Theses supervised by Prof. Dr. İlknur Maviş
15 theses · Anadolu University, Eskişehir Osmangazi University
Serebral palsi'li ve sağlıklı gelişen 6-12 yaş arası çocukların konuşma özelliklerinin maksimum performans ölçüm yöntemleri ile belirlenmesi
ÖZET Dizartri ve apraksi gibi motor konuşma bozukluklarında, ses bozuklarında ve diğer konuşma bozukluklarının değerlendirilmesinde ve terapi etkiliğinin çalışılmasında klinik ortamda sıklıkla kullanılan ancak standart bir prosedürü bulunmayan Maksimum Performans Ölçüm Yöntemleri ile konuşmanın solunum, sesleme ve sesletim gibi seçilmiş konuşma bileşenleri için bireylerin performansının üst sınırları değerlendirilmektedir. Bu çalışmada sağlıklı ve SP'li çocuklarla yapılan test uygulaması ile sağlıklı çocuklarda norm değerleri oluşturulmuş, dizartrili SP'li çocuklar ve sağlıklı çocuklar arasında test değerleri açısından farklılıklar belirlenmiştir. Maksimum Performans Ölçüm Yöntemleri üç testten oluşmaktadır. Bunlar; (a) Maksimum Fonasyon Süresi Testi (b) Maksimum Tekrar Oranı Testi (c) Temel Frekans Aralığı Testi Çalışmaya testin norm değerlerini oluşturmak amacı sağlıklı gelişen, anadili Türkçe olan 6-12 yaş aralığında 140 çocuk katılmıştır. Dizartrili SP'li çocuklarda spastik, diskinetik, ataksik tip SP'li toplam 60 çocuk katılmıştır. Bu çalışmada test sonuçları sağlıklı grupta yaşa ve cinsiyete göre, SP'li grupta alt tipler arasında ve sağlıklı grup ile SP'li grup arasında farklılık gösterip göstermediği araştırılmıştır. Çalışma sonucunda yaşın Maksimum Performans Ölçüm Yöntemlerinden maksimum fonasyon süresi ve maksimum tekrar oranı üzerinde etkili olduğu cinsiyetin etkili olmadığı görülmüştür. Çalışmanın bir diğer bulgusu Maksimum Performans Ölçüm Yöntemlerinin SP'li çocuklarda gözlenen dizartrik konuşma ile normal konuşmayı ayırt eden oldukça güçlü ölçüm yöntemleri olduğudur. Anahtar Sözcükler: Maksimum Performans Ölçüm Yöntemleri, dizartri, Serebral Palsi, akustik ölçümler
Türkçe konuşan tutuk ve akıcı afazililerin farklı cümle tiplerini anlaması ve üretmesi
Afazi, Serebro Vasküler Olaylar (SVO) sonucunda beynin belirli bir bölgesinde oluşan lezyona bağlı olarak dili anlama, üretme ya da dilin her iki modalitesinde bozukluğa yol açan bir dil bozukluğudur. Afazi tipleri, lezyonun anatomik yerine, kişilerin sözel çıktılarına ya da hasar sonucunda oluşan işlev kaybına göre farklı şekillerde sınıflandırılabilmektedir. Bu araştırmanın amacı, sözel çıktılarına göre tutuk ve akıcı afazili olarak sınıflandırılmış bireylerin cümle üretim ve anlama becerilerini belirlemek ve aralarındaki farklılıkları ortaya koymaktır. Bu amaçla 11 tutuk, 8 akıcı ve 8 sağlıklı bireyden oluşan katılımcılara, araştırmacı tarafından oluşturulan 66 soruluk cümle üretim testi ve 33 soruluk cümle anlama testi Ocak - Haziran 2015 tarihleri arasında DİLKOM'da terapi almaya devam eden afazili bireylere uygulanmıştır. Testler HELPSS terapi programı setinden esinlenerek oluşturulmuştur. Testler sonucunda elde edilen veriler SPSS 21.0 programında Mann Whitney U testi ile gruplar arasında, Wilcoxon testi ile gruplar içerisinde karşılaştırılmıştır. Değerlendirmeler sonucunda, tutuk afazililerin en iyi anladığı cümleler geçişli bildirim, geçişsiz bildirim ve yerleştirme cümleler; akıcı afazililerin en iyi anladığı cümleler ise geçişli emir, geçişsiz bildirim ve yerleştirme cümleler olarak bulunmuştur. Tutuk afazili bireylerin geçişsiz emir cümleleri ve geçişli bildirim cümlelerini akıcı afazili bireylere göre daha iyi anladığı ve yerleştirme cümleleri akıcı afazililere göre daha iyi ürettiği ortaya konmuş olup, tüm afazililerin en iyi ürettiği ilk üç cümlenin sıralaması farklı olsa da "geçişsiz emir, geçişsiz bildirim ve geçişli bildirim" cümleleri olduğu belirlenmiştir. Tekrarlamanın cümle üretimini kolaylaştırma etkisine bakıldığında ise tutuk afazililerin, geçişli emir cümlesi, geçişsiz bildirim cümlesi, edilgen cümle ve evet – hayır soru cümlelerini öykü içinde duyduklarında daha iyi ürettikleri; akıcı afazilierin ise sadece "evet – hayır soru cümlelerini" daha iyi ürettikleri ortaya konmuştur.
