Theses supervised by Prof. Dr. Ömer Özer
16 theses · Anadolu University
Kültürlerarası iletişim: Eskişehir'de yaşayan altkültür gruplarından biri olan Arnavutların, hâkim kültürle iletişimi bağlamında incelenmesi
Eskişehir'de yaşayan ve altkültür gruplarından biri olan Arnavutlar'ın hâkim kültürle olan iletişiminin kültürlerarası iletişim bağlamında incelenmesi, çalışmanın genel çerçevesini oluşturmaktadır. Kültürlerarası iletişim kavramının tanımlandığı çalışmada, kültürlerarası iletişim alanının beslendiği diğer disiplinlerden de söz edilmiştir. Kültürlerarası iletişim açısından öne çıkan bazı kavram ve süreçler irdelenmiş; bu kavram ve süreçlerin temel bileşenleri açıklanmıştır. Çalışmanın alanyazın başlığı altında ise, kültürlerarası iletişime yönelik farklı yaklaşım ve kuramlar da tartışılmış, çalışmanın sorunsalı bakımından öne çıkan Arnavut kimliğine ilişkin tarihsel arka plan bilgilerine de yer verilmiştir. Nitel çözümleme yönteminden yararlanılan çalışmada, kartopu örneklemi ile belirlenen 20 kişiyle yarı-yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Derinlemesine görüşmelerden elde edilen veriler, kültürlerarası iletişim disiplini bağlamında irdelenmiştir. Sonuç olarak, Arnavut kültürünün hâkim kültür karşısında güç kaybettiği ve zamanla birçok karakteristik özelliğini yitirmeye başladığı saptanmıştır. Öte yandan, derinlemesine görüşmelerin gerçekleştirildiği bazı katılımcıların kültürel kimliklerini koruma noktasında belirli duyarlılıklara sahip oldukları da gözlemlenmiştir. Anahtar kelimeler: Kültürlerarası iletişim, hâkim kültür, altkültür, Arnavutlar, nitel çözümleme yöntemi
Milli Mücadele Dönemi yazarlarından Halide Edip Adıvar, Reşat Nuri Güntekin ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun romanlarının popüler kültür içerik özellikleri bağlamında incelenmesi
Bu çalışmada Halide Edip Adıvar, Reşat Nuri Güntekin ve Yakup Kadri Karaosmanoğlu örneğinde Milli Mücadele Dönemi romanlarının popüler kültür içerik özellikleri bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Halide Edip Adıvar'ın Ateşten Gömlek (1923), Kalp Ağrısı (1924) ve Vurun Kahpeye (1923); Reşat Nuri Güntekin'in Ateş Gecesi (1942), Damga (1924), Gizli El (1924) ve Yeşil Gece (1928); Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Ankara (1934), Kiralık Konak (1922), Sodom ve Gomore (1928) ile Yaban (1932) adlı romanları incelenmiştir. Çalışmada, öncelikle yöntem üzerinde durulmuş ve çalışmanın nasıl yapıldığı açıklanmıştır. Çalışmanın kuramsal çerçeve ve tarihsel ardalan bölümünde ise öncelikle Marksist Ekonomi Politik Yaklaşıma değinilmiş ve bu bağlamda popüler kültür tartışması yapılmıştır. Sonrasında ise Milli Mücadele Dönemi'nin sosyo-kültürel ortamı değerlendirilmiş, yazarların yaşamı, sanat anlayışları ve değerlendirmeye alınan romanlarının konuları üzerinde durulmuştur. Çalışmada, popüler kültürün belirleyicisinin üretim anındaki siyasal ve ekonomik ilişkiler olduğu görüşü temel alınmıştır. Bu bağlamda yapılan değerlendirmede, Milli Mücadele Dönemi popüler kültür içerik özelliklerinin dönemin sosyo kültürel ve ekonomik yapısı doğrultusunda biçimlendiği ve dönemin popüler kültür içerik özelliklerinin günümüzün popüler kültür özellikleri ile benzerlik gösterdiği ve her iki dönemde de popüler kültürün işlevinin aynı olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Sözcükler: Marksist ekonomi politik, Popüler kültür, Milli mücadele dönemi
Kültürlerarası iletişim: Makedonya'da yaşayan Türkler ve Makedonlar arasındaki iletişim
