
641
Archived Theses
1
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Dijital hegemonya araçların kadın bedenine etkisi
Bu araştırma, gündelik yaşamda etkin olan dijitalleşme süreçleriyle birlikte kadın bedeni üzerinde yeni biçimler kazanan hegemonik ilişkileri sosyolojik bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, postmodern dönemin vaat ettiği bireysel özgürleşmenin, çoklu kimlik alanlarının ve bedensel görünürlüğün dijital mecralarda gerçek bir karşılık bulup bulmadığı sorgulanmaktadır. Bayburt ilinde 18-35 yaş arasındaki 25 kadın katılımcıyla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler, nitel araştırma deseni çerçevesinde tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular dört tema altında ele alınmıştır. "Dijital Mecralarda Kimlik İnşası" temasında, katılımcıların dijital kimliklerinin gerçek yaşamdaki kimliklerinden bilinçli biçimde ayrıştığı ve beğeni odaklı paylaşım pratiklerinin bireyi sürekli bir dışsal denetime tabi kıldığı saptanmıştır. "Dijital Hegemonya ve Güzellik Standartlarının Tahakkümü" temasında; ataerkil ideoloji, dijital algoritmalar ve kapitalist tüketim düzeninin birlikte işlediği sistematik bir tahakküm mekanizması tespit edilmiştir. "Beden Memnuniyetsizliği ve Terbiyesi" temasında, akran zorbalığı ve aile baskısıyla erken yaşlarda başlayan olumsuz beden algısının dijital mecralarda filtre kullanımı ve cerrahi müdahale arzusuna dönüştüğü görülmüştür. "Özgürlük ve Denetim" temasında ise özgürlüğün güzellik standartlarına uyum sağlandığı ölçüde kazanılan bir ödüle dönüştüğü, yerel kültürel kodların dijital davranışları doğrudan biçimlendirdiği ve "elalem" kavramının dijital bir panoptikon işlevi gördüğü ortaya konmuştur. Araştırma, dijital mecraların kadın bedeni üzerindeki geleneksel tahakkümü ortadan kaldırmadığını, bunun aksine algoritmalar, beğeni beklentisi ve güzellik endüstrisi aracılığıyla daha yaygın ve daha içselleştirilebilir bir biçime dönüştüğünü varsaymaktadır. Postmodern dönemin özgürleşme vaadiyle çelişen bu tablo, kadın bedeninin dijital çağda da denetim altında tutulmaya devam ettiğini güçlü biçimde ortaya koymaktadır.
Postmodern dönemde annelik pratiği: Ebeveyn paylaşımı ve çocuk tüketimi
Bu araştırma, Postmodern dönemde İnstagram'da çocuk odaklı içerik üreten annelerin dijital pratiklerini incelemektedir. Çalışma, söz konusu pratikleri, araştırma kapsamında kavramsallaştırılan "çocuk tüketimi" olgusu üzerinden analiz etmektedir. Araştırmanın kuramsal çerçevesi; Veblen' in gösterişçi tüketim, Bourdieu'nun kültürel sermaye ve Baudrillard'ın simülasyon kuramları temelinde oluşturulmuştur. Araştırma, nitel araştırma desenine dayalı olarak netnografi yöntemiyle yürütülmüştür. Bu kapsamda, İnstagram'da içerik üreten 8 kullanıcıya ait 23 Reels videosu ile bu videolara eşlik eden metinsel ve işitsel içerikler analiz edilmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve bulgular dört tema altında yapılandırılmıştır: erken yetişkinleştirme ve dijital performans kültürü, gösterişçi tüketim ve ekonomik sermayenin görselleştirilmesi, duygusal sermaye ve ideal aile inşası ile nesneleştirme. Analizler sonucunda, annelerin çocuklarını; dijital görünürlük, statü gösterimi ve kimlik performanslarının bir uzantısı olarak konumlandırdığı görülmüştür. Çalışmada, çocukların sosyal medya içeriklerinde; tüketim kültürü, dijital teşhir ve sembolik sermaye üretiminin merkezinde yer alan dekoratif bir unsur biçiminde kullanıldığı tespit edilmiştir. Araştırma, "çocuk tüketimi" kavramının tüketim sosyolojisi ve dijital kültür literatürüne özgün bir kavramsal katkı sunduğu düşülmektedir. Anahtar Kelimeler: Çocuk tüketimi, gösterişçi tüketim, postmodern annelik, sosyal medya, kimlik inşası, sharenting.
TOFAŞ araç sahipliği üzerinden benlik sunumu: TR21 örneği
Modern dönem ve sonrasında tüketimin sadece tüketim olmadığı anlaşılmaya başlanmıştır. Toplumu oluşturan bireylerin, nesneleri sadece üretim amacına yönelik tüketmediği ondan ilave ve çoğu zaman sanal faydalar elde ettiği görülmektedir. Tüketimin kendisinin dahi tüketildiği bu yeni toplum, tüketim toplumu olarak nitelendirilmeye başlanmıştır. Tüketim toplumunda bireyler benliklerini tükettikleri nesneler üzerinden tanımlama eğiliminde olabilmektedir. Tüketimi arttırmaya yönelik yapılan pazarlama çalışmaları da sıklıkla bireylerin kendi olmalarına ve benliklerini pazarlanan ürünler üzerinden sunmalarına yoğunlaşmaktadır. Bu noktada tüketilen nesnelerin benlik sunumundaki rolü gözle görünür hale gelmeye başlamıştır. Günümüzde önemli tüketim nesnelerinden birisi olan otomobilin de erkek birey üzerindeki etkisi benze kapsamda değerlendirilebilmektedir. Erkek bireylerin satın aldıkları ve kullandıkları otomobil markaları ve modelleri üzerinden bir benlik sunumuna gittiğini gösteren işaretlerle karşılaşılmaktadır. Otomobil birçok erkek için bir güç, statü göstergesi ve topluma verilen doğrudan ve dolaylı mesajlar kümesi olarak algılanmakta ve yansıtılmaktadır. Bu çalışmada Trakya Bölgesinde (TR21) ikamet eden TOFAŞ marka otomobil sahibi erkek bireylerin otomobilleri ile kurdukları ilişki ve bu ilişkinin benlik sunumları üzerindeki etkileri irdelenmiştir.
İranlı göçmenlerin Türkiye'ye yönelik yeni göç eğilimleri: Antalya örneği
Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla farklı kökenlerden gelen göçmenler için hem geçiş hem de varış ülkesi konumundadır. 1979 İran İslam Devrimi ile kurumsallaşan şeriat yönetimi ve dini baskılar, İran'da siyasal ve toplumsal sorunlara yol açarak önemli itici göç faktörleri oluşturmuştur. Türkiye ise 1951 Cenevre Sözleşmesi'nin imzacıları arasında yer almakla birlikte, coğrafi kısıtlama nedeniyle yalnızca Avrupa kökenli göçmenleri mülteci statüsünde kabul etmektedir. Bu nedenle İranlı göçmenler, Türkiye'yi çoğunlukla geçici bir durak olarak kullanmakta ya da bu düşünce ile göç ederek kalıcı hale gelmektedir. Araştırmanın amacı, şeriat rejimin bireyler üzerindeki etkisiyle 1980 yılından itibaren Türkiye'ye yönelik gerçekleştirilen göçlerin yeni göç eğilimlerini incelemektedir. Everett Lee'nin itme-çekme kuramı temel alınarak, İran'daki dini ve siyasal baskılar "itici faktörler", Türkiye'deki görece özgür yaşam koşulları ise "çekici faktörler", göç kararının alınması "kişisel faktörler" olarak ele alınmaktadır. Çalışma süresi boyunca katılımcıların eğitim seviyesi, varış noktasına ilişkin bilgileri nedeniyle ara engellerin açığa çıkmaması da çalışma içerisinde yer alan önemli bulguların başında gelmektedir. 2024 yılında Antalya'da yaşayan İranlı göçmenlerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Dini baskılar, toplumsal cinsiyet temelli ayrımcılıklar, cinsel yönelim ihlalleri ve siyasal muhalefetin bastırılmasının göçü tetiklediğini göstermektedir. Aynı zamanda bu nedenlerle gerçekleştirilen göçler tarih boyunca gerçekleştirilenler ile benzer özellikler taşımaktadır. Buna rağmen son yıllarda İran'dan Türkiye'ye siyasi nedenler ile gelen İranlılar yeni göç eğilimlerini açığa çıkarmıştır. Bu yeni eğilimlerin temel belirleyicileri ise eğitim seviyesi, varış noktasına daha öncesinde yapılan turistik ziyaretler ve ekonomik refah seviyesinin yüksek olmasıdır.
Sosyopati (Anti-sosyal kişilik bozukluğu) ve aile ile ilişkisi: Selçuk Üniversitesi öğrencileri üzerine bir uygulama
Sosyopati (anti-sosyal kişilik bozukluğu), gün geçtikçe hem ülkemizde hem de diğer toplumlarda artış gösteren sosyal-psikolojik bir kişilik bozukluğudur. Bu bozukluğu taşıyan bireylerde vicdan azlığı, şiddet, empati yoksunluğu, otoriteye karşı sorun, yalan söyleme ve vandalizm gibi belirtiler gözlemlenmektedir. Dolayısıyla anti-sosyal kişilik bozukluğu, toplum tarafından kabul edilmiş normları, davranışları ve değerleri ihlal ederek sosyal uyumu zedeleyebilir ve suç ile sapkın davranışlara yol açabilir. Antisosyal kişilik bozukluğunun psikolojik alt yapısının dışında sosyal etkileşimle ortaya çıktığına dair teorik ve uygulamalı çalışmalar bulunmaktadır. Bu bağlamda, bireylerin sosyopatik davranış eğilimlerinde anne-baba ve sosyal çevrenin etkisi söz konusudur. Bu araştırma, Selçuk Üniversitesi öğrencileri arasında sosyopatik davranış eğilimlerini belirlemeyi ve bu eğilimlerin aileden kaynaklanıp kaynaklanmadığını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, öğrencilerin sosyopatik davranış eğilimleri ile aileleri arasındaki ilişkiyi incelemek üzere hipotezler oluşturulmuştur. Tezin kuramsal temeli, suç ve sapkın davranışların oluşumunu ve toplum üzerindeki etkilerini inceleyen sosyoloji ve kriminoloji kuramlarına dayanmaktadır. Ayrıca, bireylerin sosyalizasyon sürecinde çevrelerini gözlemleyip taklit ederek suç ve sapkın davranışları öğrendiğini öne süren Gabriel Tarde'in "Taklit" teorisi çerçevesinde geliştirilen "Sosyal Öğrenme ve Davranış Teorisi" ana kuram olarak benimsenmiştir. Araştırmada, anne-baba tutumlarını ölçmek için 12 maddelik Anne-Baba Tutum (ABT) Ölçeği, bireylerin sosyopatik davranış eğilimlerini ölçmek için ise 16 maddelik Sosyopatik Davranış Eğilimi (SDE) Ölçeği geliştirilmiştir. Selçuk Üniversitesi öğrencilerinin anne-baba tutumları, kural ihlalleri, aile ve yakın çevrelerinde şiddete maruz kalma durumları ile sosyopatik davranış eğilimlerini belirlemek amacıyla 728 öğrencinin katılımıyla saha çalışması gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın bulguları, öğrencilerin sosyopatik davranış eğilimlerini etkileyen çeşitli ailevi ve çevresel faktörleri ortaya koymaktadır. Tutarsız, izin verici ve koruyucu anne-baba tutumlarının sosyopatik eğilimlerle ilişkili olduğu belirlenmiştir. Ayrıca aile içinde şiddet, ruhsal hastalık öyküsü, alkol ve madde kullanımı ile suç işlemiş bireylerin varlığının, öğrencilerin sosyopatik davranışlar sergileme olasılığını artırdığı görülmüştür. Aile içi iletişim düzeyinin bu davranışlarla anlamlı bir ilişkisi bulunmazken, akrabalarla kurulan iletişimin sosyopatik eğilimlerle bağlantılı olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, eğitim sürecinde disiplin cezası alan öğrencilerin, kamusal alanlarda kurallara uymayanların ve aile bireylerinin kuralları çiğnediği durumların da sosyopatik davranış eğilimlerini güçlendirdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Türkiye'de sembolik iktidarın entelektüel görünümü: Sosyal bilim yayıncılığı üzerine bir araştırma
Bu çalışmada, Türkiye'deki sosyal bilim yayıncılığı alanında; üniversitelerin, okur ve entelektüel ilgilerinin, yayın-dağıtım süreçlerinin katkısıyla şekillenen bilgi üretimi ve bu bilginin alımlanması sonucunda ortaya çıkan hiyerarşik yapılar ve güç ilişkileri incelenmiştir. Sosyal bilim yayıncılığına özgü hiyerarşik yapıları ve güç ilişkilerini, yayınevlerinin farklılaşan pratikleri ve diğer yapısal örüntüler üzerinden daha somut biçimde analiz edebilmek için Bourdieu'nün "alan teorisi" kullanılmıştır. Yayınevlerinin bilimsel üretimleri ve diğer pratikleri bağlamında, sosyal bilim yayıncılık alanında sembolik iktidarın ve bu iktidar gücüyle hiyerarşik yapının nasıl somutlaştığı resmedilmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda Ankara, İstanbul ve Konya'daki dokuz üniversitede sosyoloji alanında öğrenim gören 53 doktora öğrencisi, 22 akademisyen, ayrıca 10 sahaf/kitabevi ve 10 yayınevi sahibi ya da editörle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca, dokuz üniversitede tamamlanan sosyoloji doktora tezleri incelenmiş; bu tezlerin kaynakçalarında en çok hangi yayınevlerine atıf yapıldığı, hangi yayınevlerinde kitap hâline getirildiği ve Batılı sosyologların çeviri eserlerinin en çok hangi yayınevlerinde yayımlandığı belirlenmiştir. Tüm mülakat verileri MAXQDA programı yardımıyla analiz edilmiştir. Sosyal bilim yayıncılık alanındaki sembolik iktidarın üretimi, alana özgü kurallara ve mücadele şekline bağlıdır. Bu alandaki sembolik iktidar, alana bağlı kurallara ve mücadele şekliyle anlam kazanır. Editoryal sürece bağlılık, çeviri faaliyeti ve niteliği, nitelikli yazarlara sahip olmak ve netameli konuları bünyesinde toplamak gibi faktörler sembolik iktidarın üretimini ve öznesini doğrudan belirler. Çalışmada genel olarak, sol ideolojiye yakın görülen yayınevlerinin bu faktörlerle alandaki sembolik iktidara sahip olduğu görüşü hakimdir. Belli pratikler açısından yayıncılık alanının akademik ve politik alanlarla kurduğu ilişkiler, bu alanın özerklik düzeyini önemli ölçüde sorunlu hale getirmiştir. Akademik alandaki birtakım değişim ve çıkar ilişkileri, yayıncılık alanını doğrudan etkilemiş; bu da nitelikli bilimsel üretimin azalmasına neden olmuştur. Bununla birlikte, akademik, yayıncılık ve politik alanlardaki konumlanmaların "eş mantığı" ilkesine göre, bu üç alanda da 'sol' ve 'sağ' ideolojik konumlanmaların yerleşik hâle geldiği; yayıncılık alanındaki bilimsel üretimlerin, ilişki biçimlerinin ve değerlendirme ölçütlerinin oluşumunda politik alana ait yansımalar tespit edilmiştir. Bu alanın kendisine ait birtakım kurallar ve ilkelerle özerkliğini koruma ve sembolik gücünü yukarı çekme gayretinin olduğu da belirtilmelidir. Yayıncılık alanını bu iki gerçeklik üzerinden düşünmek gerekir.