Kapsamlı afazi testinin (CAT-TR) türkçeye uyarlanması: imgelem, tanıdıklık, edinim yaşı ve adlandırma uyumu çalışmaları
Alanyazında mevcut olan afazi bataryalarının değerlendirme işlevini tam olarak yerine getirip getiremediği endişesi, beyin hasarlarının iletişime ve dil işlevlerine etkisini araştıran diğer ölçüm araçlarının geliştirilmesi ve kullanılması ihtiyacını doğurmuştur. Bunun sonucunda ülkeler arasında paylaşımı öngörülen tek tip bir değerlendirme aracı olarak seçilmede CAT (Comprehensive Aphasia Test) öne çıkmıştır. CAT'in Dil Bataryası Bölümünde yer alan sözcükleri imgelem, tanıdıklık, edinim yaşı ve adlandırma uyumu yordayıcılarına göre belirlemeyi amaçlayan bu çalışmada 71 katılımcı 236 sözcüğün imgelem, tanıdıklık ve edinim yaşı değerlendirmesinde, 40 katılımcı da 244 resmin adlandırma uyumu değerlendirmesinde yer almıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda sözcüklerin imgelem, tanıdıklık, edinim yaşı ve adlandırma uyumu (yüzde ve H istatistik) değerleri belirlenmiş ve söz konusu değişkenler arasındaki korelasyonlar Spearman's rho testiyle analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda imgelem değeri arttıkça tanıdıklık değerinin de arttığı; edinim yaşı değeri arttıkça imgelem ve tanıdıklık değerlerinin azaldığı gözlenmiştir. Buna göre erken edinilen sözcüklerin geç edinilen sözcüklere oranla zihinde daha kolay imaj yarattığını ve daha tanıdık olduğunu söylemek mümkündür. Adlandırma uyumu (%) değeri arttıkça imgelem değerinin de arttığı; ancak edinim yaşı değerinin azaldığı tespit edilmiştir. Buna göre zihinde daha kolay imaj yaratan ve daha tanıdık olan sözcüklere ait resimlerin adlandırılmasında katılımcılar arasındaki adlandırma uyumu, diğerlerine oranla daha yüksektir. Söz konusu resimlere ait sözcüklerin daha erken yaşlarda edinildiği düşünülmektedir. Adlandırma uyumu hesaplamaları (yüzde ve H istatistik) arasında ise negatif korelasyon gözlenmiştir; katılımcılar arası adlandırma uyumu yüzdesi arttıkça H değeri düşmektedir. Ancak sözü edilen uyumun gözlenmediği sözcükler de mevcuttur. Anahtar Sözcükler: CAT, İmgelem, Tanıdıklık, Edinim yaşı ve Adlandırma uyumu (%), Adlandırma uyumu (H istatistik).
