Diyarbakır merkez ilçe aktarlarının mevcut durumu ve pazarlama davranışlarının belirlenmesi

Dünyada olduğu gibi ülkemiz florasında da kendiliğinden yetişen tıbbi ve aromatik bitkiler, halk arasında tedavi, gıda, çay, baharat, kozmetik ihtiyaçlarını gidermek için, amacıyla geleneksel olarak kullanılmaktadır. Bu araştırma Diyarbakır'ın dört merkez ilçelerinde (Kayapınar, Yenişehir, Sur, Bağlar) tıbbi ve aromatik bitki satışı yapılan 37 aktar işletmeleriyle yüz yüze anket çalışması yapılarak yürütülmüştür. Araştırmada 18 sorudan oluşan anket uygulanmış olup verilere hem sosyal bilimler hem de fen bilimlerinde sıkça kullanılan tanımlayıcı istatistik olarak da adlandırılan deskriptif istatistik uygulanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre ankete katılan işletmecilerin %86,5'i erkek, %13,5'inin kadın olduğu, yaş durumlarına bakıldığında %64,9'unun 32 yaş ve üzeri oldukları, eğitim durumu olarak %56,8'inin lise mezunu olduğu belirlenmiştir. Aktarcıların %48,9'unun kendini geliştirerek bir meslek haline getirdikleri, %54'ünün bitkilerle ilgili detaylı bilgi edinme yerlerinin internet ve yazılı kaynaklardan aldıklarını bildirmiştir. İşletmelerin %78,4'ü 2002 tarihinden sonra kurulduğu görülmektedir. İşletmecilerin %51,4'ü ürünleri satıcı firma-toptancılardan tedarik ettiklerini, %62,1'inin ürünleri kuru şekilde satışını gerçekleştirdiklerini, %29,7'si bitkileri poşetlerde sakladıklarını belirtmişlerdir. Aktarcıların %62,2'si tüketicilerin üst solunum yolu rahatsızlarında tıbbi bitkileri tercih ettiklerini bildirmişlerdir. İşletmecilerin %43,3'ü hammadde ve işçiliği düşük olan bitkilerin kar marjlarının daha yüksek olduğunu, %43,3'ü piyasanın durumuna göre bitkilerin satış fiyatının belirledikleri görülmektedir. İşletme sahiplerinin ürün maliyetleri haricinde en yüksek maliyetlerinin kira olduklarını, %70,3'ünün sözleşmeli üretim yapmadıkları görülmüştür. En çok satışı yapılan tıbbi ve aromatik bitkiler ıhlamur, kekik, adaçayı, zencefil, zerdeçal, rezene, tarçın ve yeşil çay olarak bildirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tıbbi ve aromatik bitki, aktar, sözleşmeli üretim, piyasa analizi