Erken yaşta evlenen bireylerin evlilik ve aile deneyimleri: Çubuk örneği
Bu tez çalışması, erken yaşta evlenen bireylerin evlilik ve aile deneyimlerini "çocuk gelin" ve "çocuk damat" kavramları üzerinden anlamlandırmayı amaçlamaktadır. Erken evlilik, hem bireysel hem de toplumsal düzlemde birçok problemin başlangıç noktasıdır. Toplumun dinamik bir parçası olan normlar, değerler ve beklentiler, erken evlilik olgusunun günümüzde de devam etmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu araştırmada, erken yaşta evliliğe neden olan faktörler, evlilik süreci ve bu sürecin sonuçları; deneyimlerin cinsiyet bağlamında nasıl farklılaştığını ortaya koymayı ve literatüre katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; 9 kadın ve 8 erkek katılımcı ile yarı yapılandırılmış soru formuyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler, fenomenolojik yaklaşımla içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda, kız ve erkek çocuklarının evlilik kararlarında ve evlilik süreçlerinde temel motivasyonun aile ve toplum etrafında şekillenen düşüncelerin ve zorunlulukların olduğu görülmüştür. Bununla birlikte, evliliklerin teşvikinde kız ve erkek çocukları açısından farklılaşmada, ataerkil düşünce yapısı ve cinsiyet temelli ayrımcılıklar rol oynamaktadır. Kız çocuklarının erken evlilik deneyimlerini zorlaştıran parametreler temel olarak duygusal istismar, rol dayatmaları ve toplumsal evlilik beklentileri üzerinden; erkek çocukları için ise ataerkil yapının ışığında öne sürülen ekonomik gerekliliklerin yüklediği sorumluluklar üzerinden şekillenmektedir. Ancak farklılaşmalara rağmen iki cinsiyetin de evlilik deneyimleri bireysel ve toplumsal olarak zorlayıcı ve yıpratıcıdır. Çocuk gelin, çocuk damat, aile, evlilik
Hayvan çalışmaları ve kullanımı üzerine bilimsel, etik ve sosyolojik düşüncelerin biyopolitika kapsamında karşılaştırılması
Bu çalışmada hayvanların, insan yaşamındaki yeri, insan tarafından algılanışı ve konumlandırılması, değerlendirmesi, kültürel, dini ve bilimsel açıdan ele alınışı ve aralarındaki ilişkinin biyopolitik çerçevede incelenmesi amaçlanmıştır. Elde edilen verilerle insan-hayvan arasındaki ilişkinin daha çok insan yaşamına dair yapılan biyopolitika kapsamındaki açıklamalarla ne kadar uyum içinde olabileceği irdelenmiştir. İnsan-hayvan ilişkilerindeki etkileşimler için, alanda profesyonel olarak çalışan bireylerle diğerlerinin tutumları arasında bir fark olup olmadığı ve bu konudaki saptamaların mevcut biyopolitika kapsamında tartışılmasının olasılığı araştırmanın temel problemidir. Araştırmanın nitel değerlendirme kısmında çalışma grubunu Samsun İlinde yaşayan profesyonel olarak hayvanla ilişkisi olan ve diğer profesyonel anlamda ilişkisi olmayan yetişkin erkek ve kadın bireyler oluşturmuştur. Nitel çalışmada yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmada geniş kapsamlı bilgi almayı hedefleyen on bir (11) soru sorulmuştur. Araştırmada görüşmeler amaca yönelik örneklem seçimi ile belirlenen 20 kişi ile yapılmıştır. Araştırma sonunda elde edilen bulgulara göre insan hayvan ilişkilerine çoğunlukla ekolojik düzen, vazgeçilmez ve sürekli artan olarak tanımlanan ihtiyaçlar ve sağlık kapsamında yaklaşımların olduğu, sosyal ve psikolojik bağ gereksiniminin ise bu değerlerin arkasından geldiği görülmektedir. Teknik ve daha çok sahaya ilişkin sorunlarla ilgili, profesyonel anlamda hayvanla ilişkisi olan bireylerin daha mesleki bazda ve derinlemesine yorumlar yaptığı, bunun dışında genel olarak diğer temalarda birbirine yakın cevapların ve yaklaşımların olduğu görülmektedir. Profesyonel anlamda hayvanla ilişkisi olmayan bireyler, insan-hayvan ilişkisine daha duygusal ve yaşadıkları pratiklerden yola çıkarak yorum getirmektedir. Biyopolitka alanında düşünürler tarafından günümüze kadar bildirilen açıklama ve yapılan saptamaların, insan–hayvan ilişkilerine dair bulguların değerlendirilmesinde açıklayıcı ve yol gösterici olabileceği kanısına varılmıştır.
İnfaz koruma memurlarının emeklilikte yaşam doyumu ve sosyal hayata uyum süreçleri
Bu araştırmanın amacı, infaz koruma memurlarının emeklilik döneminde yaşam doyumu ve sosyal uyum deneyimlerini çok boyutlu olarak anlamlandırmak ve süreci etkileyen bireysel/kurumsal etmenleri ortaya koymaktır. Nitel desende yürütülen çalışmada farklı illerden 19 emekli infaz koruma memuru ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmış; veriler tematik analiz ile çözümlenmiştir. Bulgular, emeklilik geçişinin doğrusal olmayan ve bağlama duyarlı bir seyir izlediğini göstermektedir. Öne çıkan temalar; (i) mesleki kimlik/aidiyet kaybı ve buna eşlik eden anlam boşluğu, (ii) yalnızlık/izolasyon ve çalışma arkadaşlığı ağlarının zayıflaması, (iii) ekonomik kısıtlar ve sürdürülebilir geçim stratejileri, (iv) kronik sağlık sorunlarının günlük işlevselliğe etkisi, (v) aile/sosyal destek, hobi–aktivite ve ikinci iş pratiklerinin uyumu kolaylaştırıcı rolü, (vi) kurumla ilişkinin kopukluğu ve emekliliğe hazırlık eksikliğidir. Önceden planlama, psikososyal destek ve akran temelli paylaşımın geçişi yumuşattığı; finansal okuryazarlık ve sağlık yönetiminin yaşam doyumuyla ilişkili olduğu görülmüştür. Çalışma, emekliliğe hazırlık eğitimlerinin yapılandırılması, kademeli geçiş ve danışmanlık hizmetlerinin güçlendirilmesine yönelik somut öneriler sunmaktadır.
Tümellerden yapılara: Felsefi ve sosyolojik düşüncede bütün-parça ilişkisi
Bu çalışmada, en yalın biçimiyle aktif eyleyenlerle yapısal etkenler arasındaki çelişki olarak ifade edilebilecek olan yapı-eylem ikiliği, tümeller problemi çerçevesinde tartışılmaktadır. Her iki araştırma alanına yönelik kuramların analiz edilmesine dayanan bu çalışmada, yapı-eylem ikiliği ile tümeller problemi arasındaki benzerliğin gösterilmesi ve bu benzerlik temelinde toplumla birey arasındaki ilişkinin yeniden ele alınması amaçlanmıştır. Çalışmada, parça-bütün (tikel-tümel) ilişkisinin ele alınış biçimine göre tümeller konusundaki realist ve nominalist geleneklerin sırasıyla yapı yönelimi ve eylem yönelimli sosyolojik teorilerle benzer olduğu ve toplumun bir tümel olarak bireylerden ayrı ve onlara dışsal bir varlık olduğu sonucuna varılmıştır. Toplumla birey ya da yapıyla eylem arasında gerçek bir ikiliğin var olduğu kabul edilmiş ve topluma birey karşısında ontolojik bir öncelik tanınmıştır. Bu doğrultuda, sosyolojik teorinin söz konusu ikiliğe dayanması gerektiği ileri sürülmüştür.
Algoritmik sanatın hibrit kamusal alan inşasındaki rolüne ilişkin bir model: Refik Anadol projeleri örneği
Dijitalleşmenin sanat alanındaki etkilerine bağlı olarak ortaya çıkan yeni sanat formlarından birisi olan algoritmik sanat, son yıllarda hem sanatsal yaratım alanı hem de akademik araştırmalar bakımından dikkat çekici bir hale gelmiştir. Her ne kadar algoritma benzeri uygulamalar geleneksel sanat biçimleriyle de ilişkilendirilebiliyor olsa da günümüzde algoritmik sanat denilince algoritmalar, yapay zekâ ve makine öğrenmesi eşliğinde gerçekleştirilen dijital sanat akla gelmektedir. Bu teknolojilerle birlikte sanatsal üretimde ortaya çıkan dönüşüm, sanata ilişkin tartışmaları, sanatın algılanış biçimini ve sanatın toplumsal fonksiyonunu da değiştirmektedir. Sanat sosyolojisi literatüründe imajların ve sembollerin önem kazandığı teknoloji toplumlarında dijital sanat formlarının ortaya çıkışı ile birlikte sanatın sunduğu deneyimlerin çoğullaşmasına ve küresel ölçekteki iletişim ve paylaşım platformları ile de sosyo-sanatsal düzlemde yeni bir kamusal alan inşaa edildiğine dair yapılan vurgular dikkat çekmektedir. Algoritmik sanatın fiziksel mekân ve sanal mekanları hibritleştiren yapısının bu vurgularda önemli bir rolü vardır. Bu bağlamda hibrit kamusal alanları, kamusallığın ölçütlerini belirleme çabalarıyla birlikte değerlendirmek ve hibrit kamusal alanlarla gündeme gelen algoritmik sanat formlarının ne tür vaatler içerdiğini tartışmak sanatın demokratikleşmesi çerçevesinde önemli hale gelmektedir. Bu çalışmada, algoritmik sanat formları ve hibrit kamusal alan kavramı arasındaki ilişki değerlendirilmekte ve Refik Anadol'un projelerinden örneklerle algoritmik sanat pratiklerinin hibrit kamusal alan inşası bağlamındaki potansiyel nitelikleri incelenmektedir. Nitel araştırma yöntemi ve durum çalışması temelinde gerçekleştirilen incelemede sanatçının projelerine yönelik içeriksel bir analiz gerçekleştirilmiştir. Analizde, Benn ve Gauss, Nemeth ve Schmidt, Varna ve Tiesdell, Langstraat ve Van Melik gibi yazarların ortaya koyduğu kamusallık ölçütlerinden, kamusallığı prosedürel olarak ele alan yaklaşımlardan, hibrit kamusal alan ve "ilişkisel estetik" kavramı çerçevesinde öne çıkan tartışmalardan yararlanılmıştır.
Statü, gündelik hayat ve yaşam tarzı arayışlarında kentsel ayrışma: Kayseri'de iki mahallenin karşılaştırılması
Bu çalışma kentlerin büyüme ve gelişme sürecinin eş zamanlı bir olgusu olan kentsel ayrışma sorununu Kayseri ilinin fiziksel uzam olarak birbirine yakın ancak sosyal uzam olarak birbirine uzak iki mahallesi olan Mevlana ve Erenköy mahallelerinin karşılaştırılmalı değerlendirmesi yapmak suretiyle incelemektedir. Karşılaştırması yapılan mahallelerden ilki on beş katlı apartmanlardan müteşekkil toplu konutlarla karakterize olan dikey mimari örneği sergilerken, ikincisi ise müstakil villa siteleriyle yatay mimarinin güçlü bir temsilini sunmaktadır. Çalışmada, kentsel ayrışma sorunu mahallelerin yapısal koşullarına bağlı olan konut, ulaşım, ortak alan, rekreasyon yerleri, kamusal yaşam alanları ile mahalle sakinlerinin sosyal ve kültürel alışkanlıkları, sosyo-ekonomik seviyeleri, eğitim düzeyleri, çalışma koşulları, mesleki durumları ve toplumsal cinsiyet gibi özelliklerinin birbirleri ile karşılaştıkları ve etkilenime girdikleri mahal ve hallerde nasıl bir görünüm sergiledikleri dikkate alınarak incelenmektedir. Bu kapsamda çalışmanın kendisinden hareket ettiği temel varsayım, araştırmanın analiz birimi olan mahallelerin yapısal koşulları ile mahalle sakinlerinin sosyal özelliklerinin birleşmesi neticesinde gündelik yaşam alışkanlıklarının, sosyal ilişki örüntülerinin ve kente katılım eğilimlerinin tahlilini yaparak kentsel ayrışmaya dair yeni bir anlayış ve kavrayış geliştirebileceğidir. Bu varsayımdan hareketle kentsel ayrışmanın iki farklı biçimini temsil eden mahalleler vaka içi ve vakalar arası karşılaştırma yapılarak incelenmeke ve bu karşılaştırma üç sorgulama ekseninde yapılmaktadır. Bunlar: (i) gündelik yaşam amilleri olarak mahallenin yapısal koşulları olan ortak kullanım alanlarının (ulaşım ve yürüyüş yolları, yeşil alan gibi rekreasyon alanları, sosyal donatılar), konut özellikleri ve belediye hizmetlerinin, mahalle sakinlerinin gündelik yaşam rutinleri üzerindeki etkisi, (ii) mahalle sakinlerinin mahalle özelinde kurduğu sosyo-mekânsal ilişkilerin statü grubu olma ve yaşam tarzı arayışlarına etkisi ve (iii) mahalle sakinlerinin kente siyasal katılım tarzı ve biçimlerinde benzeştikleri veya farklılaştıkları yönler ve bu farklılık ve benzerlikleri doğuran nedenler veya etkenlerin neler oldukları. Bu karşılaştırmalardan çıkan en genel sonuç ise kentsel ayrışmanın bir sorun olarak bir şekilde mevcudiyetine işaret edilebilir olmak bakımından genel fakat onun hangi etkenlerin etkisi altında ve tam olarak nasıl bir özgün mahiyet ve biçime sahip olduğu bakımından belli bir mahal ve bağlama ait özel ve özgün içeriğe sahip bir sorun olduğudur.
