Theses supervised by Prof. Dr. Sevilay Karamustafaoğlu
10 theses · Amasya University
Ortaokul 5. ve 6. sınıf fen bilimleri ders kitaplarının belirli kriterler açısından incelenmesi
Ders kitapları eğitimde kullanılan en önemli materyallerdendir. Öğretmen, öğrenci ve velilerin bilgiye ve dersin akış programına en kolay ulaşabileceği bir kaynak olan ders kitaplarının her yıl geliştirilmesi ve eksiklerinin giderilmesi gerekmektedir. Bu amaçla, bu araştırmada 2014- 2015 öğretim yılında devlet okullarında okutulan 5. ve 6. Sınıf Fen Bilimleri ders kitapları "içerik, organizasyon, okuma düzeyi, öğretim yaklaşımı, resimler, ünite sonu öğretim yardımcıları, laboratuar etkinlikleri, indeks ve eksözlükler, ders kitabının fiziksel görünümü" başlıkları ele alınarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın söz konusu ders kitaplarının geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Araştırmada, nitel ve nicel yöntemlerin bir arada kullanılabildiği karma yaklaşım kullanılmıştır. Araştırma grubu basit seçkisiz örneklem yöntemi kullanılarak oluşturulmuş, bu kitapları derslerinde kullanan öğretmenlerin görüşleri esas alınmıştır. Veri toplama aracı olarak fen bilimleri ders kitabı değerlendirme ölçeği ve yarı yapılandırılmış mülakat formları kullanılmıştır. Ders kitabı değerlendirme ölçeğine göre; cinsiyet, yaş, mesleki deneyim, öğrenim durumu ve görev yapılan yerleşim yeri gibi değişkenlere bağlı olarak, verilerin anlamlı farklılık taşıyıp taşımadığı tespit edilmiştir. Sayısal verilerin analizi bir istatistik programı ile nitel veriler ise benzer ve farklılıklardan yola çıkılarak tema ve tablolar ile oluşturulmuştur. Araştırmada, ölçek ve mülakatlardan elde edilen bulgulara göre her iki ders kitabı için de öğretmenler, kitapta bulunan ünite sonu öğretim yardımcılarının yetersiz olduğunu ifade etmişlerdir. 5.sınıf ders kitabının 3,10 ortalama, 6.sınıf ders kitabının ise 3,43 ortalamaya sahip olduğu ve belirlenen değişkenlerden hiçbir değişken için anlamlı bir farklılık olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak her iki ders kitabı da "yeterli seviyede" olarak tespit edilmiştir. Ancak ders kitapları her sene güncellenmeli ve geliştirme çalışmaları komisyon-okul-üniversite işbirliğiyle yürütülmelidir gibi öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Fen Bilimleri, Ders Kitabı, Öğretmen Görüşleri
Fen eğitiminde rehberli sorgulamaya dayalı öğrenmenin etkisi
Araştırmanın amacı, rehberli sorgulamaya dayalı öğrenme yaklaşımının (RSDÖY) öğrencilerin akademik başarı, sorgulamaya yönelik tutum ve öz yeterlilik algı düzeyleri üzerindeki etkisini tespit etmektir. RSDÖY, öğretmenin öğrenciye problemi verdiği ve gerekli materyalleri temin ettiği bir yaklaşımdır. Bu yaklaşımda çözüme ulaşmak ve bunun için gerekli süreci belirlemek öğrenciye bırakılır. Rehber olan öğretmen, hipotezlerin doğruluğunu ve problem çözme sürecini kolaylaştıran tartışmalar yapılmasına olanak sağlar. Öğrenci önceki bilgilerini kullanarak kendi sorularını ve yeni kavramları oluşturur. Böylece öğrencilerde merak uyandırarak motivasyonları artırılmış olur. Araştırmanın bağımsız değişkeni rehberli sorgulamaya dayalı öğrenme yaklaşımı, bağımlı değişkeni ise öğrencilerin akademik başarıları, sorgulamaya yönelik tutum ve sorgulamaya yönelik öz yeterlilik algı düzeyleridir. Fen eğitiminde rehberli sorgulamaya dayalı öğrenmenin etkisinin belirlenmeye çalışıldığı araştırmada ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırma örneklemini Amasya ilinde bir ortaokulda öğrenim gören 5. Sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmada biri deney (N=20) diğeri kontrol grubu (N=19) olmak üzere iki grup belirlenmiştir. Araştırmada uygulama için fen öğretim programındaki 5. Sınıf "Maddenin Değişimi" ünitesi seçilmiştir. Uygulama 5 hafta (20 ders saati) sürmüştür. Deney grubundaki öğrencilere rehberli sorgulamaya yönelik geliştirilen etkinliklerle birlikte öğretim yapılmıştır. Etkinlikler öğrencilerin sorgulama becerilerini ön plana çıkaracak şekilde soru sorma, hipotez kurma, buna yönelik deneyler yapma ve bunları uygulamayı amaçlayacak şekilde geliştirilmiştir. Geliştirilen etkinliklerin aşamaları; başlangıç durumu (problemin olması), ilk sorgulamalar, problemin yazılması, tahminlerin yapılması veya hipotezlerin oluşturulması, yöntem seçimi, tahminlerin veya hipotezlerin sınanması, tahminlerle ilgili sonuçların karşılaştırılması ve sentez yazılması şeklindedir. Kontrol grubundaki öğrencilere ise yürürlükteki ders