Diyarbakır ili lice ilçesinde yetişen dut ağacı (morus alba L., morus rubra L. ve morus nigra L.) meyvelerinin kimyasal özelliklerinin incelenmesi

Bu araştırmada, Diyarbakır ili Lice ilçesinde yetişen beyaz dut (Morus alba L.), kırmızı dut (Morus ruba L.) ve siyah dut (Morus nigra L.) meyvelerinin bazı kimyasal özellikleri incelenmiştir. İki çeşit beyaz dut, bir çeşit kırmızı ve bir çeşit siyah dut numuneleri toplanarak, bunların bir kısmı yaş olarak -24oC derecede derin dondurucuda muhafaza edilmiş, bir kısmı da güneşte kurutularak elde edilmiştir. Yaş ve kuru dutlardan toplam fenolik madde (TFM) LC-MS/MS kullanılarak analizler yapılmıştır. Numunelerde kateşin, protokateşinik asit, rutin, kuersetin, akasetin, krisin, kuersetin, luteolin, naringenin, hesperidin, izokuersetin, vanilin; organik asitler isesitrik asit, malik asit, salisilik asit, kinik asit ve kolorjenik asitgibi fenolik bileşiklerin tayini yapılmıştır. Dört çeşit yaş ve dört çeşit kuru dut numunelerindeki TFM tayininde bulunan fenolik bileşenler % 96 etanol ile ekstrakte edilmiştir. Kullanılan dutlar siyah dut (SD), kırmızı dut (KD), beyaz tatlı dut (BTD) ve beyaz uzun dutlardır (BUD). Bu dutların hem yaş hem kuru hallerinde bulunan fenolik bileşik miktarları incelendiğinde, bazı dutların tamamında tüm fenolik bileşikler ve organik asitler bulunmuş, bazı dutların yaş hallerinde bulunup kuru hallerinde bulunmamış ve bazı dutların kuru hallerinde bulunmuş yaş hallerinde bulunmamıştır. Protokateşik asit, kinik asit, klorojenik asit, rutin, izokuersitrin, hesperidin, luteolin, naringenin, kuersetin, kemferol ve akasetin bileşikleri tüm dut örneklerinde görülmüştür. LC-MS/MS ile yapılan analizlerde dut örnekleride en fazla fenolik bileşik miktarı beyaz tatlı dutlarda görülmüştür. Dutlar kurutulduğunda TFM miktarının artığı tespit edilmiştir. Ayrıca ICP-MS cihazıyla dört çeşit kuru dut üzerinde yapılan ağır metal tayininda Na, Mg, Al, K, Ca, V, Cr, Mn, Fe, Co, Ni, Cu, As, Ag, Cd ve Pb elementlerine rastlanmıştır. Elde edilen sonuçlara bakıldığında tüm dut çeşitlerinde potasyum miktarı en fazla olduğu görülmektedir. Gümüş elementinin sadece siyah dut ve tatlı beyaz dutta bulunmuştur. Mg, Al, Co, Ni, K,Ca, V,Cr, Mn ve Fe elementlerinin en fazla uzun beyaz dutta dulunduğu görülmüştür, Mangan elementinin tüm dut örneklerinde en düşük değerlere sahip olduğu belirlenmiştir.