Postmodern sosyolojide Weber, Bourdieu ve Heidegger: Sübjektiviteyi kültür ve küreselleşme arasında yeniden düşünme yolunda
Bu tezde, postmodern sosyoloji tartışmaları çerçevesinde, Weber, Bourdieu ve Heidegger'in bazı tarihsel ve sistematik görüşleri analiz edilecek ve yeniden değerlendirilecektir. Postmodern sosyal teori, özneye ait aklın ve dilin eleştirisini temel alan radikal bir rölativizm karakteri taşımaktadır. Araştırmada, bu postmodern tezler karşısında, Weber, Bourdieu ve Heidegger'in nasıl okunabileceği üzerine bir perspektif geliştirilmeye çalışılacaktır. İlk olarak, modern sosyolojinin kurucu babalarından biri olan Weber, Alman tarihselci geleneğinin değer temelli manevi romantisizmi ile Neo-Kantçı bilimsel nesnelciliğin eşsiz bir sentezine yönelik zengin sezgileriyle son derece verimli bir entellektüel arka plan sunmaktadır. İkinci olarak, Bourdieu bugün klasik sosyoloji ile çağdaş postmodern eleştiri arasında dünyada en çok referans verilen isimlerden biridir. Bourdieu'nün hayal bile edilemez provokasyonu veya "sürekli" katkısı, Le Sens Pratique'te kendi ifadesiyle hem "pozitivistik materyalizm", hem de "entellektüalist idealizm"e karşıt olacak şekilde, habitusun "pratik teorisi"ndeki aşmanın refleksif epistemolojik mevzusuyla kritik bir şekilde ilişkilidir. Bourdieu'nün pratik teorisi, sorgulayıcı bir yaklaşımla da olsa, kendi üzerinde hem Fransız, hem de Alman kökenli derin etkiler taşımaktadır: Heidegger, Weber, Cassirer, Durkheim, Pascal ve Marx. Üçüncü olarak Heidegger, yirminci yüzyıl felsefesinde sübjektivitenin ve Nietzscheci nihilizmin en güçlü eleştirisini veya destrüksiyonunu yapan düşünür olarak dikkat çekmektedir. Bugün Amerika ve Avrupa'da Heidegger, Alman hermeneutik geleneği ile Fransız postyapısalcılığının tarihsel-libidinal materyalizmi arasında süregelen postmodernizm tartışmalarında son derece etkili olan bir isimdir. Buradaki amaç, daha önce esas olarak T. R. Schatzki, H. L. Dreyfus ve Gadamer tarafından ortaya konulan bu alandaki bazı çığır açıcı çalışmaların farklı boyutlarının yeniden keşfedilmesine dikkat çekmektir. Sonuç olarak, bu tezde, Weber, Bourdieu ve Heidegger'e yönelik olarak sübjektivite, kültür ve küreselleşmeyi vurgulayan bir bakış açısıyla, yeni bir yorum niyeti ifade edilmeye çalışılmaktadır.
Öznelerin deneyimleri üzerinden günlük hayat: Eleştirel bir yeniden kavramsallaştırma
Bu araştırmada faillerin kendilerine bağladıkları anlam üzerinden hangi faaliyetleri ne zaman ve nasıl gerçekleştirdiklerinden hareketle günlük hayatı nasıl örgütledikleri konu edilmekte ve çalışma, emek, boş zaman ve serbest zaman kavramları esas olmak üzere tekrarın ayırt edici bir unsur olarak öne çıktığı üretimsel ve yeniden üretimsel boyutları dikkate alınarak günlük hayatın özgün mahiyet ve vasıflarının tefrik edilmesi ve yeniden kavramsallaştırılması amaçlanmaktadır. Araştırmada yoğun araştırma yöntemi takip edilmiş ve ampirik veriler 26'sı kadın 21'i erkek toplam 47 bireyle gerçekleştirilen derinlemesine mülâkatlar aracılığıyla derlenmiştir. Verilerin analizinden hareketle bu çalışmanın temel iddiası günlük hayatın gündelik olan/gündelik olmayan başta olmak üzere çalışma/çalışma dışı zaman, çalışma/boş zaman ya da çalışma/serbest zaman gibi karşıt ikilikler temelinde kavramsallaştırılmasının isabetsiz olduğudur. Aksine günlük hayat, hayatın bir günden başlayarak genişleyen zaman birimi boyunca, faillerin amaç ve değer yönelimli olarak kendileri ya da bir başkası için fayda üretmek üzere çalıştıkları, kesintili olduğu kadar süreğen, tekrarlı olsa da sıradanlaşmaya dirençli veçhesi ve hayatın günbegün inşa edildiği en temel parçasıdır. Tekrar etme günlük hayatın en temel kurucu vasfı olmakla birlikte faaliyetlerin tekrar edilmeleri kaçınılmaz olarak tekdüzeleşmeleriyle sonuçlanmamaktadır. Tekdüzeleşme durumunda failler kastî ve değiştirici müdahalelerde bulunarak, yani manevra yaparak, günlük hayatı üretmekte ve yeniden üretmektedirler. Ulaşılan tanım kendisine atfedilen sıradan, olağan, tek düze, rutin, önemsiz gibi vasıfların günlük hayatın kurucu vasıfları olmadığı, dolayısıyla gündelik olan/gündelik olmayan karşıtlığından azade olarak hayat ile parça-bütün ilişkisi içinde bir kavram çifti (günlük hayat-hayat) oluşturduğuna işaret etmektedir. Bu nedenle bu çalışmada günlük hayat belirtilen bu vasıfları ima ederek pekiştiren gündelik hayat (everyday life) kavramı yerine, onun 24 saatle sınırlı olmayıp aksine bir günden başlayarak haftaya, aya, yıla doğru genişleyen oradan da yılların tekrarıyla devam eden ve tekrarın ritmik olma zorunluluğu taşımaması nedeniyle "her gün" yerine "o gün"e atıfta bulunan bir olgu olduğunun ifade edilebilmesi için "günlük hayat" (daily life) olarak yeniden kavramsallaştırılmıştır.
Tarihsel sosyoloji açısından beden imgesi: Türkiye'de uluslaşma öncesinden günümüze beden tasarımı ve temsilleri
Bu araştırmada tarihsel sosyolojik bir yaklaşımla Türkiye'de bedenin bir proje olarak inşası ve bu inşanın günümüzdeki yansımaları ele alınmaktadır. Türkiye'nin uluslaşma öncesi, uluslaşma süreci ve günümüz olmak üzere üç döneminde, beden üzerine gelişen anlayışlar karşılaştırmalı olarak araştırılmaktadır. Bahsi geçen anlayışlar; klasik, modern ve postmodern anlayışlardır. Araştırmanın odakları, uluslaşma öncesi dönemde resim ve heykel sanatlarındaki beden temsilleri, uluslaşma sürecinde fotoğraf sanatındaki beden temsilleri ve aydınların bu bağlamdaki görüşleri, günümüzde ise resim, heykel ve fotoğrafı içeren görsel sanatlardaki beden temsilleri olmak üzere birkaç ayaktan oluşmaktadır. Böyle bir tercihin nedeni, beden temsili olgusunun farklı dönemlerde, dönemin özellikleri itibariyle farklı alanlarda öne çıkmasıdır. Bu bağlamda, uluslaşma öncesi dönemde, Türkiye'de beden temsilini etkileyen olaylar Avrupa'da gerçekleşmiştir. Avrupa'da sanatın yaygınlaşmasının neticesinde beden, henüz bugünkü anlamda kurumsallaşmamış sanatlara nazaran, resim, heykel gibi görsel sanatlarda temsil edilmiştir. Uluslaşma öncesi dönemi incelerken; ulusal bir beden tasarımının geliştirilmesinde etkili olan, dışarıdan ve içeriden bakışları gözler önüne seren görsel sanatlardaki Osmanlı ve Türk bedeni temsilleri ortaya konulmaktadır. Uluslaşma sürecinde bedenle ilgili temsillerin, fotoğraf teknolojisinin gelişmesi ile fotoğraf dalında ve basılı materyale ulaşımın kolaylaşması sayesinde, yazılı metinlerde karşılık bulduğu dikkat çekmektedir. Uluslaşma sürecinde Türkiye'deki aydınların Batı'daki fikirler karşısında, beden hakkındaki fikirlerinin tartışılmasına yer verilmektedir. Bunun yanında bedenin ulusal temsilin bir öğesi olarak aldığı biçimler fotoğraflardaki imgeler incelenerek tartışılmaktadır. Günümüzde ise Türkiye'de beden temsilinin inceleneceği zengin toplumsal bağlam görsel sanatlarda karşılığını bulmaktadır. Araştırmada görsel analiz tekniği uygulanmakta; tematik analiz çerçevesinde görseller analiz edilmektedir. Türk beden temsilleriyle ilgili araştırmanın amacına uygun olarak örnekler seçilmiş ve bu örnekler içerisinden imgeler incelemeye tabi tutulmaktadır. Ayrıca, resim, fotoğraf ve görsel sanat dallarından, sanatı aynı zamanda icra eden akademisyen ve sanatçılarla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar, Antalya ve Karaman'daki üniversitelerde çalışan akademisyenlerden ve sanat faaliyetlerini bu kentlerde yürüten sanatçılar arasından seçilmiştir. Araştırmanın amaçları gözetilerek seçilen dokuz kişi ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler, tematik analize tabi tutulmuştur. Türkiye'de ulusal beden tasarımı ve temsilleri konusunda, geçmişteki ve günümüzdeki örnekleri inceleyen karşılaştırmalı, sosyolojik bir çalışmanın tespit edilmemesi, bu araştırmanın önemini ortaya koymaktadır. Sanatta beden kavramı sıklıkla yer bulsa bile ikonolojinin ulusal bir kavram olarak tanımlanması ve merkezine bedenin toplumsal anlamlarının yerleştirilmesi nedeniyle özgün bir konum edinmektedir.
Analitik sosyoloji perspektifinden hesaplamalı sosyal bilim yöntemleri: Twitter verilerinin metin analizi ve network modellemesi
Günümüzün dijital dünyasında sosyal araştırma açısından hem erişilebilir verinin hacmi artmakta hem de bu verilerin toplanması ve analizi için kullanılan yöntem ve modellemeler çeşitlilik göstermektedir. Soru veya teori güdümlü veri yaratma, toplama ve analiz sürecinden ziyade veri veya yöntem güdümlü sosyal araştırmalar tasarlanmaktadır. Bu tez çalışması bahsedilen ikilemle sosyolojinin nasıl yüzleşebileceğini sorunsallaştırmaktadır. Çalışma bu kapsamda dijital çağda yürütülen sosyal araştırmalara kılavuz olabilecek bir içerik sunmaktadır. Çalışmada mekanizma tabanlı açıklamanın, mikro ve makro düzey arasındaki ilişkinin, orta boy sosyolojik teorilerin ve etmen tabanlı modellemenin analitik sosyoloji açısından yeri ve önemi detaylandırılmaktadır. Çalışma, dijital iz verilerinin analizinin hesaplamalı sosyal bilim yöntemleri aracılığıyla nasıl yürütüldüğüne dair uygulamalı bir örnek sunma amacıyla 2011 yılının başından 2022 yılının sonuna değin içerisinde "Suriyeli" anahtar kelimesini barındıran 2 milyonu aşkın Türkçe tweete Twitter Akademik API aracılığıyla erişim sağlamaktadır. Bu doğrultuda, çalışma bir yandan kelime bulutları, duygu analizi, konu modelleme ile tweet metinlerinin analizini gerçekleştirmekte diğer yandan ise bu metinleri paylaşan Twitter kullanıcılarının etkileşim dinamiğine network analizi ve görselleştirmesi aracılığıyla yer vermektedir. Buradan gelen betimsel bulgular nezdinde, Twitter verilerinin işaret ettiği olası network mekanizmalarının analitik sosyoloji bağlamında istatistiksel network modelleri aracılığıyla nasıl soruşturulabileceği irdelenmektedir. Ayrıca bu çalışmada, sosyal araştırmanın bugünü ve geleceği bakımından, geleneksel araştırma yöntemleri ile hesaplamalı sosyal bilim yöntemlerinin yeri analitik sosyoloji bağlamında ele alınmaktadır. Bahsedilenler ışığında, analitik sosyoloji ile hesaplamalı sosyal bilim yöntemlerinin birbirlerinin tamamlayıcı unsuru olarak yer almalarının dijital çağda yürütülen bir sosyal araştırmaya hangi yönlerden katkı sağlayabileceği örneklendirilmektedir.