kitabındaki etkinlikleri içeren bir ders planı hazırlanarak öğretim yapılmıştır. Ön test ve son test olarak "Maddenin Değişimi Ünitesi Başarı Testi, Araştırma Sorgulamaya Dönük Tutum Ölçeği, Araştırma Sorgulamaya Yönelik Öz yeterlilik Algı Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmada verilerin analizinde başarı, tutum ve öz yeterlilik testi için önce bağımsız örneklem t testi sonra da eşli örneklem t testi yapılmış, karşılaştırmalar yapılarak tablo haline getirilmiştir. Ayrıca tutum ve öz yeterlilik testleri için ANCOVA analizi yapılmıştır. Elde edilen verilere göre uygulama öncesinde öğrencilerin başarı puanları arasında anlamlı farklılık olmadığı belirlenmiştir. Başarı ön testinde deney ve kontrol gruplarındaki öğrencilerin çoğunlukla ısı-sıcaklık ve maddenin ayırt edici özellikleri konusunda sıkıntı yaşadıkları ayrıca daha çok uygulama ve analiz seviyesindeki soruları cevaplamada güçlük çektikleri, maddenin hal değişimi ve ayırt edici özellikleri ile ilgili bilgi seviyesindeki sorularda başarılarının daha yüksek olduğu söylenebilir. Öğrencilerin ısı-sıcaklık ve maddenin ayırt edici özellikleri konularında güçlük çekmesi hazırbulunuşluk seviyelerinin düşük olmasından, soruların düzeylerinin yüksek olmasından ve bilgi seviyesindeki sorularında başarılarının yüksek olması da soru seviyelerinin düşük ve direkt bilgiyi ölçmeye yönelik olmasından kaynaklanıyor olabilir. Uygulama öncesinde tutum ve öz yeterlilik puanları arasında ise deney grubu lehine anlamlı farklılık olduğu tespit edilmiştir. Bu da önceki fen öğretmenlerinin öğretiminde öğrencilerin araştırma sorgulama becerilerini ve tutumlarını olumlu yönde etkileyecek etkinlikler yaptığı söylenebilir. Uygulama yapıldıktan sonra ise öğrencilerin başarıları arasında deney grubu lehine anlamlı farklılık olduğu, tutum ve öz yeterlilik puanları arasında anlamlı farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Yapılan uygulama sonunda öğrencilerin başarı seviyelerinin arttığı belirlenmiştir. Başarı son testinde deney grubu öğrencileri tarafından en fazla doğru cevap verilen soru uygulama düzeyinde olan ve kavram yanılgılarının fazla olduğu ısı-sıcaklık konusuna ait sorudur. Kavram yanılgılarının çok fazla olduğu ısı-sıcaklık konusunda deney grubu öğrencilerinin bu başarıları öğretim sırasında yapılan etkinliklerden ve günlük hayatla ilişkili olarak verilen örneklerden kaynaklanıyor olabilir. Kontrol grubu tarafından en fazla doğru cevap verilen soru genleşme konusuna ait sorudur. Bu soruya deney grubundan 9 öğrenci doğru cevap verirken kontrol grubundan 13 öğrenci doğru cevap vermiştir. Genleşme konusuyla ilgili günlük hayatta çok fazla örnek olduğundan bu soruya iki grupta da öğrenciler daha fazla doğru cevap vermiş olabilir. Araştırma sonucunda sorgulamaya yönelik tutum ve öz yeterlilik algılarının ise değişmediği tespit edilmiştir. Deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilerin ön test sonuçlarına göre başarıları açısından iki grup arasında anlamlı fark olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle ortaokula yeni başlayan grupların homojen olarak oluşturulmasına dikkat edilmesi önerilebilir. Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin başarı ön test sonuçlarına göre ısı-sıcaklık, maddenin ayırt edici özellikleri konusunda başarılarının düşük olduğu, uygulama ve analiz seviyesindeki sorularda başarısız olduğu, bilgi seviyesindeki sorularda başarılı oldukları sonucuna varılmıştır. Öğrencilere bu konulara yönelik günlük hayattan daha fazla örnek verilebilir ve üst seviyedeki sorular çözülebilir. Deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilerin araştırma sorgulamaya yönelik ön test tutum ve öz yeterlilik algı puanları arasında deney grubu lehine anlamlı fark olduğu sonucuna varılmıştır. Öğrencilerin önceki öğretmenlerinin yaptıkları etkinliklerden etkilendikleri söylenebilir. Bunun için de bu beceri ve duyuşsal özelliklerin gelişmesi için öğrencilere ilkokulda da etkinliklerin yaptırılması önerilebilir. Deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilerin başarı son testlerinde başarıları açısından deney grubu lehine anlamlı fark olduğu sonucuna varılmıştır. Deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilerin araştırma sorgulamaya yönelik son test tutum ve öz yeterlilik algı puanları arasında anlamlı fark olmadığı sonucuna varılmıştır. Tutum ve öz yeterlilik özelliklerinin değişmesi uzun bir süreç aldığı için yapılan etkinliklerin tüm üniteler de uygulanması önerilebilir.
