Theses supervised by Prof. Dr. Şeref Sağıroğlu
14 theses · Gazi University
Web tabanlı kişisel bilgi hasatlama
Bu tez çalışmasında,kişisel bilgi hasatlama işlemleriyapan çalışmalar ile yazılım uygulamaları incelenmiş, web tabanlı kişisel bilgi hasatlama yapan iki uygulama yazılımı geliştirilmiştir. Bu yazılımlara Internet Falcon (IF) NER (isimlendirilmiş varlık tanıma) ve IF Semantik (IFS) adları verilmiştir. IF NER?de doğal dil işleme teknikleri kullanılarak kişisel bilgilerin hasatlanması yapılabilirken,IFS ile bir semantik veritabanı kullanılarak milyonlarca varlık hakkında bilgiler hasatlanabilmektedir.Her uygulamanın kendine göreüstünlükleri ve kısıtları bulunmaktadır. Geliştirilen IF NER, web sayfaları üzerinde çalıştığından hasatlama süresi uzundur ve hasatlama sonucu elde edilen bilgiler geliştirilen IFS?ye göre daha az güvenilirdir. IFS ise sadece semantik veritabanı üzerinde sorgulamalar yapabildiğinden, bunun dışındaki dokümanlar üzerinde hasatlama işleminidesteklememektedir.IFS?de hasatlama sonucu elde edilen bilgiler güvenilirdir ve hasatlama süresi IF NER?e göre oldukça kısadır.Sahip olunan veritabanı içeriği kadar hasatlama yapılabilmesi ise geliştirilen bu yazılımın kısıtıdır.
Parmak izinden cinsiyet tanıyan zeki sistem
Parmak izi tanıma sistemleri suçlu tanımada, erişim denetiminde, kullanıcının bilgisayara girişinde, yoklamada ve benzeri uygulamalarda başarıyla kullanılmaktadır.Literatürde parmak izi ile cinsiyet arasındaki ilişkinin varlığına dair çalışmalar yer almakta olup, bu çalışmalarda parmak izi ile cinsiyet arasındaki ilişkiler belirli kesitteki parmak izi özellikleri baz alınarak incelenmiştir.Yapılan bu tez çalışmasında, cinsiyet bilgileri hakkında hiçbir bilgisi bulunmayan bir kişinin, sadece parmak izi bilgilerine bakılarak cinsiyetinin sınıflandırması yapılmış, ülkemiz için ortalama parmak izi tepe yoğunlukları ilk kez hesaplanmış ve bu bilgiler kullanılarak yapay sinir ağları tabanlı kişinin parmak izinden cinsiyetini tanıyan otomatik bir sistem ilk kez geliştirilmiştir. Geliştirilen sistemin başarısını belirlemek için on-kat çapraz doğrulama yaklaşımı kullanılarak sistemin ortalama başarımı %78 olarak belirlenmiştir.Bu tez kapsamında elde edilen sonuçların, gelecekte parmak izinden farklı çalışmaların yapılmasına ışık tutağı değerlendirilmektedir.
