Dicle nehri'nde yaşayan Silurus triostegus'un değişik dokularındaki (kas,karaciğer,gonad) fosfolipit (PL) alt sınıfı yağ asidi içeriklerinin mevsimsel olarak incelenmesi

Bu çalışmada, Dicle Nehri'nde yayılış gösteren Silurus triostegus'un kas, karaciğer ve gonat dokularındaki fosfatidilkolin (PC), fosfatidilinositol (PI), fosfatidilserin (PS) ve fosfatidiletanolamin (PE) gibi fosfolipit alt sınıflarının fraksiyonlarında yer alan yağ asidi bileşiminin, eşey ve mevsime bağlı olarak gösterdiği değişimler araştırılmıştır. Balık örnekleri, Dicle Nehri'nden Ekim 2024 ile Temmuz 2025 tarihleri arasında dörder aylık periyotlar hâlinde alınmıştır. Gaz kromatografisi sonuçlarına göre; balıkların kas, gonat ve karaciğer dokularında 6 adet doymuş yağ asidi, 3 adet tekli doymamış yağ asidi ve 10 adet çoklu doymamış yağ asidi tespit edilmiştir. Kas, karaciğer ve gonat dokuları incelendiğinde; doymuş yağ asitleri arasında 16:0 (palmitik asit) ve 18:0 (stearik asit), tekli doymamış yağ asitleri arasında 18:1n-9 (oleik asit) ve çoklu doymamış yağ asitleri arasında ise 20:4n-6 (arakidonik asit), 22:6n-3 (DHA) ve 20:5n-3 (EPA) majör yağ asitleri olarak tespit edilmiştir. Mevsimsel değerlendirmelerde, nisan ayında tüm dokularda 20:5n-3 ve 22:6n-3'e bağlı olarak PUFA düzeylerinde artış olduğu belirlenmiştir. Ocak ve ekim aylarında ise genel olarak SFA yüzdelerinin yüksek, PUFA yüzdelerinin düşük olduğu gözlenmiştir. Temmuz ayında MUFA düzeylerinde düşüş görülürken, bazı PUFA'larda (özellikle omega-6 yağ asitlerinde) artış tespit edilmiştir. Eşeysel açıdan incelendiğinde, erkek bireylerde SFA ve MUFA düzeylerinin daha belirgin mevsimsel dalgalanmalar gösterdiği belirlenmiştir. Dişi bireylerde ise PUFA düzeylerinin, özellikle DHA ve EPA'nın, daha stabil seyrettiği; ancak bazı aylarda (örneğin temmuz ayında) düşüş gösterdiği tespit edilmiştir. Nisan ayında her iki eşeyde de omega-3 yağ asitlerinde eş zamanlı artış gözlenmiştir. Toplam doymuş yağ asitleri (∑SFA) açısından yapılan analizlerde, ocak ve ekim aylarında tüm dokularda yüksek değerler belirlenirken, nisan ve temmuz aylarında düşüş eğilimi saptanmıştır. Toplam tekli doymamış yağ asitleri (∑MUFA) erkek bireylerde ocak, dişi bireylerde ise ekim ayında yüksek bulunmuş; nisan ayında ise çoğu dokuda düşük olduğu tespit edilmiştir. Toplam çoklu doymamış yağ asitleri (∑PUFA) nisan ayında tüm dokularda yüksek iken, ekim ve ocak aylarında düşüş göstermiştir. Omega-3/omega-6 oranı nisan ayında tüm dokularda artış gösterirken, ekim ve temmuz aylarında azalma göstermiştir. Dokular arası dağılım incelendiğinde, karaciğer dokusunda PUFA düzeylerinin özellikle PE ve PI fraksiyonlarında belirgin şekilde arttığı ve nisan ayında omega-3 yağ asitlerinin en yüksek düzeylere ulaştığı tespit edilmiştir. Gonat dokusunda PC ve PE fraksiyonlarında 16:1n-7 ve 18:2n-6 gibi yağ asitlerinin mevsimsel olarak değişkenlik gösterdiği ve omega-3/omega-6 oranının genel olarak düşük olduğu belirlenmiştir. Kas dokusunda ise PC ve PE fraksiyonlarında PUFA düzeylerinin (özellikle DHA ve EPA) nisan ayında yüksek olduğu, temmuz ve ekim aylarında ise düşüş gösterdiği saptanmıştır. MUFA düzeylerinin ise kas dokusunda en düşük değerleri gösterdiği belirlenmiştir.