Kültürlerarası etkileşimi anlamak için, iki veya daha fazla kültür arasındaki ilişki, aralarındaki iyi niyet veya çatışmalar, kültürlerin kendisi ve varsa sürdürdükleri iletişim incelenmelidir. Bu çalışmasının konusunu, Makedonya'da yaşayan Makedonlar ve Türkler arasındaki kültürlerarası iletişim oluşturmaktadır. Türk azınlık (Makedonya Türkleri) ve Makedonya Cumhuriyeti topraklarında yaşayan Makedon halk arasında varolan durumun belirlenmesi amacıyla, söz konusu insanların kültürel özellikleri, kimliği, kültürlerarası yaşam, daha da özelde kültürlerarası iletişim araştırılıp çözümlenmiştir. Çalışmada, veri toplama yöntemi olarak derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler, Makedonya'nın başkenti Üsküp'te yaşayan 10 Türk (5 kadın/ 5 erkek) ve 10 Makedon (5 kadın/ 5 erkek) ile gerçekleştirilmiştir. Her katılımcıya toplam 19 adet soru sorulmuştur. İlk 9 soru, iki kültürün genel kültürel karakteristiklerini araştırmak ve belirtmek için hem Türklere hem de Makedonlara aynı şekilde sorulmuştur. Sonraki 10 soru ise, Makedonların ve Makedonya'da yaşayan Türklerin kimlik özelliklerini, aidiyet ve kabullenme duygularını, ortak veya ayrışan sembolleri, gelenekleri ve yaşam tarzlarını tanımlamak için her bir gruba farklı olacak biçimde yöneltilmiştir. Ayrıca, toplam 19 sorudan her biri, Makedonlar ve Türkler arasında gerçekleştirilen kültürlerarası iletişimi daha iyi anlayabilmek için katkı sağlamıştır. Sonuçlara göre, Makedon ve Türk kültürlerinin yakın hatta benzer olduğu anlaşılmıştır. Bu toplumlar, sadece aynı topraklarda yaşamamaktadırlar, aynı ve benzer yaşam tarzıları, kültürleri, algıları, tutumları ve değerleri paylaşmaktadırlar. İkisi de özgür duyumsamakta, özgürce davranmakta, yaşamı aynı şekilde algılamaktadır. Makedonya'da iki kültürün aynı derecede güçlü ve belli bir kimliğe sahip olduğu, hiçbirinin kendini azınlık ya da çoğunluk olarak görmediği anlaşılmaktadır. Birlikte entegre olmaları dolayısıyla kültürel kimliklerinin de birbirine uyumlu olduğu ortaya çıkmıştır. Anahtar Sözcükler: Kültür, İletişim, Kültürlerarası iletişim, Kimlik, Etnisiteler.
Yetiştirme kuramı: Web tabanlı dijital platformların insanların sosyal gerçeklik kavramlaştırmaları ve dünya algılamaları üzerindeki rolü
Bu tez çalışmasının temel amacı dijital platformlar örneğinde belirlenen mesaj sistemlerinin, insanların sosyal gerçeklik kavramlaştırmaları ve dünya algılamalarına katkısını anlamaktır. Araştırma, Türkiye'de yayın yapan dijital yayın platformlarını incelemektedir. Ek olarak Yetiştirme Kuramını dijital yayın platformları bakımından temel alması Türkiye açısından bir ilki temsil etmektedir. Çalışmanın katılımcıları olan gençler yaklaşık 20 yıldır yayında olan dijital yayın platformlarıyla büyümektedir. Bu bakımdan gençlerin yetişmelerinde dijital yayın platformlarının rolünü anlamak önemlidir. Araştırmada, dijital web platformlarının yetiştirme rolü, kuramın önermeleri çerçevesinde ortaya konulmaktadır. Bu açıdan birbiriyle ilişkili mesaj sistem ve yetiştirme çözümlemeleri gerçekleştirilmiştir. Mesaj sistem çözümlemesi, dijital yayın platformlarının hikâyeleri ile ilgilidir. Yetiştirme ve anaakımlaştırma çözümlemeleri ise bu platformların, sosyal gerçeklik kavramlaştırmaları ve dünya algılamalarına olan rolünün anlaşılmasına dönüktür. BluTv, Netflix ve PrimeVideo'da yayınlanan diziler: konu, karakter, cinsellik ve şiddet sunumu bakımından incelenmiştir. Mesaj sistem bulgularına göre Yetiştirme ve Anaakımlaştırma testleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Yetiştirme Kuramına yönelik yoğun eleştirilerde bulunan Paul M. Hirsch'ün eleştirileri çerçevesinde bir dizi test gerçekleştirilmiştir. Mesaj sistem çözümlemeleri sonucunda ortaya konan 18 yetiştirme hipotezinin 2 tanesinde yetiştirme delili bulunmuştur. Anaakımlaştırma çerçevesinde hazırlanan testlerde ise 15 anlamlı sonuç saptanmıştır. Bu bakımdan dijital yayın platformlarının gençler üzerinde yetiştirme rolünün olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Eleştirilere yönelik hazırlanan yetiştirme testlerinin sonucuna bakıldığında ise Hirsch'ün eleştirilerine destek bulunamamıştır. Anahtar Kelimeler: Yetiştirme Kuramı, Dijital Yayın Platformları, Sosyal Gerçeklik Algılamaları, Mesaj Sistem Çözümlemesi, Şiddet.
