Theses supervised by Prof. Dr. İsa Özkan
17 theses · Gazi University, Ankara Hacı Bayram Veli University
Kazak hayvan masalları üzerine bir inceleme
Bu çalışma, seçilen elli Kazak hayvan masalını Türkiye Türkçesine aktarmak, masalların tiplerine göre epizot sıralarını ve motif yapılarını belirlemek, masallardaki ortak unsurları tespit etmek amacıyla hazırlanmıştır. Masaldaki tipler Eberhard-Boratav ve Aarne- Thompson'ın tip kataloğuna göre incelenmiştir. Masalların motifleri de Stith Thompson'ın Motif Index of Folk-Literature adlı eserine göre tespit edilmiştir. Tezin ilk dört bölümünde genel olarak masallar, çalışmada kullanılan yöntem, hayvan masalları, konu ile ilgili yapılan çalışmalar, Kazak Türkleri, Kazak Türklerinin edebiyatı hakkında bilgi verilmiştir. Masalların tiplerine göre epizot sıraları, motif yapıları ve masallardaki ortak unsurlar başlığı altında kahramanlar, mekânlar, eşyalar ve masalların formel yapıları incelenmiştir. Tezin son kısmında Kazak hayvan masallarına ait metinlerin transkripsiyonu yapılmış ve bu metinler Türkiye Türkçesine çevrilmiştir. Anahtar Kelimeler 1. Kazak Türkleri 2. Hayvan masalları 3. Motif 4. Formel yapı 5. Transkripsiyon
Canış Bayış Destanı Moldobasan Musulmankulov varyantı (Metin- Aktarma- İnceleme)
Orta Asya'nın kadim halkı olan Kırgız Türkleri çok eski tarihlerden bugüne kadar birçok önemli siyasi, sosyal olay yaşamalarına rağmen milli kimliklerini, milli değerlerini, dini inançlarını eski dinin izlerinin kalıntılarıyla beraber korumuş, kuşaktan kuşağa aktarmayı başarmışlardır. Kırgız sahası kahramanlık destanları içinde
Uygur harfli Oğuz Kağan Destanı ile Altay Türklerinin Ak Tayçı Destanındaki "ağaç" ve "evlilik" motifleri ile bu motiflerin Orta Doğu mitolojilerindeki benzer motiflerle karşılaştırılması
Bu çalışmada Uygur harfli Oğuz Kağan destanı ile Ak Tayçı destanlarındaki "ağaç" ve "evlilik" motifleri üzerinde durulmuş ve bu motiflerin Orta Doğu mitolojilerindeki motiflerle olan benzerliği incelenmiştir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Ak Tayçı ve Oğuz Kağan destanlarının özetleri verilmiştir. Ayrıca bu bölümde bahsedilen motiflerin destanlarda aynı olay örgüsü içinde yer aldığına işaret edilmiştir. İkinci bölümde Sümer krallarının gerçekleştirdiği kutsal evlilik ve bunun mitolojik kökeni aktarılmış, söz konusu evliliğin Oğuz Kağan destanındaki evlilik ile benzer yönleri üzerinde durulmuştur. Bu evlilik geleneği Sümerlerden başlayarak tüm Orta Doğu'ya yayılmıştır. Bu sebeple Orta Doğu mitolojilerinin yanı sıra Yunan, Mısır ve Anadolu mitolojileri de yeri geldikçe karşılaştırmaya dahil edilmiştir. Geleneğe göre bu evlilik baharda gerçekleşmektedir. Bu sebeple üçüncü bölümde halk inançlarındaki bahar törenleri ve ritüeller konu edilmiştir.
