Anadolu'da yetişen Gundelia taksonlarının biyolojik aktivitelerinin ve kimyasal içeriklerinin belirlenmesi

Gundelia cinsine ait türler, Orta Doğu toplumlarının geleneksel halk tıbbında yaygın olarak kullanılan önemli ana şifalı bitkiler arasındadır. Mevcut doktora tezindeki araştırmanın vurgusu, dünya çapındaki 22 Gundelia taksonlarının tamamının biyoaktif fitokimyasalları ve biyofarmasötik etkinliği üzerinedir. Bununla birlikte, yirmi iki Gundelia türünün kök, gövde-yaprak ve çiçek kısımlarının etanol ekstraktları hazırlanmış ve bunların biyoaktif fitokimyasalları, kapsamlı ve valide edilmiş bir LC-MS/MS (sıvı kromatografi tandem kütle spektrometrisi) yöntemiyle kantitatif olarak belirlenmiştir. LC-MS/MS çalışmasının sonuçları dikkate alındığında, kafeik asit (0,020–4,082 mg/g ekstrakt), klorojenik asit (0,042–93,52 mg/g ekstrakt), kamferol-3-O-glukozit (0,019–42,737 mg/g ekstrakt), kinik asit (3,860–63,761 mg/g ekstrakt), kersetin-3-O- glukozit (0,021–24,241 mg/g ekstrakt), apigenin-7-O- glukozit (0,006–15,859 mg/g ekstrakt), letolin-7-O- glukozit (cynaroside) (0,013–34,017 mg/g ekstrakt) ve 1,5-dikaffeoilkinik asit (0,014–4,827 mg/g ekstrakt) miktarlarının kayda değer olduğu görülmektedir. Ayrıca çalışılan ekstraktların biyoaktiviteleri, toplam fenolik-flavonoid içerikleri ve ABTS (katyon radikal süpürme aktivitesi), DPPH (serbest radikal süpürme aktivitesi) ve CUPRAC (kuprik antioksidan kapasiteyi azaltan) yöntemlerine göre antioksidan aktiviteleri belirlendi. Birkaç istisna dışında, tüm antioksidan test deneyleri, incelenen Gundelia türlerinin kök etanol özlerinin, çiçek ve gövde-yaprak özü muadillerinden daha güçlü antioksidan aktiviteye sahip olduğunu göstermiştir. ABTS testinin sonuçlarına dayanarak, G. armata, G. armeniaca, G. dersim, G. purpurascens, G. microcephala, G. aragatsi, G. tehranica, ve G. tournefortii'nin (IC50 < 10 μg/mL) kök-etanol ekstraktlarının antioksidan kapasitelerinin en az BHT'ninkiler kadar yüksek olduğu belirlendi. (Bütillenmiş hidroksitoluen) (IC50: 11,35 ± 0,22 μg/mL) ve α-tokoferol (IC50: 9,23 ± 0,12 μg/mL), referans bileşikler olarak kullanıldı. Sonuç olarak bu çalışma, dünyadaki tüm Gundelia taksonlarının farklı kısımlarının fitokimyasal içeriklerinin ve antioksidan aktivitelerinin birlikte belirlendiği ilk bilimsel çalışmadır. Ayrıca bu çalışmada G. tenuisecta, G. cappadocica, G. aragatsi, G. microcephala ve G. tehranica türlerinin fitokimyasal içerikleri ve biyoaktiviteleri ilk kez çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Gundelia türleri, biyoaktif fitokimyasallar, antioksidan, LC-MS/MS, gıda