Atv kanalı ve Netflix dijital platformunda yerli dizilerdeki şiddet sunumu: Yetiştirme kuramı perspektifi
Bu tez çalışması, Yetiştirme Kuramı perspektifinde, Türkiye'de televizyon ve dijital yayın platformlarının, insanların sosyal gerçeklik kavramlaştırmaları ve dünya algılamaları üzerindeki rolünü karşılaştırmalı olarak ortaya koymayı amaçlamıştır. Çalışmada, ATV televizyon kanalı ve Netflix dijital yayın platformunda yayınlanan yerli diziler, mesaj sistem ve yetiştirme çözümlemeleriyle analiz edilmiştir. Bununla birlikte anaakımlaştırma çözümlemeleri, iki kanal karşılaştırılarak yapılmıştır. Bunun nedeni, yetiştirmenin, televizyona mı yoksa dijital platforma mı bağlı olarak gerçekleştiğini ortaya çıkarmaktır. Her iki kanala da uygulanan mesaj sistem çözümlemesinden ulaşılan bulgular temelinde anket soruları hazırlanmıştır. Anket, Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'nde, 420 öğrenciden oluşan bir araştırma grubuna uygulanmıştır. Anketten elde edilen verilerin, ki-kare dağılımlarına bakılmıştır. ATV için 16, Netflix için 16 olmak üzere toplamda 32 yetiştirme testi yapılmıştır. Anaakımlaştırma testleri cinsiyet, sosyo-ekonomik statü ve yaş olmak üzere 3 kategoride yapılmıştır. İlgili kategorilerde ATV için toplam 48, Netflix için toplam 48 anaakımlaştırma testi yapılmıştır. Testler sonucunda, dijital yayın platformunun yetiştirme ve anaakımlaştırma rolünün televizyondan fazla olduğu ortaya çıkmıştır. Anahtar Sözcükler: Yetiştirme Kuramı, Mesaj Sistem Çözümlemesi, Yetiştirme Çözümlemesi, Dijital Yayın Platformları, Televizyon.
Eleştirel söylem çözümlemesi: 2018 yılında işlenen kadın cinayetleri haberlerinin Cumhuriyet ve Sabah gazetelerinde sunum biçimi
Bu çalışmada, eleştirel söylem çözümlemesiyle kadın cinayetleri haberleri incelenmiştir. Çalışma, 2018 yılında Cumhuriyet ve Sabah gazetelerindeki kadın cinayetlerini konu almaktadır. Haberler, van Dijk'ın sosyobilişsel yaklaşımı içinde makro-mikro yapı modeline göre çözümlenmiştir. Çalışma, kuramsal temel ve çözümleme bölümlerinden oluşmaktadır. İncelenen haberler sonucunda, iki gazetenin ideolojik üretim yaptığı görülmektedir. Gazetelerde sunulan kadın cinayeti haberleri, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini meşru kılmaktadır. Sabah gazetesi, kadın cinayetleri haberlerini daha çok magazinsel ve sansasyonel yönleriyle sunmaktadır. Cumhuriyet gazetesi, bazı haberlerinde eleştirel olmaya çalışmıştır. Ancak ideolojik üretim yapmaktan kaçamamıştır. Medya, en önemli bilgi kaynaklarından biridir. Dolayısıyla okuyucular, kadın cinayetleri hakkında fikirlerin bir bölümünü haberlerden edinmektedir. Ancak gazetelerin, kadın cinayeti sunumları sorunlu olmaktadır. Haberlerde, kadının öldürülmesi bir gerekçeyle sunulmuş ve kadın suçlu olarak gösterilmiştir. Böylece Cumhuriyet ve Sabah gazetesi, erkek egemenliğinin çıkarlarını ön planda tutmaktadır. Gazetelerde, kadın cinayetleri toplumsal sorun olarak sunulmadığı görülmüştür. Çalışma sonucunda, haberlerin hikâye şeklinde anlatıldığı ve ataerkil sistemin yeniden üretildiği belirlenmiştir.