Nörojenik dil bozukluğu olan bireylerin terapilerinde dil, biliş ve iletişimi destekleyici mobil cihaz uyumlu uygulama içeriği ve yazılımının geliştirilmesi
Bu çalışmanın amacı, Türkçe konuşan nörojenik edinilmiş dil bozukluğu olan bireylerin kullanabileceği FON-SEM adlı mobil cihaz uyumlu terapi uygulamasını geliştirerek, bu uygulamanın kullanılabilirliğinin afazili bireylerin birincil bakıcısı ve dil ve konuşma terapistleri ile kontrol edilmesidir. Bu bağlamda çalışmaya 19 dil ve konuşma terapisti ve 18 afazili bireyin birincil bakıcısı dahil edilmiştir. Çalışma kapsamında bozukluk temelli yaklaşım çerçevesinde geliştirilen FON-SEM mobil terapi uygulaması işitsel anlama temelinde, semantik ve fonolojik bölümleri içeren toplamda 300 görevden oluşmaktadır. Geliştirilen uygulamanın kullanılabilirliği katılımcılar tarafından Mobil Uygulama Kullanılabilirlik Ölçeği, Kullanmaya Devam Niyeti Ölçeği ve Marka Sadakat Ölçeğinin doldurulması ile kontrol edilmiştir. Analizler sonucunda her iki grupta FON-SEM mobil terapi uygulaması yüksek düzeyde kullanılabilir olduğu bulunmuştur; ancak iki grup arasında kullanılabilirlik skoru açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamıştır. Bununla birlikte her iki grupta da Mobil Uygulama Kullanılabilirlik Ölçeğinin alt grubunu oluşturan değişkenlere ilişkin skorların artması ile kullanıcıların kullanmaya devam niyetlerinde de bir artış olduğu görülmüştür.
Erken çocuklukta dil kullanım envanteri (LUI): pragmatik dil gelişimi değerlendirmesi'nin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması
Bu çalışma kapsamında, Erken Çocuklukta Dil Kullanım Envanteri: Pragmatik Dil Gelişimi Değerlendirmesi (LUI)'nin Türkçe diline ve Türk kültürüne adaptasyon ve geçerlik güvenirlik çalışmalarının yapılmıştır. Envanter 173 madde içeren 3 bölüm ve 14 alt alandan oluşmaktadır. Geçerlik ve güvenirlik analizlerinde tipik gelişim gösteren 18-48 aylık çocuğu olan 309 ebeveynin ve 18-71 aylık otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı olan 45 çocuğun ebeveyninin LUI-TR'ye verdikleri yanıtlar kullanılmıştır. Envanterin güvenilirliğini test etmek amacıyla "Güvenilirlik Analizi", yapı geçerliliği test etmek için "Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)" yapılmıştır. Yapısal geçerlilik testinden sonra ölçeğin yakınsak ve ıraksak geçerliliği için "Ortalama Açıklanan Varyans" ve "Birleşik Güvenirlik" değerleri hesaplanmıştır. Envantere ilişkin maddelerin madde ayırt ediciliği %27 alt üst madde analizi ile incelenmiştir. Envanterin alt boyutları arasındaki ilişki korelasyon analizi ile incelenmiştir. Envantere ilişkin tüm alt boyutların birbiri ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Yapılan geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda, LUI-TR'nin Türkçe konuşan 18-48 aylık çocukların pragmatik dil becerilerinin değerlendirmesinde kullanılacak uygun bir araç olduğu sonucuna varılmıştır. Cinsiyete göre karşılaştırma yapıldığında, kız ve erkek çocukların envanter puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmadığı, yaşa göre karşılaştırma yapıldığında alınan puanların yaşla birlikte artış gösterdiği görülmüştür. OSB tanılı çocuklar ile tipik gelişim gösteren çocukların pragmatik dil becerileri karşılaştırıldığında, OSB tanılı çocukların tipik gelişim gösteren yaşıtlarından daha düşük puanlar aldıkları belirlenmiştir.
