Theses supervised by Prof. Dr. Şerife Dilek Boyacı
10 theses · Anadolu University
Türkiye ve Azerbaycan'da ilkokulda okutulan ana dili ders kitaplarındaki değerlerin karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Bu çalışmada, ortak din, dil, etnik köken, tarih ve kültüre sahip Azerbaycan ve Türkiye'nin ilkokul kademelerinde okutulan ana dili kitaplarındaki metin, görsel ve şiirlerde kök değerlere ve Schwartz'ın belirlemiş olduğu değerlere yer verilme durumunu tespit etmek ve değerlerin ders kitapalarındaki dağılımını belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmada, Türkiye'de Millî Eğitim Bakanlığı'nın Azerbaycan'da ise Tahsil Nazırlığının onayından geçmiş kitaplar kullanılmıştır. Her sınıftan bir tane olmakla birlikte dört Türkçe ve dört Azerbaycan dili kitabı kullanılmıştır. Araştırmaya Türkçe ve Azerbaycan dili kitaplarındaki okuma metinleri, şiirler ve görseller dâhil edilmiş; dinleme metinleri ve etkinlikler çalışmanın dışında tutulmuştur. Metinler, şiirler ve görseller; MEB'in kök değerleri ve Schwartz'ın Değerler Ölçeği'ndeki değerlere göre incelenmiştir. Metinlerin, görsellerin ve şiirlerin incelenmesinde doküman incelenmesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verileri betimsel analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda Türkçe ve Azerbaycan Dili ilkokul ders kitaplarında tüm sınıf düzeylerinde farklı sıklıkla tekrarlanmalarına karşın çalışmaya dahil olan tüm değerlere yer verildiği görülmüştür. Metinlerde ve görsellerde değer dağılımında bir denge gözetilmediği tespit edilmiştir. İlkokul Türkçe ve Azerbaycan dili ders kitaplarındaki metinlerde en çok vurgulanan değerin öz yönelim değeri, daha az belirtilen değerin ise adalet değeri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Her iki ülkenin ders kitaplarındaki değer dağılımları sınıf düzeylerindeki öğrencilerin özellikleri göz önünde bulundurularak yeniden düzenlenebilir.
İlkokul öğrencilerinin siber zorbalıkta bulunma ve siber zorbalığa maruz kalma durumlarının öğrenci, öğretmen ve aile görüşlerine göre incelenmesi
Araştırmanın amacı, ilkokul öğrencilerinin siber zorbalıkta bulunma ve siber zorbalığa maruz kalma durumlarına ilişkin öğretmen, öğrenci ve ebeveyn görüşlerini ortaya koymaktır. Araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında İstanbul ili Bağcılar ilçesindeki belirli ilkokullarda gerçekleştirilmiştir. Araştırma modeli olarak temel nitel araştırma kullanılmıştır. Çalışmada, farklı sınıf düzeylerinde öğrenim gören öğrenciler, ilgili kademelerde görev yapan sınıf öğretmenleri ve öğrenci velileri ile yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla veri toplanmıştır. Veriler, 120 öğrenciye 15'er, 20 öğretmene 14'er ve 20 veliye 11'er soru yöneltilerek elde edilmiştir. Toplanan veriler betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, siber zorbalıkta bulunma ya da siber zorbalığa maruz kalma durumlarının ilkokul düzeyine kadar inebildiğini göstermektedir. Ayrıca, ailelerin siber zorbalık kavramı hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıkları, öğretmenlerin ise derslerde bu konuya yeterince önem vermedikleri tespit edilmiştir.