Türk televizyonlarının Azerbaycan'daki üniversite öğrencileri üzerinde yetiştirme rolüne ilişkin araştırma
Bu çalışma, Türk televizyonlarının Azerbaycan'daki üniversite öğrencileri üzerinde yetiştirme rolünü ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu nedenle çalışmada ilk önce George Gerbner tarafından geliştirilen Kültürel Göstergeler Projesi incelenmiş, sonrasında çalışmanın amacına uygun olarak Mesaj Sistem Çözümlemesi ve Yetiştirme Çözümlemesi gerçekleştirilmiştir. Bununla birlikte Yaygın Görüş Haline Getirme Çözümlemesi de yapılmıştır. Mesaj Sistem Çözümlemesi 17-21 Ocak 2022 tarihleri arasında Azerbaycanlı öğrenciler tarafından en çok izlenen Atv, Kanal D, Star ve Show Tv kanallarının 19.00-23.00 saatleri arasındaki programlarına uygulanmıştır. Çözümleme, televizyon dünyasında suç, şiddet, ölüm, güvenlik güçleri, erkek egemenliği, iş yaşamından soyutlanmış kadın, aile, yoksulluk ve zenginlik, gibi ögelerin çok fazla yer aldığını ortaya çıkarmıştır. Mesaj Sistem Çözümlemesi sonucunda televizyonda en çok yinelenen mesajlar ve temsiller saptanmıştır. Bu bulgular doğrultusunda Yetiştirme Çözümlemesi'nde kullanılan anket soruları hazırlanmıştır. Çalışmanın saha araştırması için Azerbaycan'da bulunan 5 üniversite seçilmiştir. Bunlar, Azerbaycan Tıp Üniversitesi, Azerbaycan Mimarlık ve İnşaat Üniversitesi, Azerbaycan Devlet Petrol ve Sanayi Üniversitesi, Bakü Mühendislik Üniversitesi, Azerbaycan Emek ve Sosyal İlişkiler Akademisi'dir. Bu üniversitelerden 300 kadın ve 200 erkek olmak üzere 500 kişiye ulaşılmıştır. Yetiştirme Çözümlemesi sonucunda televizyonun Azerbaycanlı öğrenciler üzerinde yetiştirme ve yaygın görüş haline getirme rolü olduğu ortaya çıkmıştır.
12 Eylül askeri darbesinin bellek mekânları üzerinden incelenmesi
İnsan doğası gereği toplumsal bir varlıktır ve insanın belleği de toplumsal bağlam içerisinde oluşmaktadır. Maurice Halbwachs, insanın toplumsal çerçeve içerisinde belleğinin oluşmasını kolektif bellek olarak adlandırmaktadır. Toplumun genelini ilgilendiren olaylar belirli bağlamlarda kolektif belleğe girmekte ve toplumsal çevre kolektif belleği doğrudan etkilemektedir. Kolektif belleğin toplumsal çerçevede inşa edilmesi ve aktarılması bellek mekânları aracılığıyla gerçekleşir. Bu çalışmada 12 Eylül askeri darbesinin kolektif bellekte nasıl yer aldığı incelenmiştir. Toplumun, 12 Eylül'ü nasıl hatırladığı ve nasıl unuttuğu dolayısıyla kolektif bellekteki konumu bellek mekânları bakımından araştırılmıştır. İlk olarak bir bellek mekânı olan medya, incelemeye alınmış ve bu aşamada hem yaygın gazeteler hem de Twitter'da 12 Eylül belleğinin nasıl inşa edildiği ve araştırıldığına odaklanılmıştır. Cumhuriyet ve Ortadoğu gazetelerinin 12 Eylül anlatısı ve Twitter'da #12Eylül etiketi ile paylaşılan içerikler, içerik çözümlemesi yöntemiyle çözümlenmiştir. Gazetelerin, 12 Eylül belleğini ideolojik konumlarına göre yeniden inşa ettiği saptanmıştır. Twitter'da ise farklı kolektif bellekler bir arada inşa edilmekte ve aktarılmaktadır. Buna ek olarak hem 12 Eylül dönemini yaşamış kişilerle hem de Z kuşağından bireylerle görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerde katılımcıların 12 Eylül belleği ve bellek mekânlarının buna etkisi araştırılmıştır. 12 Eylül dönemini yaşayan kişilerin belleğinde 12 Eylül hem kendi anılarına dayanan hem de bellek mekânlarından etkilenerek şekillenen bir bağlamda olduğu saptanmıştır. Z kuşağından bireylerin belleğindeki 12 Eylül, tümüyle bellek mekânlarının etkisiyle oluşmuştur. Bellek mekânları arasında en fazla etkiyi sosyal medyanın yaptığı sonucuna ulaşılmıştır.