Tatar Türklerinin Tülek Destanı: İnceleme-metin
Tülek Destanı üzerine yapılan bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır: Çalışmamızın giriş kısmında Tatar destancılık geleneği, destan anlatıcıları, Tatar destanlarının tasnifi hakkında bilgiler verilmiştir. Birinci Bölümde destanın oluştuğu coğrafya, zaman ve destan üzerine yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir. İkinci Bölümde, Tülek Destanı'nın tahlilî incelemesi yapılmış olup, sırasıyla destanın, konu ve vak'a örgüsü, dili, üslûbu, şekil özellikleri incelenmeye çalışılmıştır. Ayrıca destanın elimize ulaşan altı varyantının epizotlarına göre karşılaştırılması da bu bölüm içerisinde yer almaktadır. Üçüncü Bölümde, destandaki motifler, Stith Thompson'un Motif Index of Folk Literature adlı eserine göre, indeks'te yer alan numaralarıyla verilmiştir. Dördüncü Bölümde, destanın transkripsiyonlu metni verilmiş ve destan metni Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Ayrıca son kısımda sözlük ve kaynakça bölümleri yer almaktadır.Anahtar Kelimeler:1.Tatar Türkleri2.Tatar Türklerinde Destan Kavramı ve Destan Anlatıcısı3.Tülek Destanı4.Tülek Destanı'nın Motif Yapısı
Kazak Türk folklorunda epik anlatmalar (inceleme-metin)
XX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar yaylak kışlak hayatı yaşamış olan Kazakistan'daki Kazak Türkleri arasında, bu hayat tarzının da getirmiş olduğu şartlardan dolayı sözlü kültür ürünleri önemlerini ve zenginliklerini korumuşlardır. Bugün dahi sözlü geleneğin canlılığını koruduğu Kazak Türklerinin bu zengin sözlü kültür mirasları içerisinde en önemlilerinden birisi de hiç şüphesiz ?kahramanlık masalları?dır. Kahramanlık masalları tür olarak olağanüstü masalar ile kahramanlık destanları arasındaki bir türdür. Kahramanlık konusunu işlemekle beraber destanlar kadar halkın tamamını kapsamayan kahramanlık masalları, aile ve kabilenin korunması, kahramanlık göstererek evlenme ve kahramanın olağanüstü mahlûklarla mücadelesi gibi sınırlı bir konu genişliğine sahiptir. Altı bölümden oluşan ?Kazak Türk Folklorunda Epik Anlatmalar? adlı çalışmamızın birinci bölümünde Kazak Türklerinin masallarının incelenmesi ve tasnif edilmesiyle ilgili çalışmalara değinilmiştir. İkinci bölümde kahramanlık masalı kavramı ele alınmış, üçüncü bölümde ise incelenen metinlerin özetleri verilmiştir. Dördüncü bölümde temelde destan olmakla beraber masal şekli de olan destanlar ile temel de masal olmakla beraber sonradan belirli bir anlatıcı tarafından destan şeklinde icra edilen masallar üzerinde durulmuştur. Beşinci bölümde ise metinlerin epizot yapısı temel olmak üzere motifler ve tipler incelenmiş, altıncı bölümde ise metinlerin Kazak Türkçeleri ve Türkiye Türkçeleri verilmiştir. Çalışmamızın ülkemizde henüz incelenmemiş olan Türk Dünyasının ?kahramanlık masalları? ile ilgili çalışmalara bir başlangıç olmasını ümit ediyoruz.Anahtar Kelimeler:1. Kazak Türkleri.2. Destan.3. Masal.4. Arkaik Destan.5. Kahramanlık Masalı.