Ortaokul "Saf madde ve karışımlar" ünitesinin öğretiminde Jigsaw tekniği ve öğrenme sürecine etkililiği
Bu çalışmanın amacı, fen bilimleri dersi ortaokul yedinci sınıf "Saf Madde Ve Karışımlar" ünitesine yönelik olarak geliştirilen işbirliğine dayalı Jigsaw etkinliklerinin öğrencilerin akademik başarıları, bilimsel süreç becerileri ve sosyal becerileri üzerindeki etkisini tespit etmektir. Jigsaw tekniği, öğrenciler arasında işbirliği geliştirmek ve kalıcı öğrenmeyi sağlamak için küçük karma grupların iki farklı biçimde birlikte çalışması yoluyla bilgileri birbirlerine öğretmeleri temelindeki grup etkinliklerine dayanan bir öğretim tekniğidir. Yapılandırmacılık eğitim anlayışını temel alan ve öğrenci merkezli uygulamalarla Jigsaw tekniği, geleneksel öğretim tekniklerindeki bireysellik ve rekabet yaklaşımlarını reddeden bir yapıya sahiptir. Bu teknikte farklı bilgi, beceri, yetenek ve öğrenme tarzları olan akranların bir araya gelerek uyum içinde çalışması; onların yaratıcılık, motivasyon ve iletişim becerileri ile özgüven ve sorumluluk duyguları kazanmalarına olanak sağlar. Araştırmanın bağımsız değişkeni İşbirliğine dayalı Jigsaw öğretim tekniği, bağımlı değişkenleri ise akademik başarı, bilimsel süreç becerileri ve sosyal becerilerdir. Araştırma ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel yöntem kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın evrenini 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Amasya ilinde öğrenim gören 7. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklemini ise, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Amasya ili Göynücek ilçesinde bir ortaokulun 7. sınıfına devam etmekte olan 40 öğrenci oluşturmaktadır. 'Saf Madde Ve Karışımlar' ünitesi konu ve kavramları kapsamında Jigsaw tekniğine dayalı ders planı ve etkinlikler geliştirilmiştir. Uygulama haftada 4 ders saati olacak şekilde 36 ders saati ve 9 haftalık süre içerisinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada veri toplama aracı olarak; "Saf Madde Ve Karışımlar Ünitesi Başarı Testi (SMVKÜBT), "İlköğretim Öğrencilerine Yönelik Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği (İÖYBSBÖ) ve "Sosyal Beceri Ölçeği (SBÖ) kullanılmıştır. Ayrıca öğrencilerin Jigsaw uygulamalarına ilişkin düşüncelerini belirlemek amacıyla Jigsaw Görüş Ölçeği (JGÖ) uygulama sonrasında deney grubu öğrencilerine uygulanmıştır. SMVKÜBT ve İÖYBSBÖ veri toplama araçlarından elde edilen ön test son test puanların analizinde deney ve kontrol grubu öğrencileri için bağımsız örneklemler t testi kullanılmıştır. SBÖ için deney ve kontrol grubu ön test verilerinin analizinde ilişkisiz gruplar t testi analizi gerçekleştirilmiş ve ANCOVA analizi yapılmıştır. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda elde edilen verilere göre; deney ve kontrol gruplarının SMVKÜBT ve İÖYBSBÖ ön test puanları arasında anlamlı bir fark bulunmadığı fakat grupların SMVKÜBT ve İÖYBSBÖ son test puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir farkın olduğu belirlenmiştir. Bu durumda grupların uygulamanın başında akademik başarı ve bilimsel süreç becerileri bakımından denk oldukları, uygulamadan sonra Jigsaw tekniğinin öğrencilerin akademik başarılarını ve bilimsel süreç becerilerini etkili bir şekilde arttırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Deney ve kontrol gruplarındaki öğrencilerin SBÖ ön test puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Deney grubunun tamamının kız öğrencilerden oluşması ve kız öğrencilerin iletişim kabiliyetlerinin daha fazla olması bu durumun nedeni olarak düşünülmüştür. Gruplar arasındaki bu farklılık göz önüne alınarak son test puanları ANCOVA analizi ile düzeltilmiş ve karşılaştırmalar buna göre yapılmıştır. Deney ve kontrol grupları SBÖ son test puan ortalamaları arasında anlamlı bir fark belirlenmiştir. Bu durum Jigsaw tekniğinin öğrencilerin sosyal becerileri üzerine olumlu etki ettiğini göstermektedir. Araştırma sonunda; Jigsaw tekniğine yönelik yapılan öğretimin fen bilimleri dersinde öğrencilerin akademik başarıları, bilimsel süreç becerileri ve sosyal becerilerinin gelişimi üzerine olumlu katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öğrencilerin JGÖ'ne ilişkin olumlu görüşlere sahip oldukları anlaşılmıştır. Fen öğretiminde etkili olduğu tespit edilen bu uygulamanın farklı kademeler, farklı sınıf seviyeleri ve üniteler için de yapılabileceği düşünülmekte ve önerilmektedir.