Amnestik hafif kognitif bozukluğu olan bireylerin dil ve anlatı özelliklerinin sağlıklı yetişkinler ile karşılaştırılması
Hafif Kognitif Bozukluk (HKB) normal yaşlanma ile demans arasında kalan bir süreç olarak tanımlanır. HKB'li bireylerde bellek, dil ve yargılama problemleri sıklıkla görülür. HKB, bellek bozulmasının eşlik ettiği amnestik ya da bellek dışındaki alanlarda bozulmanın olduğu amnestik olmayan tip olarak 2'ye ayrılmaktadır. Bu çalışmanın katılımcı grubunu oluşturan Amnestik HKB'li katılımcıların baskın özellikleri bellek bozulmalarının yoğunlukla görülüyor olmasıdır. Bu çalışmanın amacı aHKB'li bireylerin dil ve anlatı becerilerinin belirlenmesi ve sağlıklı katılımcılar ile karşılaştırılmasıdır. Bu amaçla 60-85 yaş aralığındaki 30 aHKB'li ve 30 sağlıklı olmak üzere toplam 60 katılımcıya Türkçe Bellek Testi (TYM-TR), Türkçe Resim Adlandırma Testi (T-RAT), Afazi Dil Değerlendirme Testi (ADD)-Tekrarlama Alt Testi, Türkçe Anlamsız Sözcük Tekrarı Testi (TAST), Piramit ve Palmiye Ağaçları Testi (PPTT) ve Anlatıda Çok dilliliği Değerlendirme Aracı-Türkçe Uyarlaması (MAIN-TR) Köpek Öyküsü tekrar anlatımı uygulanmıştır. Verilerin dağılımı normallik açısından değerlendirildikten sonra normal dağılım gösteren veriler bağımsız gruplar t testi ile normal dağılım göstermeyen veriler ise Mann- Whitney U testi ile gruplar arasında karşılaştırılmıştır. Analiz sonucunda, dil becerileri açısından incelendiğinde gruplar arasında anlamsız sözcük tekrarının anlamlı olarak farklılık gösterdiği belirlenmiştir. MAIN-TR tekrar anlatım açısından değerlendirildiğinde öykü yapısı ve anlama açısından gruplar arasında farklılık olduğu belirlenmiştir. Diğer parametreler incelendiğinde sağlıklı kişilerin ortalamaları daha yüksek olsa da gruplar arasında anlamlı bir fark belirlenememiştir. Bu çalışma Türkçe için aHKB'li katılımcıların dil ve anlatı becerilerine yönelik ilk çalışma niteliği taşımakta olup nörodejenerasyon sürecinde aHKB'li bireylerin dil becerilerine ışık tutacağı düşünülmektedir.
Tutuk afazili bireylerde dil ve konuşma terapisinin ve transkraniyal manyetik uyarım (TMU) tedavisinin etkililiğinin araştırılması
Afazili bireylerin tedavisinde, dil ve konuşma terapisi (DKT), Transkraniyal Manyetik Uyarım (TMU) tedavisi ve ardışık DKT+TMU uygulamalarından hangisinin/hangilerinin bireylerin dil becerilerini geliştirmede ve yaşam kalitesini artırmada daha etkili olduğunu ortaya koymayı amaçlayan bu araştırma, nicel araştırma yöntemleri arasında yer alan deneysel desenlerden ön test -son test -izleme testi kontrol gruplu tam deneysel desen modeline göre desenlenmiştir. Araştırmaya toplamda 40 tutuk afazili birey katılmıştır. Katılımcılar, 10'ar kişilik Uygulama 1 (DKT), Uygulama 2 (TMU), Uygulama 3 (ardışık DKT ve TMU) ve Uygulama-4 (kontrol grubu) deneysel uygulama gruplarına ayrılmıştır. Tekrarlanan TMU uygulaması 1 HZ şiddetinde sağ inferior frontal girus (F8) bölgesine 20 dk ve 1500 puls, motor eşik istirahat halinde %110 olarak uygulanmıştır. Ayrıca, dil ve konuşma terapisi kapsamında Semantik Özellikler Analizi (SÖA) yaklaşımı kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, TMU'nun DKT ile birlikte kullanımının tutuk afazili bireylerin iletişim, dil ve konuşma becerilerinin geliştirilmesine yönelik uygulanan terapilerde daha etkili olduğunu göstermiş ve TMU'nun tutuk afazili bireylerin tedavisinde kullanılabileceğini ortaya koymuştur. Ayrıca bu araştırma, tutuk afazili bireylerin terapisinde TMU yönteminin DKT uygulamasının etkisini arttırabileceğini de göstermektedir. Anahtar Sözcükler: Tutuk afazi, Transkraniyal manyetik uyarım (TMU), Dil ve konuşma terapisi (DKT), Dil ve konuşma becerileri, Yaşam Kalitesi