Türk kültüründe eşik
Türk kültür hayatında inanışlar önemli bir yer tutmaktadır. İnsanların geçmişten günümüze getirdikleri pratiklerde günlük yaşantılarında uygulama alanı bularak, inanç seviyesine ulaşmıştır. Bu noktadan hareketle Türklerde kült seviyesine ulaşan her şeyin bir iyesi vardır diyebiliriz. Yer iyesi, gök iyesi, su iyesi, ateş iyesi, ev iyesi,..vb. ?Eşik iyesi? de diğer iyeler gibi kült seviyesine ulaşarak; doğumdan ölüme, günlük hayatın diğer alanlarına kadar geniş bir alanda yer almaktadır. Bu sebeple ?eşik? kelimesinin; sözlük ve temel müracaat kitaplarındaki anlamları, eşik inancının diğer kültürlerde var olup olmadığı meselesi ve sözlü kültür ürünlerindeki yerine kadar kapsamlı bir çalışma yürütülmeye çalışılmıştır. Bu çalışmanın ilk bölümünde kavram hakkında genel bilgiler ve diğer kültürlerde eşik kavramının hangi anlam ve işlevlerde kullanıldığı incelenmiştir. İkinci bölümünde ise eşik iyesi ve eşiğin kutsiyeti, inançsal boyutu ve sözlü edebiyat ürünlerindeki örneklerine değinilmiştir.Anahtar Sözcükler1. Eşik2. Eşik inancı3. Eşik iyesi4. Sözlü kültür5. Pratikler
Kırgız Türklerinin destancılık geleneği ve Er Soltonoy Destanı (inceleme-transkripsiyonlu metin-tıpkıbasım)
Geniş bir sahada farklı adlarla anılan Türk devlet ve boyları, kendine özgü medeniyet kurabilmiş nadir topluluklardan biridir. Türkler, uzun ve geniş bir sahada cereyan eden tarihlerinde sadece medeniyet kurmakla yetinmemiş kurdukları medeniyetin dil, kültür ve edebiyat gibi alanlarında da büyük ilerlemeler kaydetmiştir. Atlı-Göçebe yaşamın en tipik mümessili olan Türkler, özellikle halk edebiyatı ve onun bir şubesi sayılan destan türünde de çok başarılı olmuşlar; bu türe ait türlü gelenekleri de yakın zamana kadar yaşatmayı bilmişlerdir.Kırgız Türklerinin Destancılık Geleneği ve Er Soltonoy Destanı adını verdiğimiz bu çalışma, özelde Kırgız Türklerinin, genelde de Türk Dünyasının destancılık geleneklerini ve destanlarını tespit ve tahlil etme açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışmada bu amaçla, Kırgız Adı, Kırgız Türklerinin Tarihi, Kırgız Halk Edebiyatı, Kırgızistan ve Türkiye'de Kırgız Kahramanlık Destanları Hakkında Yapılan Çalışmalar üzerinde durulmuş, Kırgız Türklerinde destan ve destan anlatıcısı kavramları, kavramların farkları ve benzerlikleri, Manasçılar, Manasçıların çeşitleri, mektepleri ve mekteplerin temsilcileri ve özellikleri irdelenmiştir. Kırgız Destancılık Geleneği İçinde Er Soltonoy Destanı İncelemesi başlığı altında destan anlatıcısı Süyörkul Abdrahamanov'un hayatı, edebî şahsiyeti ve eserleri incelenmiş; Er Soltonoy Destanı'nın Tahlilî İncelemesi başlığı altında destanın vak'a örgüsü, tarihî tabakaları ve coğrafyası ele alındıktan sonra destanın dil, üslup ve şekil özellikleri metne bağlı olarak tahlil edilmiştir. Er Soltonoy Destanı'nın motif yapısı başlığı altında destanın motifleri Şakir İbrayev'in Kazak Kahramanlık Destanlarının Tipolojik Motiflerine dair tasnifine bağlı olarak ve genişletilerek tespit edilmiştir. Bu incelemede destan motiflerinin Türk Dünyasında yaygın olarak bilinen Oğuz Kağan, Dede Korkut, Manas, Alıp Manaş, Köroğlu, Yusuf Beg-Ahmet Beg destanlarında yer alan motiflerle bezerlikleri ortaya konmuştur. Böylece Türk Dünyasında süregelen bir destancılık geleneğinin olup olmadığı, bu geleneği besleyen unsurların neler olduğu, farklı ortam ve tarihî süreçlerden geleneğin nasıl etkilendiği gibi sorulara cevap bulunmaya çalışılmıştır. Bütün bunlar yapılarak inceleme konusu destanın kendine has hususiyetleriyle birlikte, gelenekten gelen hususiyetleri de tespit edilmiştir. Destanın kendine has hususiyetlerinin hangi nedenlere bağlı olarak ortaya çıktığı gibi konularda tahlil ve tespitler yapılmıştır.Anahtar Kavramlar:1. Kırgız Türkleri (Tarihi, Dil ve Halk Edebiyatı)2. Kırgızlarda Destan Kavramı ve Destan Anlatıcısı, Manasçılar3. Er Soltonoy Destanı (Destanın Vak'a Örgüsü, Tarihi Tabakaları ve Coğrafyası),4. Er Soltonoy Destanı'nın
Tataristanlı yazar ve şair Nekiy İsenbet
Bu çalışmada özellikle folklor eserleri eksen alınarak Tatar araştırmacı, folklorcu, yazar ve şair Naki İsenbet'in bilim dünyasına tanıtılması hedeflenmiştir. Öncelikle Tataristan ve Tatar Türkleri ile ilgili bilgiler verilmiş daha sonra da İsenbet'in bilim ve sanat hayatı üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde araştırmacımızın eserleri değerlendirilmiştir. Bu kısımda edebî eserleri ile ilgili bilgiler de verilmiştir. Metin örnekleri verdiğimiz son bölümde araştırmacının bir eseri Türkiye Türkçesine aktarılmıştır.