Fen eğitiminde Kuantum öğrenme modeli ve etkililiği: Güneş sistemi ve tutulmalar
2018 Yenilenen Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programında dört adet öğrenme alanı oluşturulmuştur. Bu öğrenme alanlarından ilki Dünya ve Evren'dir. Öğretim programıyla Dünya ve Evren öğrenme alanı içerisinde öğrencilere astronomi alanında katkı sağlamak onları bu yönde bilinçlendirmek istenmiştir. Ayrıca yenilenen eğitim öğretim çağında öğrencilerin daha aktif olarak derslere katılması ve kalıcı öğrenmenin sağlanması hedeflenerek yeni öğretim modelleri ve öğrencilere kazandırılması uygun görülen yaşam boyu öğrenme becerileri geliştirilmiştir. Meydana gelen bu beceriler ile öğrencilerde anadilde ve yabancı dilde iletişimlerinin kuvvetlendirilmesi, işbirliği ve öğrenmenin kazandırılması, iletişim ve üretkenliğin arttırılması, kendine güven gibi yetkinliklerin kazandırılması amaçlanmıştır. Bu beceriler ve modeller öğrencinin, eğitim ve öğretim süreci içerisinde gelişim için büyük önem taşımaktadır. Geliştirilen modeller içerisinde bulunan kuantum öğrenme modelinin getirdiği kazanımlar ve model ile birlikte yaşam boyu öğrenme becerilerinin kazandırılması çalışma içerisinde yer almaktadır. Bu çalışmada Kuantum öğrenme modeli ile Güneş Sistemi ve Tutulmalar ünitesine yönelik hazırlanan etkinliklerin öğrencilerin akademik başarılarına ve yaşam boyu öğrenme becerilerine etkisini incelemek amaçlanmıştır. Çalışma nicel kökenli yarı deneysel araştırma yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma 2019-2020 eğitim öğretim yılında Amasya ilindeki iki ayrı 6. sınıf öğrenci grupları ile gerçekleştirilmiştir. Deney grubunu oluşturan öğrenci sayısı 15, kontrol grubunu oluşturan öğrenci sayısı 17 olarak belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak öğrencilerin uygulama öncesi ve sonrasındaki düzeylerini belirlemek amacıyla Güneş Sistemi ve Tutulmalar ünitesi başarı testi ve Yaşam Boyu Öğrenme Becerileri Ölçeği kullanılmıştır. Güneş Sistemi ve Tutulmalar ünitesi başarı testi güvenirlik analizinde KR-20 kullanılmıştır ve madde güçlük indeksleri incelenmiştir. Yaşam Boyu Öğrenme Becerileri Ölçeği'nde açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Analizler sonucunda veriler yorumlanmıştır. Deney grubunda modele yönelik hazırlanan etkinlikler kullanılırken, kontrol grubunda mevcut öğretim programı doğrultusundaki yaklaşım ile dersler yürütülmüştür. Çalışma için geliştirilen iki ölçme aracı örneklem gruplarına uygulanmıştır. Uygulanan ölçeklerin analizinde Bağımsız Gruplar t-testi ve ANCOVA analizleri kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre deney ve kontrol grubu öğrencilerin akademik başarıları arasında uygulama sonrasında deney grubu lehine anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Dolayısıyla Güneş Sistemi ve Tutulmalar ünitesine yönelik başarı testi sonuçları, akademik boyutta kuantum öğrenme modelinin daha başarılı olduğunu göstermiştir. Yaşam Boyu Öğrenme Becerileri ölçeğinden elde edilen verilerde ise deney grubu ve kontrol grubu öğrencileri arasında anlamlı farklılığın olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına uygun olarak başka sınıf seviyelerinde ve diğer ünitelerde kuantum öğrenme modeli ile akademik başarı çalışması uygulanılabileceği öngörülmüştür. Becerilerin kazandırılması adına yapılacak olan uygulamaların süresinin daha geniş zamanda yapılması önerilmiştir. Anahtar Sözcükler: Fen Bilimleri Öğretimi, Güneş Sistemi ve Tutulmalar, Kuantum Öğrenme Modeli, Yaşam Boyu Öğrenme Becerileri
Farklı yöntem ve tekniklerle zenginleştirilmiş ASSURE modeline dayalı fen eğitimi: Vücudumuzdaki sistemler
