COVİD-19 pandemi dönemi ile pandemi öncesinde tanımlanan viral pnömoni olgularının radyolojik görüntüleme özelliklerinin karşılaştırılması

AMAÇ: Pandemiye yol açan Koronavirus Hastalığı 2019 (COVİD-19)'un tanısında toraks bilgisayarlı tomografi tetkiki yaygın bir tanı yöntemi olarak kullanılmaktadır. Pandemi öncesinde olduğu gibi COVİD-19 pandemisi döneminde de immünitesi normal olanlarda sezonal salgınlarla veya immunsuprese hastalarda pnömoniye yol açan diğer viral etkenlerin radyolojik olarak ayrıcı tanısının yapılması, erken tanıda ve izolasyonun sağlanmasında önem kazanmıştır. Bu nedenle COVİD-19 pnömonisinde karakteristik olarak tanımlanan BT görüntüleme bulgularının, daha önceden karşılaşılan diğer viral etkenlere bağlı gelişen pnömonilerde saptanan BT bulguları ile farklılığının araştırılması amaçlanmıştır. MATERYAL VE ARAŞTIRMA PROTOKOLÜ: İstanbul Tıp Fakültesi hastanesine 15 Mart 2020-30 Mayıs 2020 tarihleri arasında başvuran, 18 yaş ve üzeri, başvuruda alınan nazofarengiyal sürüntü örneklerinde Revers Transkriptaz Polimeraz Zincir Reaksiyonu (RT-PCR) pozitif olarak sonuçlanan ve başvurudaki toraks BT tetkikinde pnömonisi saptanan 249 COVİD-19 hastası ile; Ocak 2015-Aralık 2019 tarihleri arasında viral pnömoni ile uyumlu toraks BT bulguları bulunan ve ortalama 5,67±7,95 gün içerisinde viral solunum yolu paneli veya bronkoalveolar lavaj/kan viral PCR sonuçları pozitif olan, diğer balgam ve kan kültürlerinde bakteriyel ve mantar etkenleri saptanmayan, COVİD-19 dışı viral pnömonisi olan 94 hasta (Viral panel sonuçları; İnfluenza A-B n=26, Adenovirus n=5, CMV n=28, RSV n=8, Parainfluenza n=10, HMPV n=3, Endemik Koronavirüsler (HCoV-NL63, HCoV-HKU, HCoV-229E, HCoV-OC43) n=16, Rinovirüs n=7, Bokavirus (HBoV) n=1) çalışmaya dahil edildi. Toraks BT inceleme protokolü: görüntü kesit kalınlığı 1 mm-5 mm, tüm hastalarda supin pozisyonda, tam inspirasyonda olacak şekilde elde edilen BT görüntüleri akciğer parankimi için -600 ile +1600 HU; mediasten için +50 ile +350 HU pencere genişliği kullanılarak, retrospektif olarak PACS Sisteminde incelenmiştir. BT bulguları hastanın hangi gruba ait olduğunu bilmeyen iki radyolog tarafından değerlendirilmiş ve uzlaşı ile karar verilmiştir. Hastaların yaş, cinsiyet, bilinen kronik hastalık demografik verileri; lökosit, lenfosit, C reaktif protein (CRP) laboratuar verileri yönünden; BT bulguları ise tutulum yüzdesi, lezyon sayısı, transvers dağılım tercihi, antero-posterior dağılım tercihi, dominant patern, buzlu cam opasitesi (BCO) var ise dağılım paterni, nodül, tomucuklanan ağaç manzarası, interstisyel değişiklikler, kaldırım taşı manzarası, ters halo işareti, vakuoler işaret, halo işareti, vasküler belirginleşme, fibrozis-fibrotik lineer opasiteler, traksiyon bronşektazi, peribronşiyal duvar kalınlık artışı, hava hapsi, plevral retraksiyon, plevral efüzyon, perikardiyal efüzyon, kavitasyon, mediastinal/hiler lenfadenopati, dominant lezyon boyutu, konsolidasyon, subplevral yerleşimli eğrisel lineer opasiteler, hava bronkogramı, plevral kalınlaşma yönünden incelenmiştir. BT bulguları ayrıca RSNA konsensüs rehberi ve CORADS skorlama sistemi ile değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler COVİD-19 dışı pnömoniler ve COVİD-19 pnömonisi olarak iki ana gruba ayrılarak ki-kare testleri ve bağımsız değişkenlerin çoklu regresyon analizi ile istatistiksel olarak karşılaştırılmıştır. BULGULAR: COVİD-19 dışı hasta grubunun tamamının kronik hastalıkları mevcut iken COVİD-19 hasta grubunun %33'ünde kronik hastalık yoktu. COVİD-19 dışı viral pnömonisi olan hasta grubu ile COVİD-19 pnömonisi olan hasta grubu karşılaştırıldığında; RSNA atipik ve belirsiz özellikler gösteren sınıf, CORADS 2 ve 3 skorları, %75'den fazla parankimal tutulumu, multipl lezyon, hem periferik hem santral dağılımın birlikteliği, dominant nodüler patern, BCO olmaması, diffüz BCO, yuvarlak olmayan perihiler BCO dağılımı, dominant patern olmayan nodül varlığı, tomurcuklanan ağaç manzarası, septal kalınlaşma, fibrozis-fibrotik lineer opasiteler, peribronşiyal duvar kalınlık artışı, hava hapsi, plevral retraksiyon, plevral efüzyon, perikardiyal efüzyon, kavitasyon, kısa aksı >1 cm olan anlamlı olabilecek lenf nodu varlığı, artmış veya azalmış lökosit sayısı, lenfopeni varlığı, artmış veya azalmış nötrofil sayısı COVİD-19 dışı pnömoni lehine farklı bulunmuştur (p<0,01). RSNA tipik özellikler gösteren sınıf, CORADS 5 skoru, tek lezyon, periferal dağılım, dominant paternin BCO olması, BCO dağılım paterninin periferik-bilateral olması, ince retiküler opasite, kaldırım taşı paterni, ters halo işareti, vasküler belirginleşme işareti, traksiyon bronşektazi varlığı, normal lökosit, normal lenfosit ve normal nötrofil sayısı COVİD-19 pnömonisi lehine farklı bulunmıştur (p<0,01). Bağımsız değişkenlerin COVİD-19 pnömonisi üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla gerçekleştirilen çoklu doğrusal regresyon analizinde; regresyon katsayıları incelendiğinde, ters halo işareti olanların (β=0,097, p<0,05) ve plevral efüzyon olanların (β=10,631, p<0,05) COVİD-19 pnömonisi üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olduğu; ters halo işareti olanlarda olmayanlara göre COVİD-19 pnömonisi daha fazla olduğu görülürken, plevral efüzyon olmayanlarda olanlara göre COVİD-19 pnömonisinin daha fazla olduğu saptanmıştır. SONUÇ: Viral pnömoni tanısında klinik ve altın standart RT-PCR testi başta olmak üzere laboratuar incelemeler ile birlikte değerlendirilen radyolojik görüntüleme tanıda ve hasta yönetimininde önemli bir role sahiptir. RSNA sınıflaması ve CORADS skorlama sistemi COVİD-19 pnömonisini, COVİD-19 dışı pnömonilerden ayırmada kullanılabilir. Ters halo işareti varlığının ve plevral efüzyon yokluğunun COVİD-19 pnömonisi tanısında etkili olduğu saptanmıştır.