Cumhuriyet Döneminde din politikası ve din-siyaset ilişkisi (1946-1960)

Bu araştırmada, 1946-1960 döneminde Türkiye'de çok partili hayata geçiş politikaları ve bu süreçte din-siyaset ilişkisinin gelişimi doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. İlgili kişi, kurum ve olayları ele alan birincil kaynaklardaki yazılı ve görsel materyallerin içeriği çözümlenerek din ve siyaset arasındaki bağıntı yorumlanmıştır. Bu inceleme, 1946-1960 dönemine ait Meclis Tutanakları, Meclis konuşmaları, kanunlar, parti kongreleri tartışmaları, seçim mitingleri, gazete haberleri biyografiler ve süreli mecmua yayınlarına dayanmaktadır. Çalışma temel olarak siyaset ve din arasındaki ilişki ve etkileşimleri kapsamında tek partili ve çok partili dönem iktidarlarının politikalarına dayanarak hazırlanmıştır. Din-siyaset ilişkisinin boyutları Cumhuriyet dönemi politikalarının dönemsel farklılaşmasına göre incelenmiştir. Yönetimsel dönüşüme bağlı değişimler üç bölümde ele alınmıştır. İlk bölümde, Osmanlı Devleti'nde yenilik hareketlerinin doğuşu olarak kabul edilen "Tanzimat" döneminden Cumhuriyet'in ilk yıllarına din ile devlet arasındaki münasebet küresel olaylarla ilişkilendirilerek incelenmiştir. Yeni bir Türk Devleti'nin kurulması ve Dünya Savaşlarının din ve laikleşme konusundaki politikalara olan yansımaları değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, çok partili hayata geçiş ve Demokrat Parti'nin (DP) kuruluşuyla dinin siyasi hayattaki konumunun dönüşümü tartışılmıştır. Üçüncü bölümde DP'nin muhalefetten iktidara gelişiyle birlikte demokratik düzene geçiş çabalarının din-siyaset ilişkisine olan etkileri incelenmiştir. Yukarıda üç bölümde yapılan incelemeden 1946-1960 arasındaki süreçte yaşanan düşünsel dönüşüm ve siyasi olayların din ve siyaset arasındaki ilişkinin yumuşamasında önemli rol oynadığı sonucuna varılmıştır. Çok partili hayata geçişle birlikte siyasi rekabet artmış ve bu rekabette avantaj elde edebilmek için Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren siyasi otoritenin kontrolü altında tutulan dine yönelik tutumda yumuşamaya gidilmiştir.