Çağımızın gerektirdiği değişimler, bireylerin ve toplumların görevlerini de etkilemiştir. Gelişen çağın niteliklerine uygun bireyler yetiştirilmesine hizmet eden öğretim programları, güncellenmekte ve değiştirilmektedir. 2018 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Program incelendiğinde; öğrenci temelli, araştırma- sorgulamaya dayalı öğretim stratejisine uygun, kendine özgü beceriler barındıran bir öğretim programı olduğu görülmektedir. Programda vurgulanan öğretim yöntem ve tekniklerin uygulanabilirliği incelendiğinde ise öğretmenler öğretim sürecinde; malzeme yetersizliği, zaman yetersizliği, kazanım sayılarının fazla olması, öğretim ortamlarının uygulamalar yapmaya uygun olmaması, öğrenci ilgisizliği gibi sorunlarla karşılaşmaktadır. Ayrıca 2018 Fen Bilimleri Öğretim Programında belirtilen becerilerin öğrencilere nasıl kazandırılabileceği ise programda ayrıntılı ele alınmamaktadır. Yapılan çalışmada, öğretim sürecinin niteliğini arttırmak ve süreçte karşılaşılan aksilikleri en aza indirebilmek için öğretim süreci farklı yöntem ve tekniklerle zenginleştirilerek ASSURE öğretim tasarım modeline göre tasarlanmıştır. ASSURE modelinin sınıf odaklı olması, az uygulayıcı ile uygulanabilirliği, uygulayıcı için başlangıç seviye tasarım becerisi gerektirmesi, öğrenci analizine ve katılımına yer vermesi, değerlendirme sürecine dahil ettiği revizyon ile ön plana çıkması, ASSURE modelinin araştırmacı öğretmen tarafından kullanılabilirliğini arttırmaktadır. ASSURE Modeli, kendini oluşturan basakların baş harflerinden adını almaktadır(Analyze Learners (Öğrenenlerin Analizi), State Objective (Hedeflerin Belirlenmesi), Select Instructional Methods, Media, Materials (Yöntem, Medya, Materyallerin Seçimi), Utilize Media And Materials (Medya Ve Materyallerin Kullanımı), Require Learner Participation (Öğrenci Katılımının Sağlanması), Evaluate And Revise (Değerlendirme ve revizyon)). Çalışma aksiyon araştırması olarak planlanmış, yürütülmüş ve tamamlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2019-2020 Eğitim- Öğretim yılında 6. Sınıfa devam etmekte olan 15 erkek öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmada, "Vücudumuzdaki Sistemler" ünitesinde yer alan 'destek ve hareket sistemi', 'sindirim sistemi', 'dolaşım sistemi', 'solunum sistemi', 'boşaltım sistemi' konularına yönelik etkinlikler ASSURE Modeline göre tasarlanmıştır. Çalışmada ASSURE modeline göre tasarlanmış "Vücudumuzdaki Sistemler" ünitesinin öğrencilerin akademik başarıları, bilimsel süreç becerileri ve 21. yüzyıl becerileri üzerinde etkisini incelemek için "Vücudumuzdaki Sistemler Ünitesi Başarı Testi", "Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği", "Çok Boyutlu 21. Yüzyıl Becerileri Ölçeği" kullanılmıştır. Farklı yöntem ve tekniklerle zenginleştirilmiş ASSURE modeli basamaklarına göre yürütülen ders hakkında öğrencilerin fikirlerini almak için öğrencilerle "Yarı Yapılandırılmış Mülakat" yapılmıştır. Araştırmanın sonunda, ASSURE modeline göre tasarlanmış öğretim sürecinin öğrencilerin akademik başarı ve bilimsel süreç becerileri üzerinde anlamlı fark oluşturduğu tespit edilmiştir. Yapılan uygulamaların, öğrencilerin 21. yüzyıl becerileri üzerinde anlamlı fark oluşturmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, becerinin kazandırılmasının daha uzun zamanlı uygulama, daha fazla disiplinler arası çalışma gerektirdiği fikri edinilmiştir. Yarı yapılandırılmış mülakat verileri incelendiğinde, öğrencilerin geliştirilen etkinlikler hakkında olumlu görüş belirttikleri, farklı yöntem ve tekniklerle zenginleştirilen öğretim sürecinin öğrencileri olumlu etkilediği sonucuna varılmıştır. Çalışmaya katılan öğrenciler, tasarlanan öğretim sürecini heyecanlı, ilgi çekici ve faydalı bulduklarını belirtmiştir. Öğrencilerin olumlu ifadeler kullandığı bazı yöntem ve teknikler; drama, model oluşturma, farklı organ ve yapıları sınıf ortamına getirme, kavram haritası, eğitsel oyun, eğitsel şarkı, Not AY tekniği şeklinde sıralanabilir. Çalışmada, ASSURE modeline göre tasarlanmış öğretim sürecinin öğrenciler üzerindeki olumlu etkileri tespit edilmiştir. Fen eğitiminde kullanımının süreci olumlu etkileyeceği düşünülen ASSURE Modelinin farklı kademelerdeki öğrencilerin oluşturduğu ve farklı konuların yürütüldüğü çalışmalarda da kullanımı önerilmektedir.