Sovyetler Birliği döneminde Kırgızistan'da folklor politikaları ve çalışmaları (1917?1958)
Bu çalışmada ?Folklor ve İdeoloji? ilişkisi çerçevesinde Sovyetler Birliği döneminde Kırgızistan'daki folklor politikaları ve çalışmaları ele alınmıştır. Öncelikle çalışmamıza daha geniş bir bakış açısı kazandırması amacıyla XIX. yüzyıldaki romantik milliyetçiliğin etkisiyle ideolojik bir boyutta gelişmeye başlayan folklor çalışmalarının, XX. yüzyıl dünyasının önemli toplumsal olaylarındaki yeri ortaya konmuştur. Folklor ve ideoloji ilişkisi çerçevesinde nasyonalist ve komünist ideolojilerde folklor ürünlerinin nasıl algılandığı ve folklor çalışmalarının karakteri karşılaştırılarak ayrıntısıyla verilmiştir. Çarlık Rusyası döneminin Sovyetler Birliği döneminde de ana çizgileriyle süreklilik gösteren temel politikalarından biri olan milliyetler politikası değerlendirilmiştir. Ayrıca milliyetler politikası ile aynı eksen üzerinde yer aldığı düşünülen Sovyetler Birliği dönemi kültür politikalarından dil ve folklor politikaları üzerinde ana hatlarıyla durulmuştur. Sovyetler Birliği dönemi Kırgızistan'daki folklor politikaları ve bu politikalar paralelinde 1917 ? 1958 yılları arasında yürütülen çalışmalar iki döneme ayrılarak verilmiştir. Sovyetler Birliği dönemi hakim ideolojisinin folklor ürünlerine müdahale şekilleri ise metinlerle örneklendirilerek değerlendirilmiştir. Temelleri Lenin döneminde atılan Stalin döneminde ise daha fazla belirginleşen yeni bir Sovyet İnsanı(Homo Sovieticus) ya da bütün milli kimliklerin içerisinde eridiği yeni bir Sovyet Kimliği yaratma çalışmaları içerisinde folklor hem bu amacın etkili bir propaganda aracı olmuş hem de yaratılmak istenen bu yeni kimliğin önemli bir kültürel unsuru (Sovyet Folkloru) haline gelmiştir denilebilir.
Kırgız Atalar Kültü ve Kırgız Atalar Kültünün yaşayan kültüre etkileri
Bu çalışmada Kırgız Türklerinin İslam dinine kadarki ve İslam dininden sonraki dini inançları; bu inançlar çerçevesinde teşekkül eden dinî kültür ve oluşan bu kültürün hayata bakış açılarını nasıl etkilediği ele alınmıştır. Öncelikle çalışmamıza daha geniş bir bakış açısı kazandırması amacıyla ?Kırgız Türklerinde Din ve Kült? başlığı altında, Kırgızların İslam dinine kadarki dini inançları olan Gök Tanrı Dini, Atalar Kültü, Bakşı Kültü, Tabiat Kültü, Totemin İzleri anlatılmış ve örneklerle ortaya konmuştur. Bunun devamı olarak Kırgızların İslam dinini kabul ettikten sonra günümüze kadarki dini hayatı ayrıntılarıyla verilmiştir. Özellikle SSCB döneminde Kırgızların dini inançlarının gereklerini yerine getirmekte yaşadıkları sıkıntılar ele alınmıştır. Ayrıca Kırgız Türklerinin kültürel hayatlarının bir parçası olan geçiş dönemlerindeki dini törenlerin üzerinde ayrıntılı olarak durulmuş ve söz konusu törenlerin halk edebiyatı ürünlerine yansımalarını gösterebilmek için Manas başta olmak üzere diğer destanlardan örnekler verilmiş, ata ruhlarının ve ata mezarlarının önemi anlatılmıştır. Kırgızistan'ın muhtelif bölgelerinde bulunan ata mezarları, adak yerleri, bu yerlerle ilgili inançlar ve bu ziyaretgâh yerlerinin tarihî dönemlerde ve günümüzdeki durumu ayrıntılarıyla verilmiştir. Ayrıca sözü geçen evliya kültlerinin Kırgız Sözlü Kültür Geleneğine ait ürünlere birer motif olarak yansıması metinlerle örneklendirilerek değerlendirilmiştir. Orta Asya'nın kadim halkı olan Kırgız Türkleri çok eski tarihlerden bugüne kadar birçok önemli siyasi, sosyal olay yaşamalarına rağmen milli kimliklerini, milli değerlerini, dini inançlarını eski dinin izlerinin kalıntılarıyla beraber korumuş, kuşaktan kuşağa aktarmayı başarmışlardır denilebilir.