E-devlet uygulamalarında web servisler ve bilinmeyen numaralar servis uygulaması
Adalet Bakanlığı tarafından adalet hizmetlerinin en iyi şekilde yürütülmesi için, Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) e-devlet uygulamasının hayata geçirilmesi kararı verilmiştir. UYAP farklı kurum ve kuruluşlarla bilgi alışverişi için entegre çalışmaların yapıldığı en büyük projelerden biridir.Bu tez çalışmasında; web servisler (WS), WS teknolojileri ve servis güvenliği hakkında temel bilgiler araştırılarak, e-devlet uygulamalarında WS oluşturma ve güvenliğinin sağlanmasında örnek bir çalışma olan Bilinmeyen Numaralar Servis uygulaması geliştirilmiştir. Geliştirilen servis UYAP II kapsamında yürütülen entegrasyon uygulamalarına 118 Rehberlik Hizmetleri sunan Çağrı Merkezlerini de dâhil ederek vatandaşlara kesintisiz ve yüksek kaliteli elektronik yargı hizmetinin verilmesine katkılar sağlayacaktır.Bilim Kodu : 902.1.014Anahtar Kelimeler : Web servisler, web servis standartları, UYAP, bilinmeyen numaralar, e-devletSayfa Adedi : 101Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Şeref SAĞIROĞLU
Parmak izi ile yüz arasındaki ilişki analizi
Biyometri teknolojileri günümüzde üzerinde çok çalışılmış ve birçok alanda başarılı olarak kullanılmaktadır. Literatürde parmak izi ile yüz arasındaki ilişkinin varlığına dair çalışmalar yer almaktadır. Bu çalışmalarda parmak izi ile yüz arasındaki ilişki istatistiksel yöntemlerle incelenmektedir.Bu tez çalışmasında parmak izi ve yüz arasındaki ilişki istatistiksel olarak analiz edilmiş ve analiz sonuçları sunulmuştur. Tezde kullanılmış olan veritabanındaki veriler üzerinde yapılan analizler, verilerin homojen ve normal dağılıma sahip olduğunu göstermiştir. Verilerin istatistiksel analizinde ?Pearson Korelasyonu? yöntemi homojen ve normal dağılıma sahip veriler üzerinde en güçlü olması sebebi ile kullanılmıştır.Yapılan çalışmada, yüz ile parmak izi arasındaki ilişki araştırılırken 5 farklı sınıflandırma temel alınmıştır. Bu sınıflandırma cinsiyet, gözler arası mesafe, burun şekli, kulak ve kaş şekilleri üzerinden yapılmıştır. Sınıflar ile parmak izleri arasındaki ilişki ayrı ve tüm özellikler bir arada dikkate alınarak incelenmiştir. Parmak izinde cinsiyet ve gözler arası mesafeye etki ettiği düşünülen bulguların yoğunluğunun burun, kaş ve kulak şekline etki eden bulguların yoğunluğundan fazla olduğu görülmüştür. Sonuçlar özellikle parmak izi ve cinsiyet arasındaki ilişkinin varlığını istatistiksel bir korelasyonu desteklemektedir. Ayrıca parmak izinin farklı kısımları ile farklı özellikler arasında istatistiksel bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır.
Ipv6 yapılandırması ve soket tabanlı Ipv6 destekli sunucu yazılımı geliştirilmesi
IPv6 ağına bağlanacak mevcut ve yeni teknolojik ürünler üzerinden hizmet veren yazılımların da IPv6 desteği sunması kaçınılmaz hale gelmektedir. Mevcut yazılımların IPv6 adreslerinden gelen isteklere cevap vermesi büyük önem arz etmektedir. IPv6 desteği verebilen az sayıda yazılımın olması gelişen teknolojiye bakıldığında sorun teşkil etmektedir.İnternetin, yaygınlaşan hareketli (mobil) veya hareketsiz elektronik ve kablosuz cihazların geleceğinin IPv6 protokolüne dayandığı ve internete bağlı cihazların donanım ve yazılımlarının buna göre şekilleneceği görülmektedir. Kullanmakta olduğumuz bütün cihazların ve hizmetlerin IPv6 desteklememesinden dolayı IPv6 kullanımına geçiş sürecinde IETF (Internet Engineering Task Force) tarafından önerilen ve uygulanması gereken çeşitli yöntemler vardır. Bu geçiş mekanizmaları ikili yığın, tünelleme ve çeviriciler olmak üzere üç türde sınıflandırılmaktadır. Türkiye'de IPv6 geçişini sağlamak, hizmetini sunmak ve farkındalığı oluşturmak amacıyla TÜBİTAK - ULAKBİM?in yönetici, Gazi Üniversitesi ve Çanakkale 18 Mart Üniversitesi?nin yürütücü, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu?nun müşteri olarak katıldığı ?Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçişi Projesi? yapılmıştır.IPv6 trafiğini uygulamalarda kullanabilmek için öncelikle soket tabanlı yazılımlarda IPv6 yapılandırması gerekir. Sunucu ve istemci tabanlı yazılımlarda IPv6 desteğini sağlayarak uygulamalarımızda IPv6 paketleri üzerinden haberleşme sağlanabilir.Bu tez çalışmasında, mevcut sunucu tabanlı bir POP3 uygulamasına IPv6 desteği verilmesi için gerekli olan altyapı yazılım desteği ve değişiklikler yapılmış ve bunun için uygulama geliştirilmiştir. Geliştirilen bu yazılım ile gelen e-postaların IPv6 üzerinden iletilmesini sağlamak amacıyla IPv6'nın yapılandırılması yapılmış, geliştirilen uygulama Microsoft Office Outlook programı kullanılarak test edilmiş, IPv6 destekli soket tabanlı yazılımların geliştirilmesi noktasında çözüm önerileri sunulmuştur.
