1950 sonrası türk hikâyesinde ekoeleştiri ve çevre bilinci

Özellikle çeyrek asırdır çeşitli platformlarda tartışılmakta olan çevre meselesinin elbette Türk hikâyesinde de belirli yansımaları bulunmaktadır. Edebiyat-çevre etkileşimini hikâye türü ekseninde ele alan ve 1950 sonrası Türk hikâyesindeki çevre hassasiyetini inceleme amacı taşıyan bu tez çalışması, üç ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, metin içindeki anahtar kavram ve terimlerden olan çevre, ekoloji ve ekoeleştirinin çağrışım alanı irdelenmektedir. Çalışmaya yön veren ekoeleştiri kuramının geçmiş, güncel ve yakın gelecekteki olası yorumlarıyla birlikte sanat ve edebiyatın işlevselliği üzerinde durulmuş, eleştiri geleneğinin bilinç sağlayıcı yönü vurgulanmıştır. İkinci bölüm, dünyanın muhtelif bölgelerinde bulunan toplumların ekolojik davranışını belirleyen inanç ve kültür değerlerine ayrılmıştır. Üçüncü ve son bölümde ise yarım asrı aşkın bir süre zarfında Türk hikâyesine doğrudan ya da dolaylı olarak aktarılan çevre eleştirisi yer almaktadır. Eserler arasında tekrar eden tematik başlıklar, her dönem etkisini hissettiren, ortak sorunların bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte sadece belirli dönemlerde gündeme getirilmiş, bölgesel ve devamlılık arz etmeyen çevre krizlerinden de bahsedilmektedir. İlgili bölümün son üç tematik başlığında ise doğanın haz uyandırıcı işlevi, ekosistemdeki işleyişin edebî metne aktarımı ve incelenen anlatılardan hareketle vücut bulan çevreci tiplemenin temel nitelikleri tartışılmıştır. Güncel gelişmeleri oldukça yakından takip eden ekoeleştiri kuramı, disiplinler arası yaklaşımıyla yerkürenin tarafında olmayı ilke edinmektedir. Kuram içindeki yaklaşımlar hâlen farklılaşma ve genişleme eğiliminde olsa da son kertede temel savunu doğal çevreyi korumaktır. Çevre kuramı, sınırsız eylemlere imza atmak suretiyle doğal yaşamın istikrarlı işleyişine engel olan insanlığa, sanat aracılığıyla çağrıda bulunmaktadır. Özetle ortak yaşama bilincini yeniden hatırlatma niyetindeki bu çalışma, edebiyat-çevre incelemelerine katkıda bulunmayı hedeflemektedir.