Oğuz grubu Türk kahramanlık destanlarında kadın
?Oğuz Grubu Türk Kahramanlık Destanlarında Kadın? adlı tezde genel olarak Oğuz grubu Türk Kahramanlık Destanlarında yer alan kadınların rolleri, konumu, işlevi, bunları belirleyen sosyokültürel yapı ve destan anlatıcısının dinleyicileri eğitme, yönlendirme, eğlendirme gibi amaçlarla bunu nasıl kullandığı incelenmeye çalışılmıştır.Tez, giriş bölümüyle birlikte toplam dokuz bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde antropolojik (işlevsel) yöntemin özellikleri; Malinowski'nin ve W. Bascom'un konuyla ilgili çalışmaları; Oğuz grubu Türk kahramanlık destanlarında yer alan kadınların işlevsel yöntemle incelenişi hakkında bilgi verilmiştir.Birinci bölümde annenin aile ve toplumdaki işlevi, ideal anne tipi, annenin uzlaştırıcı tutumu, bilgeliği, şefkati, çocuğun yetişmesi ve eğitimindeki rolü, anneye saygı, olumsuz kahraman tiplerinin anneleri, üvey annelik, kayınvalidelik konuları incelenmiştir.İkinci bölümde kadının eş olarak rolü, kadın telakkisinin değişimi, eşler arasındaki sevgi bağı, kadının uyarıcı ve yol göstericilik rolü, otoritesi, kahramanlığı, karı-koca arasındaki çatışma sebepleri, kadına yönelik iftira ve yas tutma konuları incelenmiştir.Üçüncü bölümde evlenilecek kişide aranan özellikler, aşk, kaçarak ve kaçırarak evlenme, görücü usulü evlilik, kız verme, beşik kertme, öldüğü sanılan kişinin karısıyla, nişanlısıyla veya sözlüsüyle evlenme, kuzen evliliği, çok eşlilik ve kuma konuları incelenmiştir.Dördüncü bölümde kadınların kız çocuk ve kız kardeş olarak destandaki rolü; beşinci bölümde kadınların karşı cins tarafından küçümsenme sebepleri; altıncı bölümde ihtiyar kadınlar ve cadılar; yedinci bölümde hizmetçi ve köle kadınlar; sekizinci bölümde kadınlarla ilgili sembol ve kültler (geyik ve av, at, bağ, su) incelenmiştir.Sonuç bölümünde ise yapılan çalışmalarla ilgili genel bir değerlendirme yapılmıştır.