Ten rengi bilgisi ile pornografik web içeriğinin filtrelenmesi
Bu çalışmada ten rengi bilgisi kullanılarak pornografik içerikli web sayfalarının otomatik olarak filtrelenmesini sağlamak amacıyla bir sistem tasarlanmış ve gerçekleştirilmiştir. Web içeriğinin filtrelenmesinde daha çok metin bilgisi kullanılmaktadır. Ancak metin bilgisi kullanılarak yapılan filtrelemede özellikle sağlık ile ilgili içeriğe sahip sayfalar da filtrelenebilmektedir. Bu nedenle günümüzde web sayfalarındaki imgeler ile filtreleme konusunda çalışmalar yürütülmektedir. Farklı şartlar altında çekilmiş fotoğraflar göz önüne alındığında ten renginin tespiti oldukça zor bir problem olarak karşımıza çıksa da pornografik imgelerin filtrelenmesinde ten rengi tespit yöntemi sıkça kullanılan yöntemlerdendir. Seçilecek renk uzayı performans üzerinde etkili olduğundan RGB, HSV ve RGB & HSV gibi renk uzayları üzerinde çalışılmıştır. Ten rengi tabanlı imgelerin pornografik olup olmadığını sınıflandırmada ise yapay sinir ağları kullanılmıştır ve GezgIN olarak isimlendirilen, ten rengi tabanlı pornografik imge filtreleme yazılımı geliştirilmiştir. Yapılan deneysel çalışmalar ve testler sonucunda, RGB ve HSV renk uzaylarının beraber kullanımının, ayrı ayrı kullanımlarından daha etkin olduğu, web sayfasında yer alan imgelerin boyutlarının işlem süresini etkilediği, imge sayısının 50'nin altında ve imgelerin boyutlarının 200x200 gibi makul ölçülerde olduğu sürece GezgIN'in kabul edilebilir sonuçlar ürettiği görülmüştür.
Web tabanlı otomatik dil tanıma ve çevirme sistemi geliştirilmesi
İnternetin hızla yaygınlaşması bu ortamlara sunulan hazır bilgi ve belgeleri zenginleştirdiği kadar farklı dildeki içeriklerinde internette sunulmasını kolaylaştırmıştır. Farklı dildeki bilgilere ulaşmak ise günümüzde farklı bir sorun haline gelmiştir. Bu çalışmada, uluslararası kabul gören İngilizcenin yanında internet ortamında her dile ait sayısal belgelerin dilini tanımak, internette sunulan bilgilerin içeriğini farklı dillere çevirme; üzerinde farklı işlemler yapmayı kolaylaştırmasını sağlamak için kullanıcıların içerik dillerini hiç bilmedikleri internetteki sayısal dokümanları yapay sinir ağları ile birlikte geliştirilen yöntemler kullanılarak istenilen dile otomatik olarak dönüştürebilecekleri web tabanlı otomatik dil tanıma ve 41 dile otomatik çevirme platformu geliştirilmiştir. Bu çalışmanın, internet içeriklerinin kullanıcılar tarafından daha etkin olarak kullanılmasını sağlaması beklenmektedir.