Türkiye'de medya popülizmi: Birgün ve Yeni Akit Gazeteleri üzerine söylem tarihsel çözümleme
Bu çalışmada, medya popülizmi kavramı üzerinden popülizmin haber söyleminde nasıl üretildiğini ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmada, medya popülizmi; medya kaynaklı popülizm ve medya aracılı popülizm olmak üzere iki boyutlu bir yaklaşım ile açıklanmıştır. Bu çerçevede öncelikle Türkiye'de medya popülizmi olgusundan söz edilip edilemeyeceği üzerinde durulmuştur. Araştırma için 24 Haziran 2018 Cumhurbaşkanlığı ve Milletvekili Genel Seçimleri sürecinde yayımlanan 31 gazeteden veri toplanmıştır. Toplanan veriler Jager ve Walgrave (2007)'in "dar popülizm" yaklaşımından yararlanılarak incelenmiştir. Medya popülizminin iki boyutlu yaklaşımı ile yapılan incelemede, Türkiye'de ulusal gazetelerin seçim sürecinde medya popülizminin her iki boyutu üzerinden de haber üretimi yaptıkları sonucuna ulaşılmıştır. Haber söyleminde popülizmin nasıl üretildiğini ortaya koymak için karşıt görüşleri yansıtacakları, sağ ve sol popülizm açısından örnek oluşturabilecekleri ön kabulü ile Birgün ve Yeni Akit'te yayımlanan haberler ve köşe yazıları seçilmiştir. İki gazeteden elde edilen veriler Eleştirel Söylem Çözümlemesinin bir türü olan Söylem Tarihsel Yaklaşım çerçevesinde çözümlenmiştir. Çözümleme sonucunda her iki gazetede de ikili karşıtlıklara dayanan kutuplaşmış temsiller saptanmıştır. "Biz ve onlar" kutuplaşma şeması üzerinden olumlu özellik yükleme, olumsuz özellik yükleme, yüceltme, dışlama, vurgulama, gizleme, meşrulaştırma gibi stratejilerle "gerçek halk" ve diğerlerinin inşa edildiği belirlenmiştir. Her iki gazetenin de iç ve dış grupların söylemsel inşasında adlandırma, yüklemleme, argümanlaştırma, perspektif kazandırma ve pekiştirme/yumuşatma stratejilerinden faydalandıkları görülmüştür. Her iki gazetenin de haber söyleminde popülizmin ayrıştırıcı unsurlarını kullandıkları saptanmıştır.
Yetiştirme kuramı: Televizyonun yetiştirme rolüne ilişkin Bingöl Devlet Hastanesi personeline yönelik yapılan araştırma
Bu çalışma, Yetiştirme Kuramına odaklanarak televizyonun kültürel ve bütünsel rolünü ortaya koymayı amaçlamıştır. Televizyonun uzun vadeli rolünü inceleyen bu çalışmada, George Gerbner'ın Kültürel Göstergeler Projesinin bileşenleri olan Mesaj Sistem Çözümlemesi ve Yetiştirme Çözümlemesi gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Yaygın Görüş Haline Getirme Çözümlemesi de yapılmıştır. Mesaj Sistem Çözümlemesi, 16-20 Nisan 2018 tarihleri arasında TRT 1, Show Tv, Kanal D, Atv, Fox Tv, Tv 8 kanallarının 18.30-23.00 saatleri arasındaki programlarına uygulanmıştır. Çözümleme sonucunda kanallarda şiddet, erkek egemen temsil gibi öğelerin çok fazla yer aldığı görülmüştür. Mesaj Sistem Çözümlemesinde en çok tekrarlanan mesajlar ve temsiller saptanarak Yetiştirme Çözümlemesinde uygulanan ankete veri tabanı oluşturmuştur. Yetiştirme Çözümlemesi, Bingöl Devlet Hastanesinde çalışan doktor, hemşire, sağlık memuru, sekreter, hasta bakıcı, temizlik görevlisi, idareci, memur vb. bütün personele yönelik gerçekleştirilmiştir. Ankete 221 personel katılmıştır. Anketin veri analizi ki-kare testiyle gerçekleştirilmiştir. Çözümleme sonucunda televizyonun yetiştirme ve yaygın görüş haline getirme rolü olduğu görülmüştür.