Saha (Yakut) Türklerinin Culuruyar Nurgun Bootur Destanı
Saha (Yakut) Türkleri, Rusya Federasyonu'na bağlı ?Saha (Yakut) Cumhuriyeti'nde yaşamaktadır. Ülkeleri, dünyanın en çetin iklim şartlarına sahip bölgelerinden biri olan kuzeydoğu Sibirya'dadır. Bu zor iklim şartlarında, Kamlık dinlerini, geleneklerini ve göreneklerini uzun yıllar boyunca yabancı kültürlerin etkisinden uzak bir şekilde yaşatmış olan bu Türk boyu, zengin bir sözlü edebiyata sahiptir. Bu zengin sözlü edebiyatın şekil ve içerik olarak en önemli türlerinden birisi de olonho adı verilen destanlardır. Olonho, Sahaların uzun ve soğuk kış gecelerinin en önemli eğlence aracıdır. Bu Türk boyunun asırlar boyunca oluşan kültürel kodları da bu türün içeriğinde gizlidir.Saha sözlü kültüründeki olonho terimi, Anadolu sahasında destanı, olonhohut da destan anlatıcısını karşılamaktadır. Bu çalışmamızda, ülkemizde çok ayrıntılı olarak tanınmayan, olonho adındaki bu sözlü edebiyat ürününün, en çok sevilen örneklerinden birisi olan Culuruyar Nurgun Bootur'u inceledik. Başkahramanı ?Nurgun Bootur? olan bu olonho, nazım-nesir karışık olarak icra edilmiştir. Culuruyar Nurgun Bootur'un pek çok varyantı arasında en yaygın olarak bilineni ise K. G. Orosin'e ait olanıdır.Tezimizde metin olarak Culuruyar Nurgun Bootur'un K. G. Orosin varyantını esas aldık. Bu metni, öncelikli olarak Kiril alfabesinden Latin alfabesine çevirip Türkiye Türkçesine aktardık. Aktarmayı, mümkün olduğunca metnin aslına sadık kalarak yapmaya özen gösterdik. Çalışmamız dört bölümden meydana gelmektedir: Birinci bölümde olonho anlatma geleneği, ikinci bölümde Culuruyar Nurgun Bootur Olonhosu'nun gelenek içerisindeki yeri, üçüncü bölümde olonhonun motifleri ve dördüncü bölümde de metin ve aktarma yer almaktadır. Çalışmamızın sonuna ise metnin Sahaca aslının genel dizinini ve ekler bölümünü ilave ettik.
Köroğlu Destanı'nın Uygur versiyonu (metin-aktarma-inceleme)
Köroğlu Destanı, Türk milletinin ortak kültür mirasını, tarihini ve folklorunu yansıtan bir abidedir. Uygur sahası kahramanlık destanları içinde "Emir Göroğlu Destanı" önemli bir yere sahiptir. Köroğlu Destanı'na ait ilk tarihî tabakaların Türklerin kültürel ve siyasi birlik dönemlerine ait olduğunu ve daha sonra destanın tarihî süreç içinde zenginleştiğini söyleyebiriz. Köroğlu Destanı'nın doğu versiyonlarından biri olan "Emir Göroğlu", Oğuznamelerde ve Köroğlu Destanı'nın diğer versiyonlarında yansıyan ana çatıdan ve kültürel yapıdan farklı unsurlar ihtiva etmemektedir. Ayrıca, Emir Göroğlu Destanı Uygur Türklerinin destan geleneklerine has unsurları yansıtmaktadır. Destanda göze çarpan en önemli husus ise, yerleşik hayata ait motiflerin yoğun olarak işlenmesidir. Aynı zamanda Emir Göroğlu Destanı, kahramanın ve atının zuhuru bölümüyle diğer versiyonlardan farklı bir motif dizisine sahip görünmektedir.1.Uygur Türkleri2.Köroğlu Destanı3.Emir Göroğlu Destanı4.Şahıs, Yer ve Boy ? Kavim Adları5.Yerleşik Hayatı Yansıtan Motifler
Karay (Karaim) Türklerinin sözlü edebiyatı
Türkçe Özet Bu çalışmada Hazarların mirasçıları olduğu düşünülen ve UNESCO'nun yok olmaya yüz tutmuş milletler listesine giren Musevi tek Türk topluluğu olan Karay Türkleri incelenerek, sözlü edebiyat ürünleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışmamızın birinci bölümünde Karay Türklerinin etnik yapısı, tarihi, yaşadıkları coğrafya, dini inanışları, dili, edebiyatı, folkloru ele alınmıştır. Çalışmamızın ikinci bölümünü oluşturan, Karay Türklerinin, sözlü edebiyat ürünlerinin verildiği kısımda, Karay Türklerinin masalları, atasözleri ve deyimleri, sayışmacaları, şaşırtmacaları, türküleri, öyküleri, manileri, ninnileri, tekerlemeleri, seğirnameleri, tabirnameleri ile dua ve ilahilerinden örnekler verilmiştir.Çalışmamızın son kısmında verilerden elde ettiğimiz sonuçlar sunulmaktadır. Çalışmamızda faydalandığımız eserler ve kaynaklar bibliyografya kısmında sıralanmıştır.