Bağlantıcılık temelli kişisel öğrenme ağlarının ilkokul öğrencilerinin ikna edici yazma becerisine etkisi
Bu araştırma bağlantıcılık temelli kişisel öğrenme ağı etkinliklerinin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin ikna edici yazma becerilerine yönelik etkisini belirlemek ve yazma süreçlerinde oluşturdukları kişisel öğrenme ağlarını nasıl anlamlandırdıklarını betimlemek amacıyla sıralı açıklayıcı karma yöntem olarak tasarlanmıştır. Nicel boyutu deneysel desen, nitel boyutu ise betimsel fenomenoloji olarak tasarlanan araştırmanın çalışma grubunu 39 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel boyutunda katılımcıların belirlenmesinde ölçüt örnekleme kullanılmıştır. Nicel boyutundaki veriler "İkna Edici Yazma Rubriği" kullanılarak, nitel veriler yarı yapılandırılmış görüşmelerle elde edilmiştir. Nicel veriler "Mann Whitney U" testinden, nitel boyutundaki verilerde ise fenomenolojik analizden yararlanılarak analiz edilmiştir. Analizler sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda öğrencilerin son test ikna edici yazma puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın nitel bulgularına göre ağ bağlantılı ikna edici yazma "bağlantı kurma, katkı-katılım, örüntü tanıma, anlam oluşturma ve yansıtma" adımlarından oluşmaktadır. Yapısal bulgular ise kişisel yazar ağı oluşturmada grup kültürüne ilişkin faktörlerin etkili olduğu göstermektedir. Deneyimin özü "daha görünür olan yazar bağlantı düğümlerinin sürekli çevresini büyütmesi" olarak betimlemiştir.
Sınıf öğretmenlerinin 21. yüzyıl öğreten becerileri kullanımları ile teknopedagojik alan bilgisi yeterliklerine yönelik algılarının incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, ilköğretim kurumlarında görev yapan sınıf öğretmenlerinin 21. yüzyıl öğreten becerilerini kullanımlarına yönelik algıları ile teknopedagojik alan bilgisi (TPAB) yeterliklerine ilişkin algılarını çeşitli değişkenlere göre incelemektir. Araştırmada, öğretmenlerin bu beceri ve yeterliklere ilişkin algılarının cinsiyet, mesleki kıdem ve mezun olunan okul türü gibi demografik değişkenlere göre anlamlı farklılık gösterip göstermediği analiz edilmiştir. Ayrıca, bu iki yapının birbiriyle olan ilişkisi de değerlendirilmiştir. Araştırma, ilişkisel tarama modeline dayalı olarak yürütülmüştür. Veriler, ilgili ölçekler aracılığıyla İstanbul'da görev yapan sınıf öğretmenlerinden toplanmıştır. Elde edilen bulgular, öğretmenlerin hem 21. yüzyıl öğreten becerileri hem de TPAB yeterlikleri açısından genel olarak olumlu algılara sahip olduklarını göstermektedir. Bununla birlikte, bazı demografik değişkenler açısından anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları, öğretmenlerin mesleki gelişimlerinin desteklenmesi, hizmet içi eğitimlerin planlanması ve eğitim politikalarının şekillendirilmesi açısından önemli katkılar sunmaktadır. Ayrıca, öğretmen yetiştirme programlarının içeriklerinin günümüzün eğitim gereksinimlerine uygun biçimde yeniden yapılandırılması gerektiğine işaret etmektedir. Anahtar Sözcükler: 21. yüzyıl becerileri, teknopedagojik alan bilgisi, sınıf öğretmeni, öğretmen yeterlikleri, eğitim teknolojileri.