CMS tabanlı kütüphane kullanarak ETSI uyumlu elektronik imza modülü ve çevrimiçi uygulama geliştirmek
İmzalanacak veri formatının, imzanın kendisinin ve elektronik belgenin geniş anlamda yaygın bir standardı yoktur. Bu da gerçek iş ortamlarında duruma uygun çözümlere, yetersiz özel yazılım uygulamalarına neden olmaktadır. Belgeleri elektronik olarak imzalamanın farklı özel yöntemleri vardır. Fakat farklı formatlarla uygunluk ve imzanın uzun dönemde geçerliliği sağlanmamaktadır.Bu tezde, farklı standartlarda oluşturulan elektronik imzalı belgelerin uyumluluğunun sağlanmasına yönelik olarak incelemeler yapılmıştır. Uzun dönemli elektronik imza için önerilen Avrupa Standardı elektronik imza uygulaması geliştirmek için mimari araştırılmıştır. Elektronik imzalı belgenin yönetimi için kullanılan mimari tanıtılmıştır. İşlemlerin hızlı yapılabilmesi için bir elektronik imza kütüphanesi geliştirilmiştir. Önerilen metodun test edilmesi için çevrimiçi çalışan bir uygulama geliştirilmiştir ve geliştirilen işlem adımları tanıtılmıştır.Sonuç olarak ETSI 101733 standardı ile uyumlu elektronik imza modülü ve bu modülü kullanarak çalışan çevrimiçi bir elektronik imza uygulaması başarıyla geliştirilmiş ve kullanıma sunulmuştur.
Steganaliz yaklaşımlarının karşılaştırılması
Günümüzde teknolojinin gelişmesi beraberinde dijital ortamlarda bulunan verilerin güvenliğinin sağlamasını da beraberinde getirmektedir. Şifreleme ve steganografi teknikleri bu güvenliğin sağlanmasında kullanılan çözüm tekniklerini içermektedir. Bu tekniklerin sağlamlığı da analiz teknikleriyle test edilmektedir. Bu çalışmada, resim dosyaları ve ses dosyaları içerisinde saklanan gizli bilgiyi ortaya çıkarmak için kullanılan steganaliz metotları incelenmiş ve bu yöntemlerden elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Ayrıca, bu çalışmada steganaliz teknikleri, yazılımları ve yaklaşımları ile Ki-kare tekniği incelenmiş ve detaylı olarak açıklanmıştır. Resim tabanlı steganaliz yöntemi ile ses tabanlı steganaliz yöntemleri bu çalışmada detaylı incelenmiş ve bu ses ve resim tabanlı steganografi çözümlerin sağlamlığı bu çalışmada geliştirilen yazılımlar ile test edilmiştir. Bunun yanında, steganalizde kullanılan resim steganaliz için önerilen ve kullanılan yazılımlar ile bu yazılımların geliştirilmiş durumlarının gerçeklenmesi sonucunda elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Yazılımların testleri için Ki-kare saldırısı kullanılmış ve sonuçlar değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlarda resim tabanlı steganaliz kullanıldığında yedi resimde iyi sonuç elde edilmiştir. Fakat gürültülü resimlerde Ki-kare saldırısı yetersiz kalmıştır. Ses tabanlı steganalizde geliştirilen yöntemde ise çok başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Ancak, resim steganalizde olduğu gibi gürültülü seslerde de iyi sonuçlar elde edilememiştir.
Perakende mağazalar için moda temelli müşteri analizi: Hibrit bir zeki sistem önerisi
Online ve perakende mağazalarda müşteri analizi, müşterilerin profilini belirlemek ve farklı satış stratejisi geliştirmek için günümüzde önemli bir yaklaşımdır. Bu yaklaşımlar yardımıyla, mağazalar kendi hedef müşterilerine ve ürünlerine kolayca karar verebilmekte ve müşteri profil bilgisi, alışveriş geçmişi, ürün takibi ve ziyaret sıklığı gibi optimal ve uygun süreçleri çevrimiçi mağazalarda planlayıp hazırlayabilmektedir. Ancak perakende mağazalarda bu tarz benzer bilgiler bulunmadığından bu tür analizleri yapmak için birtakım zorluklar yaşanmaktadır. Bu tez, bu alanda karşılaşılan sorunlar ve zorluklar, elde edilen mevcut çalışmalar, olası çözümler gibi ifade edilen konuların analizlerini birçok açıdan kapsayan detaylı bir literatür çalışması sunmaktadır. Bu tez bağlamında, perakende mağazalardaki müşterilerin moda açısından analizini yapmak amacıyla veri mahremiyetine saygı duyularak yapay zekâ tekniklerine dayalı hibrit bir zeki sistem tasarlanmış ve geliştirilmiştir. Yaş, cinsiyet, etnik kimlik, duygu, kıyafet, tarz ve renk gibi müşteri bilgilerine sahip olmak için geliştirilmiş zeki sistemdeki hibrit çözümü desteklemek ve perakende mağazalarda tespit yapmak için kenar ve bulut bilişim çözümleri de kullanılmıştır. Geliştirilen modellerin test sonuçları sistemin önerilen görevlere ulaşmada başarılı ve düzgün bir şekilde gün boyunca çalıştığını, çevrimdışı ve çevrimiçi testlerde %80 ve %66 olarak başarı oranı yakaladığını göstermiştir. Ayrıca mahremiyete saygı duyularak, müşteri yeniden kimliklendirme ve yüz tespit algoritması modellerinden çevrimiçi mağaza testlerinde sırasıyla %93 ve %100 doğruluk sağlanmıştır. Kıyafet tespiti, kıyafet rengi tespiti ve stil tespitinde de sırasıyla %75, %65 ve %57 başarı elde edilmiştir. Önerilen sistem ve elde edilen sonuçlar, bu çalışmada sunulan sistemin araştırmacılara sadece bu özel moda alanında değil aynı zamanda mağazalardaki diğer alanlarda da daha fazla imkân ve fırsat sunmada yardımcı olabileceğini göstermiştir.