Sovyetler Birliği döneminde Türkmenistan'da folklor politikaları ve çalışmaları (1917-1954)
ÖZET? KALENDEROĞLU, İhsan ? . ? Sovyetler Birliği Döneminde Türkmenistan'da Folklor Politikaları ve Çalışmaları (1917?1954) ? . ? Doktora Tezi ? . Ankara ? 2007 ??Sovyetler Birliği Döneminde Türkmenistan'da Folklor Politikaları ve Çalışmaları (1917?1954)? adlı tezde genel olarak, 1917 yılında Rusya'da yönetime geçen Bolşeviklerin, halka komünist rejimi ve komünizmi benimsetmek için Rusya'da ve ağırlıklı olarak Türkmenistan'da folkloru etkili bir propaganda aracı olarak nasıl kullandığı tespit edilmeye çalışılmıştır.Tez giriş bölümüyle birlikte toplam dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde kronolojik bir sıra takip edilerek, Ekim Devrimi'ne kadar Türkmenler ve Türkmenistan tarihinden bahsedilmiş, sırasıyla Türkmen adı hakkında, Çarlık Rusyası dönemine kadar ve Çarlık Rusyası döneminde Türkmenlerin tarihi ayrı ayrı verilmiş; Türkmenistan'ın mevcut coğrafî, nüfus ve ekonomik yapısı hakkında da güncel bilgiler değerlendirilmiştir. Ayrıca, bu bölümde Türkmen edebiyatının tarihî gelişimi ve Bolşevik döneme kadar yapılan çalışmalar hakkında da bilgiler verilmiştir.Birinci bölümde Rusya'da ve Türkmenistan'da Bolşevik (Komünist) rejimin kuruluşu ve yapılanması hakkında bilgiler verilmiştir. Ayrıca, Sovyetler Birliği'nde folklor politikaları, bu politikaların birlik cumhuriyetlerine ve Türkmenistan'a yansımaları üzerinde durulmuştur. Bu bölümde öncelikle Ekim Devrimi sonrası Rus folklorunda görülen yeniden yapılanma sürecinden bahsedilerek, yapılan değişimlerin SSCB'nin diğer bölgelerindeki etkileri tespit edilmeye çalışılmıştır.İkinci bölümde ise Ekim Devrimi sonrası Türkmen folkoru ile ilgili hususlar, Lenin ve Stalin dönemi olmak üzere iki bölümde ele alınmıştır. Burada ağırlıklı olarak her iki lider döneminde Türkmenistan'daki kültür (edebiyat, folklor, dil, din) politikaları üzerinde durularak, folklorla ilgili yapılan çalışmalardan bahsedilmiştir.Tezin üçüncü bölümünde ise ikinci bölümde bahsedilen folklor politikalarının dönemin folklor türlerine nasıl tatbik edildiği somut olarak gösterilmeye çalışılmıştır.Sonuç bölümünde ise yapılan çalışmalarla ilgili genel bir değerlendirme yapılmıştır.Anahtar Kelimeler:1.Türkmen2.Türkmenistan3.Sovyetler Birliği4.Folklor5.Politika
Varlık dergisinin bibliyografisi ve bu dergide yer alan halk edebiyatı ile ilgili yazıların değerlendirilmesi
633 ABSTRACT Varlık is a culture and literature magazine which has being published in Persian and Azerbaijan Turkish in the Southern Azerbaijan since April of 1979. Since the magazine could be published in the free environment after Iran Islamic Revolution in 1978, we believe that the political, social conditions and literary, cultural environment of the era in which the magazine started to be published should be thoroughly examined. Thus, we divide introductory chapter of our thesis into sub-chapters and we try to give information on "History of the Turks in Iran" and "Political and Social Environment in Which Varlık Magazine Arose". We believe that by this approach historical significance of Varlık and its place in civilization history of the Southern Azerbaijan can be indicated better. In the first chapter of our thesis we give information on matters like when and how Varlık Magazine started to be published, the people who constituted its publication board and nature of the articles published in the magazine. We classify the articles according to their subjects and indicate them with graphs. In the second chapter the articles published in the