Dersim'in kayıp masalları: Gündelik yaşamdaki toplumsal cinsiyet rollerinin masallar üzerinden sosyokültürel bir analizi

Bir toplumun geçmişi ve geleceği arasında kültürel aktarım işlevi gören, dini inancını, gündelik yaşam pratiklerini, sosyal hayat tarzını, iktisadi, siyasi ve toplumsal ilişkilerini, sembollerini, örflerini, gelenek-göreneklerini, düğün seremonisini, ideolojisini ve toplumsal cinsiyet rollerini yansıtan masallar eşsiz değere sahiptir. Bu anlamda masallar, bir toplumun/milletin başından geçen olayların veya durumların dile gelen yansımaları olarak da nitelendirilir. Dersim yöresinde de farklı versiyonları anlatılan masalları, gündelik yaşamdaki toplumsal cinsiyet rolleri ekseninde analiz etmeye dair yapılan bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz tercih edilmiş, derlenen masallar ekonomik ve toplumsal ilişkilerde kadınlar ve erkekler temasıyla iki ana temada incelenmiştir. Çalışmaya dâhil edilen eserlerin Dersim yöresinden derlenmiş olmasına dikkat edilmiştir. Derlenen 12 masalın içinden çalışmanın konusuna uygun olarak seçilen ve gündelik yaşamdaki toplumsal cinsiyet rollerini yansıtan 8 masalın, ekonomik ve toplumsal ilişkilerde kadınlar ve erkekler temasıyla derinlemesine analiz edilmesi sonucunda; geleneksel masallarda betimlenen itaatkar, bağımlı ve pasif kadın figürünün Dersim yöresinde de farklı versiyonları anlatılan masallarda kimi zaman tam tersi olduğu, kadınların ekonomik ilişkilerde yeri geldiğinde kamusal alanda görünür olarak erkekle birlikte evin geçimini sağladığı, yoksulluğun her iki cinsiyet için de var olduğu, ev içi işlerde kadın daha çok ön planda olsa da zaman zaman erkeğin de ev işlerinde aktif rol aldığı, kadın karakterlerin çoğu zaman patriyarkaya meydan okuyup karar alma noktalarında erkeğe sözünü dinletebildiği görülmüştür. Kadın karakterlerin adaleti ve hakkı sağlamak için güçlü ve pozitif konumda oldukları tespit edilmiş ve ayrıca semboller/sembolik etkileşim yoluyla Dersim inancına ait ritüellerin ve gündelik yaşam pratiklerinin anlatılara yoğun şekilde yansıdığı tespit edilmiştir.