşülmüştür. Öğretmenlerin OSB'li bireylerle ilgili bilgi ve deneyimlerine odaklanılmıştır. Araştırmanın bulguları, öğretmenlerin OSB'yi gelişimsel bir bozukluk olarak tanımladıklarını, otistik bireylerin sosyal becerilerde zorluklar yaşadığını ve takıntılı davranışlar sergilediklerini ortaya koymaktadır. Ancak, öğretmenler bu bozukluğa dair derinlemesine bilgiye sahip olmadıklarını ifade etmişlerdir. Eğitim materyalleri, sınıf mevcutları ve bireyselleştirilmiş eğitim planlarının (BEP) uygulanmasında karşılaşılan zorluklar öne çıkan diğer önemli bulgulardır. Öğretmenler ayrıca OSB'li öğrenciler için kaynaştırma eğitiminin önemine vurgu yapmış; ancak daha fazla bireysel destek ve uzman desteğine ihtiyaç duyduklarını dile getirmişlerdir. OSB'nin nedenlerine ilişkin görüşler, genetik faktörlerden çevresel etkenlere, dijital maruziyetten aşı tartışmalarına kadar geniş bir yelpazeye yayılmıştır. Ancak, literatür ışığında bu görüşlerin birçoğu belirsizlik içermekte ve öğretmenlerin konuya dair daha fazla bilgiye ihtiyaç duyduğu görülmektedir. Erken teşhisin önemi vurgulanmış, ailelerin teşhis süreçlerindeki kabullenme zorlukları öğretmenler tarafından belirtilmiştir. Ayrıca, aile iş birliğinin OSB'li çocukların eğitim süreçlerinde kritik bir rol oynadığı ifade edilmiştir. Bu çalışma, öğretmenlerin OSB konusunda bilgi düzeylerinin artırılması ve desteklenmesi gerektiğini, kaynaştırma eğitiminin etkili bir şekilde uygulanabilmesi için sınıf mevcutlarının azaltılması ve öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitimlerin düzenlenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, ailelerin bilgilendirilmesi ve eğitilmesi, OSB'li çocukların eğitim süreçlerinde önemli bir faktör olarak öne çıkmaktadır. ANAHTAR KELİMELER: Otizm spektrum bozukluğu, kaynaştırma eğitimi, bireyselleştirilmiş eğitim planı (BEP).
Sosyal problem çözme öğretim programının zihinsel yetersizliği olan bireyler üzerindeki etkililiği
Bu araştırmanın amacı, zihinsel yetersizliği olan bireylerin günlük yaşantılarında karşılaştıkları problemleri çözmelerinde sosyal problem çözme sürecinin öğretildiği öğretim programının etkili olup olmadığını ortaya koymaktır. Araştırmaya zihinsel yetersizlik tanısı almış, 16 ile 19 yaşları arasında yer alan dokuz öğrenci katılmıştır. Araştırmanın bağımsız değişkeni sosyal problem çözme öğretim programıdır. sosyal problem çözme öğretim programı probleme yönelme, problemi tanımlama ve formüle etme, alternatif çözüm yolları üretme, karar verme ve çözümü uygulama ve değerlendirme aşamaları temel alınarak hazırlanmıştır. Araştırmanın bağımlı değişkeni ise araştırmada yer alan katılımcıların sosyal problem çözme öğretim programında yer alan basamakları öğrenerek problemi çözmeleridir. Araştırmada tek denekli araştırma yöntemlerinden katılımcılar arası yoklama evreli çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. Uygulama süreci başlama düzeyi, öğretim, yoklama, izleme ve genelleme oturumları olmak üzere beş evrede tamamlanmıştır. Araştırma verileri hazırlanan veri toplama araçlarıyla toplanmıştır. Çalışmanın etkililik verileri grafiksel analiz yoluyla analiz edilmiş ve görsel olarak sunulmuştur. Araştırmanın etkililik bulgularında, çalışmaya katılan dokuz katılımcının hepsinde sosyal problem çözme öğretim programının etkili olduğu görülmüştür. Genelleme bulgularında altı katılımcının öğrendikleri aşamaları farklı problem durumlarına genelleyebildikleri, diğer üç katılımcının ise sosyal problem çözme modelinin problem çözme kısmında başarılı olduğu fakat çözümü uygulama kısmında başarılı olamadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Sosyal geçerlik bulgularından, katılımcıların ve öğretmenlerinin araştırma hakkında olumlu görüş bildirdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Test of pragmatic language-2 (topl-2) Türkçeye uyarlama çalışması
Bu araştırmanın amacı, 6-12 yaş arası çocukların pragmatik dil becerilerini değerlendirmek amacı ile Phelps-Terasaki ve Phelps-Gunn (2007) tarafından geliştirilmiş olan "Test of Pragmatic Language-2 (TOPL-2)" ölçme aracının Türkçeye uyarlama ve standardizasyon çalışmasını yapmaktır. Araştırmanın çalışma grubunu, BOLU ili Merkez ilçesinde yer alan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı olan ilkokulları ve ortaokulları arasından seçilen 14 okul, Özel Eğitim ve Rehabilitasyon merkezleri arasından seçilen 5 merkez ve bu merkezlere devam eden 6-12 yaş arası tipik gelişim gösteren 260 çocuk ve gelişimsel geriliği olan 52 çocuk oluşturmaktadır. Testin uyarlama çalışmasında, uluslararası test uyarlama ilkeleri dikkatle uygulanmıştır. Testin geçerlik ve güvenirlik çalışmasına tüm örneklem grubu dâhil edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda testin güvenirlik katsayısı (KR-20) .0,98, Cronbach alfa güvenirlik katsayısı PDT-2 tümü .97, PDT-2 alt boyutlarında Fiziksel Bağlam .81, Dinleyici .95, Konu .95, Amaç .97, Görsel-Jest İpuçları .84, Soyutlama .89 olarak hesaplanmıştır. Geçerlik çalışmasında testin tipik gelişim gösteren ve gelişimsel geriliği olan çocukların pragmatik dil becerilerini birbirinden ayırt edebildiği bulunmuştur. Madde analizi sonucunda madde güçlük ve madde ayırt edicilik değerlerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu belirlenmiştir. Yapılan araştırma sonucunda testin Türk dili ve kültürüne uygun, oldukça yüksek düzeyde güvenirlik ve yeterli düzeyde geçerliliğe sahip olduğu, Türk çocuklarının pragmatik dil becerilerini değerlendirmek için testin kullanılabilir olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Dil ve İletişim Becerileri, Pragmatik Dil Becerileri, Pragmatik Dil Testi-2.