Diyarbakır Ovasında çok kriterli karar verme modeli ve CBS entegrasyonu ile yeraltı barajı yer seçimi

Bu tez çalışmasının temel amacı, Diyarbakır Ovası'nda yeraltı barajı kurulumu için en uygun alanları belirlemek üzere Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ve TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) çok kriterli karar verme yöntemlerinin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile entegrasyonunu göstermektir. Artan nüfus baskısı, iklim değişikliğinin yarattığı belirsizlikler ve tarımsal su talebinin yükselmesi, özellikle yarı kurak iklim kuşaklarındaki su yönetimi stratejilerinde yenilikçi depolama çözümlerini kaçınılmaz kılmaktadır. Yeraltı barajları, buharlaşma kayıplarını minimize etmeleri ve çevresel etkilerinin düşük olması dolayısıyla alternatif su rezervuarları arasında öne çıkmaktadır. Çalışmada yeraltı barajı yer seçiminde belirlenen 11 parametre (yeraltı su seviyesi, eğim, zemin yapısı, jeoloji, yüzey su kaynaklarına yakınlık, arazi kullanımı, yağış, fay hattı yakınlığı, iletkenlik-depolama katsayısı, akifer durumu ve alüvyon varlığı) raster veri formatında CBS ortamına aktarılmış, her bir kriter üç düzeyli (3–6–9) puanlama ölçeğinde normalize edilmiştir. AHP yöntemiyle kriterler arası ikili karşılaştırmalar gerçekleştirilerek göreli ağırlıklar elde edilmiş ve tutarlılık oranı (CR) kabul edilebilir sınırın altında tutulmuştur. Ardından TOPSIS yöntemiyle, ağırlıklandırılmış kriter değerleri kullanılarak her hücrenin uygunluk skoru hesaplanmış ve 0,70 ≥ skor ≥ 1,00 aralığı "en uygun", 0,50–0,70 aralığı "orta uygun" ve 0,50 altı "uygun değil" olarak sınıflandırılmıştır. Analiz sonuçları, alüvyonik birikintilerin yoğunlaştığı, düşük eğimli ve yüzey su kaynaklarına yakın bölgelerin yüksek uygunluk skorları (0,76–0,83) sergilediğini ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, sürdürülebilir su yönetimi planlamalarında AHP–TOPSIS tabanlı CBS uygulamasının karar destek aracı olarak etkinliğini göstermekte ve yeraltı barajı projelendirme süreçlerine yol gösterici nitelik taşımaktadır.