188 numaralı Ordu Mühimmesi Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi (H. 1203/m. 1788-1789; sayfa 1-75)

Osmanlı Devleti'nin karar alma ve uygulama mekanizmasının ana organı Dîvân-ı Hümâyun'dur. Dîvân-ı Hümâyun'da, devletin; siyasi, askeri, mali ve sosyal konuları görüşülüp karara bağlanmaktadır. Dîvân-ı Hümâyun kararları padişah onayına sunulur ve onaydan sonra Mühimme Defterlerine kaydedilirdi. Mühimme Defterleri de konularına göre çeşitlilik arz etmektedir. Bunlar; Ordu Mühimmesi, Rikab Mühimmesi, Kaymakamlık Mühimmesi ve padişahın sarayda bulunduğu sırada sadrazam başkanlığında toplanan divan toplantılarında tutulan Mühimme defterleridir. Mühimme defterlerinin yazım işlerinden Reisülküttap sorumlu olup hükümler emrindeki Beylikçi kalemi kâtipleri tarafından yazılırdı. Mühimme defterleri dönemine ait bilgiler içermesi sebebiyle devletin ve toplumun her açıdan detaylarını aydınlatacak iyi bir kaynaktır. 188 Numaralı Ordu Mühimme Defteri'nin konularını ihtiva eden yıllar (1788-89), I.Abdülhamid'in saltanatının sonu ve III. Selim'in saltanatının başlangıcına rastlamaktadır. Defterin ait olduğu yıllarda Osmanlı Devleti, Avusturya ve Rusya ile savaş halindedir. Bu sebeple defterde bu iki devlet ile Osmanlı Devletinin askeri, idari ve siyasi ilişkilerine ait bir hayli bilgiye defterde rastlamak mümkündür. Defterde devletin, çeşitli idari birimlerinin ordunun asker ihtiyacını temin için yaptığı yazışmalar, bölge ileri gelenlerinin, ayanların ve voyvodaların orduya vereceği asker miktarları, levazımat ve zahire ihtiyaç bilgileri, Akdeniz'de bulunan donanmadan ihtiyaç dâhilinde Karadeniz'e sevk yapılması, Hacıların yol güvenliği ile ihtiyacının sağlanması gibi konular hakkında bilgiler yer almaktadır.