Deneysel künt karın travması oluşturulan ratlarda n-asetil sistein kullanımının karaciğer yaralanması üzerine etkisi

Amaç: Karaciğer, künt karın travmalarında en çok yaralanan organlar arasındadır. Günümüzde künt karaciğer travmasında nonoperatif tedavi sıklığı artmaktadır. Bu nedenle solid organ yaralanmalarında iyileşmeyi arttırıcı ajanların araştırılmasına devam edilmektedir. N-asetil sistein (NAC), antioksidan etkili, glutatyon prekürsörü olan bir amino asit türevidir. Bu çalışmanın amacı, künt karın travması sonrasında intraperitoneal ve intramusküler NAC uygulanmasının karaciğer yaralanması üzerine etkilerini araştırmaktır. Materyal Metod: Her grupta 6 rat olacak şekilde künt karın travma sonrası üçüncü ve yedinci günlerde sakrifiye edilen sham, intraperitoneal NAC (IP) ve intramusküler NAC (IM) uygulanan toplam 6 grup oluşturuldu. Künt karaciğer travması, iki yüz gr ağırlıktaki bir cisim, 0.784 joule kinetik enerji yaratacak şekilde, deneklerin sağ üst kadranına serbest düşürülerek oluşturuldu. NAC, intraperitoneal 200 mg/kg ve intramusküler 50 mg/kg dozda uygulandı. Deneyler üçüncü ve yedinci günlerde sonlandırıldı. Serumda AST, ALT ve LDH düzeyleri ölçüldü. Karaciğer dokusunda 0-3 arasında skorlanarak inflamasyon şiddeti, tunnel yöntemi ile apopitozis indeksi (AI) ve Ki-67 boyaması ile proliferasyon indeksi (PI) araştırıldı. Bulgular: Travma sonrası AST ve ALT düzeyleri üçüncü gün sakrifiye edilen gruplara göre yedinci gün sakrifiye edilen gruplarda azalmıştı. Bu azalma Sham ve IM gruplarında belirgindi. Travmadan sonra üçüncü gün ve yedinci gün sakrifiye edilen grupları kendi aralarındaki karşılaştırmasında AST, ALT ve LDH düzeyleri, Sham grubuna göre IM ve IP gruplarında belirgin azalmış bulundu (sırasıyla p=0.01, p=0.004). Bununla birlikte IM ve IP grupları arasındaki fark anlamlı değildi (p>0.05). Karaciğer dokusundaki inflamasyon şiddeti açısından, travmadan sonra üçüncü ve yedinci gün sakrifiye edilen gruplar arasında belirgin farklılık mevcuttu. Üçüncü gün sakrifiye edilen gruplar arasında Sham grubuna göre özellikle IM grubu ve IP grubu anlamlı düşük şiddette inflamasyon gösterdi (p=0.010 ve p=0.049). Yedinci gün sakrifiye edilen gruplarda da farklılık tespit edildi. Ki-67 PI, travma sonrası üçüncü gün sakrifiye edilen gruplarda yedinci gün sakrifiye edilen IM ve IP gruplarına göre belirgin yüksekti (p<0.001 ve p=0.005). Üçüncü gün sakrifiye edilen grupların Ki-67 PI; Sham, IM ve IP grupları arasındaki farkı belirgindi (sırasıyla p= 0.001, p=0.038). Travma sonrası yedinci gün sakrifye edilen gruplarında Ki-67 PI benzer bulundu. Apopitozis index, travma sonrası üçüncü gün sakrifiye edilen gruplarda yedinci gün sakrifiye edilen İM ve İP gruplarına göre belirgin fark yoktu. Travma sonrası üçüncü gün sakrfiye edilen gruplarında AI; Sham-3 grubunda en yüksek oranda olup İM-3 grup ile arasında istatiksel olarak anlamlıydi. Travma sonrası yedinci gün sakrifiye edilen gruplarında AI; sham grubunda yüksek iken İM ile arasındaki fark belirgindi. Sonuç: Künt karaciğer yaralanmasının tedavisinde NAC kullanımı, AST, ALT ve inflamasyon şiddetinin azalmasında, hücresel proliferasyonun artışında etkili olmaktadır. Bununla birlikte bu konuda ileri çalışmalar gerekmektedir.