Türkçe konuşan tek dilli tipik gelişim gösteren ve gelişimsel dil bozukluğu olan çocukların anlatı becerilerinin MAIN-TR aracılığıyla karşılaştırılması: Uzaktan çevrimiçi değerlendirme
Bu çalışmanın amacı, Türkçe konuşan tek dilli Tipik Gelişim Gösteren (TGG) ve Gelişimsel Dil Bozukluğu (GDB) olan çocukların anlatı becerilerini güncel bir değerlendirme aracı olan MAIN'in (Anlatıda Çok Dilliliği Değerlendirme Aracı) Türkçe uyarlaması aracılığıyla çevrimiçi ortamda değerlendirip karşılaştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmaya 45-89 ay aralığındaki Türkçe konuşan tek dilli tipik gelişim gösteren (n=96) ve gelişimsel dil bozukluğu olan (n=32) toplamda 128 çocuk dahil edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen tüm çocuklara MAIN-TR, 'tekrar anlatım, model öykü ve anlatım' görevlerinde uzaktan çevrimiçi olarak uygulanmış, elde edilen anlatılar makro yapı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Verilerin analizinde R programı kullanılmıştır. Bu programda gruplar arası karşılaştırmalar lme4 paket programı kullanılarak doğrusal karmaşık etkiler regresyon ile gerçekleştirilmiştir. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda GDB olan çocukların MAIN-TR üretim (öykü yapısı ve içsel durum terimleri) ve anlama bölümünden aldıkları puanlar açısından TGG çocuklardan daha düşük performans sergiledikleri saptanmıştır. Her iki grupta yer alan çocukların aldıkları puanlar üzerinde yaşın istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin olduğu; ancak cinsiyetin anlamlı bir etkisinin olmadığı gözlenmiştir. Elde edilen bulgular ışığında, 49-89 ay aralığındaki GDB olan çocukların dil müdahalesinde öyküyü anlama ve üretme becerileri açısından desteklenmesinin terapi sürecine olumlu katkılar sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Anlatı, Tipik gelişim, Gelişimsel dil bozukluğu, MAIN-TR, Makro yapı, Yaş.
Farklı düzeylerdeki dil görevlerinde kekemeliği olan ve olmayan çocukların dil becerileri ve akıcılıklarının karşılaştırılması
u çalışmada 3-7 yaş arasında 51 kekemeliği olan ve 144 kekemeliği olmayan çocuğun farklı düzeylerdeki dil görevlerinde akıcılık ve dil becerileri karşılaştırılmıştır. Her iki gruba hızlı resim adlandırma, cümle tekrarı, yapılandırılmış sohbet ve hikâye anlatma görevleri uygulanmıştır. Ayrıca, kekemeliği olan çocukların ailelerine çocuğun konuşma akıcılığını ve akıcısızlıkların etkilerini değerlendirdikleri gözlem formu verilmiştir. Araştırmanın sonuçları kekemeliği olan çocukların beklenildiği üzere tüm dil görevlerinde anlamlı derecede daha fazla akıcısızlık yaptıklarını; en fazla hikâye anlatma, sonrasında sırasıyla yapılandırılmış sohbet, cümle tekrarı ve hızlı resim adlandırma görevlerinde takıldıklarını göstermektedir. Dil becerileri açısından incelendiğinde, kekemeliği olan çocukların toplam dil becerileri performansı ile hızlı resim adlandırma, cümle tekrarı ve hikâye anlatım görevleri performansları kekemeliği olmayan çocuklardan anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur. Dil becerileri yaş gruplarına göre karşılaştırıldığında 5 yaş hariç tüm yaş gruplarında iki grup arasında anlamlı fark bulunamamıştır. 5 yaş grubunda kekemeliği olan çocukların toplam ve hikâye anlatma dil becerileri performanslarının anlamlı olduğu görülmüştür. Ayrıca, kekemeliği olan çocukların toplam akıcısızlık puanı ile ailelerin toplam gözlem formu puanı arasında yüksek orta düzeyde pozitif yönde ilişki bulunurken (r=0,548, p<0,001), akıcısızlıklardan olumsuz etkilenme durumu ile yaş arasında anlamlı bir ilişki olmadığı bulunmuştur. Araştırma bulguları kekemeliği olan çocukların yaptıkları akıcısızlıkların dilbilgisel zorluklardan etkilendiğini göstermekte, ayrıca kekemeliği olan çocukların dil becerilerinin kekemeliği olmayan çocuklardan daha zayıf olduğu görüşünü desteklemektedir.
