Çağatayca bir Maktel-i Hüseyin (İnceleme, metin, çeviri, dizin)

Bu çalışmada; Afganistan'ın kuzeydoğusundaki Takhar şehrinde bulunmuş ve Doğu Türkçesiyle taş baskı tekniği kullanılarak basılmış manzum mensur karışık Çağatayca bir Maktel-i Hüseyin metni incelenmiştir. Eser 97. sayfadan başlamaktadır. Metnin ilk 96 sayfası yoktur. Elimizdeki eserin son sayfası 348. sayfa numarasıyla bitmektedir. Fakat anlatımın kesintiye uğramadan devam etmesi, kitabın tamamının bu kadar olmadığını düşündürmektedir. Elimizde okunup incelenebilir nitelikte 252 sayfalık bir metin bulunmaktadır. Eserin çeviriyazısı hazırlanıp Türkiye Türkçesine aktarımı yapılmış dil bilgisi özellikleri tespit edilip incelenmiş metnin gramatikal dizini oluşturulmuştur. Eser tüm yönleriyle yedi bölümde ele alınmıştır: Birinci bölümde, Maktel-i Hüseyinler hakkında genel bilgiler, incelemesi yapılan Çağatayca Maktel-i Hüseyin hakkında bilgiler, eserin bulunduğu coğrafya ve bölgenin Türk nüfusu hakkında genel bilgiler ile metnin yazım özelliklerine yer verilmiştir. İkinci bölümde, metnin ses bilgisi ve yapı bilgisi özellikleri ile sözcük türleri bakımından söz varlığı ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler, başta Çağatayca ve Harezm Türkçesi olmak üzere Türkçenin diğer tarihî ve çağdaş kollarıyla karşılaştırılmıştır. Üçüncü bölümde, incelenen eser hakkında değerlendirme ve sonuç bilgileri yer almaktadır. Dördüncü bölümde, incelenen eserin çeviriyazı metni yer almıştır. Bu bölümde, eserin özgün metni içinde yer alan bazı Arapça ve Farsça beyitler ile duâlar ve âyetler korunmuştur. Beşinci bölümde, Çağatayca Bir Maktel-i Hüseyin'in Türkiye Türkçesine çevirisi yapılmış olup Arapça ve Farsça olarak alıntılanmış beyit, âyet ve duâların Türkiye Türkçesine çevirisi verilmiştir. Manzum - mensur karışık bölümlerden oluşan eserin çevirisi metne sadık kalınarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın altıncı bölümünde incelenen eserin tıpkıbasımı yer almaktadır. Çalışmanın yedinci bölümü olan dizinde, bu çalışmanın dördüncü kısmını teşkil eden metnin gramatikal dizini oluşturulmuştur. Sözcüklerin metin içinde tespit edilen kullanımlardaki anlamları ve sıklık sayıları ile kökenleri belirtilmiştir. Anahtar Sözcükler: Çağatayca Bir Maktel-i Hüseyin, Maktel-nâme, Kerbelâ, Doğu Türkçesi.