Doris Lessing hikâyelerinde feminist sorunsallık ve öznel bireyselliği inşa çabası

Bu çalışma, Doris May Lessing'in On Dokuz Numaralı Oda adlı hikâye kitabından seçilmiş Şarap, Adam, Öteki Kadın, Final Listesinden Eksilen Biri, Çatıda Bir Kadın, Sonunda Kalbimi Nasıl Kaybettim, Bir Erkek ve İki Kadın, Erkeklerin Arasında, Tanık ve On Dokuz Numaralı Oda hikâyelerinde karakterlerin feminizm ile yıkılan öznel bireyselliği inşa çabası olarak da niteleyebileceğimiz varoluşsal bütünlüğe ulaşma isteklerini sorunsallık bağlamında çözümlemeyi amaçlamaktadır. Yirminci yüzyılda yaşamış olan kadınlar önceki yıllarda yaşayan kadınlara oranla daha fazla özgürlüğe ve fırsata sahiptirler. Daha fazla özgürlüğe ve fırsata rağmen kadınların karşılaştıkları problemlere karşı duygusal dünyalarında pek fazla farklılıklar olmadığı görülür. Kadınların maddi problemleri, ailevi ve sosyal sorumlulukları, mesleki hayatta karşılaştıkları zorluklar, aşk arzuları, evlilik hayatları gibi sorunlar karakterlerin kendi potansiyellerinin farkına varmalarına engel olur. İncelenen hikâyelerdeki kahramanlar, sıkıntılı bir süreçten geçtikten sonra uyanan, sorgulayan ve kendilerini keşfeden kadın rolüne bürünürler. Geleneksel rolleri, dayatılmış ve toplum tarafından kabullenilmiş kurallara uymayı reddeden kahramanlar, mücadeleleri ile hikâyelerin karmaşık ve derin yanını oluştururlar. Lessing, bağımsızlıklarına, bireysel kimlik ve varlıklarına ulaşabilme idealiyle kimi zaman fiziksel kimi zaman ise zihinsel göç yaşayan kahramanların evrensel nitelikli isyan, çığlık ve krizlerine hassas bir dille yanıt verir. Genel anlamda Lessing'in sanatı feminist bir tutum ile varoluşsal bütünlüğü yakalama çabası etrafında dolanır. Ancak onun feminizmi, popülist feminizmin ötesine geçer. Başka deyimle, kendine özgü feminist bir tutum belirlemiş olan yazar, gerçekçi bir tavırla "kadın hakları savunuculuğu"nu önceler. Bu nedenle o, feministlerin tüm ısrarlarına rağmen kendini feminist bir yazar olarak görmez. Yazarın öznel benlik ve bireysel bütünlük arayışı ise, varoluşsal kimlik oluşturma gibi bir eksen etrafında yoğunlaşır. Çoğu öyküsünde bireyin, ama çoğunlukla da kadının dayatılmış model rollerin dışına çıkarak kendilik mücadelesine yer verdiğine tanık oluruz. Bu mücadele öznel, bireysel ve cinsel kimliğinin bir şekilde farkına varan kahramanlarının varoluşsal bütünlüğü inşa, yeniden kurma veya korumaları şeklinde özetlenebilir. Bu tavır onları, bir yandan geleneksel normların dışına taşırken, bir yandan da evrensele ulaştırır. Bu çalışmada, kendine yabancılaşan, anlam sorunu yaşayan, öznel ve bireysel bütünlüğü yakalama çabası içerisinde olan kahramanların yaşadıkları varoluşsal sıkıntı ve sorunları nasıl gördükleri, bu sınıfın bir üyesi olarak ne tür çözümler getirme çabasında oldukları; birey olarak cinsel ayrımcılığa uğrayan kadınların aile ve toplum karşısında karşılaştıkları sorunlar sonunda ne türden bilinçlenme süreçleri geçirdikleri irdelenmiştir.