Ötekinin bilgisi: Weber'de Avrupa-merkezciliğin yapısökümü
Avrupa-merkezcilik, Batı'nın tarihsel biçimde ayrı bir gelişim izleyerek dünyanın geri kalanından her anlamda ayrıcalıklı konumda olarak ayrıldığını savunmaktadır. Batı metafiziği, başlangıcından beri yaşamın logos-merkezci biçimde kavram karşıtlıklarıyla yeniden düzenlendiği bir yapıdadır. Logos-merkezci biçimde hâkikat arayışına düşen Batı düşünce geleneği bu nedenle gerçeğin rasyonalite uğruna gizlendiği, kurduğu karşıtlıklarla işleyen ayrım stratejileriyle gerçeğin, hâkikat arayışı uğruna feda edildiği bir düşünce geleneği olmuştur. Avrupa'nın dünyanın geri kalanı karşısında üstünlüğünü inşa eden Avrupa-merkezci düşüncenin temelinde yatan bu ayrım, kurulan biz-öteki karşıtlığının özellikle Batı-Doğu ayrımı bağlamında moderniteyle birlikte yeniden üretilmiştir. Antik Yunan'dan itibaren ontolojik ve epistemolojik olarak Avrupa'yı üstün bir konuma yerleştiren Avrupa-merkezcilik, Aydınlanma, Rönesans, Reform, Sanayi Devrimi ve Fransız Devrimi sonrasında yaşadığı değişimleri modernite söylemi etrafında kendi üstünlüğünü inşa etmek için kullanmıştır. Batı düşüncesine egemen olan rasyonalite saplantısı, Avrupa-merkezci söylemin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Dolayısıyla dünyanın Avrupa-merkezci düzenlenmesi çerçevesinde inşa edilen biz ve ötekiler ise, modernite söyleminin temel kabulleri ekseninde kurulmuştur. Bu çalışma, Avrupa-merkezci biz ve öteki ayrımının tarihsel olarak nasıl inşa edildiğini gözeterek, sosyolojinin kurucu isimlerinden Weber'in "Protestan Ahlâkı ve Kapitalizmin Ruhu" ile "Ekonomi ve Toplum" adlı eserleri üzerinden Avrupa-merkezciliğin yapısökümünü gerçekleştirmiştir. Seçilen eserler kapsamında sosyal eylem, yönetim, kapitalizm, din, şehirleşme olgularının eleştirel bir okumayla yapısökümü gerçekleştirilmiştir. Derrida'nın yapısökümcü okuma yönteminin kullanıldığı çalışmada, logos-merkezci biçimde kurulan kavramsal karşıtlıkların ifşa edilmesi, Batı-Doğu kategorik ayrımını yeniden üreten kavram karşıtlıklarının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Merkezsiz bir okuma yapabilmek adına yapısökümle ortaya çıkarılan kavram karşıtlıkları, karşıtlıkları kuran stratejiler bağlamında da yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda, Weber'in Avrupa-merkezciliğin yeniden üretimindeki rolü gerçekleştirilen yapısökümcü analiz bağlamında değerlendirilmiştir.
Yerli ve Suriyeli girişimcilerin rekabet ve entegrasyon konusundaki düşünceleri: Gaziantep örneği
Bu çalışmada, Suriye İç Savaşı sonrasında Türkiye'ye zorunlu göçle gelen ve girişimci olan Suriyeli göçmenler ile onlarla aynı bölgede faaliyet gösteren yerli girişimcilerin; girişimcilik, rekabet ve entegrasyon konusundaki düşünce ve deneyimleri incelenmiştir. Göçmen girişimcilik deneyimi yaklaşımları ve entegrasyon teorileri üzerinden bir durum çalışması olarak tasarlanan bu çalışmada nitel desen kullanılmıştır. Çapraz durum çalışması olan bu çalışmada hem yerli girişimcilerin hem de Suriyeli girişimcilerin işletme kurma süreçleri, deneyimleri, birbirleri hakkındaki rekabet algıları, karşılıklı etkileşim düzeyleri ile işletmeciliğin Suriyeli göçmenlerin entegrasyon süreçlerindeki yerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Araştırma sahası olan Gaziantep ilinde teorik örnekleme tekniği ile gıda ve kişisel hizmet sektöründe faaliyet gösteren 15'i yerli, 16'sı Suriyeli işletme sahibine ulaşılarak yarı yapılandırılmış görüşme formu ile veri toplanmıştır. Veriler MAXQDA nitel analiz programında açıklayıcı analiz tekniği ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, yerli girişimciler ve Suriyeli girişimcilerin rekabet algısının düşük olduğu, girişimciliğin sosyal refah üzerinde olumlu katkıları olduğu, işletme mekânının sosyal temas noktaları oluşturduğu ve girişimcilik faaliyetlerinin göçmenlerin yerli toplum ile etkileşim düzeyini artırdığı dolayısıyla entegrasyonları üzerinde olumlu katkısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Altkültürel gençlik analizi: Diyarbakır'daki "keko gençlik grupları"
Gençliğin alt kültürel oluşumu: Diyarbakır'daki "Keko Gençlik Grupları" örneği üzerine yapılan alan araştırması üç bölüm olarak düzenlenmiştir. Birinci bölümde Keko Gençler'in kim oldukları, toplum tarafından algılanma ve kabul edilme durumları ve davranışları incelenmiştir. İkinci bölümde Keko Gençler'in aile ve çevreleriyle olan ilişkileri değerlendirilmiştir. Son bölüm olan üçüncü bölümde de derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. Bu mülakatlarda, Keko Gençler'in kendilerini nasıl gördükleri, toplumsal çevrelerinde bulunanlar (Rehber öğretmen, Muhtar, çevre esnafı vb. gibi) tarafından nasıl görüldükleri üzerinde durulmuştur. Son bölümde bir sorun olarak kabul edilen, Keko Gençler ile ilgili çözüm önerileri geliştirilmektedir. Bu çalışma, Diyarbakır ilinin merkez ilçeleri olan Bağlar, Şehitlik ve Sur olmak üzere üç bölgede yapılmıştır. Uzaktan gözlem, derinlemesine mülakat, odak grup çalışması, katılımlı gözlem ve doküman inceleme tekniklerinin yardımıyla kırk üç (43) kişiyle derinlemesine mülakat, yirmi dört (24) kişiyle odak grup çalışması yürütülerek çalışma tamamlanmıştır.
Toplumsal cinsiyet bilinçli/pro-feminist erkeklerin kadınlarla ilişkilenme biçimlerinin eleştirisi
Erkekliğin toplumsal inşası bebeklikten itibaren belirli ritüeller ve sosyalizasyon süreçlerinin deneyimleri içinde yaşam boyu gerçekleştirilmektedir. Doğumdan başlayarak sünnet, aile içindeki konum, okuldaki arkadaşlık ilişkileri, ergenlik, çalışma yaşamı, duygusal ve cinsel paylaşımlar gibi süreçler, her bir özne için hem ortak hem de özgün pek çok deneyimin gelişmesine neden olmaktadır. Bunun yanında kültürel öğeler bir yandan geleneksel olanla mesafelenip modernize olurken bir yandan da değişen erkeklik biçimlerini yaratmaktadır. Sünnetlerin kutlama, düğün vb. şekillerden ziyade hastanelerde doğum sonrası yapılması ya da askerliğin süresini kısaltma, bedelli askerlik gibi uygulamalarla dönüşmesi toplumsal yapı ile bireyin ilişkisini de etkilemektedir. Ancak erkekliğin bu yönlü modernizasyonu esas olarak toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin ortadan kaldırılmasına ne derece etki eder? Bu soru, erkekliğin ataerki aleyhine dönüşüp dönüşemeyeceği sorununa ve erkeklerin ataerkiyle kurdukları bağı irdelemeye götürmektedir. Feminizmin uzunca süredir mücadele ettiği ataerkil yapı, her geçen gün daha fazla sorgulanır hale gelmektedir. Buna istinaden, feminist hareketin mobilize ettiği kesimler arasında sistem karşıtı erkekler de yer almıştır. Toplumsal eşitsizliklere karşı çıkan erkekler sosyal aktivizm ve/veya akademik üretimler aracılığıyla ataerkilliğe karşı koymakta ve feminist mücadelenin destekçisi (pro-feminist) olmaktadırlar. Ancak diğer yandan erkekler, cinsiyete dayalı ayrımcılığın esas olduğu kapitalist ataerkinin ayrıcalıklı kesimleri oldukları ve kadına yönelik şiddetin failleri olarak görüldükleri için ortaya çıkan paradoksal durum tartışılmaktadır. Bu çalışmada normatif erkekliğin ataerki aleyhine dönüşümü, erkeklik deneyimlerinin ataerkiyle bağının kristalleştiği nokta olarak duygusal-cinsel birliktelikler üzerinde yoğunlaşarak anlaşılması amaçlanmıştır. Bu çerçevede ataerki ve pro-feminizm tartışmaları teorik olarak değerlendirilip İstanbul'da yaşayan ve kendini muhalif/ toplumsal cinsiyet eşitliğini destekleyen/ (pro)feminist olarak niteleyen heteroseksüel erkeklerle yapılan derinlemesine görüşmeler analiz edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ataerki, Erkeklikler, Pro-feminizm, Eleştirel Erkekler ve Erkeklikler İncelemeleri, Feminist Teori
Türk sinemasında sakatlık temsilleri (1960-1990)
Bu tez çalışmasının amacı, 1960-1990 yılları arası Türk Sinemasındaki beden temsillerini sakatlık üzerinden ortaya çıkarmaktır. Bu amaç doğrultusunda, "Kınalı Yapıncak", "Hayatım Sana Feda", "Zehra", "Toprak Ana", "Kambur", "Gülüşan" ve "Yorum Yok" filmleri eleştirel söylem analizi ile incelenecektir. Fiziksel olmakla birlikte toplumsal bir olgu olan bedenin sosyoloji literatüründe ciddi anlamda yerini alması 1980li yılların başında ancak gerçekleşebilmiştir. Sosyoloji, bedenin varoluşunu yok sayarcasına bireylerin sosyal, ekonomik, kültürel ilişkilerini incelemeye devam etmiştir. Oysaki beden ve toplum arasında ayrılmaz bir ilişki söz konusudur. Yüzyıllarca devam eden beden üzerindeki iktidar tahakkümü toplumda normalleştirilmiş ve kültürel olarak aktarılmaya devam etmiştir. Sinema da kültürü aktarmadaki en etkili araçlardan biri olarak sakat bireyi ayrıştırıcı, ötekileştirici bir rol oynamıştır. Sinema ile bizlere sunulan beden, toplumun yarattığı bedendir. Günümüzde devam etmekte olan sakatlığa karşı önyargı, acıma, dışlama gibi davranışların sinemada sakatlık temsilleri ile pekiştirildiği sonucuna varılmıştır. Sinema, sakat bedene yönelik olumsuz algının inşa edilmesinde etkili olmuştur.
Ergenlik çağındaki Suriyeli mülteci çocuklarda kimlik ve aidiyet duygusu: Kocaeli örneği
Bu çalışma, ergenlik çağındaki Suriyeli mülteci çocukların kimlik ve aidiyet algılarının nasıl şekillendiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Suriye'de yaşanan savaş ve çatışmalardan dolayı Türkiye'ye doğru gerçekleşen zorunlu göçten olumsuz etkilenen öznelerin başında çocuklar gelmektedir. Bu çocuklar savaşın ağır yüküyle beraber, yerleştikleri ülkelerde kendilerini yeni bir dil, kültür ve toplum içinde bulmuşlardır. Zorunlu göçten olumsuz etkilenen çocuklar, yerleştikleri ülkelerde toplumsal kabul ve uyum bağlamında yaşanan sorunlarla da karşı karşıya kalmaktadır. Çocuk ve gençler için zorlu bir süreç olan göç, özellikle ergenlik döneminde daha da karmaşık hâle gelmektedir. Ergenlik döneminin en önemli gelişimsel görevlerinden biri, kimliğin inşa edilmesidir. Bu açıdan kimlik oluşum sürecinde olan ergenlik çağındaki Suriyeli mülteci çocukların kimlik ve aidiyet duygularının uyum ve entegrasyon bağlamında araştırılması önemli görülmüştür. Çalışmada nitel araştırma yöntemleri kullanılarak, 13-17 yaş aralığında bulunan 19 Suriyeli mülteci çocukla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Çalışma kapsamında elde edilen verilere göre sosyalleşme süreçleri olumlu geçen çocukların kimlik gelişim süreçleri de olumlu olmuştur. Ayrıca sosyalleşme süreçleri olumlu geçen çocukların çifte aidiyetler taşıdıkları, köken ülke olmasından dolayı Suriye'ye özlem duydukları ve etnik kimliklerini korudukları görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Göç, Çocuk, Ergenlik Dönemi, Kimlik, Aidiyet
Soft power of Turkey and non-governmental organizations: The case of IDDEF
Ismailaga is a religious community implementing faith-based activities at the domestic and international levels with the instrument of an NGO, IDDEF. IDDEF (The Federation of Organizations that Value Humanity) is one of the NGOs of Ismailaga conducting educational and humanitarian aid activities with the religious spirit of Sufism at the international level, chiefly in African and Asian countries. This study first explores the values of Ismailaga in creating a civil society and analyzes IDDEF's international activities affecting Turkey's diplomatic relations in the context of soft power. In this thesis, the conceptual and theoretical framework related to community, identity, and civil society is emphasized, and qualitative research is carried out using participant observation, in-depth, semi-structured interviews, and a literature review. The study describes the values and mentality of the Ismailaga community, which forms the center of IDDEF's activities, and analyzes IDDEF's international education and humanitarian aid activities based on religious, Sufistic, and ahlusunnah (orthodox) values, revealing how it affects Turkish foreign policy in the context of soft power.
"You wake up each day with four stranger kids": An ethnographic research with children living in children's homes
There are many protection and care models for disadvantaged children in Turkey. One model is called "children's homes," in which five to six children separated by their age and gender stay together with three care workers who do shifts of twenty-four hours. This research is parallel to the ideas and theories of the New Sociology of Childhood and tries to understand the experiences and cultural politics of childhood with regard to children living in children's homes in Turkey. The research combines three qualitative research methodologies, in-depth interviews, focus group interviews, and participant observation, to understand children's views and how they position themselves and perform their subjectivity in the face of discourses that reproduce the cultural politics and the practices of their daily lives. Keywords: Children's Homes, Cultural Politics of Childhood, Embodied Space, New Sociology of Childhood, Stigma.
