Bûstâni'l-Müslimîn (Metin-inceleme-sözlük)

Muhammed ibn Kemâleddîn et-Tokâtî tarafından 1466-1467 tarihlerinde yazıldığı bilinen ve 1612 yılında istinsah edilen "Bûstâni'l-Müslimîn"; İslam'ı öğrenmek isteyen müptedîler için fıkıh, akâit, tasavvuf ve ahlâk alanlarında 87 bapta bilgi veren dinî bir kaynaktır. 15. yy'da yaşadığı tahmin edilen müellif Muhyî-i Tokâtî tarafından Şehzâde II. Bayezid adıyla yazılan bu esere 15. yy'ın dinî ve ahlakî anlayışını, Eski Anadolu Türkçesinin özelliklerini, dönemin dil yapısını ortaya koyması ve üzerinde akademik bir çalışma yapılmamış olması hasebiyle çalışmaya karar verilmiştir. Eserin telif ve istinsah tarihine, müellif ve müstensihine dair bilgilere ulaşılması, daha eski tarihli olması sebebiyle Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesinde yer alan nüsha incelenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde öncelikle Bûstâni'l-Müslimîn müellifi Muhammed ibn Kemâleddîn et-Tokâtî'nin hayatı ve eserleri hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra metnin imlâ ve söz dizimi özelliklerine dair genel bir inceleme yapılmıştır. İmlâ bölümünde eserde geçen Türkçe kelime ve eklerde ünlülerin başta, ortada ve sonda nasıl yazıldıkları belirtilmiştir. Söz dizimi bölümünde ise anlam ve yapı bakımından cümle türleri eserden seçilen örneklerle gösterilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde metnin ortaya konulması bakımından Bûstâni'l-Müslimîn transkripsiyon (çeviri yazı) alfabesiyle sunulmuştur. Daha sonra eserde geçen Arapça söz, duâ, hadis gibi unsurların Türkçesi yazılmıştır. Üçüncü bölümde ise 15. yy'ın kelime kadrosunu ortaya koymak amacıyla sözlük-dizin oluşturulmuştur. Bu bölümde Farsça ve Arapça isim ve sıfat tamlamaları da birer madde olarak verilmiştir. Dizinin akabinde ise kişi adları dizini, sonuç bölümü, kaynakça ve ekler eklenerek tez bitirilmiştir.