Organizasyonlar arası siber tehdit bilgi paylaşımı değerlendirmeler ve öneriler
Siber uzaydaki varlıkları hedef alan saldırılar, tehditler veya ihlaller, organizasyonların karşılaştığı zorlukların başında gelmektedir. Bu zorlukların aşılabilmesi, siber tehditlerin tespit edilmesi ve önlenmesi için bu tehditler hakkında bilgilere ihtiyaç vardır. Siber tehditlerin paylaşımı konusunda işbirliği, olası tehditlerle mücadelede büyük öneme sahiptir. Bu tez çalışmasında; ülkemizde siber tehdit bilgisi paylaşımına ilişkin gerçekleştirilen çalışmalar incelenmiş, ülkemizde siber tehdit bilgisi paylaşım çalışmalarının artırılması, Bilgi ve İletişim Güvenliği Tedbirleri Genelgesi ve Rehberindeki işbirliği çalışmalarının genişletilmesi ve Ulusal Siber Güvenlik Stratejisi ve 2020-2023 Eylem Planında yer alan bilgi paylaşım çalışmalarının artırılması gerektiği değerlendirilmiştir. Ayrıca tehdit bilgisi paylaşımına ilişkin ABD, AB ve İngiltere'de olmak üzere en yaygın kullanılan dünya yaklaşımları incelenmiş, ülkemizde siber tehditlere dair güncel bilgilerin gerçek zamanlı olarak paylaşılması amacıyla organizasyonlar (kurumlar, birimler veya şirketler) arasında bir işbirliği platformunun oluşturulması önerilmiştir. Ayrıca organizasyonların gelişmiş siber tehditleri önleyebilmesi için siber tehdit bilgilerine duyulan ihtiyaçların belirlenebilmesi ve bünyelerindeki eksikliklerin giderilebilmesi amacıyla Zack Bilgi Boşluğu (ZBB) modelinden faydalanılmış ve analizler yapılmıştır. Organizasyonların gelişmiş siber tehditleri önlemede faydalanabilecekleri hususları belirlemek için ise Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisinden (MİH) yararlanılarak öneriler ve işbirliği platformu geliştirilmiştir. Ayrıca ZBB ve MİH analizleri ile siber tehdit bilgisine yönelik bakış açısının geliştirilmesine katkı sağlanmıştır. Sonuç olarak; bu tez kapsamında incelenen ve sonuçta siber tehdit bilgi paylaşımı konusunda organizasyonlar için önerilen işbirliği modeli ile paydaşlar arasında deneyimlerin paylaşılabileceği bir ekosistem oluşturulabilecek, siber tehditlerle topyekûn mücadele edilmesi kolaylaşacak ve en önemlisi bu alanda yapılacak olan Ar-Ge çalışmalarının kapsamının geliştirilmesi ile daha kapsamlı ürünlerin geliştirilmesi sağlanabilecektir. Bu tez kapsamında önerilen hususlar ile siber güvenlik kapasite ve yetenek geliştirilmesinde daha kapsamlı çalışmalar yapılabilecek, potansiyel ve yeni tehditler kapsamlı olarak araştırılabilecek, gelişmiş tehditleri engelleyebilecek ürünlerin geliştirilmesine katkı sağlanabilecek ve sonuçta siber vatanın savunulmasına katkılar sağlanabilecektir.