Yabancı uyruklu ilkokul öğrencileri için Türkçe öğretim programı tasarısı
Bu araştırmada Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenen yabancı uyruklu ilkokul öğrencilerinin yaşadığı sorunların, Türkçe öğretimindeki mevcut durumun ve öğrenme ihtiyaçlarının belirlenmesi ile bu öğrencilerin dil ihtiyaçlarına ve seviyelerine yönelik kapsamlı ve işlevsel bir Türkçe öğretim programı tasarısının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Karma araştırma desenlerinden çok aşamalı karma desene göre yürütülen araştırma; ihtiyaç analizi, geliştirme ve değerlendirme olmak üzere üç aşamada gerçekleştirilmiştir. Keşfedici sıralı karma desen benimsendiği ihtiyaç analizi aşamasında ilk olarak alanyazın taraması gerçekleştirilmiş, daha sonra yabancı uyruklu ilkokul öğrencileri, sınıf öğretmenleri ve alan uzmanları ile yarı yapılandırılmış görüşmeler, araştırmacı günlüğü ve öğrenci ürünleri kapsamında nitel veriler toplanmıştır. Ayrıca öğrencilerin Türkçe dil beceri ve yeterliklerinin belirlenmesi amacıyla dil becerileri ihtiyaçlarını belirleme ölçeği geliştirilerek uygulanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme ve görüşme formlarından elde edilen veriler, içerik analizi, alanyazın taraması, doküman analizi, araştırmacı günlüğü ve öğrenci ürünlerinden elde edilen nitel veriler ise betimsel analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın nicel verileri kapsamındaki dil becerileri ihtiyaçlarını belirleme ölçeğinden elde edilen veriler ise istatiksel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Geliştirme ve değerlendirme aşamalarında ise kollektif durum çalışması deseni benimsenmiştir. Geliştirme aşamasında program tasarısının özellikleri alanyazın taraması, doküman analizi ve görüşmeler yoluyla belirlenmeye çalışılmıştır. Değerlendirme aşamasında, tasarının değerlendirilebilmesi amacıyla alan uzmanlarının katılımları ile bir çalıştay düzenlenmiş, alan uzmanlarının ekip çalışması ve uzman görüş formundan elde edilen veriler doğrultusunda program tasarısına gerekli düzeltmeler yapılarak tasarıya son şekli verilmiştir. Araştırmanın aşamalarına göre bulgular elde edilmiş ve bulgulardan hareketle sonuç, tartışma ve önerilere yer verilmiştir. Anahtar Sözcükler: Yabancı uyruklu ilkokul öğrencileri, İkinci dil olarak Türkçe öğretimi, Öğretim programı tasarısı, İkinci dil olarak Türkçe öğretimi program tasarısı.
İlkokul 2. sınıf Türkçe dersinde çocuklar için felsefe eğitimi uygulamaları
Bu araştırmanın amacı, İlkokul ikinci sınıf Türkçe dersiyle bütünleştirilen çocuklar için felsefe eğitimi uygulamalarının nasıl gerçekleştirildiğini belirlemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması modelinde bütüncül tek durum çalışması olarak desenlenmiştir. Katılımcıların amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile belirlendiği araştırmanın verileri 15.02.2021- 30.04.2021 tarihleri arasında Covid-19 pandemisi sebebiyle uzaktan eğitim yoluyla öğrenim gören 7 kız, 6 erkek toplam 13 öğrenci ve sınıf öğretmeninden toplanmıştır. Araştırmanın uygulama sürecinde uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanan ders planları sınıf öğretmeni tarafından, uzaktan eğitim aracıyla Türkçe dersinde toplam 25 ders saatinde uygulanmıştır. Araştırmacı, katılımcı gözlemci olarak sürece dâhil olmuştur. Araştırma verileri; katılımlı gözlem, video kayıtları, öğretmen ve öğrencilerle uygulama sonunda gerçekleştirilen yarı-yapılandırılmış görüşmeler, araştırmacı günlüğü, öğretmen günlüğü, öğrenci ürünleri olmak üzere farklı veri toplama araç ve yöntemleriyle toplanmıştır. Araştırma verileri betimsel analiz yoluyla çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda ilkokul ikinci sınıf Türkçe dersinde çocuklar için felsefe eğitimi uygulamaları; dikkat toplama çalışması, uyaran sunumu, tartışılacak ana sorunun belirlenmesi, sorgulama grubu, değerlendirme ve pekiştirici felsefi etkinlik uygulamaları biçiminde altı aşamada gerçekleştirilmiştir. Uygulamalar sırasında uzaktan eğitimle, dil becerileriyle, çocuklar için felsefe eğitimiyle ve diğer alanlarla ilişkili sorunlar yaşandığı belirlenmiştir. Bu sorunlara yönelik çözüm önerileri sunulmuş ve uygulamaya dair öğrenci ve öğretmen görüşleri paylaşılmıştır.