8. sınıf basınç ünitesi konu ve kavramlarının öğretiminde Ters Yüz Sınıf Modeli etkinlikleri ve akademisyen görüşleri
Günümüzde eğitim öğretim sürecinde farklı olarak uygulanabilen birçok yöntem, teknik ve modeller bulunmaktadır. TYS modeli klasik öğretim tekniklerini tersine uyarlayan bir modeldir. Konu öğretiminin evde etkinliklerin ise okul ortamında yapıldığı bir model olarak tanımlanabilir. Bu araştırma. 8.sınıf "basınç" ünitesi konu ve kavramlarının öğretiminde ters yüz sınıf modeli etkinliklerinin geliştirilmesi ve bu etkinlikler hakkında akademisyen görüşlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Basınç ünitesi, katı, sıvı ve gaz basıncı konularına yönelik ayrı ayrı ters yüze sınıf modeli etkinlikleri geliştirilmiştir. Çalışma Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesinde fen eğitiminde görev yapan 6 akademisyen ile yürütülmüştür. Çalışma grubu amaçlı örneklem ile belirlenmiştir. Çalışma nitel araştırma yaklaşımları içerisinde yer alan tasarım temelli destekli olgu bilim deseni ile yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış mülakat soruları kullanılmış ve yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler yapılmadan bir hafta önce çalışma kapsamında geliştirilen katı, sıvı ve gaz basıncı ters yüz sınıf modeli etkinlikleri yazılı ve videolu dokümanlar akademisyenlerin incelemesi amacıyla mail yoluyla iletilmiştir. Akademisyenlerin izni dahilinde verilerin ses kayıtları alınmıştır. Veri analizleri nitel veri analiz aracı MAXQDA 2022 programı ile analiz edilmiştir. Ses kayıtları yazılı dokümanlara çevrilerek kodlar oluşturulmuştur. Bulgular şekiller ve Çizelgeler halinde sunulmuştur. Araştırma neticesinde 8. sınıf basınç ünitesi; katı, sıvı ve gaz basıncı ters yüz sınıf modeli etkinliklerinin TYS modeline uygun olarak hazırlandığı öğrenmenin kalıcılığını artıran bir model olduğu, sınıf içi aşaması için daha fazla etkinlik yapmaya olanak sağlayan bir model olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca katı basıncına yönelik geliştirilen etkinliklerin öğrenci seviyesine uygun olarak hazırlanıldığı değerlendirme aşamasına eklemeler yapılması gerektiği ve katı basıncı öğretiminde avantajlar sağlayacağı belirtilmiştir. Sıvı basıncına yönelik geliştirilen etkinlikler hakkında akademisyen görüşleri, TYS modeline uygun hazırlanıldığı, ders kazanımlarına, öğrenci seviyelerine uygun olduğu şeklinde belirtilmiştir. Gaz basıncı TYS modeli etkinliğinin ise TYS modeline, öğrenci seviyesine ve ders kazanımlarına uygunluğu belirtilmiştir. Araştırma sonuçları, çalışma kapsamında geliştirilen katı-sıvı-gaz basıncı etkinliklerinin basınç ünitesi öğretiminde kullanılabileceği, TYS modelinin diğer öğretim yöntem ve tekniklerine yönelik üstün özelliklerinin olmasından dolayı basınç ünitesi öğretiminde kullanılabileceği, etkinliklerin ölçme değerlendirme aşamalarına eklemeler yapılabileceği gibi öneriler sunulmuştur. Bu çalışma TYS modeli ile ilgili araştırma yapacak araştırmacılara, fen bilimleri öğretmenlerine, dersinde TYS modeli kullanmak isteyen öğretmenlere yararlı olacağı düşünülmektedir.
Fen bilimleri öğretmenlerinin üst düzey öğrenmeleri ölçen soru hazırlama becerilerinin geliştirilmesi: Bir model önerisi
Bu araştırmanın amacı, fen bilimleri öğretmenlerine yönelik geliştirilerek, uygulanan eğitim programının, öğretmenlerin üst düzey düşünme becerilerini ölçen soru yazma yeterliklerine etkisini belirlemek ve bu becerilerinin gelişimini değerlendirmektir. Araştırma karma yaklaşımlı sıralı açıklayıcı modele uygun olarak yürütülmüştür. Araştırmaya 2020-2021 eğitim öğretim yılında Çorum ilinde görev yapan 25 fen bilimleri öğretmenleri katılmıştır. Bu araştırmada, fen bilimleri öğretmenlerinin üst düzey öğrenme düzeyini ölçen soru geliştirme öz-yeterlik ölçeği, yarı yapılandırılmış görüşme formu ve üst düzey düşünme becerisini ölçen soru değerlendirme kontrol listesi olmak üzere üç farklı veri toplama aracı kullanılmıştır. Araştırma kapsamında katılımcı öğretmenler için "Üst Düzey Düşünme Becerileri Ölçmeye Yönelik Eğitim Programı" düzenlenmiştir. Eğitim programından sonra öğretmenlerle üst düzey düşünme becerilerini ölçen soru hazırlama çalışması yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda öğretmenlerin öz-yeterliklerinde manidar düzeyde artış gerçekleştiği, görüşlerinde olumlu yönde değişim olduğu ve hazırladıkları sorulardaki üst düzey düşünme becerilerini ölçen soru oranlarının ulusal ve uluslararası literatüre göre oldukça yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın sonunda çok sayıda öneri sunulmuştur. Bunlardan en önemlileri: öğretmen adaylarına ve görevde olan öğretmenlere yönelik soru yazma-üst düzey düşünme becerilerinin ölçümü konusunda uygulamalı eğitimlerin yaygın bir şekilde verilmesi, merkezi sınavlarda açık uçlu sorularında yer aldığı farklı soru türlerinin kullanılabilmesinin alt yapısının hazırlanabilmesi, eğitim programının çevrimiçi yolla yapılması ve daha uzun süreli uygulama yapılması şeklindedir.