Hunger and the help: A case study of rizq as a civil society organisation in urban Pakistan
The research aims to explore and evaluate the efficacy of grassroots social movements in battling food insecurity amongst the urban poor in Pakistan. By using Ribot and Peluso's Theory of Access (2003), Symbolic interactionism, and Resource Mobilization Theory (RMT), a theoretical framework was established to study the role of a non-profit organization, Rizq, in battling food insecurity and hunger. By employing the use of in-depth interviews and participant observation, Rizq was analyzed as a case study in its efficacy in mitigating food insecurity and hunger by a two-pronged approach: the role of Rizq in the provision of food and the effect it had on the beneficiaries. The result of the study showed that Rizq was successful in mitigating hunger and food insecurity. However, the results were short-term. Further research is needed in urban poverty to understand the issue of food security as a multidisciplinary phenomenon and strive toward possible local solutions.
The making of an order: An ethnography of Romani sufis in Uskudar
This thesis traces the formation and transformation process of the Gulsheni-Sezai Sufi order in Selami Ali neighborhood in Uskudar, known for its Romani inhabitants. Three components of a representative Sufi group have been determined to be a charismatic leader, a sacred space and a set of beliefs reified with rituals. Throughout this study the establishment of these three components are examined within the Selami Ali context; and the reconciliation of the heterodox Sufi identity with Romani identity is analyzed with a conclusion that contrary to stereotypical view that the Romani people are discordant with religion, the Sufi Muslim identity and Romani identity have more parallelism than difference and this is why the neighborhood could easily embrace the newly founded Gulsheni order. The fieldwork was carried out in a period of 18 moths between 2018-2019 with intervals not longer than a month, during which the data for this study was collected via in-depth oral interviews and participant observation. Keywords: Sufism, Romani Identity, Sacred Space, Charisma, Ritual
The context of civil society: Analyzing the Muslim women's participation in the institutionalization process in Turkey
The aim of this thesis is to examine the motivations of Muslim women who established institutions with the definitions of association and foundation in the 1970s in the context of their feelings and beliefs. Many institutions currently defined as civil society organizations have connections with these institutions established by Muslim women in the 1970s. In my study, I argue that both the institutions defined as civil society organizations and those established as associations and foundations in the past are open to different interpretations. It is seen that when the meaning that women attribute to their activities and the institutions they establish is analyzed. When the traces of this interpretation are followed, it is seen that there are similar motivations with the motivation of institutions in the past. The meanings attributed to institutionalization in the 70s can also be attributed to the institutions engaged in activities with the definition of civil society organizations today. Women's motivations are also related to historical experiences, political environment, and vakıf understanding in the past. This motivation enabled women to do activities towards their goals through their emotions. I used multiple data collection methods for the study through in-depth interviews, focus groups, ethnography, and participant observation. In addition, I analyzed written and visual materials, publications and web resources. Fieldwork was carried out in Istanbul. All these data, based on historical trace version and discourse analysis in the field, reveal that similar religious beliefs in Muslim women produce similar emotionality. In this context, veiling, which emerged as the embodiment of religious belief, produced a collective emotional spirit in women and gathered women around a common purpose in the institutionalization process. Due to the state's prohibitions on covering establishment of educational institutions is one of the important stages of institutionalization. Keywords: Anthropology of emotion, civil society, Muslim women, Turkey
Dialectics of faith and global governance: The vision of the Organization of Islamic Cooperation
The concept of Islamic unity has long been a focal point of discourse within Muslim societies, sparking profound deliberations on the feasibility of fulfilling this divine mandate. This dialogue has significantly influenced the establishment and evolution of institutions such as the Organization of Islamic Cooperation (OIC), a 57-member intergovernmental body grounded in Islamic principles. The OIC's primary mission is to represent the collective voice of the Muslim world, safeguard its interests, and promote international peace and harmony among diverse global communities. This study investigates the complex process of integrating an Islamic institution into the broader ecosystem of international organizations, focusing on how the OIC navigates its role as an Islamic institution within the global framework of intergovernmental organizations. It examines the OIC's stances on foundational issues, its commitments, and the strategic narratives it adopts to sustain its legitimacy and advance Islamic unity in international diplomacy. As an organizational ethnography, the research aims to illuminate the challenges and opportunities inherent in advancing Islamic ideals within the realm of international politics. To investigate the OIC's positioning within the realm of international diplomacy, this study employed a critical discourse analysis methodology toward a comprehensive examination of official documents, speeches, and reports produced by the OIC and proponents of the international system. By systematically analyzing the language, themes, and rhetorical strategies present in these texts, the study reveals the underlying ideologies and dynamics that inform the OIC's Islamic discourses. In probing these questions, this inquiry not only revealed the ongoing dialectical evolution that characterizes the OIC but also provided nuanced insights into the interplay between Islamic unity, international diplomacy, and the quest for legitimacy in the contemporary global landscape.
Coping strategies of Aleppian elder parents from an intergenerational perspective: Aleppo and Istanbul
Scholars in sociology extensively explored the repercussions of deteriorating familial bonds, particularly the decline of collective consciousness associated with paternal or ancestral authority, on the individual psyche of the standardized western individual. Interest in elderly individuals as a subject of research emerged only after prolonged self-reflection within the field of sociology. Besides that, migration studies had further marginalised old age, especially the case of left-behind. This study endeavours to address a gap within gerontology and migration studies, specifically concerning the treatment of "non-normative" elder individuals, and to challenge the positivistic methodologies employed in contemporary gerontology and transnational studies. It explores the coping strategies of Aleppian elder parents who remained in Aleppo with few monitoring examples from those who reside in Istanbul with their children. By integrating intergenerational solidarity and ambivalence theory, and incorporating phenomenological insights, this thesis show how intergenerational relationships and the desire for familial cohesion in later life shape the explored coping strategies of elder parents—namely, technological mediation, religious engagement, and personal perceptions of place and belonging.
Decolonizing the self through embracing Islam: Narratives of Muslim reverts based in Istanbul and beyond
The critique of materialism as a dominant political and sociological value system — one that reduces human existence to material existence — has been extensively explored, particularly by Muslim intellectuals who position Islamic teachings and principles as an alternative worldview. While much of this discourse remains theoretical, this dissertation is grounded empirically by examining how materialism shapes the modern self and how embracing Islam enables emancipation in the lived experiences of 22 Muslim reverts from diverse backgrounds. This study investigates the spiritual and social disconnections, the impact of adopting the negative notion of freedom, and the impounding of innate values as consequences of a materialistic perspective. Besides, examining the influence of embracing Islam in restoring spiritual and social dimensions, adopting a positive view of freedom and liberation of human values as a decolonial consequence of Islamic views. Engaging with Thomas Hobbes' materialist perspective, Abdelwahab El-Messiri's critique of secular modernity, and Taha Abdurrahman's Islamic ethical philosophy, this study constructs a theoretical framework for analyzing the narratives of reverts. Through thematic analysis of the interviews, the study reveals how materialism had a colonial disintegrative impact on the self through depriving people of its unseen component. Through such a component, they can purify themselves and transcend to non-material worlds, which is what Islam has presented to its followers not only as religious doctrine but as a comprehensive way of life. The study provides valuable insights into the extent of the colonial influence of materialism on the self and how religion, particularly Islam, constitutes a way of resistance and reclaiming of self.
COVİD-19 pandemi sürecinde din ve toplum
İnsanlık tarihi boyunca toplumlar birçok doğal afet, savaş, kriz ve salgın hastalıklarla mücadele etmiştir. Son yüzyılın en büyük salgınların biri olarak nitelendirilen Covid-19 virüsü oldukça kısa bir sürede tüm dünyaya yayılarak neredeyse tüm kıtaları ve ülkeleri etkisi altına almıştır. Virüsün bulaş hızını azaltmak için tüm ülkeler karantina, sosyal izolasyon, toplu etkinliklerin yasaklanması, örgün eğitime ara verilmesi gibi tedbirlere başvurmuştur. Söz konusu tedbirler bireylerin sosyal ve toplumsal yaşamlarında ani ve köklü değişimler meydana getirmiştir. Sosyal ve toplumsal açıdan birçok değişim ve dönüşüme neden olan Covid-19 Pandemisi süreci eğitim, sağlık, aile vb. kurumların yanı sıra bireylerin dini yaşamlarında, inançlarında ve dini algılarında değişimlere neden olmuştur. Özellikle camilerin ve taziye evlerinin bu süreçte kullanım dışı kalması, virüse bağlı ölümlerin günden güne artması, ölen kişilerin defin ve taziye işlemlerinin yerel sağlık otoritelerinin belirlediği protokoller çerçevesinde yürütülmesi dini pratiklerde yaşanan değişimlerden bazılarıdır. Bununla birlikte müslüman bireyler için kutsal olan Ramazan ayı pandemi döneminde her zamankinden farklı şekilde yaşanmıştır. Ramazan ayı boyunca camilerde birlikte kılınan teravih namazları ve düzenlenen toplu iftarlar müslüman toplumlarının önemli ritüellerinden olmakla birlikte Covid-19 Pandemisi sürecinde bu etkinliklerde kısıtlamalara gidilmiştir. Toplu şekilde gerçekleştirilen iftarlar ve kılınan teravih namazları bu süreçte evde veya daha küçük gruplar halinde gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, hac ve umre gibi kutsal ziyaretler de pandemi nedeniyle durdurulmuş veya kısıtlanmıştır. Sonuç olarak, Covid-19 Pandemisinin müslümanların manevi yaşamlarını ve dini ritüellerini etkilediği; geleneksel uygulamalarda değişikliklere neden olduğu açıktır. Bu çalışmanın temel amacı Covid-19 Pandemisinin bireylerin dini algılama biçimlerinde ve ritüellerinde meydana getirdiği değişimleri incelemek; dini algıların pandemi sürecindeki baş etme mekanizmalarına etkisini irdelemektir. Belirlenen temel amaç çerçevesinde Covid-19 tanısı alan ve almayan bireyler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırma nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veriler ise yarı-yapılandırılmış derinlemesine görüşme tekniğive doküman analizi kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmanın evrenini Şanlıurfa ilinde yaşayan yetişkin bireyler oluşturmaktadır. Çalışmaya 6 kadın ve 6 erkek olmak üzere toplam 12 birey dahil edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen kadın katılımcıların 3'ü Covid-19 tanısı alan katılımcılar iken 3 katılımcı ise Covid-19 tanısı almayanlardan seçilmiştir. Bununla birlikte araştırmaya dahil edilen erkek katılımcıların 4'ü Covid-19 tanısı alan katılımcılar iken 2 katılımcı ise Covid-19 tanısı almayanlardan seçilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular temalandırılarak betimsel analiz tekniği ile değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmada elde edilen bulgular sonucunda Covid-19 Pandemisi sürecinde uygulanan ev karantinalarının toplum üzerinde dinin bütünleştirici etkisinin azalttığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada bireylerin hastalık süreciyle başa çıkmak adına duaya yöneldikleri ulaşılan diğer bulgular arasındadır. Bununla birlikte çalışmada Covid-19 Pandemisi sürecinde bireylerin yaşadıkları kaygı ve ölüm korkusunun bireysel dindarlık algısını arttırdığı saptanmıştır
Uyuşturucu bağımlılığının sosyal ilişkiler üzerindeki etkisi: Erbil örneği
Uyuşturucu maddeler uzun yıllardır insanlık ve devletler için artan bir problem oluşturmuştur. Dünya genelinde nüfus artışı ile paralel bir şekilde, madde bağımlılığı gittikçe ciddi bir sorun haline gelmektedir. Bu artış, global ve yerel düzeyde politika ve çalışmaların yoğunlaşmasına yol açmaktadır. Erbil'de madde bağımlılığı üzerine yapılan çalışmalar sıklıkla bağımlılığın psikolojik ve sosyal yönlerini ortaya koymaktadır. Bireyin kendini ifade ederken bir sosyal çerçeveye ihtiyaç duyması önemlidir; bu nedenle kişisel kimlik bağlamında bağımlılığın etkileri detaylı olarak incelenmelidir. Bu çalışma, madde bağımlısı kişilerin gözünden, bağımlılığın kendileri ve toplum için anlamını ve bu durumun toplum üzerindeki etkilerini ele almaktadır. Bağımlıların gündelik yaşamlarını ve düşüncelerini hem kamusal hem de özel alanlardaki deneyimlerine odaklanarak inceler. Madde kullanımının toplum içinde yarattığı olumsuz damga ve etkileşim sorunlarına ışık tutmayı amaçlar. Ayrıca, madde bağımlılığına yönelik toplumsal bakış açısını ve bağımlılıkBu çalışma, Erbil'de madde bağımlısı olan kişiler üzerine odaklanmıştır. Erbil şehrinin hızla büyüyen yapısı ve sınıra yakınlığı bu çalışmanın kapsamını etkilemiştir. Erbil Emniyet Müdürlüğündeki Gönüllü 40 bağımlı katılımcı ile yürütülen bu araştırmada, bağımlıların toplum içindeki davranışları ve etkileşimleri analiz edilmiştir. Katılımcıların madde kullanımının sosyal yaşam üzerindeki etkileri ve toplumsal rolleri ortaya çıkarılmıştır. Toplanan nitel verilerin analizi açıklayıcı bir biçimde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, çeşitli sosyal tabakalardan insanlarla yapılan görüşmelerde madde bağımlılığının etkileri incelenmiştir. Sonuçta, madde bağımlılarının toplum tarafından dışlandığını, kendilerini anlatmada zorlandıkları ve sosyal izolasyon yaşadıkları tespit edilmiş, katılımcıların çeşitli şekillerde damgalanmalara maruz kaldıkları anlaşılmıştır. Araştırmada şu önemli bulgulara ulaşılmıştır: İlk olarak, Erbil/Kürt bölgesinde uyuşturucunun hem çeşidi hem de miktarı ve hem de tüketiminde gözle görülür bir artış eğilimi söz konusudur. Bu eğilim, kullanıcılar ve aileleri arasında kişisel ilişkilerin bozulmasına, umut ve motivasyonun azalmasına, çalışma kapasitesinin azalmasına, iş kaybına ve özgüvenin aşınmasına yol açmaktadır. İkincisi, devam eden uyuşturucu kullanımı ailenin mali durumunu tüketmekte, ailenin ve başkalarının sahip olduğu varlıklara tecavüzü teşvik etmekte, borçlanmaya, hırsızlığa ve yasa dışı eylemlere ve kolluk kuvvetleriyle çatışmalara neden olmaktadır. Son olarak, uyuşturucu kullanımı çeşitli davranış sorunlarına ve toplumsal dışlanmaya neden olmakta ve bu da aile içi anlaşmazlıkların artmasına, ayrılıkların ve boşanmaların artmasına neden olmaktadır.