Akıllı telefon temelli parmak izi tanıma sistemleri
Parmak izi tabanlı biyometrik sistemler yüksek güvenirlikli platformlar geliştirebilmek veya adli bilimler alanında suçlu tespit edebilmek gibi farklı amaçlarla birçok uygulama alanında kullanılmakta ve çok kritik görevler üstlenmektedir. Bu tez çalışmasında, parmak izi tabanlı biyometrik sistemlerin kullanıldığı uygulama alanlarına hizmet edecek MAFIS ve MALFIS adında iki farklı sistem önerisi sunulmuştur. MAFIS; bireyden veri kaybına, gürültüye, deformasyona sebebiyet vermeden ve temaslı edinim yöntemlerinin dezavantajlarından etkilenmeden parmak izi toplayabilen ve bu izi kullanarak tanımlama/doğrulama yapabilen sistemdir. MALFIS ise, olay yerinde şüphelinin bıraktığı görünmez parmak izini kimyasal ve/veya fiziksel müdahale gerektirmeden, tahribatsız ve temassız toplayabilen ve bu izi kullanarak tanımlama yapabilen sistemdir. MAFIS ve MALFIS, özellikle akıllı telefonlar üzerinde çalışabilecek şekilde geliştirilmiş olup, parmak izinin tespiti, geliştirilmesi ve toplanması için özel olarak tasarlanmış her sistem için ayrı tasarlanmış iki farklı aparatın kullanıldığı veri edinim düzeneklerine sahiptir. Bu düzenekler kullanılarak her iki sistemden toplanan parmak izlerinin tanımlama/doğrulama için kullanılabilir nitelikte olduğunu tespit edebilmek adına, toplanan parmak izleri ön işleme süreçlerine tabi tutularak eşleştirme sürecine hazır hale getirilmiştir. MAFIS ve MALFIS, biyometrik sistemlerinin taşınabilir olmama, yüksek maliyetli tasarım ve teknoloji gereksinimleri, karmaşık ve uzmanlık gerektiren uygulama basamakları içerme problemlerini gideren, uçtan uca çözüm önerileridir. Her iki sistemin performanslarını analiz edebilmek için, bireylerin geleneksel yöntemlerle toplanan parmak izleri ile önerilen sistemler kullanılarak toplanan parmak izleri literatürde kabul görmüş eşleştiriciler (VeriFinger-SDK ve SourceAFIS) kullanılarak karşılaştırılmış, eşleşme başarıları değerlendirilmiş ve doğruluk oranları MAFIS için %98 ve MALFIS için %96 olarak ölçülmüştür. Elde edilen sonuçlar, önerilen sistemlerin tanımlama/doğrulama performanslarının kabul görür nitelikte olduğunu göstermektedir. Bu sistemlerin tanımlama/doğrulamada kullanılan süreçlerinin iyileştirilmesine, hızlandırılmasına ve maliyetlerinin düşürülmesine katkı sağlayacağı, en önemlisi ihtiyaç duyulan uzman gereksinimlerini azaltacağı değerlendirmektedir.
