Anonim ortaklıklarda kar ve karın dağıtımı

Bu çalışmada, anonim ortaklıklarda kârın ne olduğu, önemi, fonksiyonları, nitelikleri, nasıl tespit edildiği, dağıtımı, kârdan kimlerin nasıl yararlanacağı, haksız kâr dağıtımından sorumluluk gibi hususlar, halka açık olmayan anonim ortaklıklar ve HAAO' lar bakımından, mümkün olduğunca hukuki mevzuata bağlı kalınarak incelenmeye çalışılmıştır.Çalışmanın konusu, muhteviyatı geniş birçok yan konuyla (yedek akçeler, genel kurul, yönetim kurulu, bilanço vs.) bağlantılıdır. Bu sebeple anonim ortaklık hukukunun en kapsamlı konularından biridir.Anonim ortaklıklarda tasarruf sahiplerinin en büyük gayesi ortaklığa koydukları sermaye karşılığında kâr payı elde etmektir. Anonim ortaklığın elde ettiği kârdan, sadece ortaklar değil, yönetim kurulu üyeleri, intifa senedi sahipleri, kurucular gibi kimseler ve anonim ortaklık da mümkün olduğunca fazla pay almak istemektedir. Bu kişilerin nihai amacı kâr elde etmek olunca, bunlar arasında menfaat çatışması doğması kaçınılmaz olmaktadır.TTK' da ortakların kâr payı hakkının ?müktesep hak? olduğu kabul edilerek bu hak korunmaya çalışılmıştır. Ancak yine TTK' da kâr payı aleyhine, kâr payının müktesepliği ile bağdaşmayacak nitelikte düzenlemeler yapılarak bu hak zayıflatılmıştır. Bu nedenle ortakların kâr payı hakkının müktesepliği üzerinde Türk Hukukunda tartışma mevcuttur. HAAO' larda, bazı eksiklikler bulunsa da bu hakkın müktesep hak niteliğini pekiştiren, bu hakkı gerçek anlamda koruyan düzenlemeler SPK ile yapılmıştır.Anonim ortaklık kâr elde ettiğinde, kâr payı dağıtılmadan önce bundan bazı paraların ayrılması gerekir. Bu paralar ayrılırken takip edilmesi gereken sıra kârda tertibi oluşturur. Halka açık olmayan anonim ortaklıklarda bu tertip kâr payı aleyhinedir. SPK düzenlemeleriyle, HAAO' larda tertip kâr payı lehine değiştirilmiştir. Diğer taraftan bu tertipte, halka açık olmayan anonim ortaklıklarda kâr payının ayrılması yeterli görülmüşken; HAAO' larda SPK tarafından belirlenecek asgari kâr payı oranın kural olarak ödenmesi zorunludur.Esas sözleşmede aksine hüküm yoksa ortak, kâr payından sermaye taahhütlerine karşılık yapmış olduğu ödemelere orantılı olarak ve payı nispetinde yaralanabilir.Kâr dağıtımının haksız olması durumunda, kârdan pay alan kişilerle birlikte, yönetim kurulu üyeleri ile denetçilerin hukuki sorumlulukları bulunmaktadır.Anahtar Sözcükler:1. Anonim Ortaklık2. Kâr3. Kâr Payı4. Müktesep Hak5. Kâr Dağıtımı