Sözcük düzeyi işitsel anlama testi'nin (SİAT) geçerlik ve güvenirlik çalışması
Bu çalışmada Sözcük Düzeyi İşitsel Anlama Testi'nin (SİAT) geçerlik ve güvenirliğinin araştırılması amaçlamıştır. SİAT üç alt test (Kategori, İsim ve Eylem) ve 50 test maddesinden oluşmaktadır. Geçerlik ve güvenirlik çalışmasında 18 yaş üzerinde Türkçe konuşan 35 afazili ve 77 sağlıklı katılımcı yer almıştır. Katılımcılar eğitim düzeylerine (1-8 yıl; 9-12 yıl ve 13+ yıl) ve yaşlarına göre (18-44, 45-59, 60+) üç gruba ayrılmıştır. Geçerlik adına yapı ve ölçüt geçerliği analizleri gerçekleştirilmiş olup; güvenirliğe yönelik iç tutarlılık, istikrarlılık ve eşdeğerlilik analizleri yapılmıştır. Afazi tipinin (tutuk ve akıcı) ve demografik değişkenlerin (yaş, eğitim, cinsiyet) afazili ve sağlıklı katılımcıların SİAT puanları üzerindeki etkisi incelenmiştir. Afazi tipi, yaş ve cinsiyet, afazili katılımcıların SİAT puanlarını etkilerken eğitim düzeyinin hem afazili hem de sağlıklı katılımcıların performansları üzerinde etkili olduğu bulunmuştur. Tutuk afazili katılımcıların SİAT puanları her alt testte akıcı afazili katılımcılara göre daha yüksektir. Bununla birlikte hem tutuk hem de akıcı afazili bireyler en yüksek puanı sırasıyla Ad Anlama, Kategori Anlama ve Eylem Anlama bölümlerinden almışlardır. Afazililerde erkekler kadınlardan; yaşı küçük olanlar da büyük olanlardan daha yüksek puan ortalamasına sahiptir. Afazili ve sağlıklı katılımcılarda en yüksek puan ortalamasına sırasıyla 13+ yıl, 1-8 yıl ve 9-12 yıl eğitime sahip olanlar olmuştur. SİAT'a ait kesme değer puanı 34,5 olarak belirlenmiştir. SİAT'ın Türkçe konuşan afazili bireylerin işitsel anlama becerilerinin değerlendirmesinde geçerli ve güvenilir bir test olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Sözcükler: Afazi, İşitsel Anlama, Sözcük Düzeyi İşitsel Anlama Testi, Geçerlik, Güvenirlik
Özgül öğrenme bozukluğu olan ilkokul çocuklarının fonolojik, morfolojik ve sentaktik becerilerinin değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı, özgül öğrenme bozukluğu olan ve TGG çocukların fonolojik, morfolojik ve sentaktik becerilerini karşılamak ve incelemektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmaya ilkokul ikinci ve üçüncü sınıfa devam eden ÖÖB olan (n=71) çocuk ve TGG (n=61) olmak üzere toplam 132 çocuk katılmıştır. Çalışmada yer alan tüm katılımcıların dil becerileri değerlendirilmesinde fonoloji için Türkçe Sesletim–Fonoloji Testi'nde işitsel ayırt etme alt testi, Türkçe Fonolojik Farkındalık Testi, Türkçe Okulçağı Dil Becerileri Testi'ndeki fonemik analiz, sözcük ayırt etme alt testi; morfoloji için Türkçe Okulçağı Dil Becerileri Testi'ndeki morfolojik tamamlama alt testi ve sentaks için Türkçe Okulçağı Dil Becerileri Testi'ndeki cümle anlama alt testi kullanılmıştır. Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden karşılaştırmalı betimsel araştırma modelinden yararlanılmıştır. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda uygulanan testlerden aldıkları puanlar açısından ÖÖB olan çocukların TGG çocuklardan daha düşük performans sergiledikleri bulunmuştur. Araştırma sonucunda dil ve konuşma terapistlerine ÖÖB olan çocukların terapilerini planlama sürecine olumlu katkılar sağlayacak değerlendirme sonuçlar ortaya konulmuştur.