Araç verileri ile trafik hız tahmin ve mahremiyet modeli
Bu tez çalışmasında; trafik parametrelerinin tahmini ve yörünge mahremiyetinde kullanılabilecek üç yeni ve özgün model geliştirilmiş, Ankara ilinde bulunan iki ana güzergâhta yoğun ve orta yoğun trafik zaman dilimlerinde test edilmiş ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir. İlk önerilen trafik hız tahmin modelinde, trafik hız tahmini için filtreleme, veri temizliği ve harita eşleme aşamasından geçirilen araç verileri, OPTICS algoritması ile yoğunluk tabanlı olarak kümelenmiş ve böylece her yola ait karakteristik özellikler elde edilmiş, yol karakteristik bilgilerinin tekrarlı örüntüleri dikkate alınarak LSTM ve GRU sinir ağ modelleriyle hız tahmini yapılmış, Eskişehir ve İstanbul yollarında bu modeller test edilmiş ve RMSE hata değerleri km/s cinsinden başarımı en yüksek olarak yoğun trafikte 7,814, orta yoğun trafikte 4,372 elde edilmiştir. Mahremiyet korumalı ikinci tahmin modeli, önerilen birinci modeli temel alarak ve modele ara bir aşama olarak diferansiyel mahremiyet (DM) yöntemi uygulanarak geliştirilmiş, DM yöntemi hız tahmini yapan bir modele ilk kez uyarlanmış, iki farklı veri kümesiyle Eskişehir ve İstanbul yollarında test edilmiş, orijinal küme hız özniteliği ile kıyaslanmış, başarımı en yüksek RMSE hata değerleri İstanbul yolunda yoğun trafikte 6,127 km/s ve orta yoğun trafikte 8,789 km/s olarak ölçülmüştür. Üçüncü model; yörünge bilgilerinin yayınlanmasında mahremiyeti sağlayacak pencere tabanlı ve DM'nin uygulandığı bir model olup önceki iki modelde olduğu gibi Eskişehir ve İstanbul yollarında test edilmiş, en fazla GPS sinyali üreten örnek araçların epsilon ve pencere boyutunun 2 olduğu değerlerde, sırasıyla, x-y koordinatları RMSE hata değerleri sırasıyla 0,00031973 ve 0,00013009 ile 0,00011643 ve 0,00008601 derece olarak elde edilmiştir. 3191873 numaralı TÜBİTAK proje kapsamında geliştirilmiş olan bu çalışmanın gerçek ortama uyarlama çalışmaları devam etmektedir. Sonuç olarak; önerilen modellerin gelecekte yapılacak olan gerçek zamanlı trafik parametrelerinin tahmininde farklı ve yeni çözümlerin geliştirilmesine katkılar sağlayacağı, gerçek uygulamalarda kullanılabileceği, mahremiyet odaklı çalışmalara yön vereceği, farklı veri yayınlama alanlarında uygulanabileceği değerlendirilmektedir.
Derin öğrenme yöntemi ile diferansiyel mahremiyetli medikal görüntü sınıflandırma
Günümüzde derin öğrenme uygulamalarının gelişen kullanımı ile bu uygulamalarda kullanılan veri boyutu ve çeşitliliği oldukça artmıştır. Bu sebeple derin öğrenme uygulamalarında genellikle model başarımına odaklanan çalışmaların yanı sıra bu modellerin güvenliğinin sağlanması için de çeşitli çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Model eğitim verilerinin mahremiyetinin sağlanması için yapılan çalışmalarda, her probleme uygulanabilmesinden ve fayda mahremiyet dengesinin dikkate alınmasından dolayı diferansiyel mahremiyet uygulamaları öne çıkmaktadır. Bu tez çalışmasında, kişilerin sağlık durumu gibi hassas kişisel verileri içeren medikal görüntüler üzerinde diferansiyel mahremiyet korumalı bir derin öğrenme modeli geliştirilmiş ve modelin başarımı test edilmiştir. Model olarak çok ölçekli 3D evrişimli sinir ağı gradyan pertürbasyonuna dayalı DP-SGD optimizasyon algoritması ile kullanılmıştır. Geliştirilen modelde; beyin tümör veya kanseri olan hastaların tanısında mahremiyete saygı gösterilerek tümör derecelendirme adımında LGG ve HGG gliom sınıflandırması yapılmaktadır. Eğitim ve test seti olarak beyin MR görüntüleri içeren BraTS 2020 veri seti kullanılmış olup, mahremiyete duyarlı ve duyarsız derin öğrenme modellerinin başarım oranı test edilmiş ve model başarımlarının çok büyük oranlarda değişmediği görülmüştür. Ortalama %85 civarında model başarımının yakalandığı göz önüne alındığında veri seti boyutu arttığında daha yüksek doğruluğa ulaşılacağı ve mahremiyete saygı gösterilerek beyin MR görüntülerinin analiz edilebileceği, Türk Beyin Projesi kapsamındaki veri setlerine uygulanabileceği değerlendirilmektedir.