Basınç konu ve kavramlarının öğretiminde RADEC modelinin etkililiği
Araştırmanın amacı, fen bilimleri dersi ortaokul 8.sınıf öğrencilerinin basınç ünitesine yönelik geliştirilen RADEC öğrenme modeli etkinliklerinin öğrencilerin akademik başarı, araştırma sorgulamaya yönelik tutum, eleştirel düşünme becerileri, RADEC hazır bulunuşlulukları üzerindeki etkililiğini belirlemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden olan ve ön test-son test deney ve kontrol grubundan oluşan yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılları arasında Amasya'da bir ortaokulda öğrenim görmekte olan 8.sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırmanın çalışma grubu; "deney grubu" (N=19), "kontrol grubu" (N=15) olmak üzere toplam 34 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmada deney grubuna RADEC öğrenme modeli etkinlikleri uygulanırken kontrol grubuna 2024 yılında yürürlükte olan Fen Bilimleri dersi öğretim programı uygulanmıştır. Araştırmada yararlanılan veri toplama araçları; "Basınç Ünitesiyle İlgili Başarı Testi", "Ortaokul Öğrencilerinin Araştırma Sorgulamaya Dönük Tutum Ölçeği", "RADEC Öğrenme Modeline Yönelik Hazır Bulunuşluk Ölçeği", "Ortaokul Öğrencilerinin Araştırma Sorgulamaya Dönük Tutum Ölçeğin" den oluşmaktadır. Elde edilen nicel verilerin analizi için bağımsız örneklem t testi ve eleştirel düşünme gücü ölçeği için ANCOVA analizinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgulara dayanarak uygulama yapılmadan önce "deney ve kontrol" grubu öğrencilerinin akademik başarı, araştırma sorgulama ve RADEC öğrenme modeline yönelik ölçeklerden elde edilen test puanları arasında anlamlı farklılık olmadığı belirlenmiştir. Deney ve kontrol grubunun eleştirel düşünme gücü ölçeği test puanlarının arasında ise anlamlı farklılık olduğu tespit edilmiştir. Uygulama sonrasında "deney ve kontrol" grubu öğrencilerinin akademik başarı, araştırma sorgulama, RADEC öğrenme modeli hazır bulunuşluk ve eleştirel düşünme gücü ölçeklerinden elde edilen puanları deney grubunun lehine anlamlı değişiklik olduğu belirlenmiştir. Araştırma sorgulama becerilerinde ise, anlamlı değişiklik olmadığı belirlenmiştir. Araştırmanın bulguları sonucunda RADEC öğrenme modelinin öğrenme kalitesini arttırdığı sonucuna varılabilir. RADEC öğrenme modeli, öğrencilerin birçok alanda yetkinlik kazanabilmesi açısından önemli olduğu ve böyle bir araştırmanın daha önce Türkiye bağlamında çalışılmaması nedeniyle özellikle eğitim alanında literatüre katkıda bulunacağından eğitimcilerin kullanması için önerilmektedir.