3;00 – 5;11 yaş diliminde bulunan otizm spekturum bozukluğu tanılı çocukların sözcük dağarcığı gelişimlerinin bir yıl süre ile izlenmesi
Bu araştırmada, yaşları 3;00 – 5;11 diliminde olan Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanılı çocukların Sözcük Dağarcığı gelişimlerinin bir yıl süresince nasıl bir değişim gösterdiğini betimlemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda 97 OSB tanılı çocuk 36-48, 49-60 ve 61-72 aylık yaş gruplarına ayrılarak çalışmaya dâhil edilmiştir. 97 OSB tanılı çocuk 6 ayda bir olmak koşuluyla toplamda 3 defa değerlendirme araçlarıyla değerlendirilmişleridir. Çalışmada Türkçe İletişim Gelişim Envanteri (TİGE I-II), Türkçe Erken Dil Gelişim Testi (TEDİL) ve Gilliam Otistik Bozukluk Derecelendirme Ölçeği (GOBDÖ-2-TV) kullanılmıştır. 3 değerlendirme aracından elde edilen veriler SPSS paket programı kullanılarak grup içi ve gruplar arası analizlere tabi tutulmuştur. Araştırmanın bulgularına göre, TİGE Alıcı Dil ve İfade Edici Dil açısından yaş grupları arasında bir fark bulunmamıştır. TİGE sonuçlarına bakıldığında ölçümler arasında önemli farklar bulunmamaktadır. Eğitim ortamı ve haftalık eğitim saati sözcük dağarcığı gelişimini etkilemektedir. Katılımcıların sözcük dağarcığı gelişimleri kategorilere göre heterojen bir dağılım göstermektedir. Genel olarak katılımcıların alıcı dil sözcük dağarcığı sayısı ifade edici dil sözcük dağarcığı sayısından daha fazladır. Ancak ifade edici dil sözcük dağarcığı, alıcı dil sözcük dağarcığından daha hızlı bir ilerleme göstermektedir. Anahtar Sözcükler: Otizm spektrum bozukluğu, Sözcük dağarcığı, Sözcük kategorileri, Alıcı dil, İfade edici dil
Türkçe konuşan 4-6 yaş arasındaki tipik gelişim gösteren ve gelişimsel dil bozukluğu olan çocukların farklı cümle tiplerini anlama ve üretmesinin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, yapısal farklılık gösteren cümle tiplerini anlama ve üretme becerilerinin, tipik gelişim gösteren ve gelişimsel dil bozukluğu olan çocuklar arasında ve tipik gelişim gösteren çocuklarda 4 ve 5 yaş grupları arasında incelenmesidir. Çalışmaya, 4-6 yaş aralığında 32 tipik gelişim gösteren ve 10 gelişimsel dil bozukluğu olan çocuk katılmıştır. Katılımcılara uygulanan araçlardan cümle anlama aracı 33 kısa öykü, cümle üretim aracı da 33 tekrarlı üretim ve 33 spontane üretim olmak üzere toplamda 66 kısa öyküden oluşmaktadır. Bu amaçlar doğrultusunda, 4 ve 5 yaş grubunda tipik gelişim gösteren ve gelişimsel dil bozukluğu olan çocuklarda, yapısal farklılık gösteren cümle tiplerinin sıralaması incelenmiştir ve gruplar arası karşılaştırılma yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda, 4 ve 5 yaş grubunda tipik gelişim gösteren ve gelişimsel dil bozukluğu olan çocukların yapısal farklılık gösteren cümle tiplerini anlama ve üretim sıralarında farklılık gösterdiği görülmüştür. Bununla birlikte tüm gruplarda spontane üretimin, tekrarlı üretimden daha yetersiz olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Gelişimsel dil bozukluğu, Cümle üretim, Cümle tekrarlama.