Edebi gazetecilik: Upton Sinclair'in "Şikago Mezbahaları", Gay Talese'nin "Komşunun Karısı" ve Truman Capote'un "Soğukkanlılıkla" yapıtlarının karşılaştırmalı çözümlemesi
Tez, dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde edebi gazetecilik tanımı yapılmakta ve özellikleri anlatılmaktadır. Edebi gazetecilik ve dünyadaki bazı ülkelerdeki gelişimleri hakkında bilgi verilmektedir. İkinci bölümde Amerikan gazeteciliği ve Amerikan edebi gazeteciliği anlatılmaktadır. Üçüncü bölümde içerik çözümlemesi yöntemi anlatılmakta ve edebi gazetecilik metinlerinin çözümleneceği dokuz özellik hakkında tanıtıcı bilgi verilmektedir. Dördüncü bölümde sırasıyla Upton Sinclair'in Şikago Mezbahaları, Gay Talese'nin Komşunun Karısı ve Truman Capote'un Soğukkanlılıkla yapıtları, edebi gazeteciliğin dokuz özelliğine göre çözümlenmektedir. Sonuç bölümünde çözümlenen üç metin, elde edilen bulgular sonucunda birbiri ile karşılaştırılmaktadır. Çalışma, sonuç bölümü ile bitirilmektedir. Çözümlemeler sonucunda üç yapıtın da edebi gazetecilik özelliklerine uygun olduğu saptanmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde, yapıtlar karşılaştırılarak edebi gazeteciliğin benzer ve farklı yönleri saptanmaktadır.
George Orwell'ın edebi gazetecilik anlayışı: Paris ve Londra'da Beş Parasız, Wigan İskelesi Yolu ve Katalonya'ya Selam yapıtlarının çözümlemesi
Bu çalışmanın konusunu George Orwell'ın edebi gazetecilik anlayışı oluşturmaktadır. Orwell'ın Paris ve Londra'da Beş Parasız, Wigan İskelesi Yolu ve Katalonya'ya Selam yapıtları çözümlenip, edebi gazeteciliğin Orwell'da ne şekilde yer aldığı yorumlanmıştır. Çalışmada yöntem olarak nitel içerik çözümlemesi kullanılmıştır. Yapıtların çözümlemesi ise Sahne Sahne Tasarım/Oluşumu, Üçüncü Kişi Bakış Açısı Anlatımı, Tam Kayıt ya da Tam Diyalog, Durum Ayrıntıları, Belgeye Dayalı Konular, Derin ve Ayrıntılı Araştırma Yapmak ve Olayların/Konunun Öznesi Olmak, Edebi Anlatım şeklinde, yedi edebi gazetecilik özelliğine göre gerçekleştirilmiştir. Sonuçlara göre, üç yapıtta da Tam Kayıt ya da Tam Diyalog ve kısmi olarak da Üçüncü Kişi Bakış Açısı Anlatımı özelliklerinin kullanılmadığı görülmüştür. Bunun yanında Orwell, yapıtlarında diyaloglara bolca yer vermemeyi ve anlatımda bakış açısı olarak birinci tekil şahsı kullanmayı tercih etmiştir. Orwell, yapıtlarını oluştururken olayları kronolojik olarak sıralamak yerine, ara ara geri dönüşlere başvurmaktadır. Bütünlük, ilgi çekicilik ve akıcılık sağlayacağını düşündüğü şekilde sıraladığı olayları ve konuları, derin ve uzun betimlemelerle kaleme almaktadır. Bu betimlemelerde, simge, sembol, bolca benzetme, kişileştirme, dramatizasyon gibi edebi unsurlar kullanarak, yapıta edebi bir hava katmaktadır. Aynı zamanda Orwell'ın, kişi betimlemelerinden çok mekân betimlemelerine önem verdiği görülmektedir.