Din sosyolojisi açısından türbe ziyaretlerinin anlamı üzerine bir araştırma (Veysel Karani Türbesi örneği)
Türbeler, manevi gücü ve meziyeti olduğu düşünülen kişilerin defnedildikleri, halk tarafından kutsal olarak bilinen mekânlardır. Ziyaret yerleri, kutsallığın mekânsal anlamda şekillenmiş biçimidir. Bu mekânlarda hacet, dilek, istek, murat gibi kavramlarla ifade edilen talepler dile getirilmektedir. Bu talepler bazen bir takım ritüellerle tamamlanmaktadır. Söz konusu ritüeller çoğu zaman ya İslam dışı ya da İslami uygulamalarla sentezlenmemiş geleneksel bir formda sergilenmektedir. Bu ritüeller "halk dindarlığı" kavramıyla dinin özüne uymayan uygulamalar olarak da ifade edilebilir. Halk dindarlığı ya da geleneksel din anlayışı, kutsal kabul ettiği mekânları ziyaret etmeyi vazgeçilmez unsurları olarak görmektedir. Kitabi din anlayışı ile hareket eden bir kesim, bu uygulamaları dinin özüne aykırı olarak görüp sert bir şekilde eleştirirken; bir başka kesim ise bu uygulamaları tamamen içselleştirmiş ve dinin gerekliliği olarak görmüştür. Türbe ziyaretlerinin esas amacı, "ulaşılamaz olarak bilinene" yani "Yüce" olana kutsal olan bir aracı vesilesiyle ulaşabilmektir. Kutsal kabul edilen bu aracılar ise kuşkusuz ziyaret mekânları ve türbelerdir. Yüce olana yakın olma düşüncesi, kutsal olarak görülen bu mekânları manevi bir sığınak haline getirmektedir. Özellikle İslam dininin mübarek gün ve gecelerinde insanlar bu yerleri değişik amaçlarla ziyaret etmektedir. Bu özelliklerinden dolayı türbe ziyaretleri, din sosyolojisi açısından ele alınması gereken bir olgudur ve araştırmaya değer bir konudur. Bu çalışmada, Siirt İli Veysel Karani Hazretleri Türbesi örnekleminden yola çıkılarak, türbelerin insanların manevi dünyalarında ve sosyal hayatlarında nasıl bir yer edindiğini ortaya koymak amaçlanmıştır. Veysel Karani Hazretleri türbesinden hareketle, türbe ziyaretlerinin nedenleri, ziyaretçilerin beklentileri, ziyaret sırasında uygulanan pratikler ele alınmış ve alan verilerine dayalı olarak sosyolojik analizler yapılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler : Dini İnanç, Kutsal, Veysel Karani Türbe, Geleneksel Din Anlayışı, Halk Dindarlığı.
Türkiye'de yaşlılık olgusu yaşlılara ilişkin tutumların kültürel temelleri üzerine bir alan araştırması Van-Muğla örneği
Bu çalışmanın konusu hem dünyada hem de Türkiye'de değişen nüfus yapısı ve artan yaşlı nüfus oranıyla birlikte önemli bir toplumsal gerçekliği içinde barındıran yaşlılık ve yaşlanma olgusudur. Yaşlılık, takvimsel yaşın artması sonucu bireyde görülen fiziksel, bilişsel ve sosyal düzeyde fonksiyonel yetersizlik ve düşüşlerin görülmesidir. Yaşadığımız çağda bilimsel ve teknolojik gelişmelerin ilerlemesi ve önem kazanması toplumun demografik yapısını da değiştirmiştir. İnsan ömrünün uzaması ve doğum oranlarının düşmesi, giderek Türkiye'deki yaşlı nüfusunu arttırmıştır. Bu nedenle diğer dünya ülkelerinde olduğu gibi Türkiye de hızla yaşlanan ülkeler arasına girmiştir. Araştırma, Türkiye'nin doğusu olarak nitelendirilen ve daha çok geleneksel tutum ve değerleri ile öne çıkmış Van ili ile Batı ili olarak kabul edilen görece modern, seküler bir yaşam tarzının hâkim olduğu Muğla ilinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma, Türkiye'nin iki önemli ili olan Van ve Muğla'da yaşayan bireylerin kültürel düzeyde yaşlılığa bakış açıları, yaşlılığa yükledikleri anlamlar, yaşlı bireylere ilişkin algı ve tutumlarını ele almayı amaçlamıştır. Araştırma kapsamında Türkiye'deki yaşlılara yönelik algı ve tutumlar nicel ve nitel veriler üzerinden incelenmiştir
Çevreci sivil toplum örgütleri üzerine sosyolojik bir araştırma: Van kent merkezi örneği
Bu çalışmanın amacı, Van kent merkezinde faaliyet gösteren çevreci sivil toplum örgütlerinin çevrecilik çerçevesinden incelenmesidir. 19. yüzyılda Batı Avrupa ülkelerinde başlayan endüstrileşme, toplumların sosyal ve ekonomik refah anlayışlarını değiştirmiştir. Gelişmiş ülkelerde ortaya çıkan çevre riskleri başta önüne geçilebilecek sorunlar olarak algılanmıştır. Ancak zamanla doğal kaynakların tükeniyor olması, biyolojik çeşitliliğin azalması ve ormansızlaşma önüne geçilemeyecek riskleri ortaya çıkarmıştır. Çevrecilik yaklaşımı da bu toplum yapısı içerisinde doğmuştur. Çevreci sivil toplum örgütleri itici bir güç haline gelerek kamu kurumlarına karşı baskı oluşturma özelliğine sahip olmuşlardır. Ancak zaman içerisinde değişime uğrayan sivil toplum örgütleri farklılaşmıştır; çevre tahribatlarına karşı daha reformist ve ılımlı olan çevrecilik anlayışı hâkim olmaya başlamıştır. Tez araştırmasında nitel araştırma yönteminin yarı yapılandırılmış görüşme tekniğine uygun olarak görüşme formları hazırlanmıştır. Van kent merkezinde faaliyet gösteren iki vakıf ve on üç derneğe ulaşılmış; görüşmeyi kabul eden on beş erkek ve beş kadınla birlikte 20 görüşme yapılmıştır. Deşifre edilen görüşmeler temel alınarak gerçekleştirilen veri analizi sonucunda belirli temalar ortaya çıkmıştır. Bulgularda, çevreci sivil toplum örgütlerinin projecilik, gönüllülük, profesyonellik, çatışma ve lobicilik özellikleri dikkat çekmektedir. Van'daki çevreci sivil toplum kuruluşları çevre felaketlerine karşı ılımlı, çatışmadan uzak, projeler üreten kuruluşlar olarak değerlendirilmektedir.
Türkiye'deki Suriyeli göçmenlerin girişimcilik faaliyetleri üzerine bir araştırma: İstanbul/Esenyurt örneği
Göç; toplumsal değişimin en önemli dinamiklerinden biri, bireylerin ve toplulukların sosyal, siyasal, ekonomik ve kültürel dönüşümlerinin hem nedeni hem de sonucu olan bir süreçtir. Göç sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıkan göçmen girişimciliği olgusu; göçmenlerin çeşitli ilişkiler ve bağlamlar içinde göç ile gelinen ülkede kendi hesabına çalışması olarak tanımlanabilir. 2011 yılında Suriye'de başlayan iç savaş sonrasında Türkiye'ye göç ile gelen üç buçuk milyonu aşkın Suriyeli, Türkiye'nin çeşitli kentlerinde hayatlarını sürdürmektedir. Savaşın sekiz yıldır devam etmesi ile birlikte Suriyeli göçmenlerin ülkelerine geri dönme umudu azalmakta ve geleceklerini Türkiye'de kurma ve buraya yerleşme motivasyonları güçlenmektedir. Bu eğilimin etkisiyle, Türkiye'deki göçmen girişimcilik faaliyetlerinde ciddi bir artış gözlenmektedir. Bu bağlamda, bu çalışma göç öncesinde, göç sırasında ve göç sonrasında var olan ve/veya oluşturulan ilişkilerin ve ağların Suriyeli göçmenlerin işletme sahibi olmalarında nasıl bir rol oynadığını ortaya koymayı amaçlamıştır. Bunun yanında, Suriyeli göçmen girişimcilerin işletme kurma süreçlerinde farklı sermaye biçimlerinin nasıl bir rol oynadığı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Suriyeli göçmenleri girişimciliğe yönlendiren nedenlerin ne olduğu, göçmenlerin işletme kurma ve işletmeyi devam ettirme süreçlerinde karşılaştıkları hukuki, kültürel ve ekonomik zorlukların neler olduğu ve bu zorlukların nasıl aşıldığı gibi soruların da cevaplanması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında, Suriye'de 2011 yılında başlayan iç savaş sonrasında Türkiye'ye gelen ve Esenyurt ilçesinde bir işletmeye sahip olan Suriyeli göçmenlere ulaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntem ve teknikleri kullanılarak Suriyeli göçmen girişimcilerin deneyimleri kendi doğal ortamlarında anlaşılmaya ve yorumlanmaya çalışılmıştır. Sahadan elde edilen bulgular çerçevesinde Suriyeli göçmen girişimcilerin ayırımcılık, dil bilmeme, işsizlik, düşük ücret gibi problemlerden dolayı girişimciliğe yöneldikleri görülmüştür. Ancak bunun yanında kültürel ve ekonomik sermayesi yüksek girişimcilerin göç ile gelinen ülkedeki durumu fırsata dönüştürme arzusuna sahip oldukları gözlemlenmiştir.
Bir hafıza çalışması: Kolektif bellek üzerinden 2011 Van depremlerine bakmak
Bu tez çalışması, depremin toplumsal hafıza bağlamında incelenmesini konu almaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, sosyolojik düzlemde hafıza ile deprem arasındaki ilişkiye odaklanarak, Van kenti örneğinde depreme ilişkin toplumsal hafızanın oluşumunu ve aktarılmasını araştırmaktır. Kolektif bellek, insanların zihinlerinde var olmakla birlikte bireysel bir belleğin dışında var olan ve aynı zamanda bireysel belleği de etkileyen ve şekillendiren hatırlama pratiklerinin toplamıdır. Toplumda kurulan ilişkilere paralel olarak, kolektif bellek katmanları oluşmaktadır. Bir olayın ya da durumun toplumsal belleğe alınması için, birden fazla insanın yaşanılan olay ya da duruma tanıklık etmiş olması gerekir. Depremler de tüm toplumsal hayatı ve aynı zamanda bireysel olarak insanları sarsıntıya uğratan travmatik olaylar olarak, toplumsal belleği derinden etkilemektedirler. Bu bağlamda bu tez çalışmasının temel konusu, 2011 yılında Van ve çevresinde arka arkaya gerçekleşen ve ağır can ve mal kaybıyla sonuçlanan depremlerin, Van'da yaşayan ve iki depremi de deneyimlemiş olan kent halkı tarafından nasıl hatırlandığı ve aktarıldığıdır. Genel anlamda 2011 Van depremlerinin, özel olarak ise ikinci depremle beraber beklenmedik biçimde yıkılan Bayram Otel'in yıkılışının kolektif bellekte nasıl yer aldığı ve depremi yaşayan insanlar tarafından nasıl hatırlandığının ortaya çıkarılması hedeflenmektedir. Bu doğrultunda deprem deneyiminin hafızada nasıl yer aldığı ve bu duruma ilişkin nelerin hatırlanıp nelerin unutulduğu ortaya çıkarılacaktır. Bu çalışma nitel bir araştırma olup, Van'da gerçekleşen depremler süresince başka bir yere gitmeyip şehirde kalan insanlarla yapılan görüşmelere dayanmaktadır. Bunun sonucunda, birinci ve ikinci depreme ilişkin nasıl bir kolektif hafızanın geliştiği ve buna bağlı olarak sembolik bir mekân haline gelen Bayram Otel'in yıkılışına dair neler hatırlandığı, insanların sözlü anlatıları aracılığıyla analiz edilecektir.
Kent ve afet: Depremler açısından Van kent merkezinin zarar görebilirliği
Bu çalışma afet araştırmalarında giderek kabul gören zarar görebilirlik paradigması bağlamında Van kent merkezinin kırılganlığını ele almıştır. Geçmişinde depremler nedeniyle birçok kayıp yaşamış ve bulunduğu aktif sismik risk bölgesi nedeniyle gelecekte de muhtemel şiddetli depremlere maruz kalabileceği öngörülen Van kent merkezinin sosyomekansal, sosyal ve ekonomik zarar görebilirliği, ulusal ve yerel kaynaklardan edinen veriler etrafında değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında kent merkezini oluşturan Edremit, İpekyolu ve Tuşba ilçelerinin 37 mahallesinde ikamet eden 473.913 kişinin barındığı zarar görebilir konut stoku ile yaşlı, engelli, kadın, çocuk, okuryazar olmayan, yoksul kırılgan grupların dağılımları tespit edilmiştir. Benzer araştırmalardan farklı olarak her bir zarar görebilir unsurun müstakil özelliğinden hareketle, kentin hangi bölgesinin hangi özelliği açısından ne düzeyde zarar görebilir olduğu tablo ve haritalar eşliğinde izah edilmiştir. Yapılan araştırmada 2011 yılında hasar almış konut stokuyla ilgili iyileştirme çalışmalarının yetersizliği başta olmak üzere mevcut konut stokunun %93,3'ünün ruhsatsız diğer bir ifadeyle kaçak olması ve poliçeli yapı oranının %17 ile sınırlı kalması kent merkezinin sosyomekansal açıdan yüksek düzeyde zarar görebilir olduğunu göstermektedir. Özellikle kaçak yapılaşma ve poliçesiz yapı stokunun çevre mahallelerde yoğunlaştığı dolaysıyla merkezden çevreye doğru riskin arttığı tespit edilmiştir. Hasarlı ve hala onarılmamış konut stokunun ise tüm kent merkezi coğrafyasına yayıldığı gözlenmiştir. Sosyal göstergeler açısından yine çevre mahallelerin merkeze oranla çok daha zarar görebilir olduğu tespit edilmiştir. Özellikle yüksek orandaki okuryazar olmayan grupların varlığı, afetlerden sakınım konusunda bilinç düzeyinin düşük olduğunu göstermektedir. Yine ortalama hane halkı büyüklüğünün 5 ve üzerinde seyretmesi, işsiz ve niteliksiz kadın nüfusu, güvencesiz yaşlı nüfusu ile yoğun çocuk nüfusu kentin sosyal özellikleri açısından risk teşkil eden diğer taraflarıdır. Merkez nüfusunun %26'sına tekabül eden 123.087 kişinin vakıflardan çeşitli oranlarda yardım aldığının yanı sıra 44.360 çok zayıf, zayıf veya normal nitelikteki hane sayısı kentin ekonomik açıdan da fazlasıyla kırılgan olduğunu göstermektedir. Özellikle 8.273 çok zayıf veya zayıf düzeydeki hane, mevcut halleriyle afet olmadan afet koşullarını yaşamaktadırlar. Özellikle ekonomik zarar görebilirliğin merkezde kalan mahallelere oranla çevre mahallelerde çok daha belirgin olduğu tüm bu özellikleri nedeniyle Van kent merkezinin sismik risk açısından sosyomekansal, sosyal ve ekonomik açıdan yüksek düzeyde zarar görebilir olduğu tespit edilmiştir. Yine kentin çeperindeki mahallelerin merkezdeki mahallelere oranla çok daha fazla kırılgan oldukları bu araştırma ile tespit edilip haritalarla görselleştirilmiştir.