İlkokullarda uzaktan eğitim yoluyla okuma ve okuduğunu anlama: Bir durum çalışması
Araştırmanın amacı, uzaktan eğitim yoluyla gerçekleştirilen ilkokul 4. sınıf Türkçe derslerindeki okuma ve okuduğunu anlama etkinliklerinin nasıl yürütüldüğünün ve söz konusu sürece ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşlerinin belirlenmesidir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinin durum çalışması modelinde bütüncül tek durum çalışması olarak desenlenmiştir. Araştırma 2020-2021 eğitim öğretim yılında Eskişehir ili Tepebaşı ilçesindeki bir ilkokulda gerçekleştirilmiştir. Araştırma, COVID-19 salgını nedeniyle uzaktan eğitim yoluyla 4. sınıfta öğrenim gören 28 öğrenci ve sınıf öğretmeni ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri; katılımcı gözlem, ses kayıtları, öğretmen ve öğrencilerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler ile toplanmıştır. Toplanan veriler, betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda gözlenen derslerin Türkçe ders planının beş aşamasına uygun olarak yürütüldüğü görülmüş ve okuma ve okuduğunu anlamaya yönelik yapılan etkinlikler okuma öncesi, okuma sırası ve okuma sonrası olarak incelenmiştir. Araştırmada hem gözlem süreci hem de öğrenci ve öğretmen görüşleri incelendiğinde yaşanan sorunlar belirlenmiştir. Öğrenme ortamıyla ilgili sorunlarda; bağlantı sorunu, uzaktan eğitim aracında ortama karışan dış ses/ortam sesleri, süre sınırı, vb. yer almaktadır. Okuma becerisiyle ilgili sorunlarda; okuma sırasında yapılan vurgu ve tonlama hatası, kelime ya da satır atlama, duraklama, hatalı okuma, vb. bulunmaktadır. Uzaktan eğitim, Türkçe dersleri ve okuma etkinlikleri konularına ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri paylaşılmıştır. Anahtar sözcükler: Türkçe dersi, Okuduğunu anlama, Akıcı okuma, Uzaktan eğitim, Covid-19
Hayat bilgisi dersinde öğrencilerin temel yaşam becerilerinin geliştirilmesine yönelik dijital öyküleme uygulamaları
Bu araştırmanın temel amacı, Hayat Bilgisi dersinde kullanılan dijital öyküleme uygulamalarının öğrencilerin temel yaşam becerilerinden biri olan öz-yönetim becerilerinin geliştirilmesindeki etkisini belirlemektir. Araştırmada nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntemden faydalanılmıştır. Bu doğrultuda araştırma, karma yöntemlerden biri olan gömülü deneysel desenle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu ilkokul 3. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen "ilkokul öğrencilerine yönelik öz-yönetim becerileri ölçeği" yanı sıra gözlem, görüşmeler, günlükler ve öğrenci ürünleri kullanılmıştır. Tek gruplu yarı deneysel süreç sonunda Hayat Bilgisi dersinde kullanılan dijital öyküleme uygulamalarının öğrencilerin öz-yönetim becerilerini geliştirmede istatiksel olarak olumlu etkisinin olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte nitel verilerin analizi sonucunda öğrencilerin dijital öyküleme uygulamaları sırasında öz-yönetim becerilerini kullandığı bulunmuştur. Ayrıca sınıf öğretmeni ve öğrencilerle yapılan görüşmeler sonucunda dijital öyküleme uygulamalarının öğrencilerin aktif öğrenmelerini desteklediği, derslerin eğlenceli geçtiği, dijital öykülemelerin diğer derslerde kullanılabileceği gibi sonuçlara da ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra dijital öyküleme uygulamalarının zaman alıcı ve emek isteyen bir uygulama olduğu, teknik kullanımda zorlanıldığı ve öyküyü zamanında tamamlayamama gibi sorunların da yaşandığı söylenebilir. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak dijital öyküleme uygulamalarının farklı sınıf seviyelerinde ve farklı beceri alanlarının geliştirilmesinde kullanımına yönelik öneriler getirilmiştir.