Johnson Mektubu'nun basındaki yansımaları: Cumhuriyet, Hürriyet ve Tercüman gazetelerindeki sunumu üzerine bir inceleme
Coğrafi konumu nedeniyle pek çok devlet Kıbrıs adasını kontrolü altına almak istemiştir. Ada, 1571 yılında Osmanlı Devleti'nin egemenliği altına girmiş, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında geçici olarak İngiltere'ye bırakılmıştır. Birinci Dünya Savaşı sırasında İngiltere Ada'yı egemenliği altına aldığını belirtmiş, Lozan Barış Antlaşması ile de Kıbrıs İngiltere'ye devredilmiştir. İngiltere'nin egemenliği altına girdiği andan başlayarak Rumların amacı Enosis'i ilan etmek olmuştur. Bu nedenle Ada'da yaşayan Rumlar tarafından isyanlar çıkartılmıştır. 1955 yılında EOKA terör örgütü Kıbrıs'ta yaşayan birçok Türk vatandaşını öldürmüştür. Bu olaylar 1960'lı yıllarda da sürmüştür. Yaşanan olaylar karşısında ABD dahil birçok ülke sessiz kalmıştır. Türkiye'de garantör ülke olarak, Kıbrıs'ta yaşanan bu olayları durdurmak için Ada'ya müdahale etmeye karar vermiştir. Bu gelişme üzerine ABD Başkanı Lyndon Baines Johnson Türk müdahalesini önlemek için Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı İsmet İnönü'ye bir mesaj göndermiştir. Tarihe "Johnson Mektubu" olarak geçen bu mesaj, Türk-ABD ilişkilerinde bir dönüm noktası olmuştur. Söz konusu mektup, Türkiye'nin çok güvendiği müttefiki hakkında güven sarsıntısı yaşamasına neden olmuştur. 1964 yılında gönderilen mesaj gazetelerde 1966 yılında yayımlanmıştır. Johnson Mektubu ve bu mektubun sonucunda yaşanan olaylarla ilgili haberlerin ve köşe yazılarının farklı gazetelerdeki sunum biçimlerini ortaya koymayı amaçlayan bu çalışmada, Cumhuriyet, Hürriyet ve Tercüman gazetesindeki haberler nicel ve nitel içerik çözümlemesi yöntemi kullanılarak 3 dönemde incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre ilk iki dönemde gazetelerin sunumları birbirine benzerdir. Buna göre ABD'ye karşı "hayal kırıklığı" ve "sitem" kavramlarıyla açıklanabilecek bir sunum yapılmıştır. Üçüncü dönemde ise gazeteler arasında farklılaşma olduğu tespit edilmiştir.
Haber söylemi: 2018 yılında Türkiye'de yaşanmış 5 ve üzeri ölümlü karayolu trafik olaylarının gazete haberlerinde sunumu
Bu çalışmanın konusunu, Türkiye'de 2018 yılı içinde yaşanmış beş ve üzeri ölümlü karayolu trafik olaylarının Cumhuriyet, Hürriyet, Sabah ve Yeni Şafak gazetelerinde sunumu oluşturmaktadır. Çalışmanın yönteminde Teun Adrian van Dijk'ın eleştirel söylem çözümlemesi modeli olan "makro-mikro yapı" kullanılmıştır. Çalışma, kuramsal temeli ve bu temele uygun yöntemi ve çözümleme biçimiyle eleştirel söylem çözümlemesinin unsurlarını taşımaktadır. Kuramsal temelde van Dijk'ın yaklaşımı anlatılmış, yöntemde yine van Dijk'ın modeli tanıtılmış ve çözümlemede de 1991 yılında yaptığı çözümlemeye paralel bir çözümleme gerçekleştirilmiştir. Sonuçta bu çalışma, van Dijk'ın eleştirel söylem yaklaşımının geçerliliğini ve Türkçe haberlerin incelenmesinde uygun olduğunu göstermiştir. Çalışma, haberlerin çözümlemesi ile gazeteler arasında fark olmadığını, dört gazetenin de haberlerin söyleminde ideolojik üretim yaptığını ve van Dijk'ın makro-mikro modelinin tüm özelliklerini taşıdığını ortaya koymuştur. Dolayısıyla haberlerin sunumunda sorunlar olduğu saptanmıştır. Nitekim haberlere, objektiflik üzerinden yapılacak uyarılar artık, yeterli değildir. Çalışmanın da vurguladığı gibi haberlerde ideolojik üretimin nasıl yapıldığını ortaya koymak çok daha önemli olmaktadır.