Şırnak'ta seçmen davranışı (1973-2019)
Bu çalışma, 1973-2019 yılları arasında Şırnak il genelinde seçmen davranışlarını konu edinmektedir. Bu bağlamda 1973'ten 1990 yılına kadar ilçe statüsünde olan Şırnak genelindeki (milletvekilliği, referandum) seçimleri incelendikten sonra, 1990 ve 2019 yılları arasında ise il statüsünde olan Şırnak'ın genel (milletvekilliği, referandum ve cumhurbaşkanlığı) seçimleri ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmiştir. Siyasal aktörlerin yaş, cinsiyet, doğum yerleri, eğitim durumları ve aday oldukları siyasi partiler, il genelinde siyasi parti tercihleri, seçimlere katılım oranları, oy kaymaları, partilerin konumlandığı siyasi yelpazeler, seçmen tercihlerini yönlendiren toplumsal ve politik ortam gibi konular kritize edilip seçmen davranışı correspondence analiz yöntemi ile anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Ayrıca 2014 ve 2019 yerel seçimleri Şırnak merkez ve tüm ilçelerin seçim sonuçları üzerinden, seçmen davranışlarında yaşanan değişim ve dönüşümler, seçmen tercihlerini yönlendiren yerel ve ulusal politik ortam ile özgün dinamikler bütüncül bir perspektifle anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Özetle Şırnak seçmeni 1973'ten 2000'li yıllara kadar gerçekleşen genel seçimlerde sosyolojik yaklaşım modelinin ön gördüğü şekilde seçmen davranışında bulunurken, 2000'den 2019 yılına kadar ise sosyo-psikolojik yaklaşım modeline göre siyasal pratiklerde bulunmuştur. Son olarak 2019 yerel seçimlerinde Şırnak seçmen davranışları rasyonel yaklaşım modeli ile açıklanabilmektedir
Sokak çocukları üzerine bir araştırma: Süleymaniye örneği
Irak Kürdistan Bölgesi sınırları içinde bulunan yerleşim yerleri yer altı zenginlikleri açısından geniş rezervlere sahip olmasına rağmen, toplumun büyük bir kısmının sosyoekonomik açıdan söz konusu oranda güçlü olmadığı söylenebilir. Kırsal yaşam kodlarını barındıran bir nüfus, üretime dayanmayan bir ekonomi, eğitim göstergeleri açısından zayıf bir demografik yapı, çok çocuklu aile yapısı gibi değişkenler üzerinden bakıldığında genelde Irak'ın özelde ise Irak Kürt Bölgesi'nin kadim bir kenti olan Süleymaniye'de tablonun zayıf bir toplumsallığa işaret ettiği görülmektedir. Bu çalışma, Süleymaniye'de sokakta çalış(tırıl)an çocukların sosyo-demografik yapılarını, içinde yaşadıkları ailenin sosyo-ekonomik özelliklerini betimleyici bir çerçevede ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nicel araştırma yönteminin tercih edildiği bu çalışmada veri toplama tekniği olarak anket uygulanmıştır. Amaçsal örneklem tekniğiyle 100 kişiye ulaşılmıştır. Sokak çocukları olgusunun Süleymaniye'deki örneğinde aile, sosyoekonomik özelliklerinin düşük, okulla ilişkisi zayıf, ekonomik açıdan yetersiz, çok çocuklu aile yapısı ile örülmüş bir toplumsallıkla başat bir şekilde kendini göstermektedir. Süleymaniye'deki sokak çocukları içinde kız çocuklarının göz ardı edilmeyecek bir oran oluşturması literatürde ön plana çıkanlardan farklı bir bulguya işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Çocuk işgücü, Irak, sokak çocukları, Süleymaniye
Çölyak hastaları üzerine sosyolojik bir çalışma -Van örneği-
Yerleşik hayata geçmenin sonucu olarak ortaya gelen yeni beslenme alışkanlıklarından kaynaklı olarak, gıdaların mide tarafından tolere edilememesi Çölyak gibi bazı hastalıklara sebebiyet verebilmektedir. Bu çalışma, glüten kaynaklı ve sıkı bir diyet dışında başkaca bir tedavisi henüz bulunmayan Çölyak hastalığının bir sosyolojik bakış açısıyla incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, söz konusu hastalığın sosyal yönleri ele alınmı ve sosyo-ekonomik ve demografik açıdan değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Mevcut araştırmanın temel iddiası, buğday intoleransı kaynaklı genetik ve çevresel etkileri ile çölyak hastalığının düşük sosyo-ekonomik profil sergileyen toplumlarda oransal olarak daha fazla görüldüğü üzerine kurulmuştur. Bu açıdan bölgede bu hastaların başvuracağı en büyük sağlık kurumu olan Yüzüncü Yıl Üniversitesi Van Dursun Odabaş Tıp Merkezi temelli araştırma yapılarak 3088 kişilik hazır veri ile 81 kişi üzerine incelenme gerçekleşmiştir. Araştırmada sosyo-demografik, yaşam biçimleri, ekonomik durumları, tedaviye ilişkin algıları ve çevre ile ilişkileri gibi durumlarına dair 50 sorudan oluşan bir anket çalışması yapılarak bir hastalık haritası elde edilmiştir. Sosyoloji ve tıp bilimlerini buluşturması açısından büyük ehemmiyet taşıyan mevcut çalışmam neticesinde düşük gelir grubu ile hastalık arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu araştırmada, hastalığın durumu, Van şehrinin mahallelerinin sosyo-ekonomik özelliklerine nazaran kente sonradan eklemlenmiş ve göçler sonrası oluşmuş olan mahalleler açısından, Vangölünün güney ve kuzeyinde bulunan ilçeler açısından ve toplumsal cinsiyet açısından incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Çölyak, Hastalık, Sağlık, Tedavi, Diyet, Fakirlik
Yerel basın'da şehir: Van postası gazetesi örneğinde Van (1976-1980)
Yerel gazeteler bir kentin ya da bölgenin hafızasını oluşturan yazılı belgelerin başında gelir. Yerel gazete sayfalarına yansıyan haberler; bir kentin sosyo- ekonomik ve fiziki yapısı, kent kültürü, eğitim, o kente dair planlanan ya da hayata geçirilen projeler hakkında önemli bilgiler vermekte ve kent yaşantısı hakkında fikir yürütmemize olanak sağlamaktadır. Bu çalışmada, Van Postası Gazetesi'nin 1976-1980 yılları arasında yayımlanan sayılarında yer alan kente dair projeler, kentin sosyo-ekonomik ve fiziksel yapısı ile ilgili haberler incelenerek elde edilen verilerin kentin hafızasına kazandırılması amaçlanmıştır. Bu haberlerde; ekonomik yapı, fiziksel yapı ve projeler sınıflandırılmıştır. Haberler materyal analizi yöntemi ile incelenip, yorumlanmıştır. Van Postası Gazetesi'nin incelenen beş yıllık arşivinden elde edilen verilere göre; ülke genelinde hâkim olan ekonomik krizin Van özelinde de çok etkili olduğu görülmüştür. Buna rağmen il genelinde çoğu devlet destekli birçok proje planlanmış ve bazı önemli yatırımlar da gerçekleştirilmiştir. İncelenen haberlerde planlanan bazı projelerin başlamadığı ya da yarım kaldığı da göze çarpmaktadır. İncelenen dönem içinde yayımlanan haberlerde temel gıda maddeleri, akaryakıt, elektrik ve odun-kömür gibi ihtiyaç malzemelerinin yokluğu büyük sıkıntılara sebep olduğu ve kent yaşamını olumsuz etkilediği görülmüştür. Günümüzde de yaşanan ekonomik kriz sonrasında çok konuşulan tanzim satış ofisleri gibi ekonomik tedbir uygulamalarının o dönemlerde yerel yönetimlerce de uygulandığı yayımlanan haberlerden anlaşılmıştır. Öte yandan ekonomik sıkıntıların hissedilir şekilde yaşanmasına rağmen, kentleşme anlamında Van'da hızlı ve kayda değer ilerlemeler de görülmüştür. Bu dönemde hem yerel gazetelerin hem de sivil toplum kuruluşlarının kentin gelişimi ve sorunlarının merkezi hükumete taşınması anlamında çok büyük çabalar gösterdiği gözlenmiştir. Bu çabalar sonucu Van kentine dair bazı sorunlara yönelik çözümler üretildiği de gazeteye yansıyan haberlerden anlaşılmaktadır.
Türkiye modernleşmesi ve İslamcılık düşüncesi; Ehli Sünnet dergisi örneği
Bu çalışmada Türkiye'nin modernleşme süreci, dönem içinde ortaya çıkan fikir akımlarından olan İslamcılık akımı bağlamında ele alınacak, ayrıca İslamcı düşünürlerin Türkiye modernleşmesini nasıl okudukları ortaya koyulmaya çalışılacaktır. Dönemin en önemli düşünce paylaşım platformu olan dergileri, İslamcı düşünürler de etkin bir şekilde kullanmış ve görüşlerini bu şekilde ifade etmişlerdir. Bu sebeple çalışmanın bir süreli yayın üzerinden yapılması uygun görülmüştür. Çalışma için de, tek parti döneminin sonu ile çok partili dönemin ilk yıllarını kapsayan aralıkta çıkan ve İslamcı bir dergi olan Ehli Sünnet Dergisi tercih edilmiştir. Ehli Sünnet Dergisi 1947-53 yıllarında İslamcı, Kürt bir düşünür olan Abdurrahim Zapsu tarafından İstanbul'daki memuriyetini yürütürken özellikle çocuklara ve gençlere dinî bilgiler verilmesi yanında din aleyhtarlarına karşı yayın yapmak üzere toplamda 140 sayı olarak neşredilmiştir. Çalışma Türkiye modernleşmesini, Ehli Sünnet Dergisinde ortaya koyulan İslamcılık düşüncesi üzerinden anlamaya yönelik bir çaba olup; sonuç kısmında ise derginin yayın hayatı boyunca Türkiye modernleşmesine tepkileri ve varsa katkıları tartışılacaktır. Anahtar Kelimeler : İslamcılık, Modernleşme, İslamcı Dergi, Ehli Sünnet Dergisi, Abdurrahim Zapsu
İranlı yüksek vasıflı mültecilerde statü kaybı: Van örneği
Bu çalışmada göç ettikten sonra mesleğini yapamayan yüksek vasıflı mültecilerin yaşadığı statü kaybının incelenmesi amaçlanmıştır. Statü kişinin toplumdaki konumudur. Bu konum verilmiş statü ve kazanılmış statü olarak ikiye ayrılmaktadır. Buna göre, verilmiş statü kişinin doğuştan sahip olduğu cinsiyet, yaş, etnisite, din iken kazanılmış statü eğitim, meslek ve unvanları içermektedir. Çalışmada nitel yöntem kullanılmıştır. Kartopu örneklem yoluyla 5'i kadın 7'si erkek olmak üzere 12 İranlı yüksek vasıflı mülteci ile derinlemesine görüşme yapılmıştır. Görüşmeler Mayıs 2019 ve Eylül 2019 tarihleri arasında yapılmıştır. Alan araştırmasına katılan bu mültecilerin Van'a geldikten sonra meslek kaybı ile beraber nasıl bir statü kaybı yaşadıkları tezin temel problemi olmuştur. İranlı yüksek vasıflı mülteciler, zorunlu göç kapsamında siyasi, dini, etnisite ve şiddet gibi nedenlerden dolayı Türkiye'ye göç etmiş eğitimli kişilerdir. Yüksek vasıflı mülteciler ile yapılan görüşmeler göstermiştir ki, İran'da iyi bir ekonomik gelire ve iyi bir yaşam tarzına sahip mülteciler göç ettikten sonra meslek kaybı ile beraber, sınıfsal bir düşüş yaşamışlardır. Bu durum statüyü doğrudan etkilemiş ve mültecilerin sağlık, barınma, tüketim, gündelik hayat deneyimlerine yansımıştır. İranlı yüksek vasıflı mültecilerin gündelik hayat pratikleri ve çalışma deneyimlerinin birbirinden farklı gerçekleştiği görülmüştür. Bu bağlamda Türkiye iş gücü piyasasına girme süreçleri üzerinde durulmuştur. İş gücü piyasasına farklı vasıflarla girmelerinde cinsiyet, meslek, din, dil bilme durumları ve etnisitelerinin belirleyici birer etken olduğu anlaşılmıştır. Bu mültecilerin Van'da birbirinden farklı nitelikte işlerde, kötü çalışma koşullarında düşük ücretlerde çalışması Türkiye iş gücü piyasasının mülteciler için şu an için uygun olmadığını ya da bu piyasada hayatta kalma durumunun mültecilerin kişisel çabasına bırakılmış olduğunu göstermiştir. Bu noktada en çok yüksek vasıflı göçmen barındıran ülkelerden Kanada ve Almanya'nın yüksek vasıflı göçmen politikaları incelenmiş olup, Türkiye'ye gelen yüksek vasıflı mültecileri istihdam etmesi açısından çözüm önerilerinde bulunulmuştur. Anahtar kelimeler: Göç, İş gücü, Statü, Yüksek vasıflı göçmen
Engelli bireylerin afet deneyimleri: Van örneği
Fiziksel, sosyal, politik, ekonomik ve kültürel engeller, engelli bireylerin yaşamsal faaliyetlerini sürdürme olanaklarını kısıtlayan önemli etkenlerdir. Deprem zamanlarında afetlerden en çok etkilenen grupların başında gelen engelli bireyleri kısıtlayan ve engelleyen bu faktörler daha çok belirginleşmektedir. Engelli bireylerin afetle mücadelede yer almamaları, afetler meydana geldiklerinde temel ihtiyaçlarını karşılamakta güçlük çekmeleri, erişilebilir eğitim, sağlık, ulaşım, tahliye, barınma, erişilebilir destek alma ve kamusal hizmetlere ulaşmakta zorluk yaşamaları afetlerle baş etme dirençlerini zayıflatmakta ve kırılganlıklarını arttırmaktadır. Bu çalışma, Van kent merkezinde ikamet eden ve 2011 yılında meydana gelen Van depremlerinin ortopedik engelli, görme engelli ve işitme engelli bireylerin zarar görebilirlikleri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemi ile yürütülen bu araştırmada engelli bireylerin 2011 Van depremlerinde yaşadıkları sorunların temel sebeplerinin neler olduğu ve depreme hazırlık süreçlerinin nasıl şekillendiği, tahliye sürecinde karşılaştıkları problemler, barınma sorunları, erişilebilir destek sorunları, afet zamanlarında toplumsal cinsiyet rollerinin nasıl şekillendiği, deprem sürecinde AFAD ve Kızılay ile olan deneyimleri ve ayrımcılık, göç, yoksulluk gibi sosyoekonomik durumların engelli bireylerin zarar görebilirlikleri üzerindeki etkisi betimsel yöntemle analiz edilmiştir.
