Dersim hâdisesi

Osmanlı Devleti'nin yerini Türkiye Cumhuriyeti'ne bırakması ile başlayan yeni dönemde devleti meşgul eden iki önemli hâdise yaşanmıştır. Bunlardan birisi Şeyh Said isyanı, diğeri Dersim isyanıdır. Bu iki isyanın hem çıkış sebepleri hem bastırılma yöntemleri hem de ürettiği sonuçlar itibariyle dikkatle incelenmeye ihtiyacı vardır. Zira bu isyanlar Kürt-Zaza kimliğinde birleşirken mezhep itibariyle birisinin Sünni, diğerinin ise Alevi olmasıyla ayrışmaktadır. Osmanlı Devleti'nin çok dilli, çok milletli ve çok dinli yapısı içerisinde ortaya çıkmayan bu isyanları tetikleyen hususlardan birisi Türkiye Cumhuriyeti'nin ulus devlet yapılanması olduğu gibi diğeri de dini aidiyet bağının zayıflatılmasıdır. Birinci Dünya Harbinden mağlup çıkan Osmanlı Devleti'nin işgale karşı verdiği milli mücadele ve bağımsızlık savaşı, Balkan harbiyle birlikte ele alındığında uzun bir zaman dilimi oluşturur. Bu dönemde Anadolu'da devlet otoritesinin gevşemesi ve denetimsizliğin yol açtığı başıbozukluklar ve yerel güç öbeklenmeleri ortaya çıkmıştır. Buna karşı devlet otoritesini sağlama ve nizamı tesis etme yönünde adımlar atılması tabii olmakla birlikte kullanılan yöntemlerin isabet derecesi tartışmaya açıktır. Nitekim o dönemde de müdahale metodundaki yaklaşım farklılıkları hükümet değişimine yol açabilmiştir. Bu çalışmaya konu teşkil eden Dersim, Sultan 2. Abdülhamid döneminde sancak olarak devlet idari yapısında yerini almış fakat Cumhuriyet'e kadar adı bir isyanla anılmamıştır. Devletin nüfuzunu tüm ülkede tesis etmeye kararlı olan Cumhuriyet hükümeti özellikle aşiret yapısının hâkim olduğu bölgelerde aşiret reislerinin mukavemetini kırmak için harekete geçmiştir. Dersim bu açıdan önemli bir konumdadır. Zira merkezi hükümetin politikalarını kendisi için tehdit olarak gören Dersim aşiretlerinin itaatsizlikle başlayarak isyana dönüşen hareketi Devletin askeri güç kullanarak bastırması ile sonuçlanmıştır. Ancak Dersim hâdisesinin toplumun bir kesiminde psiko-sosyal etkilerinin devam ettiği de bir gerçektir. Bu çalışmada Dersim hâdisesini hazırlayan süreç ve yaşanan olaylar sebep ve sonuçlarıyla ele alınarak incelenmiştir.