magazine are classified in sub-chapters according to their subjects. Articles in each sub- chapter are classified alphabetically according to their authors. However, articles published serially are numbered and classified according to the dates they published in the magazine. In this way we aim to make our thesis a useful source for the researchers not only in "Folk Literature" but also in all fields of "Turkish Language and Literature". About 80% of the articles in the magazine are in Azerbaijan Turkish and the remaining 15% are in Persian. These articles are published in Arabic letters. In the third chapter of our thesis we rewrite the articles about "Turkish Folklore Science" in Latin alphabet. Azerbaijan Turkish and Turkey Turkish are the closest dialects in terms of vocabulary and grammar, so we have not interfered them too much. We have only tried to give temporal suffixes and some particles of Azerbaijan Turkish in their forms used in Turkey Turkish.634 Since the Southern Azerbaijani^ live in Iran's territory and are closely connected with that culture, Persian has inevitably affected them and this effect is seen in their writings. We mainly give Turkish meanings of Persian words in these writings. Also, we listed these words in glossary chapter of our thesis. After scanning bibliography, ttie articles on Turkish folk science are evaluated in the fourth chapter of our thesis. Depending on these articles oral culture of the Southern Azerbaijan are compared with oral culture in Turkey and the similarities and differences between them are presented. In the bibliography section, all of the books and articles used in our research are listed according to surname of their authors.
Köroğlu Destanı`nın Ayvaz Kolu
Ayvaz, Köroğlu Destanı içinde yer alan genç kahramanlardan biridir. Çocuk yaşta Köroğlu tarafından kaçırılarak Çamlıbel'e getirilen Ayvaz, Köroğlu'nun evlâtlığı, en yakın arkadaşı, aynı zamanda vârisi olur. Bütün bunların yanı sıra Çamlıbei'de beylerin meclisinde şakilik ve Köroğlu'nun hizmetkârlığını da yapmaktadır. Ayvaz'ın maceraları, bazı rivayetlerde Köroğlu veya kırk yiğidin etrafında yaşanan olaylar içinde verilirken, onun merkezî durumda bulunduğu müstakil kollar, epizotlar da mevcuttur. Köroğlu Destanı'nın Batı versiyonu kollar hâlinde sözlü gelenekte yaşamaktadır; fakat Doğu versiyonunda Köroğlu'nun babasından, en küçük torunu Cihangir'e kadar uzanan kolların yanı sıra müstakil dairelerin varlığı söz konusudur. Ayvaz, Köroğlu Destanı'nın aslî kollarından biridir. Onun etrafında teşekkül etmiş olan bazı anlatmalar, destanın ilk oluştuğu dönemlere kadar götürülebilir. Ayvaz'ın tarihî şahsiyeti hakkında elimizde yeterli bilgi bulunmamaktadır; ancak o, Türklerdeki evlât edinme geleneğini yansıtması bakımından önemlidir. Tezimizin giriş bölümünde Köroğlu Destanı'nın teşekkül ettiği devir hakkında kısaca bilgi vermeye çalıştık. Ayrıca destan metnini tespit ve yayın çalışmaları, destanın anlatım geleneği içindeki yeri ve Ayvaz ile ilgili kollar üzerinde durduk. Birinci bölümde, Köroğlu Destanı'nın Doğu ve Batı versiyonlarına ait varyantlardan ulaşabildiklerimizin özetlerini sunduk. ikinci bölümde Köroğlu Destanı'nın Ayvaz koluna ait Batı ve Doğu rivayetlerini karşılaştırarak inceledik. Bu sırada Köroğlu'nun Ayvaz ile ilgili olarak söylemiş olduğu şiirlere de yer verdik. Üçüncü bölümde, "Ayvaz" kelimesinin anlamı, Ayvaz'ın tarihî kişiliği, Köroğlu Destanı'nda Ayvaz'ın kimliği üzerinde durduk. Tezimizin sonunda Köroğlu Destanının Ayvaz kolu hakkında genel bir değerlendirme yaptık ve kaynakça bölümüne yer verdik.