Özel gereksinimli bireylere sahip ailelerin toplumsal alanda karşılaştıkları sorunlar: Van kent merkezi örneği
Bu tezin konusu engelli bireylere sahip ailelerin toplumsal alanda karşılaştıkları sorunlar ve maruz kaldıkları sosyal dışlanma olgusudur. Toplumun dezavantajlı grubunu oluşturan engelliler; eğitim, sağlık, ekonomi, ulaşım, toplumsal kabul gibi alanlarda çeşitli bariyerlerle karşılaşmaktadır. Engelli bireylerin ve ailelerin karşılaştıkları güçlüklerin ortadan kaldırılması ve çözüm üretilmesi gerekmektedir. Araştırma kapsamında Van Kent Merkezinde ikamet eden engelli bireylerin aileleri ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. 30 aile üyesi ile gerçekleştirilen nitel görüşme sonucunda ailelerin engelli bireye sahip olmalarından dolayı yaşadıkları problemler incelenmiştir. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada, veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Çalışmanın kuramsal temelini, sosyal model üzerinden Sosyal Dışlanma ve İnsan Hakları Modeli oluşturmaktadır. Engellilik olgusu çalışmada sosyal çevre ve engelli bireylerin hakları üzerinden ele alınmıştır. Çalışmanın bulgular kısmında elde edilen veriler incelendiğinde, engelli bireye sahip ailelerin toplumsal alanda farklı sorunlar yaşadıkları ve bunların da özellikle sosyal dışlanma, sosyal uyum ile birlikte; yalnızlık, ötekileştirilme, sosyal aktivitelere zaman ayıramama ve gelecek kaygısı gibi sorunlar oldukları görülmüştür.
Sağlık sosyolojisi perspektifinden diyabet hastalığı: Van ili örneği
Biyolojik olarak ele alındığında sağlık ve hastalık olgularının genellikle sağlık bilimlerinin inceleme alanı olarak görüldüğü anlaşılabilmektedir. Ancak sağlık ve hastalık olgularının toplumsal sorunlar olarak görülmesi ile birlikte inceleme alanının sağlık bilimlerinin yanı sıra genel anlamda sosyal bilimler, özelde ise sosyoloji alanlarına doğru genişlediği söylenebilir. İnsanlık tarihinin her döneminde, dönemin koşullarına bağlı olarak belirli hastalıklar görülmüştür. Günümüz dünyasının bir sonucu olan kentleşme, toplumsal yapıda gerçekleşen değişimler, toplumsal eşitsizlikler, tüketim kültüründe değişimler gibi faktörler diyabet hastalığının artışında rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı, diyabet hastalığının biyolojik yönlerinin değil toplumsal yapıda nasıl bir yerde durduğu, bireylerin gündelik yaşam pratikleri, aile ve sosyal yaşamda bıraktığı etkileri, hasta bireyin yaşadığı zorluklar ve bu hastalıkta yapılan eksikler ile beklentilerin neler olduğudur. Bununla birlikte hastalığın bir kent üzerindeki yansımasının, özellikle Van il merkez ilçelerinde ki dağılımın ortaya konması da çalışmanın amaçları arasında yer almaktadır. Çalışmada hem nitel hem de nicel araştırma yöntemini içeren karma yöntem kullanılmıştır. Nicel veri toplama sürecinde Sağlık Bilimleri Üniversitesi Van Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne 1 Ocak 2024 – 1 Ocak 2025 tarihleri arasında başvuru yapan ve araştırmanın evrenini temsil eden bireyler örneklem grubu olarak kabul edilerek verileri kullanılmıştır. Nitel veri toplama sürecinde ise olasılığa dayalı olmayan amaçlı örneklem tekniği kullanılarak, araştırmanın evrenini temsil eden 25 bireyden örneklem grubu oluşturulmuş ve yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın sonuçlarına göre; düzenli takip, tedavi yönetimi tercihi ve düzenli egzersizde cinsiyeteler arasında değişkenler olduğu; hasta imgesinin eksik, düşük hayat kalitesine sahip, dinç olmayan, imtihan edilen, kısıtlanmış olarak şekillendiği; diyabet hastalığının bireyin aile ve sosyal yaşamı üzerinde etkilerinin olduğu; toplumsal yapıda diyabet hastalığı ile ilgili bilinç düzeyinin eksik olduğu; hastalık yönetiminde alternatif sağlık uygulamalarına yönelim olduğu anlaşılmaktadır.
Aile çiftçiliğinde beka stratejileri: Nazilli'de incir üreticiliği örneği
Bu araştırma, 2000'li yıllardan itibaren uygulamaya konulan tarımsal uyum politikaları ve tarımsal emtia piyasalarında korumacılığın ortadan kalktığı ve küreselleşmenin etkilerinin özellikle küçük üreticilerin varlıklarını sürdürmelerini zorlaştırdığının iddia edildiği bir bağlamda, aile çiftçiliğinin bekasını konu edinmekte ve ampirik veriler ışığında alana müdahil kuramsal iddiaların ve açıklamaların bir değerlendirmesini yapmaktadır. Araştırmanın temel iddiası, neoliberal kapitalist piyasaların, köylülüğün bekası üzerinde tek doğrultuda ilerleyen veya tek biçimli bir dönüşüm meydana getirmediği ve bekanın tek bir nedensel unsur temelinde açıklanamaz olduğudur. Bu iddia, toplumsal yapının olumsal, ilişkisel, çok katmanlı ve çoklu nedensellik üzerine kurulu hüviyetinden hareketle ileri sürülmektedir. Araştırmanın ampirik verileri, Batı Anadolu'da yer alan Aydın/Nazilli'ye bağlı Işıklar Köyü'nde 2018 yılında yapılmış olan saha araştırması yoluyla derlenmiştir. Işıklar, küçük ölçekli aile çiftçilerinin önemli ölçüde emek yoğun ve ağırlıkla ihracata yönelik olarak yapılan kuru incir üreticiliğinde uzmanlaştığı bir vakayı temsil etmektedir. Bu köy aynı zamanda literatürde sıkça dile getirilen yoksulluğun kırsallaştığı ve köylülüğün çözüldüğü yönündeki iddiaların da geçerliliğinin sorgulanmasına olanak sunan bir maddi refah düzeyine sahiptir. Bu nedenle, köy, küçük köylü ya da aile çiftliklerinin varlıklarını tehdit ettiği düşünülen çeşitli faktörlere nasıl tepki verdikleri ve onlarla nasıl mücadele ettiklerinin değerlendirilmesi adına ilgi çekici bir vakayı temsil etmektedir. Çalışma, neoliberal kapitalist piyasa koşullarını, modernleşmenin etkisi altında meydana gelen toplumsal ve kültürel değişim örüntülerini ve çeşitli yasa ve düzenlemeleri çiftçi topluluklarının varlığını sürdürmeleri üzerindeki üç temel dışsal baskı unsuru olarak ele almaktadır. Ancak hanehalkları bu baskı unsurlarına, sahip oldukları maddi ve toplumsal kaynakları ve kültürel normları, kendilerini iktisadi ve toplumsal olarak yeniden üretebilmek için örgütlemek ve harekete geçirmek suretiyle direnç göstermektedirler. Araştırmanın bulguları, neoliberal tarım politikalarının önemli olmakla birlikte, beka üzerinde asli değil ikincil bir baskı mekanizması olarak tanımlanabileceğini göstermektedir. Buna karşılık modernleşmeye ve iktisadi gelişmeye bağlı olarak artan tüketim düzeyi, değişen yaşam tarzı ve standartlarının doğurduğu yeni ihtiyaçlar ve toprağa erişime ilişkin toplumsal ve yasal kurallar çiftçiler üzerinde daha büyük bir baskı unsuru olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak, bu baskılar giderek derinleşen bir yoksulluk ve köylülüğün çözülmesine yol açan tek tip bir dönüşüm üretmemekte ve fakat tarım dışı gelir kaynaklarına artan bir bağımlılık ortaya çıkmaktadır.
Behice Boran'ın yazıları ve söylemlerinde kadın söylemi
Bu çalışma Türkiye'deki akademik ve siyasal çevreler tarafından sosyalist ve sosyolog kimliğiyle öne çıkarılmış olan Behice Boran'ın kadın kimliğine ve kadın söylemlerine odaklanmaktadır. Çalışmanın amacı bu söylemlerin ortaya çıkarılması ve Boran'ın Türkiye'deki sosyalist eril yapı içindeki kadın kimliğine dair bir çıkarım yapılmasıdır. Bu çıkarımlara ulaşılabilmek için Boran'ın biyografisine, yazılarına ve söylemlerine odaklanılmaktadır. Çalışmanın yöntemi nitel bir içerik analizi olarak düşünülmüştür. Yazılar ve söylemlerin analizi tematik bir analiz yöntemi kullanılarak yapılmaktadır. Farklı makaleler ve metinlerden Boran'ın aile içinde kadının konumuna, iş bölümüne, cinsiyet rollerine, kadın örgütlenmesine, feminizm söylemlerine ve Türkiye'deki kadınların konumuna kadar geniş alanda temalardan bahsettiği söylenebilmektedir. Çalışmanın odaklandığı ikincil nokta ise Boran'ın kadın söylemlerinin belli noktalarda feminizm söylemleriyle belli noktalarda sosyalist liderlerin ve düşünürlerin söylemleriyle kesişmesidir. Bu temaların incelenmesi ve sonuca vardırılması Boran'ın söylemlerinin yalnızca siyaset bilimi ve sosyoloji alanlarının değil aynı zamanda kadın ve toplumsal cinsiyet çalışmaları alanı için de araştırılmaya değer olduğunu göstermektedir. Bu anlamda çalışmanın literatüre yeni bir katkı sunduğunu söylemek gerekmektedir. Sonuç noktasında çalışma, sosyalist bir lider ve sosyalist bir kadın olan Boran'ın ortaya çıkarılmamış kadın kimliğini ve kadın temalarını ortaya çıkarmaktadır.
Türkiye'deki Suriyeli çocukların entegrasyon süreçlerine yönelik yapılan akademik çalışmaların sosyolojik analizi
Suriyeli çocukların entegrasyonları önemli bir konudur, çünkü gelecekte Suriyelilerin Türkiye'deki profillerini bu çocuklar oluşturacaktır. Bu nedenle çalışmada, Türkiye'de yaşayan Suriyeli çocukların entegrasyon düzeyleri ile bunu kolaylaştıran ve zorlaştıran faktörler Türkiye'de Suriyeli çocuklarla ilgili yapılan tezler üzerinden vaka çalışması ile incelenmiştir. Çalışmada, entegasyona ilişkin çeşitli anahtar kelimelerle yapılan detaylı taramalar sonucu araştırma sorunsalıyla bağlantılı olan ve YÖKTEZ'de yayınlanan 32 yüksek lisans, 8 doktora tezi olmak üzere 40 tez analiz birimine dahil edilmiştir. Araştırmada kodlamalar ve analizler MAXQDA Plus 2022 programı ile analiz edilmiş ve görselleştirilmiştir. Araştırma sonucunda, Suriyeli çocukların eğitime dahil olma düzeyinin hala istenilir durumda olmadığı görülmüştür. Eğitime erişimde ise yetersiz ekonomik kaynak ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin önemli engeller teşkil ettiği görülmüştür. Suriyeli çocukların eve katkı sağlamak ve kadın aile üyelerinin çalışmaması için fedakârlık yapmak amacıyla çalışma hayatına dahil oldukları tespit edilmiştir. Sosyal, kültürel ve kimliksel entegrasyon düzeyleri ise yapısal entegrasyona göre çok daha düşük düzeydedir. Türkiye'de yer alan Suriyelilerin büyük bir bölümünü Suriyeli çocuklar teşkil etmektedir ve Suriyeli çocukların entegrasyonlarının sürdürülebilir olması için başta dil eğitimlerinin sağlanması ve genel olarak eğitime erişimlerinin arttırılmasına yönelik politikaların geliştirilmesi elzemdir.