Eleştirel söylem çözümlemesi: Fransa'daki sarı yelekliler hareketine ilişkin haberlerin Cumhuriyet ve Yeni Şafak gazetelerindeki ideolojik sunumu
Bu tezde eleştirel söylem çözümlemesi yapılmıştır. Çalışma 2018 yılının Kasım ayında Fransa'da başlayan Sarı Yelekliler Hareketi'nin, Cumhuriyet ve Yeni Şafak gazetelerindeki ideolojik sunumunu konu almaktadır. İlgili haberler Teun Adrian van Dijk'ın "makro-mikro yapı" modeline göre çözümlenmiştir. Kuramsal temelde eleştirel söylem çözümlemesi ve van Dijk'ın eleştirel söylem çözümlemesi yaklaşımı anlatılmıştır. Yöntem açıklandıktan sonra çözümlemeye geçilmiştir. Çözümlemede van Dijk'ın eleştirel söylem çözümlemesi yaklaşımının Türkçe haberlerin incelenmesine uygun olduğu gözlemlenmiştir. Çalışmada her iki gazetenin de kendi ideolojik çizgileri doğrultusunda bir ideolojik üretim yaptığı saptanmıştır. Cumhuriyet gazetesi, genellikle Sarı Yeleklilerin eylem ve söylemlerine yer vermeye çalışmıştır. Yeni Şafak gazetesinin haber söylemi ise genellikle Emmanuel Macron karşıtlığı üzerinden kurgulanmıştır. Cumhuriyet gazetesi Sarı Yelekliler Hareketi'ne Yeni Şafak gazetesinden daha yakın bir duruş sergilemiştir. Ama ideolojik bir sunum yapmaktan da kaçınamamıştır. Sonuç olarak iki gazete de haber söyleminde ideolojik üretim yapmıştır. Böylelikle haber söyleminin ideolojik olduğu saptanmıştır. Haber söyleminin ideolojik olması sorunludur ve bu durum güç odakları tarafından manipüle edilebilirdir. Yani olayın kendisinden çok, haber söylemi önem kazanmaktadır. Aynı olay ekseninde ortaya çıkan iki farklı ideolojik üretim, bu durumun bir yansıması olarak gösterilebilir. Sonuç olarak bu çalışma haber söyleminde ideolojik üretiminin sabit, fakat biçiminin farklı olduğunu ortaya koymuştur.
Kültürlerarası iletişim bağlamında bir altkültür grubu olan Çerkeslerin hâkim kültürle iletişimi
Kültürlerarası iletişim, farklı kültürlere üye insanlar arasında gerçekleşen etkileşimi incelemektedir. Bu çalışmada, altkültür gruplarının ya da etnik grupların hâkim kültürle iletişimi de kültürlerarası iletişim olarak kavramsallaştırılmıştır. Çalışma, kültürlerarası iletişim bağlamında, Eskişehir'deki etnik gruplardan biri olan Çerkeslerin hâkim kültürle iletişiminin incelenmesine yöneliktir. Bu doğrultuda, Eskişehir kent merkezinde yaşayan 20 katılımcıyla yarı-yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmış ve yorumlanmıştır. Çalışmada, Çerkes etnik grubuna üye insanların kendi kültürel sınırlarını korumaya çalışırken, hâkim kültürle etkileşimlerini de sürdürdükleri anlaşılmıştır. Kültürü, sembollerin, sembollerin oluşturduğu anlamların ve her türlü davranış kurallarını içeren normların tarihsel aktarım sistemi olarak ele alan bu çalışmada; farklı kültürlerin, farklı anlam dünyalarını beraberinde getirdiği öne sürülmüştür. Çerkes etnik grubunun hâkim kültürle iletişiminde de, kültürel öğretilerin oluşturduğu anlam dünyalarındaki farklılaşmaların, kültürlerarası iletişim sürecini etkilediği görülmüştür.