Fen bilimleri dersi madde ve ısı ünitesinde eğitsel oyunların kullanılmasına yönelik bir araştırma
Bu çalışmanın amacı, 6.sınıf Fen Bilimleri dersi Madde ve Isı ünitesinde bulunan konulara yönelik eğitsel oyun geliştirmek ve bu oyunun etkililiğini çeşitli veri toplama araçları kullanarak saptamaktır. Çalışmada karma araştırma desenlerinden sıralı dönüşümsel tasarım kullanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutunda yarı deneysel desen, nitel boyutunda ise olgubilim deseni kullanılmıştır. Çalışma 2023-2024 eğitim öğretim yılının birinci döneminde, Çorum ili merkez ilçesindeki bir ortaokulda, bir deney (n=27) ve bir kontrol (n=28) grubu olmak üzere toplamda 55 öğrenci ile yürütülmüştür. Uygulama süreci dört hafta olan araştırmada deney grubunda eğitsel oyunlar kullanılarak kontrol grubunda ise mevcut öğretim programı kapsamında hazırlanan ders kitabında yer alan etkinliklerle ders işlenmiştir. Veri toplama araçları olarak Madde ve Isı Ünitesi Başarı Testi (MIÜBT), Fene Yönelik Tutum Ölçeği (FYTÖ) ve Fen Bilimleri Motivasyon Ölçeği (FBMÖ) kullanılmıştır. Nitel verilerin toplanmasında ise yarı yapılandırılmış görüşme formu, fen günlükleri ve eğitsel oyun metaforları kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde ön test ve son test sonuçları normal dağılım sergilediği için, bağımsız ikili grupların karşılaştırılmasında bağımsız örneklem T testi, bağımlı ikili grupların karşılaştırılmasında bağımlı örneklem T-testi ve grup ve zaman ortak etkileşiminin analizinde tekrarlı ölçümlerde iki faktörlü anova kullanılmıştır. Nitel verilerin analizi ise Excel programı aracılığıyla yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre eğitsel oyunlar ile yürütülen ders etkinliklerinin deney grubundaki öğrencilerin akademik başarılarına ve fen öğrenmeye yönelik motivasyonlarına anlamlı şekilde katkı sağladığı ancak fene yönelik tutuma anlamlı bir katkısının olmadığı tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel verilere göre eğitsel oyunların eğitim sürecini daha eğlenceli ve ilgi çekici bir hale getirdiği ve öğrencilerin derse karşı ilgi ve motivasyonunu artırdığı tespit edilmiştir. Ancak bazı öğrencilerin sınıfın kalabalık olması, oyunlar esnasında gürültünün oluşması ve etkinliklerin tamamına katılım için süre yetmemesi gibi etkenlerden dolayı zorluk yaşadıkları görülmüştür. Tüm bunlar göz önünde bulundurulduğunda ilgili konunun öğretiminde eğitsel oyunların etkili bir yöntem olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma sonunda konu ile ilgili çalışma yapacak diğer araştırmacılara ve konunun öğretimini gerçekleştirecek olan öğretmenlere hazırlanan eğitsel oyunların kullanılabileceği önerisinde bulunulmuştur.
Farklı öğrenim seviyesindeki ortaokul öğrencilerinin ders çalışma, öz düzenleyerek öğrenme becerileri ve öğrenme stillerinin belirlenmesi
Günümüz şartlarında öğrencilerin ders çalışma becerileri, öz düzenleyerek öğrenme becerileri ve öğrenme stillerinin belirlenmesi, eğitim ve kariyer yaşamlarında karşılaşacakları şartlar açısından önemli olduğundan araştırılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Elde edilen veriler, eğitim politikalarının şekillendirilmesi ve öğretimin planlanmasında yol gösterici nitelikte olabilir. Alan yazında, bu ilişkilere dair bütüncül çalışmaların ortaokul öğrencileriyle yapılmasının sınırlı sayıda olduğu görüldüğünden araştırma bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Araştırma, nicel araştırma yöntemi ile yürütülmüştür. İlişkisel tarama modeli kapsamında enlemesine araştırma deseni kullanılmıştır. Çalışma grubu, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 5., 6., 7. ve 8. sınıflardan 87'si kız 75'i erkek olmak üzere toplam 162 öğrenciden oluşmaktadır. Örneklem oluşturulurken uygun örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Verilerin toplanmasında Öz Düzenlemeli Öğrenme Ölçeği, Ders Çalışma Alışkanlıkları Anketi ve Kolb'un Öğrenme Stilleri Envanteri-III kullanılmıştır. Çalışmanın veri analizi yapılırken frekans dağılımı, yüzdelik değerler, aritmetik ortalama, standart sapma ve bazı parametrik testler uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre; öğrencilerin ders çalışma alışkanlıkları ile sınıf düzeyi, anne-baba eğitim durumu, aylık gelir durumu ve çalışma odası varlığı arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Ancak cinsiyet değişkeninde kız öğrencilerin lehine anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Fen bilimleri dersi karne notu açısından bakıldığında, not aralıklarına göre ders çalışma alışkanlıkları arasında anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Ayrıca, günlük ders çalışma süresi değişkeninde de bazı anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Öz düzenleyerek öğrenme becerileri açısından değerlendirildiğinde ise; cinsiyet, sınıf düzeyi, anne eğitim durumu, aylık gelir durumu, karne notu, çalışma odası varlığı ve günlük ders çalışma saati değişkenlerinde anlamlı bir fark görülmemiştir. Ancak baba eğitim düzeyi yükseldikçe öğrencilerin öz düzenleme becerilerinde artış olduğu belirlenmiştir. Araştırmada, öğrencilerin ders çalışma alışkanlıkları ile öğrenme stilleri, öz düzenleyerek öğrenme becerileri ile öğrenme stilleri ve ders çalışma alışkanlıkları ile öz düzenleyerek öğrenme becerileri arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. Sonuç olarak, bu çalışma; öğrencilerin kendi öğrenme stillerini tanımalarını ve öğretmenlere, öğrencilerin bireysel farklılıklarına göre öğretim yöntemleri geliştirme konusunda yol göstermesi hedeflemektedir.