Kapsamlı afazi testi (CAT-TR) dil bataryasının geçerlik ve güvenirlik çalışması
Bu çalışma Kapsamlı Afazi Testi'ne (CAT-TR) ait Dil Bataryası bölümünün Türkçeye adaptasyonunu amaçlamıştır. Bu bölüm 21 alt test ve altı modalite puanından oluşmuştur (sözlü ve yazılı dili anlama, tekrarlama, adlandırma, okuma, yazma). Geçerlik ve güvenirlik analizlerinde 18 yaş üzerinde ve Türkçe konuşan 90 afazili ve 200 sağlıklı bireyin yanında Türkçe-İngilizce konuşan iki dilli 20 katılımcı yer almıştır. Katılımcılar iki eğitim (1-8 yıl ve 9+) ile üç yaş (18-44, 45-59, 60+) grubuna ayrılmıştır. Geçerliğe yönelik içerik, yapı ve ölçüt geçerliği analizleri yapılırken; güvenirlik analizleri iç tutarlılık, istikrarlılık ve eşdeğerlilik üzerine gerçekleşmiştir. Demografik değişkenlerin (eğitim, yaş ve cinsiyet) Türkçe konuşan afazili ve sağlıklı katılımcıların Dil Bataryası performansı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Eğitim değişkeni sağlıklı bireylerin bütün modalite puanları üzerinde etkili iken; yaş grupları arasındaki performans farklılıkları okuma hariç diğer modalite puanlarında anlamlı bulunmuştur. Cinsiyet değişkeni sadece adlandırma performansında sağlıklı kadın katılımcılar lehine etki göstermiştir. Eğitim ve cinsiyet değişkenleri afazili katılımcıların dil performansı üzerinde anlamlı etki yaratmazken; 60 yaş altındaki afazili bireylerin Sözlü ve Yazılı Dili Anlama modalite puanlarında anlamlı olarak daha yüksek performans sergilediği belirlenmiştir. Son olarak modalite ve toplam test puanlarına ait kesme değerler sunulmuştur. CAT-TR Dil Bataryası bölümünün Türkçe konuşan yetişkin bireylerin dil değerlendirmesinde kullanılacak uygun bir araç olduğu sonucuna varılmıştır.
Otizm spektrum bozukluğu olan 3-5 yaşındaki çocuklara uygulanan dil ve iletişim temelli grup erken müdahale programının etkililiği
Amaç: Bu araştırmanın amacı, 3-6 yaş arasındaki otizm spektrum bozukluğu olan çocuklardan oluşturulan 3, 4 ve 5 yaş grubuna uygulanan Dil ve İletişim Temelli Erken Müdahale Grup Programının (DİLTEGEM) çocukların dil becerileri üzerindeki etkisini incelemektir. Yöntem: Bu araştırmada yarı deneysel desenlerden zaman serisi desen (TimeSeries Design) kullanılmıştır. Araştırma, Anadolu Üniversitesi'nde (DİLKOM) erken çocukluk döneminde otizm spektrum bozukluğu tanısı almış 7 çocuk ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında veri toplama amacı ile Otizmli Çocuklar için Dil Davranışı Değerlendirme Gözlem Formu (BLAF), Türkçe İletişim Gelişimi Envanteri (TİGE 1) ve Sosyal Geçerlik Verisi Toplama Formu kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmanın bulguları DİLTEGEM programının erken çocukluk dönemindeki OSB olan çocukların talep etme, motor taklit, vokal taklit, eşleme, alıcı dil, adlandırma ve işlev-özellik-kategorisine göre alıcı dil becerilerinde anlamlı düzeyde gelişime neden olduğunu; söyleşi becerilerinde anlamlı bir gelişim meydana getirmediğini göstermektedir. Alıcı ve ifade edici sözcük dağarcıklarında ise anlamlı düzeyde gelişim meydana geldiği görülmüştür. Aile görüşmeleri doğrultusunda ise programın sosyal geçerliği yüksek bulunmuştur. Sonuç ve Öneriler: Araştırmanın sonucunda DİLTEGEM programının erken çocukluk dönemindeki OSB olan çocukların dil becerilerini artırdığı görülmüştür. OSB'li çocukların dil ve iletişim becerilerini ilerletmeye yönelik geliştirilen DİLTEGEM programının farklı yetersizlik gruplarının dil ve iletişim becerilerini desteklemek için gelecekteki araştırmalarda kullanılması da önerilmektedir.