Cazibeli ve terfili kanalizasyon sistemlerinin verimlilik analizi

Dünya nüfusunun artması ve kentleşme kanalizasyon sistemlerinin önemini büyük ölçüde arttırmakta olup, atık su toplama sistemlerinin daha verimli çalışabilmesi için farklı yaklaşımlar getirmek gerekmektedir. Geleneksel olarak uygulanan cazibeli kanalizasyon sistemleri ile terfili kanalizasyon sistemlerinin ilki olan geleneksel cazibeli atık su toplama sistemleri, yerçekimi etkisiyle evlerden veya diğer kaynaklardan topladığı atık suyu yeraltı boru sistemleri aracılığıyla belirli bir deşarj noktasına ya da atık su arıtma tesisine iletimin yapıldığı sistemlerdir. Ancak alanın topoğrafyasının buna izin vermediği durumlarda bu bölgelerin atık suyu terfi ettirilmeden toplanamaz. Böyle durumlarda terfili kanalizasyon sistemleri daha verimli çalışabilir. Genel olarak terfili kanalizasyon sistemleri, kazı yapmanın zor olduğu kayalık yerlerde, eğimin çok az olduğu ya da cazibeyle akışın sağlanamadığı yerlerde pompalar vasıtasıyla atık suyun iletildiği sistemlerdir. Terfili kanalizasyon sistemlerinin ana elemanı terfi merkezleri hazne ve pompa tiplerine göre farklı şekilde tasarımları yapılabilir. Klasik eski tip terfi merkezleri betonarme yapılar olup, ıslak ya da kuru hazne olarak düzenlenebilmektedir. Ancak paket terfi merkezlerinde son yıllardaki hızlı gelişmeler betonarme terfi merkezlerinin uygulanmasını büyük ölçüde azaltmıştır. Betonarme terfi merkezleri daha maliyetli olması, inşaat aşaması daha uzun sürmesi ve sızdırma problemi nedeniyle paket terfi merkezlerine göre daha az tercih edilmektedir. Cazibeli ve terfili sistemlerin verimlilik açısından analizini amaçlayan bu çalışmanın alanı olarak Şırnak İli İdil ilçesindeki kanalizasyon sisteminin bir bölgesi ele alınmıştır. Bu bölge hem cazibeli hem de terfili tip kanalizasyon sistemi ile çözümleri yapılarak boyutlandırılmış ve her iki sistemin maliyet analizleri yapılarak ilk yatırım maliyetleri kıyaslanmıştır. Ayrıca bu sistemlerin inşaat ve uygulama kolaylığı açısından birbirlerine göre avantajları ve dezavantajları verimlilik açısından değerlendirilmiştir. Yapılan çalışmada ilk yatırım maliyeti ve inşaat kolaylığı açısından terfili sistem daha ekonomik olarak gözükse de karşılaştırılan sistemlerin gelecekteki fayda durumları ve işletme şartları göz önüne alındığında cazibeli sistemi tercihinin çalışma bölgesinde daha verimli olacağı sonucuna varılmıştır.