İlkokul öğrencilerinin farklı yazı türlerinde yaptıkları yazma hatalarının belirlenmesi: Bir durum çalışması
Araştırmanın amacı, ilkokul öğrencilerinin Türkçe derslerinde farklı metin türlerinde yaptıkları yazma hatalarının belirlenmesidir. Araştırma 2021-2022 eğitim öğretim yılında Şanlıurfa'nın Harran ilçesinde bulunan bir ilkokulun tüm sınıf düzeylerinde; bakarak yazma metin türünde 90 öğrenciden, dikte türünde 116 öğrenciden, serbest yazma metin türünde 71 öğrenciden, anladığını yazma metin türünde 81 öğrenciden elde edilen yazılı dokümanlar, yazma hatası değerlendirme formu ve 8 öğretmenden yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda Türkçe derslerinde farklı metin türleri kullanılarak yapılan yazma çalışmaları ile öğrencilerin serbest yazma ve anladığını yazma metinlerini yazarken diğer türlere oranla tüm sınıf düzeylerinde daha çok zorlandıkları görülmüştür. Yazma hataları ile ilgili sorunlarda; 1. sınıflarda uzantısı olan harflerin yazımında ve benzer harflerin karıştırılarak yazıldığı, 2. sınıflarda daha çok satır çizgisi ve satır başına dikkat edilmediği, 3. sınıflarda kelimeler ve cümleler arasında uygun boşluk bırakılmadığı, 4. sınıflarda ise genel olarak imla ve noktalama hataları görülmüştür. Metin türlerinde yapılan hatalar, sınıf düzeyinde ne tür hataların yapıldığı ve bu hataların giderilmesine yönelik öğretmen görüşleri paylaşılmıştır. Yapılan yazma hatalarına yönelik, öğrencilere düzenli yazma çalışmaları yapmaları, yazma güçlüklerinin giderilmesi için aile desteğinin arttırılması, yazma etkinliklerini sevdirmek ve günlük tutma gibi yazma etkinliklerinin kullanılması önerilmiştir. Anahtar Sözcükler: Türkçe dersi, yazma becerisi, yazma hatası
İlkokul öğrencilerinin yabancı dil olarak İngilizce konuşma becerilerinin geliştirilmesine yönelik doğal yaklaşım uygulamaları
Bu çalışmada, dil öğretiminde doğal yaklaşım uygulamalarının ilkokul 4. sınıf İngilizce dersinde konuşma becerisine yönelik etkisi araştırılmıştır. Çalışma, Eskişehir İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı bir devlet okulunda gerçekleştirilmiştir. Çalışmada karma araştırma yöntem kullanılmıştır. Araştırmada nicel veriler deney ve kontrol gruplarına ön ve son test olarak uygulanan ''İlkokul Öğrencilerine Yönelik İngilizce Konuşma Becerisi Dereceli Puanlama Anahtarı'' kullanılarak elde edilmiştir. Nicel olarak elde edilen veriler non-parametrik testlerden Mann Whitney-U testi kullanılarak analiz edilmiştir. Doğal yaklaşımın sınıf ortamında uygulanma şekline ve uygulama sürecine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşlerine dayalı olarak nitel veriler; gözlem, görüşme formu, araştırmacı günlüğü, öğrenci günlükleri ve öğrenci ürünleri ile elde edilmiş ve betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, doğal yaklaşımın ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin İngilizce konuşma becerilerini geliştirdiği ve İngilizce derslerinde doğal yaklaşımın kullanılmasına yönelik öğretmen ve öğrencilerin olumlu görüşlere sahip olduğu bulunmuştur. Bu doğrultuda, araştırma sonucunda İngilizce derslerinde doğal yaklaşım uygulamalarının yaygınlaştırılması ve diğer dil becerilerinin geliştirilmesine yönelik de yaklaşımdan yararlanılması yönünde öneriler getirilmiştir.